Từ nhỏ tôi đã thích môn ngữ văn, mỗi giáo viên đều để lại cho tôi ấn tượng sâu sắc, mà vì nền tảng văn bản của bản thân tốt, tôi cũng rất được các giáo viên yêu mến. Từ năm lớp ba bắt đầu có tiết tập làm văn, tôi đã quen với việc mỗi bài văn của mình được chọn làm bài mẫu cho giáo viên đọc trước lớp. Từng có giáo viên miêu tả, đọc bài văn của Tiểu Lục Lục, vui sướng giống như ăn kem vào ngày đại hàn, cảm thấy học sinh dạy không uổng công, tâm huyết bỏ ra đã có hồi đáp.

Riêng việc viết về thầy Lưu, là vì sự khác biệt của thầy. Thầy bắt đầu dạy môn ngữ văn cho tôi từ năm lớp hai trung học cơ sở, lúc đó bài văn của tôi đã thường xuyên được đăng trên những tạp chí kiểu như tuyển tập văn học học sinh, trên bảng thông báo của tờ báo trường, luôn có một góc khoảng trống dành cho tôi. Tôi vốn tưởng rằng vừa bước vào cửa lớp thầy sẽ mỉm cười chào tôi, giống như những giáo viên khác, trong nụ cười mang theo ý vị "ngưỡng mộ đã lâu". Nằm ngoài dự đoán, lúc điểm tên tôi thầy thậm chí còn ngẩng đầu nhìn tôi một cái cũng không.

Tôi bắt đầu bị thầy cất giấu trong tủ lạnh. Thầy rất ít khi gọi tôi trả lời câu hỏi, cũng chưa từng lấy bài văn của tôi làm bài mẫu đọc trước lớp, mặc cho tôi tốn tâm tư bố cục phép đối, biểu lộ cảm xúc cảm thán, thứ nhận được mãi mãi chỉ là một dấu tích màu đỏ nhạt, kèm theo hai chữ "đã xem" khó mà nhận ra nổi.

Tâm thái của đứa con cưng bị đả kích nghiêm trọng, càng khao khát nhận được sự khích lệ của thầy, lại càng cảm thấy bản thân không tài nào làm vui lòng thầy được, đến cả các bạn học cũng cảm thấy tôi đã bị phong sát, nói rằng, thầy Lưu không thưởng thức bài văn của Lục Lục.

Thầy Lưu chính là hoàng tử bạch mã trong lòng các thiếu nữ, ít nhất là trong lòng những cô nhóc đang độ tuổi cập kê lúc bấy giờ, thầy Lý trong tiểu thuyết "Cửa Sổ" của Quỳnh Dao chắc chắn phải là một người đẹp trai như thầy. Thức tế, khoảnh khắc thầy bước chân vào lớp học đã đặt nền móng cho hình tượng soái ca trong định nghĩa suốt cuộc đời này của tôi: bờ vai rộng và đôi chân dài, mái tóc bù xù hơi xoăn nhẹ, râu ria xồm xoàm và chiếc áo sơ mi trắng mở hờ hai chiếc cúc. Ánh mắt thầy mãi mãi mang vẻ ngơ ngác, tiêu cự ánh nhìn luôn đặt ở nơi xa nhất trong lớp học, hoàn toàn không đảo mắt nhìn những học sinh đang ngồi nghe giảng bên dưới, hơn nữa còn mang theo một vẻ ngái ngủ mệt mỏi do thiếu ngủ. Âm điệu của thầy luôn trầm trầm, trầm ấm như giọng nam trầm, cái lưỡi dày nói chuyện mang theo sự ngọt ngào của người đàn ông miền Nam, khóe miệng nhếch lên cườim mỉm méo mó hé lộ một loại vẻ bất kham ngông cuồng và yêu nghiệt. Sự tùy tiện của thầy khi cầm phấn, tựa như đang nâng ly rượu hoặc kẹp điếu thuốc lá chờ hút, mỗi lần đều là đợi tiếng chuông trôi qua mấy phút mới lê lết bước chân, uể oải chỉ xách theo cuốn sách giáo khoa rồi bước vào lớp học.

