Mùa hè năm 1992, tôi được mời đến tham dự hội đua ngựa của thảo nguyên Jim Dunba, cũng chính là hội chợ giao lưu vật tư. Trưởng thôn Gombu của hương Dunba đã kể cho tôi nghe câu chuyện về người du mục Tsonglam Tenzin, rồi lại bảo tôi: "Tôi dẫn anh đi gặp ông ấy nhé, những người đến đây đều ghé qua thăm ông ấy."

Tôi đã đi, và nhìn thấy Tsonglam Tenzin cùng vợ ông ấy. Nhưng họ có vẻ không chào đón khách, mặt vô biểu cảm, thậm chí không có động thái mời chúng tôi vào lều ngồi. Kẻ không chào đón khách còn có một con chó chăn gia đình, nó bị xích cạnh cửa rào gỗ của chuồng cừu, cứ sủa inh oét và chồm về phía chúng tôi.

Trưởng thôn hỏi: "Tsonglam, đàn cừu của anh đâu?"

Tsonglam Tenzin đáp: "Đem cho người ta rồi."

Trưởng thôn kinh ngạc kêu lên: "Sao lại đem cho? Thế các người ăn gì?"

Tsonglam Tenzin mếu máo, muốn nói gì đó nhưng lại thôi, cúi đầu bước vào trong lều.

Người phụ nữ của ông ta nhỏ giọng nói với chúng tôi: "Tôi lại có bầu rồi, không thể nuôi cừu nữa."

Trưởng thôn thở dài, không nói câu nào, kéo tay áo tôi, quay người rời khỏi nơi đó.

Trong rất nhiều ngày sau đó, tôi vẫn luôn nghĩ về câu chuyện của người du mục Tsonglam Tenzin ——

Không một ai thèm để ý đến Tsonglam Tenzin, thậm chí cả lũ trẻ con trên thảo nguyên Jim Dunba cũng xị mặt với ông ta. Bởi vì ông ta đã cưới người vợ góa của một tên trộm ngựa làm vợ. "Băng có cứng đến đâu gặp mùa xuân cũng sẽ tan chảy, tuyết có trắng đến đâu gặp cỏ lele (một loài thực vật dùng làm chất nhuộm) cũng sẽ chuyển màu đen."

Hậu duệ của Gesar luôn quen dùng những danh ngôn cổ xưa để chi phối hành động của chính mình. Nhưng Tsonglam Tenzin hiểu rõ, vợ ông ta là một người thật thà chất phác, nếu cô ấy thực sự có tội, thì cũng sẽ giống như tên trộm ngựa, chịu sự trừng phạt của các vị thần. Tên trộm ngựa đã bị đánh chết trong vòng lều của người khác.

Nguyện vọng lớn nhất của Tsonglam Tenzin khi cưới vợ là có được một đứa con trai kháu khỉnh. Vợ ông ta rất cố gắng, sinh cho ông ta một đứa con trai còn kháu khỉnh hơn cả trong tưởng tượng của ông. Ông ta cưỡi ngựa, lang thang trên thảo nguyên giữa mùa đông giá rét, mang tin mình có con trai kể cho mọi người du mục mà ông gặp. Những người du mục rất lịch sự chúc mừng ông vài câu, xong xuôi thì đứng cách ông thật xa, trong khi dụng ý ban đầu của ông là muốn những người du mục đến lều của mình làm khách.

Người du mục không đến, nhưng không khí lạnh lại ập đến bất ngờ, một trận tuyết lớn phủ kín thảo nguyên Jim Dunba, phủ trắng cả lều của Tsonglam Tenzin. Xung quanh vắng bóng người, có vẻ như cả thế giới này chỉ còn lại gia đình họ cùng một con chó chăn cừu và một đàn cừu. Ngày tuyết lớn không thể chăn thả, cừu trong chuồng đói kêu bê bết.

