Bạn tôi, Thiệu Văn Ninh, đã nhiều lần kể với tôi về Triệu Bá Hân, lại nói thêm: "Cậu nên viết về anh ấy, anh ấy là một chuyên gia lâm nghiệp mà tôi vô cùng nể phục, cả đời yêu thiên nhiên, từng biên soạn 《Thanh Hải thực vật chí》, 《Đường Cổ Đặc động vật chí》. Anh ấy lại càng là một người nói đi đôi với làm, không ăn thịt, không hút thuốc, không mặc quần áo làm bằng da động vật, theo lời anh ấy thì là 'Tôi không có năng lực mang lại phúc lợi cho thiên nhiên, chỉ đành lo cho bản thân mình để không gây hại mà thôi.' Thực ra, là một người từ bẩm sinh đã có duyên với màu xanh lá, anh ấy đã làm tất cả những gì nên làm và không nên làm cho thảm thực vật tự nhiên rồi, anh ấy là một người từng dùng sinh mệnh để ôm lấy hệ sinh thái cao nguyên."

Nhưng tôi đã không nghe lời Thiệu Văn Ninh mà đi phỏng vấn Triệu Bá Hân. Lúc đó tôi còn trẻ, vốn không biết thế nào là quan trọng, thế nào là không quan trọng. Cho đến một lần Thiệu Văn Ninh đến đơn vị công tác của tôi là tòa soạn báo Thanh Hải tìm tôi, giao cho tôi một sấp bản thảo, tôi mới nhận ra: Tôi đã để vụt mất một người tốt biết nhường nào. Sấp bản thảo đó là của Triệu Bá Hân, chính là những bài viết do anh ấy viết.

Thiệu Văn Ninh nói: "Anh ấy đã đến chỗ con trai ở Thạch Gia Trang rồi, có lẽ sẽ không bao giờ quay lại cao nguyên nữa. Cậu chưa từng tìm gặp anh ấy phải không? Vậy thì hãy đọc những bài viết anh ấy viết đi."

Tôi đọc từng bài từng bài, kinh ngạc phát hiện ra rằng: Anh ấy là một người từ linh hồn cho đến thể xác đều dung hòa trọn vẹn vào bầu ôm ấp của tự nhiên, anh ấy không giống như chúng ta, lập trường về tự nhiên khiến anh ấy luôn mang trong mình nỗi ưu phiền tràn đầy cùng thái độ thực tiễn kiên định.

Có một bài viết tên là 《Giới nhục》 —

Rất đột ngột mà bỏ được thịt, đây chính là cơ duyên thiện lương của tôi. Có người nói là "buông dao đồ tể thành Phật", nghĩ lại câu trước là "buông dao đồ tể", ngẫm ra quả thực đúng vậy.

Tôi từng vung dao đồ tể, từng săn rắn, giết gà, đánh chết quạ, sẻ, ong, nhện, ruồi, muỗi. Việc ăn thịt giết mổ lại càng khỏi phải bàn, heo, dê, bò, vịt cùng các loài thủy tộc, không có gì là không đưa vào miệng. Có lẽ đã đến lúc, một tháng trước khi ăn chay trường, chính là vào ngày kỷ niệm mười năm tôi được tháo gỡ mũ hữu phái, tôi tham gia tiệc tùng nhiều chưa từng thấy, lần nào cũng không thể chối từ, không có món nào là chưa từng ăn qua. Bữa tiệc cuối cùng là ở nông trường lâm nghiệp Ma Khả Hà nơi tôi từng cải tạo, trong một cái thau canh rất lớn, đầu ba ba hướng về phía tôi như đang cầu xin; nước canh bỗng chốc dao động, nó ngúng nguẩy bơi lội như thể vẫn còn sống. Tôi nghĩ đến bản thân mình vào những lúc dầu sôi lửa bỏng, chẳng phải cũng chính là một con ba ba trong thau canh đó sao? Lập tức tôi không ăn nữa. Nói không ăn là dứt sạch dục cảm, từ đó không thèm thuồng nữa. Đó là vào khoảng tháng 8 năm 1989, rất nhanh sau đó tôi phát triển đến mức không ăn thịt của tất cả các loài động vật nữa, cũng không phải do kiềm chế, mà là tự nhiên không muốn ăn nữa. Tôi vô cùng thỏa mãn vì cuối cùng mình đã buông được dao đồ tể.