Vào cửa chưa từng nói nhiều câu, chỉ lật lung tung sách giáo khoa, cuốn sách rách rách như vừa vớt từ trong bồn tắm ra vẫn còn mang theo bột giặt chưa giặt sạch, đoán chừng là bụi phấn tích tụ nhiều năm. Thấy thầy lật bừa vài trang, liếc vài cái, đột nhiên ngẩng đầu nói: "Lần trước giảng đến đâu rồi?" Sau đó có bạn học nhắc nhở chi tiết cho thầy, đến chỗ ××× rồi. Thầy liền nói, được, tiếp theo nói tiếp. Tôi vẫn luôn hoài nghi thầy chưa từng soạn giáo án, chỉ dựa vào nền tảng thâm hậu, nói năng bừa bãi nhưng cũng kể chuyện rành mạch lôi cuốn. Nếu thầy là diễn viên, chắc chắn là kiểu người dễ nhập vai, chỉ cần hai ba phút ngâm kỹ, liền hòa làm một thể với nhân vật trong sách. Khi thầy giảng bài "Xã Kịch", tôi cảm thấy người trước mắt chính là Lỗ Tấn thời trung niên, cùng học sinh ôn lại cảnh tượng vui vẻ thời thơ ấu trong lớp học; khi thầy giảng "Rêu xanh mọc bậc thềm", tôi cảm thấy thầy chính là Lưu Vũ Tích cam chịu cảnh nghèo khó, nhắm một bình rượu nhỏ, khoanh chân ngồi trên chiếu với bạn bè, xắn tay áo đối ẩm đánh cờ với nhau. Từ trong bài giảng của thầy, tôi cảm nhận được sự u sầu chán nản của Liễu Vung và sự đau đớn tình cảm của người đàn ông, từ đó bắt đầu mơ mộng bản thân là người con gái ôm tỳ bà chốn lầu xanh, dải lụa bay múa, cùng người tình yêu thương ngâm thơ đối ẩm. Ít nhất là tôi của năm mười ba tuổi lúc bấy giờ, từ sự truyền thụ của thầy đã cảm nhận được văn hóa lầu xanh là một loại văn hóa tao nhã.

Vì không nhận được sự chú ý của thầy, tôi bắt đầu chán nản, nhìn những lời phê dài dằng dặc trong bài văn của các bạn học, trong lòng sinh lòng đố kỵ. Lúc bấy giờ tôi là loa phát thanh tiêu biểu của Trung ương Đảng, là kèn lệnh tuyên truyền của nhà trường, chỉ cần nhà trường tiếp nhận một nhiệm vụ tuyên truyền nào, từ Ngũ giảng Tứ mỹ Tam yêu đến học tập Lại Ninh học tập Trương Hải Địch, bất kỳ một mục tuyên truyền chính trị khô khan tẻ nhạt nào, dưới ngòi bút của tôi đều sẽ trở nên sống động như thật thê lương nức nở. Cú pháp đối câu hùng vĩ, từ ngữ bi tráng đủ khiến cho giáo viên kinh ngạc trầm trồ, thậm chí có giáo viên lúc đó còn dự đoán, con nhóc này sau này sẽ phát xã luận cho "Nhân Dân Nhật Báo". Tiếc là sau đó chịu ảnh hưởng bởi tư tưởng chân lý nhân sinh của Lưu Tiểu Bình chính là sự tùy tiện, cuối cùng không bước lên con đường nỗ lực phấn đấu.

Điều thay đổi phong cách văn cổ quí phái rực rỡ của tôi chính là sau một lần bình luận không thể chịu đựng nổi của thầy Lưu. Khoảng thời gian đó hình như là tôi lại quá mức ca tụng ai đó, chỉ nhớ là thầy đã viết: "Em viết, thời cổ đại gọi là văn bát cổ, thời hiện đại gọi là sự hùa theo thị hiếu thấp kém. Văn chương là gì? Là hỉ nộ ái ố của chính bản thân em. Văn chương, là sự thể hiện tư tưởng của chính em, là viết cho bản thân mình xem, không phải vì để làm vừa lòng người khác. Bản thân với mình mà cũng không nói lời thật, rõ ràng là đau khổ lại cứ phải nhe răng cười nói hạnh phúc, cái này gọi là che giấu lỗi lầm. Điểm số bài văn cao chỉ đại biểu cho em có năng lực tổ chức văn bản siêu việt, không đại biểu cho em có tư tưởng xuất chúng, dù chỉ là chân thực. Nếu có một ngày, em đọc bài văn của chính mình mà rơi lệ, em đang dùng ngòi bút viết về chính mình; nếu có một ngày, người khác đọc bài văn của em mà rơi lệ, em đang dùng ngòi bút viết về hiện thực. Viết những gì em hiểu, viết những gì người khác hiểu, vì bản thân mà nói lời chân thật, không vì để làm hài lòng người khác mà nói lời giả dối, làm văn chương, không làm văn thi cử định sẵn, đừng làm hỏng tài tư của em."

