Sinh thể ấy dứt lời rồi đăm đăm nhìn tôi, chờ đợi một câu phản hồi. Nhưng tâm trí tôi khi ấy bàng hoàng, rối bời, chẳng thể sắp xếp nổi tư tưởng để thấu hiểu hết quy mô đề nghị của nó. Nó lại tiếp tục:
“Ngươi phải tạo ra cho ta một người nữ để ta cùng sống trong sự thấu cảm tương hỗ cần thiết cho sự tồn tại của ta. Điều này chỉ duy nhất ngươi làm được, và ta đòi hỏi điều đó ở ngươi như một quyền lợi mà ngươi không được phép từ chối.”
Đoạn cuối câu chuyện của nó đã nhen nhóm trở lại trong tôi cơn thịnh nộ vốn đã nguôi ngoai khi nghe nó kể về cuộc sống bình yên giữa những người dân chài. Và khi nó thốt ra những lời này, tôi không thể nào đè nén ngọn lửa giận dữ đang bùng cháy trong lòng được nữa.
“Ta từ chối!” Tôi đáp. “Và không hình phạt tra tấn nào có thể khuất phục được sự đồng ý của ta. Ngươi có thể biến ta thành kẻ bất hạnh nhất trên đời, nhưng ngươi không bao giờ có thể khiến ta tự khinh bỉ chính mình. Chẳng lẽ ta lại đi tạo ra một kẻ nữa giống như ngươi, để rồi sự độc ác hợp sức của hai người các ngươi tàn phá cả thế gian này sao? Cút đi! Ta đã trả lời ngươi rồi đó; ngươi cứ việc tra tấn ta, nhưng ta sẽ không bao giờ chấp thuận.”
“Ngươi lầm rồi,” ác quỷ đáp. “Thay vì đe dọa, ta sẵn lòng dùng lý lẽ với ngươi. Ta độc ác là vì ta quá đỗi khổ đau. Chẳng phải toàn thể nhân loại đều xua đuổi và ghét bỏ ta sao? Ngươi, đấng sáng tạo của ta, còn muốn xé xác ta ra rồi hân hoan chiến thắng; hãy nhớ lấy điều đó, và nói cho ta biết tại sao ta phải thương xót con người hơn là con người thương xót ta? Ngươi sẽ chẳng coi đó là mờ sát nếu ngươi có thể xô ta xuống một trong những khe nứt băng kia và tiêu hủy thân xác này—tác phẩm do chính tay ngươi tạo ra. Cớ sao ta phải tôn trọng con người khi họ kết án ta? Hãy để con người sống với ta trong sự trao đổi tình thương, và thay vì gây hại, ta sẽ ban phát mọi điều tốt lành cho họ cùng những giọt nước mắt biết ơn khi họ đón nhận. Nhưng điều đó là không thể; giác quan của con người là bức tường thành không thể vượt qua ngăn cách chúng ta đoàn tụ. Tuy nhiên, sự phục tùng của ta sẽ không phải là sự đớn hèn của kẻ nô lệ. Ta sẽ trả thù cho những tổn thương của mình; nếu không thể khơi dậy tình yêu, ta sẽ gieo rắc nỗi hãi hùng, và đặc biệt đối với ngươi—kẻ thù lớn nhất đồng thời là đấng sáng tạo của ta—ta thề sẽ dành cho ngươi một mối thâm thù không bao giờ dập tắt. Hãy cẩn trọng; ta sẽ ra sức hủy hoại ngươi, và sẽ không dừng lại cho đến khi làm tan nát trái tim ngươi, khiến ngươi phải nguyền rủa giờ phút mình sinh ra trên đời.”