Đại thiên thế giới, con người và động vật vốn bình đẳng, hà cớ gì phải ăn thịt người ta chứ? Đạo lý đơn giản này nhiều người nghe không hiểu, bảo tôi mê muội. Thế là tôi nghĩ ra một số đạo lý không mê muội để thường xuyên thuyết giáo. Tôi nói, tất cả các loài động vật to lớn đều ăn cỏ: lạc đà, hươu cao cổ, voi, bò v.v., có thể thấy thực vật hoàn toàn không thiếu dinh dưỡng. Phàm là động vật ăn cỏ thì năng lực sinh sản đều rất mạnh, ví dụ như cừu, hết lứa này đến lứa khác chui ra, khắp núi khắp đồi đều là cừu; trong khi hổ là động vật ăn thịt, đều sắp tuyệt chủng rồi. Một con cừu đực có thể giao phối với hơn bốn mươi con cừu cái, hổ báo sói rừng ăn thịt các người thử xem? Cho nên người Hy Lạp lấy đầu lâu của cừu đực làm biểu tượng cho tình dục. Trong cơ thể động vật cất giấu rất nhiều virus, sự sợ hãi trước khi chết sẽ khiến những virus này trở nên vô cùng kích động, ăn thịt cũng bằng như bệnh từ miệng mà vào. Ăn thịt còn gây ra tình trạng thừa dinh dưỡng, mà phàm là các bệnh tuổi già như huyết áp cao, bệnh tim, tiểu đường, suy thận v.v., căn nguyên của bệnh đều là do thừa dinh dưỡng; các loại món ăn từ thịt rất khó tiêu hóa, gánh nặng đường tiêu hóa quá lớn, khí huyết suy giảm, đại não trống rỗng, khiến con người ngủ quá nhiều, tinh thần kém. Sữa là tinh khí của thực vật, linh dịch của âm đất, người lao động chân tay nặng nhọc nên dùng sữa thay cho thịt. Đây đều là những diệu đạo dưỡng sinh, tức là dưỡng sinh là cảnh giới thứ nhất của việc ăn chay, người đồng tình chiếm tám, chín phần.

Đôi khi tôi lại nói thế này, con người bắt buộc phải ăn chay, thì mới có phong vận tình điệu; không ăn chay thì lạy Phật cũng như không lạy, luyện công cũng như không luyện, làm việc thiện mà không có thiện, tin đạo mà không có đạo, mọi châm ngôn điều lệ chẳng qua chỉ là miệng nam mô bụng một bồ dao găm, nói một đằng làm một nẻo. Người thanh cao không thể không ăn chay, không thể không ăn chay hoàn toàn, cũng không thể không phát dương quang đại việc ăn chay. Người như vậy, trời không phù hộ thì đất phù hộ, thần không phù hộ thì quỷ phù hộ, người không phù hộ thì dã thú phù hộ, thế gian không phù hộ thì tự mình phù hộ. Ăn chay có niềm vui, vui đến cực điểm thì sinh ra hỉ lạc, vui đến mức quên cả lối về, không đi xuống suối vàng. Vẻ đẹp của ăn chay, đẹp ở cả kiếp này lẫn kiếp sau. Đây đều là những diệu đạo của nhân sinh, tức là nhân sinh ăn chay là cảnh giới thứ hai của việc ăn chay. Người đồng tình chiếm một, hai phần.

