Lần đăng đỉnh này có tổng cộng 9 thành viên, do đội trưởng phó Đội Mèo Trèo núi Trung Quốc, Phàn Đa, 37 tuổi, dẫn dắt. Nhờ vậy, Phàn Đa trở thành vận động viên nữ duy nhất của nước ta chinh phục ngọn núi cao nhất thế giới, đồng thời cũng là người phụ nữ đầu tiên trên thế giới leo lên đỉnh điểm Trái Đất từ sườn phía bắc. Trung Quốc vào thời kỳ đó, những chuyện mang lại thể diện cho người trong nước rất ít, chỉ cần có một chút ít thôi là mọi người đều reo hò vui mừng, đổ xô ra đường diễu hành. Ngày diễu hành, vừa khéo là lúc tôi từ doanh trại Thiểm Tây trở về Thanh Hải, để đi thăm người thầy giáo tiểu học của tôi, Vệ Đông Đa Kiệt.

Thầy Vệ Đông Đa Kiệt dẫn theo học sinh vừa từ ngoài phố diễu hành về, mặt mày rạng rỡ, hứng khởi tràn trề nói với tôi rằng: "Em có biết không? Phàn Đa là người Tạng đấy."

Tôi nói: "Em biết, báo chí đăng rồi."

Thầy Vệ Đông Đa Kiệt cười hề hề nói: "Người Tạng ở vùng mục rã ngoài tài năng khác ra thì không có, nhưng tài trèo núi thì có đấy, ngọn núi có cao đến đâu cũng đi như đường phẳng, chưa từng thở dốc."

Thầy cũng là một người Tạng, một người tuy ngay cả tên tuổi đã Hán hóa, đã mang dấu ấn của thời kỳ "Cách mạng Văn hóa" nhưng giữa những lời nói vẫn không kìm được mà bộc lộ ra một luồng tự hào dân tộc. Thầy hết lời ca ngợi Phàn Đa, rồi lại hết lời ca ngợi đỉnh Everest, đột nhiên tiếc nuối thở dài nói: "Nếu thầy là Phàn Đa, sẽ dẫn người đi leo Gang Rinpoche."

Tôi hỏi: "Gang... Gang... Gang... Rinpoche là núi gì vậy ạ?"

Thầy Vệ Đông Đa Kiệt vô cùng tự hào nói: "Gang Rinpoche là núi ở Tây Tạng, đỉnh Everest mà so với nó thì đây này." Thầy vừa nói vừa giơ ngón tay út lắc lư trước mặt tôi.

Tôi ngơ ngác nói: "Đỉnh Everest là ngọn núi cao nhất thế giới, em học lớp một đã biết rồi, sao lại là cái này được? Cái gì mà Gang Gang Gang Rinpoche gì chứ, em còn chưa từng nghe thấy bao giờ."

Thầy Vệ Đông Đa Kiệt nói: "Em không phải người Tạng nên em không hiểu đâu."

Trở về nhà, tôi đem những lời của thầy Vệ Đông Đa Kiệt kể lại cho bố nghe.

Là một phóng viên già từng nhiều lần vào Tây Tạng phỏng vấn, bố nói: "Gang Rinpoche là đỉnh chính của dãy núi Gangdese, nằm ở nơi giáp ranh với Nepal, là ngọn núi thần của người Tạng."

Tôi hỏi: "Chẳng lẽ nó còn cao hơn đỉnh Everest sao?" Bố dùng một câu trong "Lậu Thất Minh" để trả lời tôi: "Núi không cần cao, có tiên ắt nổi danh."

