Chân phải của Ngô Tam Mộc gác lên rất có vẻ lưu manh. Mũi chân cứ thế tự mãn rung rẩy không ngừng. Hắn giật mình thon thót, chà! Bản thân vậy mà lại kiêu ngạo suốt mười mấy giây, may mà không có ai nhìn thấy. Hành động thế này là không nghiêm túc, có chút không đàng hoàng. Mọi thứ trước mắt đã không còn thuộc về trại nuôi cá xã Dương Gia Buổp nữa, giờ đây, hắn đang ở ngay trong tòa nhà ủy ban thành phố trang nghiêm, ngồi trong cơ quan ủy ban thành phố trang nghiêm.
Ngay từ sáng sớm hôm qua, Ngô Tam Mộc đã cảm thấy tình hình có chút bất thường. Vừa bước chân ra khỏi cổng trại nuôi cá, hắn đã bắt gặp ngay một chiếc xe đạp xanh, một ả tiểu nương tử thướt tha bơi lội như cá diếc trắng đang đi tới, dáng vẻ đẹp chuẩn mực hàng đầu. Ả tiểu nương tử lượn đến trước mặt, cố ý cười đưa tình hai cái, rồi õng ẹo bỏ đi. Ngô Tam Mộc choáng váng mười mấy giây, phát hiện dưới chân đang nằm một tờ mười tệ, cũng đang cố ý quyến rũ hắn. Ngô Tam Mộc là kẻ phàm phu tục tử, chịu kém nhất là sự quyến rũ, hắn nhặt tờ giấy có in hình một hàng nam thanh nữ nữ ở phía trên lên, ngửi thấy một mùi thơm cay xè, làm tê tái da thịt tuổi trẻ của mình. Ngô Tam Mộc bỏ qua thói quen đi dạo trên đường cái, cất bước đi về phía bờ sông.
Mặt trời còn chưa thức dậy, mặt nước đã phủ một lớp ánh sáng đỏ nhạt. Hứng hai vốc nước rửa mặt, nhìn dòng Thanh Vân Giang trong lành thanh khiết, hắn xoay người đi năm bước, bên tai vang lên tiếng nước ào ạt, một con cá chép lớn đánh mạnh vào gót chân hắn. Hắn giật mình chộp lấy con cá, con cá tuột khỏi lòng bàn tay, từng bước lùi lại trên mặt đất, hắn không bắt nó nữa, hắn đã không còn tin vào vận may của mình nữa rồi. Hắn định đứng nhìn con cá chép về nhà, nào ngờ con cá chép va phải một hòn đá, lộn một vòng nhào lên mu bàn tay hắn, lại lộn thêm một vòng nữa rơi phịch vào đôi bàn tay đang dang ra một nửa của hắn.
Ngô Tam Mộc ôm một con cá chép lớn bước vào nhà bếp, những bạn học đang rửa mặt, đánh răng, đi dạo, trò chuyện đều dừng cả hành động lại, dùng một ánh mắt mới mẻ như mùa xuân chằm chằm nhìn hắn. Lão mụ gầy gò đang vo gạo cho mấy kẻ lười biếng, làn khói lam đầu tiên của nhà bếp đang lững lờ bốc lên.
Ăn xong nửa nồi cháo loãng, hai đĩa dưa muối, một con cá chép lớn, mười một kẻ lười biếng giao mười một đôi đũa cho lão mụ sáu mươi hai tuổi, bàn tán xem ai đánh bóng bàn, ai đánh cờ vây, ai đánh đỏ ngũ, đúng lúc này, chiếc Santana của Trưởng ban Thạch thuộc ủy ban thành phố liền lái vào sân trại nuôi cá.
Mặt bàn vàng óng, in những hoa văn xinh đẹp như vảy cá. Chiếc điện thoại màu xám bạc, bấm các con số, giọng nói của các bạn học liền vang lên. Chiếc điện thoại ở trại nuôi cá rất cũ kỹ, đen sì sì, phải quay tay, gân cổ lên thét. Cái này không thể so sánh với cơ quan ủy ban thành phố được. Bây giờ mọi thứ đều khác rồi, giọng nói của hắn là giọng nói của một cán bộ ủy ban thành phố, ánh mắt của hắn là ánh mắt của một cán bộ ủy ban thành phố, mặt đất dưới chân hắn, chính là ủy ban thành phố, là cơ quan quyền lực cao nhất quản lý năm mươi bảy vạn bách tính.
Hồi hắn mới đến trại nuôi cá đó, có người trong thôn bật cười: Sinh viên? Sinh viên thì tính cái quái gì? Đi nuôi cá, còn không bằng ở nhà làm ruộng. Một tháng trăm bạc, trên núi dưới đồng, mặc sức mà vơ vét!