Những lúc cực kỳ cá biệt tôi sẽ lấy điều này để luận bàn, dùng thái độ minh bạch nhất để sùng bái vạn vật tự nhiên, dùng cảm giác thuần khiết nhất để gần gũi vạn vật tự nhiên, dùng hành vi triệt để nhất để bác ái vạn vật tự nhiên, hướng đến tôn giáo cuối cùng của nhân loại. Đây là diệu đạo của tín ngưỡng, tức là sự đầu tư tình cảm là cảnh giới thứ ba của việc ăn chay. Người đồng tình là không có.

Ăn chay là hành động đại thiện, nguyện thiên hạ coi đây là đồng đạo.

Tôi hỏi Thiệu Văn Ninh: "Triệu Bá Hân có phải đã quy y cửa Phật rồi không?"

Anh ấy nói: "Không có, nhưng anh ấy có tôn giáo của riêng mình, đó chính là sự sùng bái sinh mệnh với mục tiêu bảo vệ thiên nhiên. Con người và cỏ cây bình đẳng, con người và cây cối bình đẳng, con người và muôn thú bình đẳng là tín niệm mà anh ấy chưa từng từ bỏ. Năm xưa trong số những phần tử hữu phái ở cục lâm nghiệp chúng tôi, anh ấy là người bị kết án nặng nhất, chính là vì trong phong trào Song Bách, anh ấy đã liệt kê từng khoản con số tàn phá đồng cỏ và rừng núi ở tỉnh ta từ năm 1950 đến năm 1957, lại còn nói phá hoại tự nhiên là tội ác nặng gấp một vạn lần so với phản Đảng phản xã hội, từ bí thư tỉnh ủy đến cục trưởng cục lâm nghiệp rồi đến mỗi một tổ chức và cá nhân tham gia phá hoại đều nên nhận tội. Sau khi trở thành hữu phái, anh ấy vẫn luôn thụ hình ở nông trường lâm nghiệp Ma Khả Hà châu Quả Lạc, đối với anh ấy mà nói, ngẫm lại cũng là một chốn đi về tốt."

Tôi gật đầu, tiếp tục lật giật những sấp bản thảo đó, một nhan đề vô cùng kích thích tôi bỗng chớp nhoáng hiện ra: 《Phản đối dùng đầu dê đầu bò làm vật trang trí》 —

Totem thời viễn cổ phần lớn là đầu lâu của cầm thú chim muông, ở đó có toàn bộ tinh thần của tiền nhân. Chiến tranh, sinh sôi, săn bắn, hái lượm, tìm kiếm nguồn lửa, tất cả của sự sinh tồn đều dưới sự dòm ngó của cái đầu lâu đó mà hướng đến sự trồi sủng hoặc hướng đến sự tàn lụi — Hỡi vị thần vĩ đại hiện hữu khắp nơi, xin hãy ban cho hậu thế và thức ăn của con đi. Hoặc là chuẩn y, hoặc là cự tuyệt.

Người nay không có totem. Họ coi việc sùng bái động vật là mê muội, nhưng lại giữ lại thói quen treo đầu lâu động vật. Đầu hổ đầu báo thì không thể rồi, pháp luật có sự hạn chế, đầu dê đầu bò liền rơi vào cảnh không còn sự lựa chọn nào khác mà bước vào ngàn nhà muôn hộ. Cái sừng đực ấy sau một lượt trang trí tinh xảo liền bám ngoằn ngoèo trên tường, gọi là tác phẩm nghệ thuật, có mua có bán, náo nhiệt lắm.

Điều muốn hỏi là, trong không gian trang trí bằng đầu dê đầu bò ấy có lẫn lộn một chút hơi tanh của máu hay không? Trong tính khí được tôi luyện bởi đầu dê đầu bò ấy có phải đã sinh thêm một số sự tê dại đối với việc tàn sát động vật hay không? Thưởng thức nghệ thuật cũng giống như sáng tạo nghệ thuật, là việc của những người lương thiện. Ngươi không lương thiện thì thưởng thức cái con khỉ gì.