Cơn giận dữ quỷ quái kích động nó khi nó nói những lời này; gương mặt nó nhăn nhó, co quắp đến mức ghê rợn, vượt quá tầm chịu đựng của mắt người; nhưng ngay sau đó nó liền lấy lại bình tĩnh và nói tiếp—
“Ta vốn định dùng lý lẽ. Cơn giận này thật có hại cho ta, bởi ngươi chẳng hề suy ngẫm rằng chính ngươi là nguyên nhân khiến nó bùng phát quá đỗi. Nếu có bất kỳ ai dành cho ta tình thương nhân ái, ta sẽ đáp lại họ gấp trăm, gấp ngàn lần; vì một sinh linh ấy, ta sẵn sàng hòa giải với toàn bộ giống loài các ngươi! Nhưng giờ đây ta lại chìm đắm trong những giấc mơ hạnh phúc chẳng thể thành hiện thực. Điều ta đòi hỏi ở ngươi là hoàn toàn hợp lý và vừa phải; ta yêu cầu một sinh thể thuộc giới tính khác, nhưng cũng ghê tởm như ta; sự thỏa mãn ấy tuy nhỏ bé, nhưng đó là tất cả những gì ta có thể nhận được, và điều đó là đủ với ta. Đúng vậy, chúng ta sẽ là những quái vật, bị cô lập khỏi cả thế giới; nhưng chính vì lẽ đó, chúng ta sẽ càng gắn bó với nhau hơn. Cuộc sống của chúng ta sẽ không hạnh phúc, nhưng sẽ vô hại và không còn những khổ đau như ta đang phải chịu đựng lúc này. Ôi! Đấng sáng tạo của ta, hãy làm cho ta được hạnh phúc; hãy để ta cảm nhận lòng biết ơn đối với ngươi vì một ân hận này! Hãy để ta thấy rằng ta có thể khơi gợi sự đồng cảm từ một sinh thể đang tồn tại; xin đừng từ chối thỉnh cầu của ta!”
Tôi đã cảm động. Tôi rùng mình khi nghĩ đến những hậu quả có thể xảy ra nếu mình đồng ý, nhưng tôi cảm thấy lý lẽ của nó có phần đúng đắn. Câu chuyện của nó và những cảm xúc nó bày tỏ lúc này chứng tỏ nó là một sinh thể có tâm hồn nhạy cảm, và với tư cách là kẻ tạo ra nó, chẳng lẽ tôi không nợ nó phần hạnh phúc mà tôi có khả năng ban tặng sao? Nó nhận ra sự thay đổi trong tâm trạng tôi nên tiếp tục nói,
“Nếu ngươi đồng ý, cả ngươi lẫn bất kỳ con người nào khác sẽ không bao giờ nhìn thấy chúng ta nữa; ta sẽ đi đến những vùng hoang dã bao la của Nam Mỹ. Thức ăn của ta không giống con người; ta không sát hại chiên con hay dê con để thỏa mãn cơn thèm ăn; hạt dẻ và quả mộng là đủ nuôi sống ta. Kẻ đồng hành với ta cũng sẽ có bản tính giống như ta và sẽ hài lòng với cùng một thứ thực phẩm. Chúng ta sẽ làm giường bằng lá cây khô; mặt trời sẽ chiếu sáng chúng ta như chiếu sáng con người và sẽ làm chín thức ăn của chúng ta. Bức tranh ta đưa ra trước mắt ngươi thật bình yên và nhân văn, và ngươi phải hiểu rằng ngươi chỉ có thể từ chối nó bằng sự cậy quyền tàn nhẫn và vô lý. Dù trước đây ngươi tàn nhẫn với ta, nhưng giờ ta đã thấy sự xót thương trong mắt ngươi; hãy để ta nắm lấy thời cơ thuận lợi này và thuyết phục ngươi hứa hẹn điều ta hằng khao khát.”
“Ngươi đề nghị,” tôi đáp, “sẽ trốn chạy khỏi nơi ở của con người, để sống trong những vùng hoang dã nơi dã thú sẽ là những kẻ đồng hành duy nhất của ngươi. Làm sao một kẻ khao khát tình yêu và sự đồng cảm của con người như ngươi có thể kiên trì chịu đựng kiếp lưu tày này? Ngươi sẽ quay lại và một lần nữa tìm kiếm lòng tốt của họ, rồi ngươi sẽ lại gặt hái sự ghê tởm; những dâm hờn xấu xa của ngươi sẽ trỗi dậy, và khi đó ngươi sẽ có một kẻ đồng hành trợ lực cho công cuộc tàn phá. Điều này không thể xảy ra; hãy ngừng tranh luận về vấn đề này đi, vì ta không thể đồng ý.”