Ngô Tam Mộc học trường bản xứ, lương cơ bản bảy mươi sáu tệ, cộng thêm các loại trợ cấp và bảy hào trợ cấp xuống nông thôn mỗi ngày, tổng cộng là một trăm bốn mươi bảy tệ. Bây giờ đến cơ quan ủy ban thành phố, trừ đi bảy hào, chỉ còn lại một trăm hai mươi sáu tệ. Tiền rất ít, nhưng địa vị dẫu sao cũng khác, mẹ đã nói rồi: Người trong thôn ngoài thôn gặp mặt, đều bảo tôi có phúc khí, con trai làm cán bộ ở thành phố, chịu khổ cả đời, về già hưởng phúc, nở mày nở mặt rồi! Cán bộ trong thôn bảo, chỗ đó quyền lớn, quan đều do nơi này quản, đi đâu cũng có người nịnh bợ, sau này làm quan cũng dễ.
Mẹ vui rồi, cái khuôn mặt khổ qua ưu phiết mấy chục năm ấy, đã dãn ra đôi chút. Bà nói: Làm mẹ thì mừng vì con trai có chí hướng, mừng vì con ra ngoài làm lớn, làm lớn vào, mẹ đi ra ngoài cũng nở mày nở mặt. Sau này làm việc phải cố gắng chút, đối với lãnh đạo phải nịnh bợ chút, đừng có lười nhác như ở nhà.
Ngô Tam Mộc biết bản thân nên phấn đấu. Lúc mới nghe đến ủy ban thành phố, trong lòng hắn đã kính cẩn, liền có một cảm giác thuần phục. Ủy ban thành phố là nơi cao cao tại thượng, đặc biệt là sau khi hắn bị đày đến trại nuôi cá, hắn cảm thấy ủy ban thành phố mới thiêng liêng trang nghiêm làm sao! Không ngờ hôm nay lại được đường hoàng ngồi ngay trong sự thiêng liêng trang nghiêm này. Hắn phải nắm bắt cơ hội, làm cho thật tốt, làm cho tốt rồi, sau này cũng phấn đấu ra ngô ra khoai. Không nói đến những vị bí thư và thị trưởng ủy ban thành phố có ánh mắt phiêu diêu ngạo mạn ấy, cứ lấy những cục trưởng nói chuyện oang oang, gặp thị trưởng trò chuyện mười hai mươi phút làm ví dụ, cái danh hiệu này, cái mục tiêu này, đành phải nghiến răng, đem tất cả trí tuệ và tuổi trẻ dốc vào đó, thử một phen cho ra trò mới được.
Ngày đầu tiên mới đến, chủ nhiệm văn phòng Trần Hỏa Minh đã gọi hắn đến nói chuyện tỉ mỉ. Chủ nhiệm Trần hơn bốn mươi tuổi, khuôn mặt tròn trịa, tóc ngắn ngủn, trong vẻ thư sinh phảng phất sự tháo vát, đôi tròng mắt đen không nhanh không chậm nhìn chằm chằm vào hắn, vừa nói vừa suy tính điều gì đó rất có mùi vị. Chủ nhiệm Trần này tay cầm một chiếc tách trà to bằng nửa ấm nước, nhấp một ngụm trà đậm đặc màu vàng sậm, tiện tay túm một chòm tóc trên đầu xuống, câu chuyện cứ thế mà diễn ra.
Ông ấy nói: Ban vụ đã họp rồi, cho rằng trong lứa sinh viên này, so sánh ra thì cậu là người tốt, là người có năng lực tương đối, nên mới để cậu vào. Bộ phận chúng ta là một nha môn thanh liêm, ở đây, sự hưởng thụ là không có, khổ thì có để mà ăn, phải chịu được khổ. Còn về công việc ấy, sắp xếp cho cậu ngồi văn phòng, cậu phải có chuẩn bị tư tưởng, đừng vì là sinh viên, từng làm cán bộ đoàn mà cảm thấy ngồi văn phòng là uỷ khuất cho cậu. Công việc văn phòng rất vụn vặt, nghe điện thoại, tiếp nhận công văn, tiếp đãi khách khứa, từng việc một đều phải làm cho tốt. Ngoài ra, phải làm tốt công tác vệ sinh của văn phòng, phòng họp, văn phòng của ba vị trưởng ban, cung cấp nước sôi, mỗi ngày đều phải chịu trách nhiệm.