Giữa những người quen biết có lưu truyền một câu chuyện bi thương: Đầu dê nhà Trình Phú Nhân từ trên tường rơi xuống, mũi sừng đét vừa vặn đâm phập vào con mắt ướt át đầy nước của người vợ anh ta, mù mất một con mắt. Đây chính là ý nghĩa chết rồi cũng phải húc cho ngươi một cú. Mà con dê, lúc còn sống, sừng cho dù có uy vũ hùng dũng thế nào, đối với con người vẫn cứ là vô cùng ôn thuần cơ mà.

Tại vùng đất Ma Khả Hà nơi nguồn cội của các dòng sông, trong thế giới băng tuyết hiếm dấu chân người, một kẻ vì bảo vệ thiên nhiên mà trở thành kẻ lưu đày mang tội hữu phái từng nhìn thấy một số ký tự được dẫm ra bởi móng linh dương, nối liền lại với nhau chính là: "Niên kỷ tiếp theo đem đầu người treo lên bầu trời." Nghe mà lạnh sống lưng.

Nếu tôi có thể đại diện cho động vật, tôi sẽ khẩn cầu: Các người có thể ăn thịt tôi, nhưng xin đừng thưởng thức cái chết của tôi. Nếu tôi có thể đại diện cho nhân loại, tôi cũng sẽ khẩn cầu: Các người có thể ăn thịt tôi, nhưng xin đừng thưởng thức cái chết của tôi.

Tại đây tôi trọngng thể đề nghị, nhà nước nên ban hành một điều luật không cho phép dùng đầu lâu động vật làm vật trang trí.

Thiệu Văn Ninh kể cho tôi nghe: "Triệu Bá Hân trong thời gian thụ hình cải tạo vẫn luôn làm công việc canh gác bảo vệ rừng, trong hai mươi năm có sáu lần bị những kẻ trộm gỗ đánh bị thương và chém bị thương, có một lần cánh tay suýt bị chém đứt, thiếu chút nữa mất mạng. Lại có một lần mấy tên trộm gỗ đã trói anh ấy lên cây, anh ấy nửa tháng trời không giãy giụa thoát ra được, mỗi ngày chỉ ăn sương đọng và sâu róm rơi xuống từ trên cây, cùng với những con kiến bò ngược theo thân cây và cơ thể anh ấy. Anh ấy đã nhìn thấy sói, sói không ăn anh ấy; nhìn thấy gấu chó, gấu chó không ăn anh ấy; nhìn thấy cáo, cáo không ăn anh ấy. Nông trường lâm nghiệp Ma Khả Hà là rừng nguyên sinh, nơi trói anh ấy cách rất xa khu trung tâm nông trường, ngoài những kẻ trộm gỗ ra thì căn bản chẳng có ai đến cả. Cuối cùng vẫn là một nhóm trộm gỗ khác cởi trói cho anh ấy, điều kiện là sau này bọn họ đến khu rừng thì anh ấy quản ít đi."

Tôi nói: "Anh ấy đã đồng ý với điều kiện của người ta ư?"

Thiệu Văn Ninh nói: "Thực ra người ta là có ý thả anh ấy, anh ấy đồng ý hay không thì người ta vẫn cứ phải trộm thôi. Rừng quá lớn, anh ấy là một phần tử hữu phái đến quyền dùng gậy gộc để uy hiếp còn không có, làm sao mà bảo vệ nổi chứ."

Đau răng, lúc này thì suy ngẫm cái gì? Chỉ suy ngẫm về cái răng.

