Gần đây tôi đọc được một cuốn sách hay vô cùng sảng khoái, thế là vui mừng giới thiệu cho bạn bè.

Ban đầu, bạn bè hỏi tôi đây là cuốn sách thế nào, tôi sẽ đáp: "Đây là một cuốn sách bàn về việc làm thế nào để theo đuổi trí tuệ." Thấy thị trường không lớn lắm, sau đó tôi đã sửa đổi chiến lược, tôi nói: "Đây là một cuốn sách bảo đảm kiếp này bạn sẽ trở thành một đại phú ông." Người đọc rất đông.

Thế là tôi cười, nghĩ đến một điển cố tương tự. Thiên Chúa giáo đang ngày càng suy thoái, tín đồ thưa thớt. Nếu bạn dán nội dung buổi tuyên giảng kỳ tới là: "Làm thế nào để tâm hồn bạn đến gần Chúa hơn", ước chừng hơn một nửa thính giả đều không đến. Mục sư của một nhà thờ nào đó đã đổi chiêu trò, dán lên: "Thảo luận bộ phim "Mật mã Da Vinci"", chủ nhật giảng đường chật ních.

Mọi người có lẽ vì "Mật mã Da Vinci" mà đến, nhưng cuối cùng, thứ họ nghe vẫn là chủ đề đưa tâm hồn đến gần Chúa.

Treo đầu dê bán thịt chó không phải là cách làm ăn tốt, nhưng nếu treo đầu chó mà bán thịt chó thật, thì không gọi là giảo hoạt.

Trong quá trình chia sẻ sách hay với bạn bè, tôi phát hiện ra một vấn đề: Hóa ra giữa sự thông minh và trí tuệ lại có một con hố không thể vượt qua.

Chúng ta nói thông minh, luôn là để hình dung một đứa trẻ; còn nhắc đến trí tuệ, thì luôn gắn liền với người già. Cho nên giữa thông minh và trí tuệ, ít nhất tồn tại trở ngại về tuổi tác. Đứa trẻ thông minh lớn lên chưa chắc đã đạt được trí tuệ, bởi vì thông minh là bẩm sinh, còn trí tuệ cũng giống như hạnh phúc, cần phải dựa vào nỗ lực cá nhân để theo đuổi.

Ví dụ như, một đứa trẻ không qua bất kỳ sự giáo dục nào, nhưng có thể xoay khối Rubik thành sáu mặt, hoặc nhìn bản đồ mê cung là có thể đi ra khỏi mê cung, đây chính là thông minh bẩm sinh. Nhưng những người thông minh bẩm sinh muốn bước lên con đường trí tuệ, vẫn cần phải tu dưỡng lâu dài. Thế là bạn sẽ phát hiện ra, ở vạch xuất phát của cuộc đua marathon, một đám đông đen nghịt tham gia, nhưng cứ qua mỗi năm cây số, lại bớt đi vài người, mà đến vạch đích cuối cùng, số người tham gia ít nhất đã giảm đi ba phần tư. Không phải ai cũng có nghị lực kiên trì đến cùng.

Đa số mọi người đến một độ tuổi nhất định, liền từ bỏ yêu cầu tiến bộ. Mỗi ngày khiến bản thân tiến lên một bước thực ra là một loại phản lực đối với chính mình. Bởi vì lực hấp dẫn của trái đất hướng xuống dưới, sự sa đọa vui hơn là leo lên. Cho dù không sa đọa, giậm chân tại chỗ thì công làm ra chắc chắn sẽ ít hơn là leo lên trên.

Cố vấn giảm béo nói với tôi rằng, con người từ năm hai mươi lăm tuổi trở đi, mức độ trao đổi chất giảm 2% mỗi năm, đến năm ba mươi lăm tuổi, mức độ trao đổi chất của tôi chỉ còn 80% so với hồi hai mươi lăm tuổi. Nếu vẫn duy trì lượng ăn như trước đây, tự nhiên sẽ béo lên, phương pháp để khắc phục quy luật tự nhiên này chính là tiết chế, ăn ít vận động nhiều. Nếu đây là sự thật, tôi liền nghĩ, năng lực học tập của con người, thời điểm vượng thịnh nhất có lẽ chính là trước năm hai mươi lăm tuổi, sau đó mỗi năm giảm dần, bạn nhất định phải chống lại và chiến thắng sự suy giảm này của cơ thể, mà bản thân điều này vốn dĩ là trái ngược với sự thoải mái. (Đương nhiên người hướng dẫn của tôi không nghĩ vậy, ông ấy cho rằng năng lực học tập không giảm mà còn tăng, hơn nữa là tăng trưởng theo kiểu bùng nổ, giống như quá trình tích lũy tri thức vậy. Những gì bạn từng học trước đây sẽ cung cấp phản lực giống như tên lửa đẩy cho việc học tập trong tương lai của bạn, khiến bạn thúc đẩy nhanh chóng. Thứ suy giảm là động lực học tập và ý nguyện học tập.) Khi chúng ta còn nhỏ, việc học là một sự cưỡng ép, là một điều bắt buộc, tương đương với công việc sau này, bạn không thể từ chối việc học, bất luận bạn thích hay không, bạn không có quyền lựa chọn. Huxley từng nói: "Có lẽ kết quả có giá trị nhất của tất cả mọi thứ giáo dục chính là, khi bạn buộc phải hoàn thành một việc nào đó, bất kể bạn có thích nó hay không, bạn đều có năng lực để hoàn thành nhiệm vụ bắt buộc này."