Lần thứ hai nghe đến Gang Rinpoche là bảy năm sau, khi nhóm chúng tôi năm người đến cao nguyên Bắc Tạng để chiêm bái hồ Namtso. Ngày hôm đó, chúng tôi đứng bên bờ hồ, phóng tầm mắt nhìn ra dãy núi Nyainqentanglha sừng sững bên mặt nước ở đằng xa, nhìn thấy lấy đỉnh Nyainqentanglha cao 7117 mét so với mực nước biển làm trung tâm, chuỗi núi tuyết nhấp nhô nối tiếp nhau, hàng trăm ngàn con sóng băng của đại sơn cuồn cuộn cuồn cuộn, khiến tôi buộc phải thừa nhận rằng mình chưa từng chứng kiến sự chồng chất nào của núi và tuyết lại "mênh mông liền cả không gian rộng lớn" đến thế. Trong số những người cùng đi, tôi được xem là người khá quen thuộc với cao nguyên Thanh - Tạng, bèn đem những điều nghe được và đọc được về dãy núi Nyainqentanglha kể cho họ nghe: Chữ "Nyain" trong tiếng Tạng biểu thị sự hung dữ và uy nghiêm, đồng thời cũng là cách gọi của giáo phái Bön đối với thần cừu, trong các nghi lễ sùng bái sinh sản, thần Nyain thường ở vị trí thần chủ tế. Chữ "yên đề" trong câu "thần của dê đực nhiều việc" mà người xưa hay nói thực ra chỉ loài cừu sừng lớn ở vùng đất Tạng tức là thần Nyain. Thần Nyain là sự hợp thể của bạo liệt và phúc lộc, rất nhiều vị thần của Tây Tạng đều là thiện ác một thân, hung cát cùng thể. "Nyainqentanglha" là vị thần đại niệm, "Tangula" là ngọn núi của cao nguyên. Là một vị sơn thần xưng hùng một phương, ông vốn thuộc về giáo phái Bön, từng giở oai phong với đại sư Mật tông Liên Hoa Sinh. Sách cổ Tạng ghi lại rằng, ông đã biến thành một con rắn lớn, đầu rắn vươn đến hồ Thanh Hải, đuôi rắn quét đến vùng Khampa, chặn đường đi của Liên Hoa Sinh. Liên Hoa Sinh miệng lẩm bẩm đọc chú, tiện tay nhặt một cành cây đánh bại ông. Ông trốn chạy đến dãy núi Tangula, thu mình lại thành một con rắn băng trốn trong cung điện tuyết. Liên Hoa Sinh nhập định ba ngày, thi triển Kim Cương Thừa du già mật chú, chỉ thấy dãy núi kéo dài hàng trăm km băng tuyết tan rã, nước lũ cuồn cuộn, từng ngọn núi đổ sụp ầm ầm. Sơn thần Nyainqentanglha hoảng sợ tột độ, vội vàng hiện nguyên hình, chạy ra hành đại lễ dâng cúng dường lên Liên Hoa Sinh, đồng thời phát nguyện sẽ tuân theo sự dạy dỗ của thượng sư Liên Hoa Sinh để cải tà quy chính, một đời không rời bỏ Phật đạo thanh nguyên tịnh giới, hỗ trợ thượng sư tiêu trừ mọi chướng ngại ở nhân gian. Liên Hoa Sinh sắc phong ông làm thần núi phương bắc, đặt pháp hiệu Mật tông là "Kim Cương Tối Thắng". Từ đó vị sơn thần Nyainqentanglha đã biến thành một vị hộ pháp Phật giáo đội mão gấm, mặc giáp ngực bằng pha lê, tay cầm một ngọn giáo bạc dài, cưỡi một con ngựa thần trắng, lại có nhiều thân tướng ứng hóa. Vị hộ pháp này có một người vợ vô cùng xinh đẹp, bà chính là hồ Namtso. Hồ Namtso có nghĩa là hồ Trời, người Mông Cổ lại gọi bà là biển Tengri, là hồ lớn thứ nhất của Tây Tạng, cũng là hồ cao nhất thế giới, diện tích 1920 km vuông, mặt hồ cao 4718 mét so với mực nước biển. Bà cầm tinh con dê, cứ đến năm dê theo lịch Tạng, các tín đồ lại tụ tập đông đúc, thắp khói trầm, chiêm bái hồ thần; thậm chí còn có người tay cầm kinh luân đi bộ nhiễu quanh hồ một vòng (mất khoảng nửa tháng) hay vừa cúi lạy vừa tiến thân bằng chiều dài cơ thể để nhiễu quanh một vòng (mất gần bốn tháng)...

Ngay lúc tôi đang say sưa kể về dãy núi Nyainqentanglha và hồ Namtso như vậy, một chiếc xe Cruiser từ đằng xa lao vút tới, dừng lại ở nơi cách chúng tôi không xa. Mấy người đàn ông Khampa trên đầu tết những bím tóc dày và tua rua lụa đỏ từ trên xe nhảy xuống, chạy bước nhỏ đến trước một đống đá Mani được khắc sáu chữ chân ngôn, nói gì đó với mấy người Tây Tạng đang chiêm bái hồ, rồi nhấc một người trung niên nãy giờ vẫn nằm bẹp bên đống đá Mani, lại chạy bước nhỏ trở lên xe. Chiếc xe Cruiser nhanh chóng phóng đi, hướng về phía tây mà đi. Những người Tạng chiêm bái hồ ở xung quanh lập tức tụm lại trước đống đá Mani, nhao nhao hỏi thăm bàn tán rôm rả. Chúng tôi bước tới, muốn biết đã xảy ra chuyện gì, kết quả chẳng nghe hiểu gì cả, họ nói tiếng Tạng, chỉ có một từ là tôi nghe hiểu được, đó chính là cái tên Gang Rinpoche được họ nhắc đi nhắc lại nhiều lần.

Tôi lấy hết can đảm lớn tiếng hỏi: "Có chuyện gì thế ạ, Gang Rinpoche?"

Đột nhiên mọi người không nói gì nữa, đều trừng mắt nhìn tôi.

Một lát sau, có một người Tạng đeo kính bằng tiếng Hán hỏi: "Các anh là người làm gì thế?"

Tôi nói: "Chúng tôi đến để chiêm bái thần sơn thần thủy."

Người Tạng đeo kính nói: "Huyện trưởng Mã là người Hán các anh không quen biết sao?"

Tôi lắc đầu. Người Tạng đeo kính tiến lại gần tôi, dùng thứ tiếng Hán bập bõm giải thích vô cùng chật vật với chúng tôi suốt nửa tiếng đồng hồ.

Hóa ra sự việc là thế này: Người trung niên nãy giờ nằm bẹp bên đống đá Mani lúc nãy chính là huyện trưởng Mã, huyện trưởng Mã mắc "bệnh nặng", người trong huyện cho rằng chỉ có sơn thần Nyainqentanglha và nữ thần hồ Namtso mới có thể cứu mạng ông ấy, thế nên mới đưa ông ấy đến đây, để mấy chục người Tạng niệm kinh cầu nguyện thay cho ông ấy. Nhưng ban nãy trong huyện lại có thêm mấy người tới, nói là sống Phật trong chùa đã phán rằng, linh hồn của huyện trưởng Mã đã bị gió thổi đi mất rồi, sơn thần Nyainqentanglha không cứu nổi mạng ông ấy nữa, chỉ có sơn thần Gang Rinpoche may ra mới có thể giúp ông ấy thoát chết trong gang tấc. Chiếc xe Cruiser kia chính là đang chở huyện trưởng Mã phóng đi Gang Rinpoche đấy.