“Cảm xúc của ngươi thật thất thường làm sao! Mới chỉ một phút trước ngươi còn cảm động bởi những lời ta dãi bày, vậy mà sao giờ đây ngươi lại nhẫn tâm trước những lời than van của ta? Ta thề với ngươi, bằng mặt đất ta đang sống, và bằng chính ngươi—kẻ đã tạo ra ta, rằng với người đồng hành ngươi ban cho, ta sẽ rời xa xóm giềng của con người và đến sống ở những nơi hẻo lánh, hoang dã nhất. Những dâm hờn xấu xa của ta sẽ tiêu tan, bởi ta đã tìm thấy sự đồng cảm! Cuộc đời ta sẽ trôi qua trong lặng lẽ, và trong phút lâm chung ta sẽ không nguyền rủa đấng sáng tạo của mình.”
Những lời của nó có một tác động kỳ lạ lên tôi. Tôi thương hại nó và đôi khi cảm thấy muốn an ủi nó, nhưng khi tôi nhìn vào nó, khi tôi thấy khối thịt bẩn thỉu đang cử động và nói năng kia, trái tim tôi lại buồn nôn và cảm xúc của tôi lại chuyển thành sự kinh hoàng và ghét bỏ. Tôi cố nén những cảm giác đó lại; tôi nghĩ rằng vì tôi không thể đồng cảm với nó, tôi không có quyền tước đoạt khỏi nó phần hạnh phúc nhỏ bé mà tôi vẫn còn khả năng ban tặng.
“Ngươi thề,” tôi nói, “là sẽ không gây hại; nhưng chẳng phải ngươi đã thể hiện một sự hiểm ác đủ để khiến ta có lý do chính đáng để nghi ngờ ngươi sao? Liệu đây có thể lại là một mưu chước nhằm làm tăng thêm chiến thắng của ngươi bằng cách tạo ra một phạm vi rộng lớn hơn cho sự trả thù của ngươi không?”
“Sao lại như thế được? Ta không thể bị trêu đùa, và ta đòi hỏi một câu trả lời. Nếu ta không có ràng buộc và không có tình thương, phẫn hận và tội lỗi phải là phần số của ta; tình yêu của một kẻ khác sẽ tiêu diệt căn nguyên tội lỗi của ta, và ta sẽ trở thành một sinh thể mà sự tồn tại chẳng ai hay biết. Tội lỗi của ta là con đẻ của sự cô độc cưỡng ép mà ta ghê tởm, và đức hạnh của ta nhất định sẽ nảy sinh khi ta được sống hòa nhập với một kẻ ngang hàng. Ta sẽ cảm nhận được tình cảm của một sinh thể nhạy cảm và được kết nối vào mắt xích của sự tồn tại và các sự kiện mà giờ đây ta đang bị loại trừ.”
Tôi dừng lại một lúc để suy ngẫm về tất cả những gì nó đã kể và những lý lẽ khác nhau mà nó đã sử dụng. Tôi nghĩ về hứa hẹn đức hạnh mà nó đã thể hiện khi mới bắt đầu sự tồn tại và sự lụi tàn sau đó của mọi cảm xúc tốt đẹp bởi sự ghê tởm và khinh bỉ mà những người bảo hộ đã thể hiện đối với nó. Sức mạnh và những lời đe dọa của nó cũng không bị bỏ qua trong những tính toán của tôi; một sinh thể có thể tồn tại trong các hang đá băng giá của sông băng và ẩn mình khỏi sự truy đuổi giữa các rặng núi của những vực thẳm không thể tiếp cận là một sinh thể sở hữu những năng lực mà có cố chống lại cũng vô ích. Sau một hồi suy ngẫm lâu dài, tôi đi đến kết luận rằng sự công bằng đối với cả nó và đồng loại của tôi đòi hỏi tôi phải chấp thuận yêu cầu của nó. Vì vậy, quay sang nó, tôi nói,
“Ta đồng ý với yêu cầu của ngươi, với lời thề trang nghiêm của ngươi là sẽ rời khỏi Châu Âu vĩnh viễn, cũng như mọi nơi khác gần kề với con người, ngay khi ta giao vào tay ngươi một người nữ sẽ đi cùng ngươi trong kiếp lưu tày.”