Trưa hôm nọ, con chó chăn cừu cắn chết một con sói con đói lả người lảo đảo ngay gần chuồng cừu. Tsonglam Tenzin lột bộ da sói chết ra, định bụng phơi khô rồi bảo vợ khâu thành một chiếc áo lông cừu bọc lấy thân hình bụ bẫm của con trai. Vô tình ông ta ném xác con sói bê bết máu ngay cửa chuồng cừu. Đến chiều tối khi trời sẩm tối, ông bước ra khỏi lều muốn xem có dấu hiệu trời tạnh ráo nào không, thì phát hiện cửa rào gỗ của chuồng cừu đã bị những con cừu đói húc vung lên bằng đầu, đống thịt sói không còn lông đã bị bầy cừu gặm sạch sành sanh, chỉ còn trơ lại một bộ xương khô ướt sũng. Khoảnh khắc ấy, Tsonglam Tenzin hiểu ra chuyện gì đã xảy ra: Ngay trước lều của mình, ngay trong đàn cừu của mình, đã xuất hiện kỳ tích cừu ăn sói. Mà trước kia, từ thuở Đại thần Shiba khai thiên lập địa cho đến khi những người du mục phớt lờ ông, những câu chuyện được lưu truyền từ đời này sang đời khác trên thảo nguyên Jim Dunba toàn là chuyện sói ăn cừu. Một luồng hơi ấm vui mừng khiến những nếp nhăn mới hằn trên khuôn mặt ông giãn ra, đó là những dấu vết do sự cô độc để lại. Ông nghĩ, nếu ông kể chuyện này cho những người du mục nghe, họ nhất định sẽ tranh nhau đến chỗ ông, để xem kỳ tích cừu ăn sói, và cũng để ngắm con trai ông. Khi đó, ông sẽ lớn tiếng bảo vợ: "Khách đến rồi, mau nấu một nồi thịt cừu tươi, đun một ấm trà sữa nóng giòn." Vợ ông nhất định sẽ vui mừng đến cuống cuồng tay chân, bởi vì cô ấy cũng giống như ông, rất mong lều nhà mình trở thành nơi mà những người du mục ao ước hướng về. Nghĩ vậy, trong lòng ông ngọt lịm, sắc mặt lẫn sắc trời đều tươi tắn hơn hẳn.

Hôm sau, mây tan sương tản. Tsonglam Tenzin cưỡi ngựa ra khỏi nhà, con chó chăn cừu quen thói đi theo sau ông. Ông nghênh đón vầng mặt trời được băng tuyết gột rửa, lang thang khắp thảo nguyên để kể kỳ tích cừu ăn sói cho từng người du mục mà ông gặp.

Những người du mục đều tỏ ra kinh ngạc hiếm thấy, nhưng hễ nghe nói sói đã bị ăn đến mức chỉ còn trơ xương, thì họ liền hoài nghi, liền mất đi hứng thú.

Tsonglam, anh nghe đây, đợi khi cừu nhà anh ngoạm được cổ họng sói sống, chúng tôi mới đến nhà anh tham quan.

Từng người du mục lần lượt bỏ đi xa khỏi ông. Ông vô cùng đau xót, thở dài thườn thượt trở về nhà.

Vợ ông chỉ nhìn sắc mặt là biết chuyện gì xảy ra, liền nói: "Người tốt của tôi ơi, là tôi hại anh, anh đuổi tôi ra khỏi lều đi."

Ông lắc đầu. Ông vắt óc suy nghĩ, cừu của mình tuy đã ăn thịt sói chết, nhưng làm sao có thể ngoạm được cổ họng sói sống chứ? Bên ngoài lều, đàn cừu phát ra từng tiếng kêu thê thiết. Mấy ngày không được chăn thả, chúng đã đói lả đi rồi. Ông lắng tai nghe ngóng, hình như nghe ra trong tiếng cừu kêu có một sự khao khát hung tàn, có một vẻ hung ác tóm được gì ăn nấy. Ông lờ mờ nhận thức được rằng, cơn đói đại khái có thể thay đổi vạn vật, bao gồm cả bản tính của loài cừu. Ông cảm thấy bản thân không ngại thử một phen.

Thế là, ông tìm gặp trưởng hương Gombu, mượn từ chính quyền hương năm sáu chiếc bẫy kẹp bắt sói, đem đặt xung quanh chuồng cừu. Chưa qua hai ngày, một con sói đực bị đồng loại cắn thọt chân đã trở thành con mồi của ông. Ông bảo vợ bê một hòn đá, buộc chặt vào con sói rồi đặt vào trong chuồng cừu. Con sói liều mạng giãy giụa, đàn cừu sợ hãi chạy tứ tán. Đến chập tối, con sói mấy ngày không được ăn uống này đã giãy giụa không nổi nữa. Đàn cừu nép sát vào góc khuất cách xa con sói, hoảng sợ nhìn sang. Lại qua một ngày một đêm nữa, con sói chết, bầy cừu đói bắt đầu quây quần lại dùng da sói mài răng, mài mãi rồi cũng xé rách được da sói, máu trào ra, bầy cừu liền liếm láp. Sau đó, thịt sói biến mất. Nó cũng giống như con sói chết đầu tiên, chỉ trơ lại một bộ khung xương.