Ngô Tam Mộc bắt đầu làm lại cuộc đời. Ở trường học và trại nuôi cá, chỉ biết há mồm chờ cơm, đánh bài chơi cờ, áo quần chất đống bốc mùi, chứ chẳng biết quét lấy một lần dọn lấy một trận, xách lấy một ấm nước. Bây giờ khác rồi, mỗi sáng sớm, cậu ta đều xách bốn chiếc ấm nước, đi đến nhà ăn ở phía sau cơ quan để xách nước. Ngô Tam Mộc lười biếng bao năm nay lơ là việc rèn luyện, bắp tay gầy như que củi, chẳng có chút sức lực nào. Bốn ấm nước thật nặng, từ nhà ăn đến tầng năm ủy ban thành phố cũng thấy xa, xách mãi xách mãi, đến sau này bắp tay mỏi nhừ tê dại, dần dần mất đi cảm giác.
Công việc này quá cực khổ, thứ cực khổ chưa từng có, hắn phải chịu, hắn tự bắt bản thân phải chịu khổ, nghĩ đến tiền đồ, tương lai của mình, thì chẳng thấy khổ chút nào nữa.
Cửa phòng làm việc của các vị trưởng ban mở ra, hắn lấy chiếc ấm lạnh ra, thay vào chiếc ấm nước nóng vừa xách tới. Tiếp theo, liền lau sàn nhà cho các vị trưởng ban. Cơ thể Ngô Tam Mộc quá yếu, lau xong hai phòng làm việc, lưng đau vai nhức, toàn thân vã mồ hôi hột. Cúi gập người lau nhà, dùng ngón tay vò giặt cây lau nhà dơ dáy, hắn cảm thấy việc mình làm không phải là việc của con người, quả thực giống như nô lệ. Thế nhưng, vị lãnh đạo nào trong thành phố mà chẳng đi lên từ con đường này? Không chịu được cái khổ trong cái khổ, sao làm được người trên người? Không làm đủ nô lệ, sao làm được chủ nô? Tất cả những điều này, đều không phải tự dưng mà có, đều có một đạo lý, có một trật tự, đang gò bó chặt chẽ những thanh niên vươn lên.
Ngô Tam Mộc nghiêm túc cật lực lau nhà, từng nhát lau, từng nhát lau, đang lau trên con đường dẫn đến chốn quan trường của hắn.
Nghe điện thoại là một công việc chủ yếu của văn phòng, có thông báo họp, nghe xong phải ghi chép lại. Có người tìm, phải ra hành lang hét đến đứt ruột đứt gan, mà vẫn không gọi được, thì phải chạy sang đó, cho đến khi tìm được người mới thôi. Báo của tỉnh và báo buổi chiều đến từ sáng sớm, phải phân phát cho các phòng ban cho tốt.
Buổi chiều báo chí và thư từ nhiều hơn, đây là đại sự mà toàn thể cán bộ quan tâm, không thể xảy ra sai sót. Nguồn gốc của công văn có tổng cộng bốn loại: Có loại được đưa đến tận nơi, phần lớn là thông báo họp quan trọng, không được chậm trễ, phải lập tức trình lên lãnh đạo; có loại gửi bằng phong bì, phần lớn là công văn của tỉnh và các khu thị trấn, sau khi bóc ra sẽ có từng đường nếp gấp. Công văn nhiều hơn nữa, là lấy từ phòng thu phát công văn của văn phòng thị chính vào mỗi chiều, phòng thu phát là trung tâm giao lưu công văn của các cơ quan ban ngành toàn thành phố, bảy tám mươi bộ ủy ban cục mỗi bên chiếm một ô trong năm chiếc tủ lớn, hai bên ô dán tên các bộ ủy ban cục, nhân viên thu phát của các đơn vị ngày ngày đều đến đây lấy công văn của mình, hoặc phân phát công văn do đơn vị mình ấn hành theo phạm vi gửi báo cáo. Nguồn đặc biệt nào nữa chứ, chính là công văn cơ mật do nhóm cơ mật của bưu cục thành phố đặc biệt đưa đến. Công văn cơ mật thông thường do tỉnh gửi phát, mang tiếng là cơ mật, nhưng thực ra phần lớn là công văn đại trà, mức độ cơ mật chỉ là bí mật, là mức thấp nhất, hai chữ bí mật này được in sẵn trên đầu công văn, gửi bằng đường cơ mật không những bảo hiểm mà cước phí lại còn rẻ.
Bốn nguồn công văn đều đã tập hợp đủ, ngoại trừ thông báo họp được xử lý ngay lập tức, các công văn khác thông thường phải đợi đến một số lượng nhất định mới đăng ký. Công văn hiện nay cũng nhiều, không để ý một cái, công văn trong ngăn kéo đã tích tụ đến ba bốn mươi thậm chí bảy tám chục bản. Công văn chia làm hai loại: Bản tóm tắt và công văn chính quy. Bản tóm tắt xếp loại riêng, không cần đăng ký, kẹp tạp nham vào bìa hồ sơ. Công văn chính quy thì lằng nhằng hơn, phải căn cứ theo đơn vị ban hành là hệ thống đảng ủy hay hệ thống chính phủ, đăng ký vào hai cuốn sổ. Góc trên bên phải của mỗi bản công văn phải đóng một con dấu nhận văn bản, điền ngày nhận văn bản và số hiệu vào trong con dấu, ở phần dưới cùng của công văn dùng dập ghim ghim một tờ phiếu lưu chuyển công văn lên trên.