Đây là lời phê tuyệt vời nhất mà tôi từng nhận được, lúc đó tôi mới mười ba tuổi, nhưng lại lĩnh hội sâu sắc, từ đó bắt đầu làm được ngòi bút đi theo trái tim.

Thầy chỉ dạy tôi một năm rưỡi, tôi lại cảm thấy giữa chúng tôi có sự ăn ý sâu sắc. Nỗi khổ và niềm vui do tôi viết ra, thầy đều hiểu, thầy cho một cô gái tuổi dậy thì hoang mang và hay suy nghĩ một không gian tự do cất lên tiếng nói, để tôi được tự do dạo chơi trong sự dung chứa bao la như trăm sông đổ về một của thầy.

Một ngày nọ sau một năm rưỡi, thầy đột nhiên biến mất khỏi trường học. Người thay thế thầy là một sinh viên đại học vừa tốt nghiệp vóc dáng nhỏ nhắn lanh lợi, chữ viết bảng đẹp đẽ và ngay ngắn, phát âm phổ thông chuẩn xác, nói chuyện vang dội có lực, nhưng tôi lại không thể tìm lại được cảm giác hòa làm một thể tự nhiên như trời sinh giữa người và sách nữa.

Cô bạn cùng bàn, mẹ là hiệu trưởng, cô ấy nhỏ giọng nói với tôi, Lưu Tiểu Bình là một tên lưu manh, ở bên ngoài lăng nhăng quan hệ nam nữ, người phụ nữ kia đến nhà uống thuốc trừ sâu, suýt chút nữa không cứu chữa kịp, người phụ nữ sau đó thì sống lại, nhưng đứa trẻ trong bụng tạo ra thì đã chết. Loại cầm thú mặc áo mi đen này! Nhà trường đã đuổi việc hắn ta. Cô gái mười năm tuổi, đối với những từ ngữ như lưu manh, lăng nhăng, cầm thú rất nhạy cảm. Mà tôi lúc bấy giờ lại là sự xót xa và thấu hiểu. Tôi nghĩ thầy chính là hạt giống đa tình trong lòng tôi, cho dù thầy từ chối nảy mầm, thì vẫn luôn có thổ nhưỡng thích hợp thúc đẩy sinh trưởng. Đây là yêu sai lối?

Vội vã mấy năm trôi qua, tôi lên đại học rồi, tôi yêu rồi, tôi cũng biết tương tư rồi, tôi cứ tưởng mình đã quên mất thầy Lưu rồi. Một ngày nào đó khi đang tản bộ trên phố cùng người bạn trai tinh thần phấn chấn, đột nhiên phát hiện bóng dáng quen thuộc ở góc sạp hàng đằng xa, vẫn lười biếng tựa vào tay vịn ghế đẩu, một chân kiễng lên nhàn nhã rung rung, giọng nam trầm ấm không hề vội vã hô lên: "Xả kho thanh lý, giày da giá rẻ..." Âm điệu lúc trầm lúc bổng hệt như cảnh đọc "Hai đứa trẻ tranh luận về mặt trời" năm nào.

Tôi đau khổ xoay người, hoảng hốt bỏ chạy. Nước mắt làm mờ đôi mắt tôi.

Vẫn luôn nhớ câu từ mà thầy yêu thích nhất: "Người trước không thấy xưa, người sau không thấy nay, nghĩ đất trời vô tận, một mình buồn bã rơi lệ." Tựa như nhìn thấy thầy đứng trên đỉnh núi Thái Sơn, mặc chiếc áo dài cổ rộng bay phơ phất, mái tóc búi thành một củ tỏi, một dải lụa dài bay phấp phới trong gió chiều tà.

Đẹp đẽ hiên ngang.