Tsonglam Tenzin cảm thấy thí nghiệm của mình sắp thành công đến nơi, liền bắt đầu bố trí bẫy kẹp.

Sáu ngày trôi qua, ông bắt được bốn con sói. Đàn cừu đã đói phát điên cứ thế dựa vào thịt sói để duy trì sự sống.

Lại qua một ngày, khi con sói thứ năm bị sập bẫy được ông trói vào hòn đá, ông liền bảo vợ: "Ngày lành sắp đến rồi, mau chuẩn bị thịt cừu thật béo, trà sữa bơ thật đậm đặc vào."

Vợ ông cũng giống như ông, kiên định tin rằng hôm nay là ngày lành, liền nói: "Thịt cừu đã cho vào nồi, trà sữa bơ đã rót vào bình rồi, em cùng anh chia ra đi mời khách của chúng ta nhé."

Ông gật đầu đồng ý. Để đề phòng đàn cừu ăn mất con sói sống này trước khi khách đến, ông bèn đặt nó ở lối đi bên ngoài chuồng cừu sát vách lều.

Tsonglam Tenzin cưỡi ngựa rời nhà, con chó chăn cừu quen thói đi theo sau ông. Ông cưỡi ngựa lang thang khắp thảo nguyên, nói với từng người du mục gặp được: "Đến nhà tôi chơi đi, không ngoạm được cổ họng sói dữ, thì không phải cừu nhà tôi."

Những người du mục vẫn không tin. Ông bảo: "Vậy thì cá cược với tôi đi."

Không ai cá cược với ông cả. Bởi vì bọn họ đều biết, mục đích của Tsonglam Tenzin là muốn họ nể mặt mình, đến nhà ông làm khách.

Ông dong ruổi từ sáng đến trưa, không một người du mục nào chịu làm theo ý nguyện của ông. Ông vô cùng nản lòng, nếu không nghĩ đến đứa con trai kháu khỉnh khỏe mạnh của mình, có lẽ ông đã tự tử rồi. Tự tử thì dễ lắm, cứ cưỡi ngựa đi về phía nam đến lúc mặt trời lặn, sẽ nhìn thấy hồ Ngoring, đập một lỗ băng trên mặt hồ rồi nhảy xuống, mọi nỗi buồn phiền đều sẽ tan thành mây khói. Hầy hầy, những ngày tháng cô độc thật khó sống làm sao, chỉ người chết mới xứng đáng có kiểu đời không ai thèm đếm xỉa này. Ông quay đầu đi về phía lều của mình, nhưng hễ nghĩ đến việc thứ mình mang về cho vợ vẫn chỉ là sự thất vọng, ông lại quay đầu ngựa, thả lỏng dây cương đi thẳng về phía trước, cũng chẳng biết mình định đi đâu.

Mặt trời đỏ rực, lớp tuyết tàn lấp lánh ánh trắng dưới những khe rãnh. Thoắt cái sắp sang xuân, nhưng trong lòng ông hoàn toàn không có niềm vui mừng vì cỏ sắp xanh trở lại, trên khuôn mặt u sầu lại hằn thêm vài nếp nhăn do sự cô độc vẽ lên, một khúc ca bi thương cổ xưa khẽ cất lên trong lòng:

Bóng núi đằng xa không có ánh dương chiếu rọi,

Trên sườn đồi hoang vắng

Có một chú cừu non vừa mới chào đời...

Vừa hát, ông bỗng nghe thấy tiếng móng ngựa dồn dập cùng tiếng chó sủa, giật mình ngẩng đầu lên, liền thấy mấy người du mục đang cưỡi ngựa phi về phía mình. Ông sững sờ. Ông không dám tin người du mục sẽ chủ động đến tìm mình, hơn nữa lại còn cưỡi ngựa phi nước đại đến tìm, hơn nữa còn hô hào gọi lớn đến tìm. Nhưng đây quả thực là sự thật, tinh thần ông không kìm được mà phấn chấn hẳn lên, đôi mày đang cau lại từ từ giãn ra. Ông thúc ngựa nghênh đón.

Tsonglam, cừu nhà anh quả thực là loài cừu ăn thịt sói cơ à.

Các anh đến nhà tôi rồi sao?

Vợ anh nói những lời hay ý đẹp với chúng tôi, chỉ thiếu mỗi việc quỳ lậu dập đầu nữa thôi, chúng tôi sao có thể không đi chứ?

Vẫn là vợ có bản lĩnh. Một cơn cuồng hỉ trào dâng trong ông.