Đăng ký nhận văn bản là một việc vất vả, phải điền thật tỉ mỉ đơn vị ban hành, tiêu đề công văn, số hiệu nhận văn bản và số bản công văn. Làm xong xuôi, lại giao bìa hồ sơ cho chủ nhiệm Trần, ngoại trừ những công văn được xử lý đặc biệt, chủ nhiệm Trần thông thường đều viết thảo hai chữ "Lưu chuyển" trên phiếu lưu chuyển, Ngô Tam Mộc lại ôm bìa hồ sơ về, giao cho các vị trưởng phó ban và các phòng luân phiên lưu chuyển. Tên trên phiếu lưu chuyển ký gần đủ rồi, Ngô Tam Mộc lại lấy tất cả chúng xuống, căn cứ theo đăng ký nhận văn bản, gạch một dấu tích đằng sau mỗi tiêu đề, thế là tiêu diệt xong, rồi cất vào kho lưu trữ.
Ngoài cảm giác vinh quang, cảm giác trang nghiêm, cảm giác thần bí ra, niềm vui thực sự là không tìm đâu ra, vốn dĩ không hề tồn tại. Ngô Tam Mộc từ sáng đến tối đè nén bản thân, hắn sợ mình làm sai chuyện, nói sai lời, làm việc cẩn trọng từng chút một, nói chuyện thì không tìm được lối đi, dứt khoát nói ít đi, hoặc không nói. Xách nước, lau nhà, lau bàn, nhận gửi công văn, chạy vạy trên lầu dưới lầu, tiếng chuông tan làm lanh lảnh vang lên. Ở đại học quen tự do tản mạn rồi, thích làm gì thì làm nấy, chưa từng có một tiếng chuông nào. Tiếng chuông mang tính thời gian và quy luật cực mạnh này, quất quét vào thần kinh hắn, luôn khiến hắn nhớ lại ký ức thời trung học. Trung học có tự học buổi tối, trong cơ quan buổi tối cũng bố trí hai tiếng làm thời gian làm việc, lúc đi làm tan làm cũng ting ting lanh lảnh một hồi lâu. Chỉ là những người ở trọ xa, buổi tối có việc, thiếu chút xung kìm trong sự nghiệp, không muốn đến thì cũng không đến nữa.
Trở về phòng, thời gian mới là của chính mình, Tam Mộc mới là Tam Mộc của chính mình.
Căn phòng hắn ở là nhà khách của bưu điện, có phòng vệ sinh, quạt điện, một chiếc ti vi đen trắng mười bốn inch. Hôm thứ hai sau khi Trưởng ban Thạch tìm hắn nói chuyện, sư phụ Giang Hồng Thủy đã lái chiếc xe Santana đó, vơ vét toàn bộ vật dụng sinh hoạt hắn đã thu dọn xong, ném tuốt vào thùng sau xe, chở cả người lẫn đồ đến đây. Nơi này không thể xem thường, tiền phòng một tháng hai trăm tệ, tương đương với tiền lương một tháng mười bảy ngày của hắn. Lương không thể phát dư cho cậu một xu, nhưng tiền phòng dù có nhiều hơn nữa thì vẫn có thể thanh toán, đây là quy củ và đạo lý, là vinh dự của một cán bộ cơ quan.
Sinh viên tập sự sắp được phân công rồi, thời gian phải gấp rút trước khi phân công sinh viên tốt nghiệp năm nay, đại khái khoảng cuối tháng bảy và đầu tháng tám. Ngô Tam Mộc rất may mắn, trong số các sinh viên tập sự cùng lứa, hắn là người đầu tiên chốt được đơn vị, cứ để đám nhóc ở trại nuôi cá đó mà ngưỡng mộ đi, mà đỏ mắt đi.
Ngô Tam Mộc không tin mình sẽ gặp vận may. Một năm trước, cái cổ tay gầy gò ấy vẫn còn đang yếu ớt đấu tranh với số phận. Hắn đã thua, thua trong đau đớn, bất lực. Một đôi mắt sắc bén như dao, trừng trừng nhìn thế giới vô tình này, thế giới tàn khốc này, hai con ngươi sắp trợn ngược rơi cả xuống đất, vậy mà hắn vẫn bước vào trại nuôi cá.