Gang Rinpoche, Gang Rinpoche trên cao nguyên Thanh - Tạng, vĩ đại hơn đỉnh Everest, kỳ diệu hơn dãy núi Nyainqentanglha, cứ như thế lại một lần nữa xông vào tầm mắt của tôi. Tôi bàn bạc với mấy người đi cùng: Dứt khoát chúng ta đừng đi Linzhi nữa (mục tiêu ban đầu của chúng tôi), đổi sang đi Gang Rinpoche thế nào? Họ đều đang do dự. Tôi nháy mắt với tài xế, tài xế nói: "Tôi đồng ý." Trong những chuyến đi đường dài, ý chí của tài xế chính là tất cả. Mọi người đều nói: "Được rồi, vậy thì đi Gang Rinpoche thôi." Tôi lập tức hỏi thăm người Tạng đeo kính xem đi Gang Rinpoche đi thế nào. Anh ta chỉ vào con đường có dấu vết bánh xe làm mốc hướng về phía tây và nói: Cứ theo đó mà đi, nó đến đâu thì các anh đến đó, gặp hồ nước đầu tiên, các anh đừng dừng lại, gặp hồ nước thứ hai, các anh đừng dừng lại, gặp hồ nước thứ sáu, các anh dừng lại hỏi thăm những người chăn gia súc bên hồ, Gang Rinpoche nằm ở nơi cách hồ không xa.

Chúng tôi đã ngủ một đêm trong chiếc lều thu phí bên hồ Namtso, sáng sớm hôm sau, lái chiếc xe Jeep Bắc Kinh kiểu cũ lên đường. Đi được khoảng hai tiếng, mặt trời mới lộ mặt từ khe núi đằng xa. Ánh vàng chiếu xiên qua, trong xe tràn ngập sự rực rỡ, ấm áp, hầm hập. Chúng tôi hứng khởi trò chuyện về Gang Rinpoche, hứng khởi nhìn ngắm vùng hoang nguyên không bóng người ngoài cửa sổ, đi qua một cái hồ, lại đi qua một cái hồ.

Buổi chiều, chúng tôi đi qua cái hồ thứ ba. Tài xế mệt rồi, dừng xe lại, úp mặt lên vô lăng ngáy khò khò. Chúng tôi lấy bánh quế và bình nước từ dưới ghế xe ra, xuống xe ăn uống một trận no nê, lúc tiếp tục lên đường thì trời đã tối hẳn. Đi suốt cả một đêm, xóc nảy, lơ mơ.

Tôi ngáp ngắn ngáp dài liên tục nhắc nhở tài xế: "Anh nhìn đường cho cẩn thận đấy, đừng đi nhầm. Lại có hồ nữa kìa, đã đi qua mấy cái rồi?"

Tài xế nói: "Cậu cứ yên tâm đi, ngồi xe của tôi, tuyệt đối không bao giờ đi nhầm chỗ đâu."

Trời sáng rồi, đi qua một vùng có nước. Tôi hỏi: "Đây là cái hồ thứ mấy rồi?"

Tài xế nói: "Đêm qua lúc hai giờ rưỡi và ba giờ liên tiếp đi qua hai cái, đây chắc là cái thứ sáu."

Chúng tôi vội vàng xuống xe, nhìn lại, đâu có phải là hồ nước gì, đó là một con sông, một con sông quen thuộc đến lạ lùng. Nhìn xung quanh không thấy bóng người, chúng tôi lại đi tiếp về phía trước.

Đi khoảng một tiếng đồng hồ, tài xế đạp phanh khựng lại một cái, thở dài một hơi thật dài rồi nói: "Mẹ kiếp."

Chúng tôi nói: "Sao lại không đi nữa?"

Tài xế nói: "Đường cái đến nơi rồi."

Chúng tôi nhìn thấy một dải đường nhựa đen nhánh nằm ngay ở cách đó chừng mấy trăm mét, những chiếc xe ô tô bay lượn trên đường như những chú chim; tiếp đó lại nhìn thấy, một đầu của con đường nối liền với một dãy nhà thấp màu xám, trông có vẻ giống như thị trấn Nagqu mà chúng tôi đã đi qua lúc đến. Chúng tôi nhanh chóng lái xe lên đường cái, lái đến nơi có nhà cửa, nhìn tấm biển trước cửa hàng một cái, chán nản đến mức suýt ngất xỉu – quả nhiên chính là thị trấn Nagqu.

Tôi quát lên với tài xế: "Anh làm ăn thế hả?"

Tài xế cười khổ: "Mẹ kiếp, quỷ tha ma bắt thế nào ấy, tôi chưa bao giờ lái xe thế này bao giờ." Chán nản xong lại là cười lớn, không biết là người Tạng đeo kính cố ý chỉ đường sai hay là chúng tôi đã lạc mất phương hướng, ngày một đêm nay chúng tôi vậy mà lại xóc nảy trên con đường trở về Thanh Hải. Xem ra chuyến đi Tây Tạng lần này, đừng nói là Gang Rinpoche, ngay cả Linzhi dự định ban đầu cũng chẳng đi nổi nữa rồi.

Sau trải nghiệm lần này, tôi lại càng đặc biệt quan tâm đến Gang Rinpoche hơn, hễ cứ là văn bản liên quan đến nó, tôi đều đọc thật kỹ, ghi nhớ thật kỹ, liên tưởng thật kỹ.