Động lực và nguyện vọng học tập thực sự của con người, chính là sau khi hoàn thành việc học. Bạn bước vào cương vị công việc, liệu có còn duy trì sự hiếu kỳ tràn trề hay không?

Giống như việc bạn qua tuổi hai mươi lăm rồi, liệu có còn những nguyện vọng tươi đẹp hay không?

Chỉ cần bạn có, tất cả những điều trái ngược với sự thoải mái khi đã hình thành thói quen thì sẽ biến thành sự thoải mái. Kiên trì chừng ba, năm mươi năm, bạn sẽ có khả năng được ban cho danh hiệu vinh dự như bậc cao niên trí tuệ.

Đối với kẻ bẩm sinh thiếu hụt như tôi mà nói, đây là một việc có sức hấp dẫn cực kỳ lớn. Bởi vì sinh ra tôi rõ ràng không được xếp vào loại thông minh bẩm sinh. Nhưng chỉ cần tôi nỗ lực, ít nhất cuối cùng tôi có thể tiến lại gần trí tuệ. Đối với kiểu cạnh tranh công bằng không giai cấp, không xuất thân, dựa vào phấn đấu cá nhân là có thể đạt đến đỉnh cao này, tôi luôn mang theo thiện cảm vô hạn.

Anh Đạt trong một lần trả lời phỏng vấn có câu kết rằng: "Chúa khi đưa bạn đến nhân gian, ở cửa thiên đường đã đặt hai vạn cát, một vạn là trí tuệ, một vạn là nhan sắc. Nếu cho tôi cơ hội lựa chọn lại lần nữa, tôi nguyện ý thọc hai tay vào vạn cát trí tuệ." Lúc đó, anh ấy vừa quay xong "Vi Thành" không lâu, trông cũng là một tiểu sinh bạch mã phong lưu phóng khoáng. Trải qua hơn mười năm theo đuổi không ngừng nghỉ, cuối cùng anh ấy cũng toại nguyện, tôi không biết trí tuệ của anh ấy có tinh tiến hay không, nhưng tôi có thể khẳng định. Bởi vì vóc dáng của anh ấy, đã to gấp đôi thời đó rồi, đây hẳn là hậu quả của việc anh ấy từ bỏ dung mạo.

Bài học nhãn tiền của Anh Đạt khiến tôi rơi vào sự lựa chọn tiến thoái lưỡng nan.

Nếu năm nay tôi đã sáu mươi lăm tuổi, tôi sẽ không chút do dự thọc cả hai tay vào vạn cát trí tuệ. Nhưng rốt cuộc, tôi mới chỉ ba mươi lăm. Sự theo đuổi của tôi đối với sự phù hoa vẫn còn thoi thóp. Quan trọng hơn là, tôi từng tưởng rằng tôi thu hút người khác, đặc biệt chỉ người khác giới, là vì sự thông minh và tính tình của tôi, gần đây sự tự an ủi này đã bị lật đổ. Có người tàn nhẫn nói với tôi rằng, phụ nữ mà ngoại hình không đẹp, thì ai thèm chứ!

Cho nên tôi đau khổ đứng ở cửa thiên đường mà do dự không quyết.

Cuối cùng, tôi quyết định, đem bàn tay trái của mình, thọc vào vạn cát trí tuệ, bốc một vạn đầy ắp cát, lại đem tay phải thọc vào vạn cát trí tuệ, bốc hơn nửa vạn cát, chừa lại một chút kẽ hở, nhét chút nhan sắc vào cho đầy.

Rốt cuộc, không nỡ bỏ ra hạt cát, thì sao bắt được con chim sẻ chứ!