Bài viết này bắt nguồn từ một truyện ngắn của tiên sinh Hàn Thiếu Công. Trong đó có nhắc đến hai cách chết, một là cách "da bò ẩm", hai là cách "đao sắc bén". Ở Tây Tạng, có một thứ hình phạt, dùng da bò ẩm quấn lấy người rồi buộc chặt lại, đem phơi dưới cái nắng gay gắt, người ở bên trong có thể cảm nhận được da bò từ từ co lại, cho đến cuối cùng ép sâu vào da thịt, siết chết tươi con người ta. Mà trong Liêu Trai có một câu chuyện, kể rằng đao của đao phủ hạ xuống nhanh như chớp, đầu văng ra ngoài mấy mét, phạm nhân vẫn còn liên tục hô lớn trong miệng: "Đao sắc bén!"

Tết Dương lịch vừa qua, mẹ về quê thăm bà ngoại năm nay đã 94 tuổi, lúc trở về đau buồn nói với tôi: "Bà ngoại nhìn thế này e là không qua nổi cái hạn cuối năm nay rồi, gầy giơ xương, giống như ngọn nến đã cháy hết, lại giống như cái bếp lò vừa dội nước, nhìn vào thực sự quá tội nghiệp." Bà ngoại đã bước vào giai đoạn da bò siết chặt, đầu tiên là sống trong một thế giới hỗn độn, nghe không thấy mà nhìn cũng chẳng rõ, ăn cơm hay đi ngủ đều không có khái niệm. Đói thì ăn thật lực, buồn ngủ thì ngủ liền 24 tiếng. Trước kia còn hay lẩm bẩm một mình, bây giờ đã hoàn toàn ngậm chặt miệng không nói lời nào, sống trong sự cô lập với thế giới bên ngoài đầy tăm tối và tĩnh mịch, đây là một thứ áp lực tinh thần, khiến cho bà chìm trong sợ hãi suốt ngày, hễ có ai đi ngang qua, là lại vô cùng cảnh giác tưởng rằng họ đến để m hại mình, còn ban đêm, bà luôn dùng sức mạnh siêu phàm khiến người ta khó mà tin nổi để kéo một chiếc giường sắt chặn ở sau cửa, nhằm tránh đầu trâu mặt ngựa đến bắt mình đi. "Đừng giết tôi!" Bà cứ cầu xin những người thân bên cạnh như vậy. Sự an ủi của con cháu, bà đều nghe không thấy. "Mẹ ơi." Có một hôm, người bà ngoại già nua cứ ôm lấy thím mà gọi như vậy. Trong ấn tượng của bà, bà đã quay về thời thơ ấu, cần sự che chở của mẹ. Những lúc hồ đồ, bà ngoại sẽ hét lớn "Cứu mạng!", còn những lúc tỉnh táo, bà sẽ nói: "Nỗi đau của tôi là chết không nổi. Sống quá già."

Người bà ngoại nhanh nhẹn, gọn gàng và dịu dàng trước kia, giờ đây đã trở nên hồ đồ, không thể kiểm soát được đại tiểu tiện, nửa đêm sẽ khóc oà lên như một đứa trẻ sơ sinh.

Trái tim tôi đau như cắt. Từng có hy vọng bà ngoại sống lâu trăm tuổi, thậm chí vạn thọ vô cương. Bây giờ, tôi bắt đầu tự khuyên nhủ bản thân, có lẽ, sự ra đi của bà ngoại lúc này, đối với bà, hay là đối với những người xung quanh đau lòng vì bà, chưa hẳn không phải là một sự giải thoát. Sinh mạng của con người, so với độ dài, quan trọng hơn chính là chất lượng, sống là phải có một chút tôn trọng. Ở trên đời một ngày, nếu vui vẻ một ngày, tận hưởng cuộc sống một ngày, ca ngợi thế giới này một ngày, lưu luyến sắc màu một ngày, chính là một ngày hạnh phúc. Mà sống, nếu như chỉ vì để hô hấp, vì để chờ đợi tiếng gọi của tử thần, và lúc nào cũng run rẩy, cảm giác đang đi ở giữa trận địa mìn, không biết bước nào sẽ kích hoạt quả bom, thế thì, thà rằng được sảng khoái như đao sắc bén còn hơn.

So với bà ngoại, sự ra đi của bà nội lại là một loại hạnh phúc. Buổi chiều đi dạo trong sân, đột nhiên cơ thể nghiêng đi, mạch máu não nứt toác ra giống như vòi nước bị đứt cầu dao, chưa đầy 24 tiếng đã qua đời. Người sau đó vẫn luôn trong trạng thái hôn mê, không hề đau đớn. Bởi vì tuổi vẫn còn trẻ, hoàn toàn không hề dự cảm được cái chết đang đến gần, cho đến khoảnh khắc cuối cùng vẫn luôn vui vẻ, bởi vì câu nói trước lúc ra cửa của bà là: "Tôi đi sang nhà hàng xóm chơi đây."

Tôi suy đoán sự cô đơn ở tuổi 106 của Tống Khánh Linh. Trong những năm tháng sau tuổi 90, nhìn những người thân thiết bên cạnh từng người một rời đi, những người mà bản thân từng yêu thương, từng ôm ấp, từng đặt gửi hy vọng hoặc vội vã hoặc mỉm cười nói lời tạm biệt, những câu chuyện ở trong lòng mình, và những chuyện cũ năm xưa lại chẳng có tri âm để sẻ chia, mỗi ngày đóng chặt cửa phòng, nhắm nghiền đôi mắt, khung cảnh hiện lên trước mắt đều là âm dung tiếu mạo thuở nào, cho nên chỉ có thể âm thầm thở dài, ở một thế giới khác, những người quen thuộc đó vẫn có thể cùng nhau đánh mạt chược, nghe kịch, nói những lời mà đối phương đều hiểu, hoặc ca múa thái bình, chỉ một mình bản thân bị bỏ lại, mỗi ngày nơm nớp lo sợ chờ đợi, và giằng co ở ranh giới Hán Sở giữa hai thế giới, rốt cuộc mình nên ở lại bên nào? Đây là sự bất lực nhường nào? Có lẽ, trong những ngày tháng cuối cùng, trái tim bà, hướng về cái chết càng thêm bức thiết, mặc dù bà nói: "Thượng đế bắt tôi sống, tôi không dám dễ dàng chết đi, Thượng đế bắt tôi chết, tôi quyết không sống một cách cẩu thả."

Nước ngoài có một bộ phim tên là "Nhận dạng người", kể về một cỗ máy, sau khi trải qua hai trăm năm sinh ly tử biệt, cuối cùng đã yêu cầu thẩm phán tuyên án rằng bản thân anh ta đã trở thành một con người chứ không phải máy móc. Định nghĩa của con người chính là cái chết ở tận cùng, thế mà anh ta lại mỉm cười lựa chọn cái chết, từ bỏ sự sống vĩnh hằng của một cỗ máy.

Viết bài văn này, là để nói với bản thân rằng, nếu như, vào một ngày gần đây, nghe tin bà ngoại của mình sắp bay lên thiên đàng tựa như một vị thiên sứ, tôi nên mỉm cười chúc phúc.