Gang Rinpoche là một sự tồn tại hiếm hoi trên thế giới vượt lên trên cả các giáo phái tôn giáo, là thánh địa chung của Ấn Độ giáo, Kỳ Na giáo, phái Bön tộc Tạng và Phật giáo Tây Tạng. Khi các tín đồ Ấn Độ giáo cúi rạp sát đất trước bóng hình xa xôi của nó, luôn tưởng tượng nó là thiên đường của đại thần Shiva, là trục của nhật nguyệt tinh thần, là đấng tạo hóa của muôn sông ngàn nước, là nơi nuôi dưỡng vạn vật trên thế gian; khi các tín đồ Kỳ Na giáo gọi nó là "Ashtapada", điều đó có nghĩa là họ coi nó là điểm cao nhất của vũ trụ phẳng, mà giáo chủ Rishabha của họ chính là đã đạt được sự tái sinh ở đó và thi triển phép thuật chiến đấu thắng lợi tất cả; khi các tín đồ Phật giáo Tây Tạng lặn lội ngàn dặm đến đây chiêm bái, trong tâm niệm của họ, nó chính là chốn dừng chân trần gian của tổ sư thượng giới Dpon Shenrab Miwo và là nơi tu luyện của tất cả các vị thần linh phái Bön; khi các tín đồ Phật giáo Tây Tạng trìu mến gọi tên của nó, ý nghĩa chính là: "Bảo bối núi tuyết của tôi ơi." Gang Rinpoche — bảo bối núi tuyết, tọa lạc trong địa phận huyện Burang, địa khu Ngari, Tây Tạng, cao 6714 mét so với mực nước biển, trên thân thể ngập tràn băng tuyết của nó đã lưu lại dấu chân thị hiện chân thân hoằng hóa độ sinh của Thích Ca Mâu Ni, âm vang pháp bảo tiêu tai diên thọ của Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai, tiếng kinh vô địch phát nguyện giải trừ muôn vàn thống khổ sinh tử luân hồi ở thế giới Ta-bà của A Di Đà Phật, thánh tích Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát cưỡi sư tử giơ bảo kiếm chặt đứt mọi phiền não của chúng sinh, pháp môn Quan Thế Âm Bồ Tát lắng nghe tiếng kêu cứu độ chúng sinh, cùng với trí tuệ vô lượng của Phật Di Lặc, hình dáng kiều diễm của Bạch Độ Mẫu, dấu chân tu luyện của năm trăm vị La Hán, tà áo gió cát tường của các Không hành mẫu, dáng vẻ uy nghi của Đại Uy Đức Kim Giam, thân băng bóng tuyết của vua Gesar và Vương phi Drupmo, cùng bài ca đạo lộ sang sảng của đại sư Mật tông Milarepa. Tóm lại, rất nhiều tôn tượng Phật, cao tăng đại đức trong Phật giáo Tây Tạng đều từng đến trong bầu ngực thuần khiết hư tịnh của Gang Rinpoche để tu luyện chân pháp trau dồi chánh tín, kiết già phu tọa trên đỉnh núi, tung vãi cam lộ hướng về cõi người trần thế. Thảo nào nó bị các tín đồ Phật giáo coi là ngọn núi của vạn linh, là đỉnh cao của muôn thần. Tôn tượng Phật nổi tiếng của Tây Tạng Jetsun Dampa đã miêu tả Gang Rinpoche như thế này: Đỉnh núi của nó đâm thẳng lên mây xanh, mây trắng giống như chiếc mão sặc sỡ đội trên đầu; thân núi được xây bằng pha lê, ánh sáng rực rỡ, trong suốt lung linh. Suối trong róc rách chảy, giống như tiên nhạc chốn thiên đình, người nghe được nó thì toàn thân thanh thảng nhẹ nhàng, dường như trong khoảnh khắc có được pháp thuật cưỡi trống bay lượn. Chiều tối, hoàng hôn buông xuống, ánh rạng đông chiếu rọi, đỉnh núi khoác dải lụa màu, lưng chừng núi quấn lụa gấm, chân núi phấp phới tà áo cỏ non hoa thắm. Xung quanh Gang Rinpoche, các đỉnh núi nghiêm nghị đứng sừng sững, giống như đóa hoa sen tám cánh. Giữa những cánh hoa sen, sóng biếc dập dờn, nước xanh gợn sóng lăn tăn, thánh nước từ cung điện Thắng Lạc Luân theo gió nổi sóng, róc rách tuôn trào, hình thành nên bốn dòng sông thuần khiết là sông Mã Tuyền, sông Tượng Tuyền, sông Sư Tuyền, sông Khổng Tước và một hồ thần tương xứng với Gang Rinpoche. Tên của hồ thần là Mapam Yumco (diện tích 412 km vuông, cao 4587 mét so với mực nước biển, sâu nhất 77 mét), nó là một trong ba hồ thiêng lớn của Tây Tạng (hai hồ thiêng lớn khác là hồ Namtso ở Bắc Tạng và hồ Yamdrok Yumtso ở Nam Tạng), là vương hậu tôn quý tối cao trong số các nữ thần hồ ở vùng Tạng, trên mặt hồ biếc xanh, hàng trăm hàng ngàn Không hành mẫu cát tường đang thủ hộ và quản lý cung điện của vương hậu; nước hồ trong suốt trong vách, có thể nhìn thấy đàn cá ở độ dưới năm trượng, còn có thể gột rửa năm độc trong lòng người: tham, sân, si, mạn, nghi, có thể trừ bỏ ma bệnh dơ bẩn và mọi vận hạn trên cơ thể con người, khiến cho con người phúc thọ khang ninh, tài nguyên rộng mở. Nhờ có sự tồn tại của vương hậu Mapam Yumco, Gang Rinpoche có được vô số con cháu, đó chính là tất cả các ngọn núi tất cả các hồ nước tất cả các dòng suối trong khu vực núi Gangdese, chúng quây quần bên Gang Rinpoche tựa trăm chim chầu phượng, trở thành biểu tượng cho gia tộc thần minh của Gang Rinpoche đời đời hưng vượng phát đạt.

