Nhiều điều thắc mắc vốn có từ khi tôi còn ngồi ghế nhà trường, thời đó tôi là một học sinh ngoan, không dám phản bác, bởi vì tôi biết một khi những lời ngụy biện của mình thốt ra, thầy cô sẽ nổi trận lôi đình, bởi vì lời của tổ tiên, sách của thánh hiền là không cho phép nghi ngờ.

Hôm nay tôi đã bước ra khỏi cổng trường, tôi vẫn cảm thấy những lời trong sách không hẳn đều đúng, rất nhiều vấn đề đáng để bàn bạc. Không biết thì hỏi, đây cũng là lời của bậc tiên sư.

Ngu Công dời núi: Trong "Liệt Tử - Thang Vấn" có một truyền thuyết, có một cụ già 90 tuổi tên là Ngu Công, khổ vì hai ngọn núi Thái Hành và Vương Ốc cản trở lối đi, việc đi lại bất tiện, ông bèn triệu tập cả nhà bàn bạc dời hai ngọn núi này đi, và nhận được sự ủng hộ của cả nhà. Ngu Công mặc kệ lời châm chọc của Trí Tẩu, dẫn dắt cả nhà đào núi không ngừng, dùng sọt trút đất đá ra vùng biển Bột Hải. Thượng đế cảm động trước tinh thần chịu khó và khí phách anh hùng của họ, đã phái hai vị đại lực thần đến dời hai ngọn núi đi. Từ đó, cửa nhà Ngu Công đường sá thênh thang, tứ thông bát đạt.

Trước hết, cụ già 90 tuổi này, ở cái nơi mà ông đã sống cả đời, hồi trẻ đi lại không thấy bất tiện, đến lúc già, bản thân không thể động tay dời núi nữa, cũng chẳng ra khỏi cửa được nữa mới thấy bất tiện, liệu có hiềm nghi mượn cớ mình là gia trưởng có thể sai khiến, bắt người khác làm việc mà bản thân lại trốn tránh lao động hay không? Hồi trẻ ông ta chắc chắn thân cường thể tráng, trèo qua hai ngọn núi tim không đập chân không run, tự nhiên không thấy phiền phức, nhưng về già nếu lại muốn vượt đèo vượt núi, ắt lực bất tòng tâm. Người già không chịu khuất phục số phận, không thừa nhận hiện thực, không làm những việc trong khả năng của mình như ẵm bồng con cháu, lại đi hoài tưởng viển vông muốn dời núi, chẳng phải là biểu hiện cụ thể của bệnh lẫn tuổi già hay sao?

Ông ta triệu tập cả nhà họp yêu cầu dời núi, cả nhà vậy mà lại biểu thị sự ủng hộ đối với một việc rõ ràng trái với thường lý này. Cả nhà lớn nhỏ mấy chục miệng ăn, chẳng lẽ không có ý kiến phản đối nào? Tại sao không đưa ra một phương pháp hợp lý, hiệu quả và khả thi hơn? Ví dụ như cả nhà di cư? Rốt cuộc là di cư dễ hay dời núi dễ? Tôi bấy giờ cảm thấy bề ngoài cả nhà có sinh hoạt dân chủ, nhưng thực chất bên trong nếu không phải là lòng trung ngu ngốc không chịu động não thì cũng là mang tâm địa khác, sợ bị đàn áp hoặc trả trả thù nên không dám nói rõ. Gia trưởng không thể lúc nào cũng đúng, đặc biệt là những bậc gia trưởng đã lớn tuổi, chúng ta nên khuyên can hay là hùa theo mù quáng? Là tòng thiện như lưu hay biết rõ trên núi có cọp, lại cứ hướng về núi cọp mà đi?

Người hàng xóm Trí Tẩu là một người sáng mắt, đã vạch trần tính bất khả thi của kế hoạch này một cách sắc bén. Câu trả lời của Ngu Công lại càng thú vị hơn: "Dù ta chết đi, vẫn có con ta ở đó; con lại sinh cháu, cháu lại sinh con; con lại có con, con lại có cháu. Con con cháu cháu, vô cùng tận vậy". Điều này mang đậm ý nghĩa "Giang sơn của ta vô cùng tận, tư tưởng của ta muôn đời trường tồn". Một cụ già bát tuần vậy mà lại có hùng tâm tráng chí như thế, sau khi xuống mồ rồi mà còn hoài bão quản lý cả nhà, lại còn muốn viết sự ngu xuẩn của mình vào gia phả, hòng để đời sau phát huy sự ngu xuẩn lên một tầm cao mới, chẳng lẽ ông có thể quản cái kiếp sống này của ông, ông tưởng ông còn có thể quản cả chuyện sau khi đã chôn xuống mồ của mình nữa sao?