Người xưa có câu "Cha mẹ tuổi xuân đã cao, nhìn vào thấy hình dung tiêu tụy, liền vô cùng kinh hãi, bèn đặt quan tài ở gian giữa nhà." Kinh hãi chính là sự bàng hoàng chợt đến, ngày thường nhìn cha già, tuy già nhưng vẫn chưa mục nát, thấy mãi thành quen, không để tâm vào dạ. Bỗng một ngày, bất chợt thấy ông đi đứng lảo đảo bước đi xiêu vẹo, suýt ngã quỵ xuống đất, lúc này mới nghĩ đến việc người đã già, hoa đang tàn, đại nạn sắp đến rồi, chuẩn bị lo hậu sự thế thôi.

Đương nhiên đau răng chưa chắc đã là lo hậu sự cho cái răng, một gói thuốc tiêu độc, mấy viên thuốc tiêu viêm, có lẽ có thể cứu vãn số phận của nó. Nhưng nếu lần sau lại đau nữa, bạn đi hỏi bác sĩ, bác sĩ sẽ nói: Dứt khoát nhổ đi. Nhổ răng chính là lo hậu sự cho cái răng, thì sẽ không đau nữa, cũng giống như không có gió thì sóng không nổi lên, không có cây thì chẳng thành rừng vậy.

Cứ theo đó mà suy ra: Đau dạ dày, lúc này thì suy ngẫm cái gì? Chỉ suy ngẫm về dạ dày; đau chân, lúc này thì suy ngẫm cái gì? Chỉ suy ngẫm về chân; đau đầu, lúc này thì suy ngẫm cái gì? Chỉ suy ngẫm về đầu. Chỗ đau gọi là ổ bệnh, nó phát ra thứ tín hiệu khiến bạn cảm thấy khó chịu này để ép buộc bạn phải chú ý đến nó. Nhưng đau răng thì có thể nhổ răng, đau đầu thì chưa chắc đã có thể cắt đầu. Phải làm sao đây? Trị liệu nó, mặc dù chưa chắc đã có thể trị liệu cho tốt được.

Cái răng là lý tưởng tín niệm, dạ dày là trị an xã hội, đầu là chính trị quan liêu, chân là hôn nhân gia đình, so sánh tương tự như vậy, đương nhiên là kể không xiết. Chỗ nào mắc bệnh rồi thì mới nghĩ đến chỗ đó, mới dốc sức vào chỗ đó, sách có câu mất bò mới lo làm chuồng, miệng đời nói trộm đi rồi mới đóng cửa, đều là ý nghĩa đã quá muộn màng. Chuyện xấu đã thành hình, từng gói từng gói uống thuốc hối hận, nhưng chỉ cần lần sau không tái phạm, thì vẫn có thể miễn cưỡng cho qua, tóm lại là vẫn chưa đến mức bệnh nặng ngấm vào xương tủy tức là nam sợ sưng chân nữ sợ sưng đầu.

Thế nhưng:

Sông băng mà thoái hóa thì sao? Nguồn nước mà bị ô nhiễm thì sao? Bầu khí quyển mà thối rữa thì sao? Đất đai mà sa mạc hóa thì sao? Thảm thực vật mà bị phá hoại thì sao? Động vật mà chết sạch thì sao?

Không có nước để uống, không có lương thực để ăn, không còn điều kiện sinh tồn, lại đến một kỷ Phấn Trắng nữa, thở hồng hộc như loài khủng long sắp chết. Ổ bệnh như thế, chúng ta há còn cơ hội để suy ngẫm nữa sao?

Tiền nhân từng nhắc nhở mọi người rằng: Mặt trời không mọc thì lo sợ thiên lang nuốt mặt trời, mặt trăng không sáng thì lo sợ dải Ngân Hà rực rỡ. Trời không mưa, nước ắt sẽ diệt vong; đất không tươi tốt, con người ắt sẽ lụi tàn. Ngày nay, hòa cùng trăng lặn mặt trời mọc, ngắm nhìn quần tinh rực rỡ, chúng ta rốt cuộc khi nào mới suy ngẫm về vũ trụ?