Trong những kinh điển Phật giáo cổ xưa, Gang Rinpoche lại là núi Tu-di quang minh diệu cao, vàng bạc lưu ly, lấy nó làm cốt lõi, đã hình thành nên bảy ngọn núi vàng nổi tiếng, bảy biển nước thơm và biển muối lớn, hình thành nên Bắc Câu Lô Châu, Đông Thắng Thần Châu, Nam Thiệm Bộ Châu, Tây Ngưu Hạ Châu, hình thành nên vòng núi Thiết Vi ở ngoại vi xa nhất trong một tiểu thế giới. Gang Rinpoche tuy không phải là ngọn núi cao nhất trên Trái Đất nhưng lại kết nối với thế giới Cực Lạc cách xa muôn ức cõi Phật, giáo chủ thế giới Cực Lạc là A Di Đà Phật mỗi ngày lấy một giọt nước từ bình báu nhỏ xuống Gang Rinpoche, nhân gian liền có sông ngòi và nước biển, liền có khoảng thời gian hạnh phúc hưởng dụng không cùng lợi ích vô biên, quả thực là nước vì khéo chảy nên thành biển, núi không tranh cao tự chạm trời. Tương truyền rằng, nhiễu quanh Gang Rinpoche một vòng, có thể gột rửa toàn bộ tội nghiệt trong luân hồi kiếp này; nhiễu mười vòng, có thể tránh được khổ nạn của năm trăm vòng luân hồi; nhiễu một trăm vòng, là có thể thăng thiên thành Phật. Thành Phật, đây hẳn phải là mục đích tối cao của các tín đồ Phật giáo, người có thể đạt được mục đích này đương nhiên là trân bảo hiếm có trên đời. Cho nên có người lại nói, cảnh Phật tự nhiên là cao không với tới, nhưng một bậc trí giả nếu như có thể đứng trước vách đá tuyết ngọn núi này mà trầm tư một mình, dẫu cho có trải qua tất cả những gian khổ trên đời trên con đường vạn dặm xa xôi thì cũng hoàn toàn xứng đáng. Khi mọi phiền não và đau khổ vì sự độc lập và trầm tư của chúng ta mà bị ngọn gió mát từ đỉnh núi thổi bay đi sạch sẽ, sự giác ngộ cũng sẽ theo đó mà sinh ra, kỳ tích cũng sẽ theo đó mà hiển hiện.

Đây là một ngọn núi lý tưởng của tinh thần nhân loại, là ngọn núi chân thực do tín ngưỡng tạo dựng nên, là một ví dụ thành công việc Phật giáo dùng sự tồn tại siêu thực để ban phúc cho quảng đại quần chúng trong phạm vi lớn nhất, là một kho tàng tự nhiên để nghệ thuật và văn học mượn sức mạnh của trí tưởng tượng và những câu chuyện được lưu truyền để biểu đạt một cách mộc mạc chân lý vũ trụ và lịch sử tôn giáo — đặc biệt là ở những vùng nông thôn và thảo nguyên vùng Tạng rộng lớn nơi nghệ thuật truyền miệng vô cùng phát triển, đối với Gang Rinpoche thần thánh và người vợ Mapam Yumco của ngài, bạn hỏi một trăm người thì sẽ nghe được một trăm câu chuyện, mọi người dựa theo trí tưởng tượng và những gì mình nghe được để sáng tạo ra nhân vật và sự việc phù hợp với nhu cầu trong lòng, đồng thời cố gắng khiến cho người nghe câu chuyện tin rằng những gì họ kể chính là lịch sử chính thống là sự thật duy nhất. Thỉnh thoảng, hai người thậm chí còn vì muốn thuyết phục đối phương chấp nhận câu chuyện của mình mà cãi nhau to, trong trường hợp không thể giải quyết được, còn sẽ mời người thứ ba ra điều đình. Nhưng người điều đình thường sẽ nói ra câu chuyện thứ ba, và tuyên bố rằng những gì mình kể mới là phù hợp với thực tế. Thế là họ lại cãi nhau om sòm với người điều đình. Những người sùng bái Gang Rinpoche chính là khiến người ta mê mẩn đến thế, mang theo sự thuần khiết và đáng yêu như trẻ con đến thế. Tình huống như thế khiến tôi vừa được cổ vũ lại vừa thấy hổ thẹn, suy cho cùng thì tôi vẫn chưa từng có một lần nào đứng trước vách băng tuyết của Gang Rinpoche để trầm tư một mình, suy cho cùng thì tôi vẫn chưa vì vươn tới nó mà trải qua tất cả những gian khổ trên đời trên con đường vạn dặm xa xôi. Tôi không được tính là một bậc trí giả, nhưng tôi tuyệt đối là ứng viên cho bậc trí giả, tôi đang mong chờ một cuộc hành hương như thế, mong chờ ngọn gió mát từ Gang Rinpoche thổi bay đi toàn bộ phiền não và đau khổ của tôi, mong chờ sự sinh ra của giác ngộ, sự hiển hiện của kỳ tích.