Tôi cho rằng cái gọi là gia trưởng, thực chất chính là chủ nhà, còn cái gọi là con cái, thực chất chính là khách. Thái độ của chủ nhà đối với khách nên là, tôi đãi anh ăn ngon uống ngọt, tôi để anh ở chỗ tôi được thoải mái, đến một ngày anh muốn rời đi, tôi cũng không thể cưỡng cầu, tôi chỉ làm tròn nghĩa vụ và bổn phận của chủ nhà, sao có thể coi khách như sản phẩm tư hữu của mình? Tôi có thể quy con cái về mảnh đất tự sản của tôi hay không? Tôi có thể áp đặt ước nguyện chưa thành của mình lên con cái hay không? Bản thân tôi không thể làm rạng danh tổ tông, tôi có thể yêu cầu con cái mình kế thừa di chí của mình hay không? Ở đây tôi nhìn thấy tác phong và cách tư duy điển hình của gia trưởng kiểu Trung Quốc, tôi ban cho con tôi sự sống, cho nên nó là của tôi, tôi muốn kìm kẹp tư tưởng của nó, tôi muốn hạn chế phương hướng phát triển của nó, tôi cho nó ăn uống, nó phải sống theo ý chí của tôi. Nếu bố mẹ tôi là như vậy, tôi sẽ bảo bố mẹ tôi hãy lấy lại cái mạng của tôi đi, coi như tôi chưa từng đến đây. Bố mẹ luôn nói chúng tôi chịu đựng cay đắng... Tôi đồng ý, nhưng cái cay đắng này không phải do tôi ép buộc các người chịu đựng, các người có thể chọn có tôi hoặc không có tôi. Sau này tôi cũng có con, tôi cũng sẽ chịu đựng cay đắng, đây gọi là sự báo đáp của luồng luân hồi. Tôi biết ơn sinh mệnh mà các người ban tặng, nhưng xin đừng ép buộc tôi làm những mục tiêu không thể với tới.

Vị thượng đế này cũng là một vị quan hôn ám, vậy mà còn bị hoài bão của cụ già này "làm cho cảm động". Cảm động là phải dùng tâm, chứ không phải chỉ vì một bề ngoài. Hèn chi ai nấy đều thích làm chút bài vở bề ngoài, bất kể bên trong đúng hay sai, chỉ cần khí thế hoành tráng, một nhà lớn mấy trăm người xếp hàng đội đất vận chuyển, khí thế hừng hực, mọi người cùng hô vang khẩu hiệu lao động, nói không chừng còn có khí thế anh hùng "vượt qua muôn vàn khó khăn, giành lấy thắng lợi", xếp hàng thẳng đến biển Bột Hải, khoảnh khắc chấn động đó đã khiến cho vị lãnh đạo thượng đế đầu óc nóng bừng lên. Nếu tôi là thượng đế, mà tôi lại thay Ngu Công dời ngọn núi đi, thì chi bằng nói là cảm động, chẳng thà nói là sự đồng tình đối với việc con cháu dời núi phải lao động không có sự lựa chọn thì đúng hơn.

Thượng đế lợi dụng chức quyền dời hai ngọn núi đáng lẽ nên ở vị trí đó đi nơi khác. Tạo sự tiện lợi cho một nhà Ngu Công, nhưng lại làm khổ những người dưới chân núi Thái Hành và Vương Ốc hiện tại. Những người đó có tội tình gì? Chỉ vì một lần dao động cảm xúc của lãnh đạo mà đời đời đi lại bất tiện. Người đầu tiên ăn cá nóc luôn là anh hùng, có thể ghi vào sử sách. Nếu mỗi hộ gia đình sau này đều vì núi Thái Hành bất tiện mà đào núi, thượng đế vì đã cảm động một lần rồi, đã trắc ẩn rồi, nên đối với câu chuyện tương tự phía sau liền tỏ ra dửng dưng. Cho nên đãi vàng phải tranh thủ sớm, miếng mồi người khác đã nhai qua thì không ngon. Bài văn người khác đã viết rồi, không thể lấy làm tác phẩm để viết sách lập truyền cho mình.

Một niệm sai lầm, phủ nhận tất cả.