“Ta thề,” nó kêu lên, “bằng mặt trời, bằng bầu trời xanh của thiên đường, và bằng ngọn lửa tình yêu đang thiêu đốt trái tim ta, rằng nếu ngươi chấp thuận lời cầu xin của ta, chừng nào chúng còn tồn tại, ngươi sẽ không bao giờ nhìn thấy ta nữa. Hãy trở về nhà và bắt đầu công việc của ngươi; ta sẽ theo dõi tiến trình đó với sự khắc khoải không thể thốt thành lời; và đừng sợ, khi ngươi sẵn sàng, ta sẽ xuất hiện.”
Nói xong, nó đột ngột rời bỏ tôi, có lẽ vì e sợ bất kỳ sự thay đổi nào trong tâm tư tôi. Tôi thấy nó lao xuống núi với tốc độ còn nhanh hơn đà bay của một con đại bàng, và nhanh chóng mất hút giữa những gợn sóng của biển băng.
Câu chuyện của nó đã chiếm trọn cả ngày, và mặt trời đã áp sát đường chân trời khi nó ra đi. Tôi biết mình nên vội vã xuống thung lũng, vì bóng tối sẽ sớm bao trùm lấy tôi; nhưng lòng tôi nặng trĩu, và bước chân thì chậm chạp. Công việc đi ngoằn ngoèo giữa những lối nhỏ trên núi và đặt chân thật vững khi tiến bước làm tôi bối rối, bởi tâm trí tôi đang bị chiếm trọn bởi những cảm xúc mà các sự kiện trong ngày đã tạo ra. Đêm đã về khuya khi tôi đến điểm dừng chân giữa đường và ngồi xuống bên cạnh đài phun nước. Những ngôi sao thỉnh thoảng lại tỏa sáng khi mây mờ trôi qua khỏi chúng; những cây thông đen sẫm vươn cao trước mặt tôi, và rải rác đây đó những cây gãy gục nằm trên mặt đất; đó là một khung cảnh uy nghiêm đến kỳ lạ và khơi dậy những tư tưởng kỳ quặc trong tôi. Tôi khóc lóc thảm thiết, và chắp tay trong sự đau đớn tột cùng, tôi thốt lên: “Ôi! Những ngôi sao, mây mù và cuồng phong, tất cả các người đang giễu cợt ta; nếu thực sự thương xót ta, hãy đè bẹp cảm giác và ký ức; hãy để ta trở thành hư không; bằng không, hãy biến đi, biến đi, và để ta lại trong bóng tối.”
Đó là những tư tưởng điên rồ và khổ sở, nhưng tôi không thể mô tả cho bạn biết sự nhấp nháy vĩnh hằng của những ngôi sao đã đè nặng lên tôi như thế nào, và tôi đã lắng nghe từng cơn gió rít như thể đó là ngọn gió sirocco ảm đạm, tàn hại đang trên đường đến để thiêu rụi tôi.
Bình minh đã hé rạng trước khi tôi đến làng Chamounix; tôi không nghỉ ngơi mà trở về Geneva ngay lập tức. Ngay cả trong chính trái tim mình, tôi cũng không thể giãi bày những cảm giác của bản thân—chúng đè nặng lên tôi như một ngọn núi và sự quá đỗi của chúng đã đè bẹp sự đau đớn của tôi bên dưới. Tôi trở về nhà như thế, và bước vào nhà, tôi xuất hiện trước mặt gia đình. Dáng vẻ phờ phạc và điên dại của tôi đã khơi dậy sự báo động dữ dội, nhưng tôi không trả lời câu hỏi nào, hầu như chẳng thốt ra lời nào. Tôi cảm thấy như thể mình bị đặt dưới một lệnh cấm túc—như thể mình không có quyền đòi hỏi sự đồng cảm của họ—như thể chẳng bao giờ tôi còn có thể tận hưởng sự sum họp với họ được nữa. Thế nhưng ngay cả như vậy, tôi vẫn yêu thương họ đến mức thờ phụng; và để cứu họ, tôi quyết định hiến thân cho nhiệm vụ mà tôi ghê tởm nhất. Viễn cảnh về một công việc như vậy khiến mọi tình cảnh khác của sự tồn tại trôi qua trước mắt tôi như một giấc mơ, và chỉ có tư tưởng đó mới mang lại cho tôi thực tại của cuộc sống.