Ngày tháng lao về phía Gang Rinpoche một lần nữa là vào mùa hè năm 1985. Tôi và hai người bạn đến Cục Quản lý Dầu khí Thanh Hải đặt tại thị trấn Lenghu của Saidamu, lại thông qua quan hệ bạn bè, dưới danh nghĩa phỏng vấn người làm dầu khí, đã chốt được một chiếc xe chuyên dụng đi Gang Rinpoche — một chiếc Desert King màu đỏ. Lộ trình của chúng tôi là từ Lenghu đi mỏ dầu phía tây, lại đến Mangnai nổi tiếng với amiăng, từ đây đi vào Tân Cương, dọc theo rìa phía nam của sa mạc Taklamakan đi thẳng về phía tây, qua Ruoqiang, qua Qiemo, qua Minfeng, qua Yutian, qua Hotan, đến Yecheng, rồi hướng về phía nam và phía đông, dọc theo xa lộ Tân - Tạng xuyên qua Côn Lôn Sơn, từ Tielongtan đi vào Ngari Tây Tạng, qua Rutog, đến Shiquanhe. Chúng tôi nghe nói từ Shiquanhe đi về phía đông hướng tới Gang Rinpoche, thì chỉ còn chưa đầy một ngày đường nữa. Đáng tiếc là, chuyến đi hùng tráng của chúng tôi lại ứng nghiệm với cái câu cửa miệng đã nhàm chán kia: Kế hoạch không thay đổi nhanh bằng sự thay đổi.

Sự thay đổi đã xuất hiện ở trạm xăng huyện Ruoqiang — vào thời điểm đó việc cung cấp xăng không thuận tiện như bây giờ, vượt tỉnh bắt buộc phải có phiếu xăng thống nhất toàn quốc, nếu không thì đừng mong đổ được xăng cho ô tô, có tiền cũng không được. Lúc xuất phát chúng tôi kiếm được ở Xining mấy trăm ký phiếu xăng quân dụng có thể thay thế phiếu xăng thống nhất toàn quốc, cứ tưởng là vạn bất nhất thất (vạn phần chắc chắn).

Đến mỏ dầu Lenghu, bạn tôi muốn giúp chúng tôi đến gặp Cục trưởng Cục Quản lý Dầu khí để xin đặc chuẩn năm trăm ký phiếu xăng thống nhất toàn quốc, chúng tôi từ chối: "Mang theo rồi, mang theo rồi, phái xe cho bọn tôi là đã biết ơn lắm rồi, sao còn có thể để các anh xuất cả xăng nữa?"

Nào ngờ vừa đến huyện Ruoqiang, Tân Cương, người ở trạm xăng đã bảo chúng tôi rằng: "Phiếu xăng quân dụng chúng tôi không thu."

"Tại sao?"

Câu trả lời là: "Quy định mới."

"Là quy định của Tân Cương, hay là quy định của huyện các anh?"

"Không biết."

Không biết thì tốt, điều đó cho thấy rất có khả năng đây là chính sách địa phương của huyện Ruoqiang. Chúng tôi tiếp tục đi tới, ngày hôm sau đến trạm xăng Qiemo, đổ được xăng, đưa phiếu xăng quân dụng cho họ, họ không nói hai lời, thu nhận.

Chúng tôi thở phào nhẹ nhõm mừng rỡ tiến về phía trước, đi được mấy trăm cây số, đến Minfeng rồi, trạm xăng duy nhất lại có quan điểm giống hệt trạm xăng Ruoqiang: "Quy định mới, trạm xăng địa phương không thu phiếu xăng quân dụng." "Là quy định của huyện các anh à?"

"Loại chuyện này huyện làm sao mà quy định được? Quy định của toàn Tân Cương đấy."

Tài xế xe Desert King màu đỏ nói: "Tiêu đời rồi, rời khỏi Thanh Hải đã gần hai nghìn cây số rồi, đến Shiquanhe của Tây Tạng có lẽ còn cách hơn ba nghìn cây số nữa."

Phải làm sao đây? Kết quả bàn bạc của mấy người là, đi tiếp một đoạn nữa, đi đến Yutian, nếu như trạm xăng Yutian cũng y hệt như Minfeng, thì đành phải khăn gói quay về thôi, trên xe vẫn còn một thùng xăng mang theo, xem có thể xoay sở chạy về đến địa phận Thanh Hải hay không. Chúng tôi lao về phía Yutian.

Thật là khiến người ta vừa phẫn nộ lại vừa bất lực, chính sách đổ xăng của Yutian hoàn toàn giống hệt với Minfeng. Chúng tôi ngây người đứng trước cửa sổ trạm xăng, nửa ngày không nói nên lời. Khoảnh khắc này, cảm giác của tôi giống như vừa chết đi sống lại, sống lại rồi lại chết đi đau đớn nhường nào, muốn hét lên, muốn khóc, muốn mắng chửi, nhưng cuối cùng lại chẳng làm gì cả, chỉ im lặng một cách mệt mỏi.

Tài xế nói: "Đi thôi, có phải là không thể đến lại nữa đâu. Lần sau đi, lần sau các anh chuẩn bị cho chu đáo vào, cân nhắc mọi khó khăn, đường xá xa xôi không dễ dàng gì."