Mau quay về xem đi, người khắp thảo nguyên đều đến nhà anh rồi, lều nhà anh sắp bị ép nứt ra rồi kìa.

Ông dẫn theo con chó chăn cừu, quất ngựa phi về phía trước. Mấy người kia nhìn nhau, sát nút bám theo sau ông.

Tsonglam Tenzin nhìn thấy, xung quanh lều nhà mình chật kín người, không chỉ có đàn ông mà còn có cả phụ nữ. Ông vui mừng hò reo một tiếng thật dài về phía họ, nhảy xuống ngựa, vứt dây cương trong tay, cười hì hì nghênh đón.

Nhà từ trước tới nay chưa từng có nhiều khách đến như vậy, náo nhiệt y như hội đua ngựa trên thảo nguyên Jim Dunba vậy. Đây là vinh quang của ông, cũng là vinh quang của vợ và con trai, vinh quang thế này ngàn năm có một.

Mọi người đều đến rồi sao? Tốt quá tốt quá, mọi người đều đến rồi." Thế nhưng ông ngay lập tức phát hiện ra, sắc mặt mọi người lạnh như băng, sự nhiệt tình của ông không hề đổi lại được phản ứng dự kiến.

Chà, lều nhà mình nhỏ quá, không chứa nổi nhiều khách như vậy, thật ngại quá đi mất. Ông áy náy nhìn họ, bỗng phát hiện bầy cừu đói đã húc tung cửa rào gỗ của chuồng cừu chạy ra ngoài, con sói sống bị ông đặt ở lối đi bên ngoài chuồng cừu sát vách lều cũng đã bị bầy cừu gặm sạch sành sanh, chỉ còn trơ lại một bộ khung xương ướt sũng.

Ông hét lên: "Các người đã thấy cả rồi đấy, cừu nhà tôi là loài ăn sói, là ăn sói sống đấy."

Có người du mục nói: "Thấy rồi, thấy rồi, Tsonglam, đừng bận tâm đến cừu với sói nữa, mau vào lều xem người nhà anh đi."

Lúc này ông nghe thấy tiếng khóc của vợ. Ông thầm nghĩ khóc cái gì chứ? Nhưng rồi lại nhận thức được rằng khóc là điều hiển nhiên, bản thân mình cũng nên khóc chứ. Từ chối bao nhiêu vị khách ngoài cửa như thế, có người chủ nhà nào mà không sốT ruột chứ?

Ông hớn hở bước vào trong lều, nhìn thấy bên trong hoàn toàn không bày biện thịt bốc tay nóng hổi hay từng bát trà sữa bơ thơm phức, tức đến mức chực giáng cho vợ mấy đấm.

Vợ ông đang bị mấy người phụ nữ vây quanh ngồi uất ức trên tấm thảm nỉ.

Có người du mục lên tiếng: "Tsonglam, cừu nhà anh không những ăn sói, mà còn ăn cả người nữa kìa."

Tsonglam Tenzin ngốc nghếch gật đầu: "Ngồi đi, ngồi đi, sao mọi người không ngồi thế?" Ông nhìn xung quanh, khắp lều toàn là người, chỗ nào có chỗ ngồi chứ? Ông lúng túng đi qua đi lại.

Con chó chăn cừu đi sát theo ông vào trong lều bỗng sủa gâu gâu gâu. Ông mắng chửi: "Mày sủa cái gì mà sủa, mau cút ra ngoài đi."

Con chó không những không chịu ra ngoài, ngược lại còn nhào về phía tấm thảm nỉ trước mặt.

Tsonglam Tenzin bước lên một bước, vươn tay định kéo con chó lại, ánh mắt đột nhiên lóe lên, chằm chằm dán chặt vào vũng máu trên tấm thảm nỉ.

Ông sững sờ, kinh ngạc kêu lên một tiếng, tiếp theo đó liền rùng mình một cái, đánh rơi sạch sành sanh mọi niềm vui sướng.

Ông lao tới, bế thốc đứa con trai vẫn đang quấn trong bộ da sói lên. Máu tươi lập tức từ tấm thảm nỉ lan tràn đến trước ngực ông. Ông nhìn thấy bộ da sói đã bị xé toạc, cổ họng của con trai bị cắn rách một lỗ lớn, khuôn mặt và thân thể nát bét máu thịt. Ông ngẩn ngơ trừng trừng nhìn tấm đệm da sói, cổ họng phát ra tiếng khè khè; dần dần, tiếng khè khè ấy biến thành một tràng cười ngầm âm u, rợn người...

Khách khứa đến nhà Tsonglam Tenzin từ đó về sau tấp nập không dứt.