Gang Rinpoche, Gang Rinpoche xa xôi vời vợi, cứ như thế, lại một lần nữa trở thành giấc mộng lạnh lẽo câm lặng của tôi, trở thành nỗi nhớ nhung trống trải không bóng hình của tôi.

Tài xế nói đúng thật, có phải là không thể đến lại nữa đâu, lần sau đi, lần sau nhất định phải giải quyết cho tốt chuyện phiếu xăng.

Trên đường quay về, tôi lặp đi lặp lại nói: "Năm sau, năm sau tôi nhất định phải đạt được mục đích."

Tài xế cũng nói: "Nếu như năm sau các anh vẫn để cục dầu khí phái xe, tôi nhất định sẽ tranh thủ đi cùng các anh lần nữa."

Mấy người chúng tôi đều nói: "Vậy thì quyết định thế nhé."

Sự tiếc nuối lớn nhất trên đời này đại khái chính là con người ta nói chuyện thường không giữ lời, người giữ lời luôn là một số thứ không dời chuyển theo ý chí của con người.

Đến năm thứ hai, "lời hứa" của chúng tôi đã vô tình bị gió thổi bay đi mất. Ai nấy đều bận rộn bận rộn, cũng chẳng biết đều bận cái gì nữa, bận đến mức quên bén cả Gang Rinpoche đi mất.

Cho đến mùa hè bốn năm sau đó, tôi đi Bắc Kinh có việc, việc không thành lại vội vàng quay về, đột nhiên liền cảm thấy đây là lúc nên vứt bỏ mọi tạp sự, chuyện ngu ngốc, chuyện vô vị rồi, đột nhiên nhận thức được sự tồi tệ của thành phố và lại một lần nữa nhận thức được tầm quan trọng của Gang Rinpoche đối với tôi, đột nhiên liền hành động lên, gọi điện thoại khắp nơi, tìm kiếm khắp nơi: "Có đi không? Đi Tây Tạng, đi Gang Rinpoche không?"

Năm đó không biết thế nào nữa, vậy mà không có lấy một người chịu cùng tôi hành động chung, cũng không tìm được đơn vị nào chịu phái xe cho tôi và tài xế chịu lái xe cho tôi, thậm chí ngay cả hành động của chính bản thân tôi cũng bị ràng buộc, có người ở đơn vị nói với tôi rằng: "Nhiệm vụ chính của năm nay là họp học tập, cấp trên yêu cầu một người cũng không được thiếu, giai đoạn này cậu ngàn vạn lần đừng có rời đi."

Tôi nói: "Không."

Thế nhưng tôi chẳng có cách nào cả, tôi vẫn phải tuân theo sự sắp đặt của số phận, ngoan ngoãn ở lại. Cho đến một ngày, người bạn học đại học làm việc tại Chi đội Giao thông Cảnh sát vũ trang Tây Tạng Lhasa gọi điện thoại hỏi thăm tình hình của tôi, tôi mới giống như vớt được cội rễ cứu mạng mà tóm chặt lấy một cơ hội thoát khỏi sự trói buộc — tôi cay đắng kể với bạn học về việc tôi muốn rời khỏi thành phố, muốn đi Gang Rinpoche.

Cậu ấy nói: "Có gì mà khó chứ, cậu cứ đến là được, chỉ cần ở trên cao nguyên Thanh - Tạng, dù xa đến đâu tớ cũng sẽ phái xe cho cậu, hoặc là tớ đi cùng cậu."

Tôi kích động nói: "Thật không?"

Thế là tôi bắt đầu xin nghỉ phép, xin hết lần này đến lần khác, kiên trì đến mức khiến người ta ghét bỏ, kiên trì suốt nửa tháng, mới được phê chuẩn nửa tháng.

Tôi sốt ruột nóng lòng lên đường, lần này tôi ngồi tàu hỏa đến Golmud trước, rồi lại ngồi ô tô khách đi Tây Tạng, tám ngày sau mới đến Lhasa. Lhasa đang mưa.

Lhasa trong mưa mịt mờ khói sương, đi trên đường, thậm chí còn chẳng nhìn thấy mái vàng huy hoàng của cung điện Potala, chùa Drepung ẩn mình trong vạt áo của lòng núi như thể đã biến mất, bóng dáng những người quỳ lạy trong mưa trước cửa chùa Jokhang giống như những cái cây nhấp nhô trong gió, Norbulingka vươn đầu ra khỏi bức tường vây ngơ ngác nhìn sắc mưa, cả đường phố toàn là những người ướt sũng và những con chó ướt sũng, nước sông Lhasa đang dâng cao đang gầm thét.

Bạn học của tôi bị ốm rồi. Cậu ấy áy náy nói: "Thật sự xin lỗi cậu, không ốm muộn không ốm sớm, cậu vừa đến là tớ lại ốm."

Cậu ấy cùng tôi đi dạo ở Lhasa một ngày, hẹn rằng hễ trời tạnh mưa là lập tức xuất phát đi Gang Rinpoche. Nhưng đúng vào buổi tối ngày tạnh mưa đó, cậu ấy đột nhiên không chịu nổi nữa, bụng đau đến túa mồ hôi đầy đầu, eo cũng không thẳng lên được nữa. Đưa đến bệnh viện kiểm tra, viêm ruột thừa cấp tính, lập tức được phẫu thuật.

Sau phẫu thuật bác sĩ nói: "Trong vòng một tháng không được ngồi ô tô đi đường dài."

Bác sĩ nói rất đúng, đường ở Tây Tạng hầu hết đều rất xóc, xóc bung vết mổ thì phải làm sao đây?

Bạn học áy náy nói: "Vậy thì đành phải một mình cậu đi vậy."

Người nhà của bạn học không có ở Lhasa, tôi chăm sóc vài ngày, lúc đang chuẩn bị xuất phát, thì chi đội trưởng Chi đội Giao thông Cảnh sát vũ trang của bạn học đến thăm tôi mang theo một tin không mấy may mắn: "Khu vực Lhatse xuất hiện sạt lở bùn đất diện tích lớn, đường đi Ngari đã bị tắc nghẽn một tuần rồi, các cậu may mà chưa đi, đi rồi thì lại phải về."

Tôi vội hỏi: "Đến bao giờ mới thông xe?"

Chi đội trưởng nói: "Nhanh thôi, nửa tháng là thông."

Trời ơi, nửa tháng mà còn coi là nhanh á. Kỳ nghỉ của tôi đã đến rồi, nếu như đợi nửa tháng nữa mới xuất phát, cộng thêm thời gian đi lại trên đường, ít nhất sẽ vượt quá kỳ nghỉ một tháng. Có được không? Tôi gọi điện thoại cho lãnh đạo đơn vị, lãnh đạo gần như cầu xin mà nói: "Về đi, mọi người đều đang học tập, chỉ có một mình cậu ở bên ngoài lâu như vậy, tôi ăn nói thế nào với cấp trên? Thôi thế này đi, năm sau, năm sau tôi cho cậu nghỉ hai tháng, cậu muốn đi đâu thì đi." Lại là một năm sau, năm sau kiểu này cùng với tất cả những năm sau được hứa hẹn trong kế hoạch đều hoàn toàn vô nghĩa đối với tôi. Tôi không muốn về, thật sự là không muốn về, nhưng cuối cùng tôi vẫn ngồi chiếc xe do bạn học phái cho u sầu quay về, suy cho cùng thì tôi cũng đã là một kẻ sống dựa vào đơn vị mấy chục năm rồi, suy cho cùng thì tôi vẫn phải cân nhắc vấn đề lãnh đạo ăn nói thế nào với cấp trên, suy cho cùng thì tôi không phải là một kẻ dứt khoát đến mức chỉ còn lại sự dũng cảm và không sợ hãi là punk, không phải là một kẻ tiêu dao tự tại, ngạo nghễ non nước ẩn sĩ giang hồ.

Con đường cao tốc Thanh - Tạng dài hai nghìn cây số thoáng cái đã biến mất. Khoảnh khắc thành phố Xining đập vào mắt tôi, tôi đột nhiên cảm thấy quê hương của tôi không phải ở đây, không phải, quê hương của tôi ở nơi xa xôi, trong vòng ngực của dãy núi Gangdese, trên chiếc vương miện trắng xóa của Gang Rinpoche; đột nhiên cảm thấy bản thân vô cùng cô đơn, tựa như một bông tuyết bị mùa đông bỏ rơi, một ngọn sóng tuyết lăn xuống từ núi băng. Tôi không ngừng gặng hỏi chính mình: Chẳng lẽ Gang Rinpoche đối với tôi lại là nơi khó bề với tới như thế ư? Chẳng lẽ sự khát khao của tôi đối với một ngọn núi thần có một không hai trên đời lại vì tôi chưa chịu hết những cái khổ trong cái khổ mà không thể được thỏa mãn? Chẳng lẽ trong duyên phận giữa tôi và Gang Rinpoche chỉ đành là sự hoài niệm nhung nhớ mãi mãi, mãi mãi khó lòng gặp lại? Tôi đột nhiên trở nên vô cùng hối hận: Tôi về nhầm rồi, thật sự về nhầm rồi. Vì Gang Rinpoche ngày càng trĩu nặng trong lòng, tại sao tôi lại không thể đợi thêm nửa tháng? Tại sao không thể nghỉ quá hạn một tháng? Tại sao lại phải bận tâm đến một số ràng buộc vô nghĩa tuyệt đối không thể khiến sinh mạng của con người tỏa sáng thêm giá trị? Sự ràng buộc này so với Gang Rinpoche thì tính là gì chứ? Một hạt gạo so với một thế giới thì tính là gì chứ? Một nhu cầu thực tế chóng tàn so với một theo đuổi tinh thần vĩnh hằng thì tính là gì chứ?

Tôi vốn dĩ là thuộc về băng thiên tuyết địa, thuộc về sự trắng muốt của vùng khí hậu lạnh giá, thuộc về nơi hư tịnh trong suốt; tôi nên sống ở trên đường tuyết, nên là một con báo tuyết kiêu ngạo cô độc, một đóa sen tuyết thơm ngát băng giá, một cụm liễu tuyết vướng bụi trần. Tôi muốn quay về, ngay lập tức muốn quay về, quay về trong bầu ngực nhân hậu của Gang Rinpoche tĩnh lặng. Đó là nhà của tôi, là một ngôi nhà tuy chưa từng ở qua một ngày nào nhưng lại ấm áp hơn, sạch sẽ hơn và khiến người ta an lòng hơn thành phố coi là quê hương này, là một ngôi nhà không có lừa gạt không có lừa dối không có khủng bố, là một quê nhà tràn ngập hòa bình, tĩnh lặng, ánh sáng, thiện mỹ.

Đến bao giờ mới có thể quay về đây — Gang Rinpoche, giấc mộng hằng yêu của tôi, quê nhà linh hồn của tôi?