Trước ngày Harold được tự do, Mary đã phải về nhà theo bức điện tín của cha cô. Cô rất ao ước được gặp Harold trước khi đi, nhưng vì quá vội vã nên không thể tìm gặp Jack, người trung gian trung thành, lại chẳng dám gửi thư qua tay ai khác. Cuối cùng, cô đành ra đi mà không để lại cho anh lấy một lời từ biệt.
Vì thế, tuần lễ cuối cùng trong thời gian giam cầm của Harold trôi qua trong sự cô đơn và nỗi buồn cay đắng. Ngay cả khi Jack đến, cậu cũng mang theo rất ít tin tức về sự ra đi của Mary, khiến Harold càng thêm cay đắng và trách móc.
— Sao cô ấy không viết thư cho mình? Sao cô ấy không đến thăm mình?
Jack hết sức thanh minh thay cho cô: — Chắc là cô ấy không có thời gian.
Harold nhất quyết không chấp nhận lời giải thích đó: — Nếu cô ấy quan tâm đến mình, cô ấy đã gửi tin nhắn cho mình rồi—cô ấy hoàn toàn có thể dành thời gian cho việc đó chứ.
Không có bức thư nào gửi đến trong những ngày sau đó, và cuối cùng cậu quyết định dứt bỏ cô khỏi trái tim mình, quay mặt về hướng vùng đất miền tây hoàng hôn—nơi giờ đây đang vẫy gọi tâm hồn bất hạnh của cậu bằng một tiếng gọi khẩn thiết. Ở ngoài đó, cậu có thể quên đi mọi tổn thương.
Vào buổi sáng khi người canh ngục mở cửa để cậu bước ra khỏi hành lang sắt nơi cậu đã trải qua bao nhiêu tháng trời, cha cậu đã đứng đợi. Gương mặt tái nhợt của đứa con trai khiến thắt lưng người cha quặn thắt. Má của Harold vẫn bầu bĩnh và trẻ con, nhưng ánh mắt cậu lại phảng phất vẻ chững chạc của một thanh niên đôi mươi.
Gia đình đứng đợi trong phòng khách của ngục tốt để đón cậu, và cậu hững hờ đón nhận những cái ôm ấp với một vẻ kiêu hãnh lạnh lùng. Thái độ của cậu bộc lộ rõ ràng một ý nghĩ: "Tất cả các người đối với tôi chỉ là người lạ." Thế nhưng, cậu lại quay sang Jack, siết chặt tay cậu bạn và thốt lên: — Giờ thì tiến về các đồng cỏ thôi!
Hai cha con sóng vai nhau bước ra ánh nắng mai. Cậu thiếu niên hít một hơi rõ mạnh, tựa như đang nén lại một nỗi đau nhói bất ngờ. Xung quanh cậu là đất tháng Ba trần trụi và nâu sẫm. Nắng ấm áp, trong không khí vương vấn mùi hương thoang thoảng của những thảm cỏ vừa hé lộ. Ngọn gió mềm mại, ấm áp và đều đặn thổi từ phía tây tới. Thấp thoáng đây đó vài mảng cỏ xanh nhạt hé lộ nơi những giếng tuyết ảm đạm vừa tan. Và bầu trời! Đầy những đám mây trắng mịn màng tựa tháng Sáu bao phủ lấy cậu, và khi ngước mắt lên, cậu nhìn thấy một đàn ngỗng bay theo hình tam giác đang lướt về phía tây bắc một cách thản như không hề tốn sức.
Cậu không nói nên lời—và cũng chẳng muốn nghe bất cứ âm thanh nào khác ngoài tiếng nói của Thiên nhiên. Người cha dường như thấu hiểu tâm trạng của con trai nên ông cũng lặng lẽ bước đi.
Người dân trong làng đều biết Harold sẽ được trả tự do vào ngày hôm đó, và với lý do này hay lý do khác, họ đều ra cửa để nhìn cậu bước qua. Một số người thực lòng thông cảm, gật đầu và mỉm cười với dụng ý muốn nói: "Chuyện qua rồi hãy cho qua đi," nhưng trước những lời chào hỏi đó, Harold vẫn dửng dưng không một chút phản ứng. Jack rất muốn đi cùng Harold, nhưng vì nể trọng người cha nên đành tụt lại phía sau.
Một số cô gái đã rủ lòng thương khóc khi nhìn thấy gương mặt buồn bã của Harold. Những người khác thì khúc khích cười và bảo: "Trông cậu ta xanh xao làm sao." Phần lớn cư dân đều cho rằng hình phạt như thế là đủ rồi và tỏ ý muốn cho cậu một cơ hội nữa. Đối với họ, thái độ của Harold ngầm đáp lại rằng: "Tôi chẳng cần ơn huệ nào cả. Tôi sẽ không nhận bất kỳ cơ hội nào từ các người. Tôi khinh bỉ các người và không muốn gặp lại các người nữa."
Cậu đắm mình ngắm nhìn đất trời hơn là nhìn vào gương mặt của những người đồng loại. Tình yêu thiên nhiên vốn có trong cậu đã càng được tôi luyện thêm qua quãng thời gian bị giam cầm, trong khi sự khinh miệt và nghi kỵ cay đắng đối với tất cả đàn ông lẫn phụ nữ lại lớn dần trong tâm trí. Cậu bước vào ngôi nhà của cha mình với sự miễn cưỡng và chán ghét.
Ngày hôm ấy là ngày chuẩn bị. Jack đã thực hiện hết mức có thể những mong muốn của người tù nhân. Khẩu súng, quần áo và chiếc va-li của cậu đều đã sẵn sàng, và bà Excell đã giặt ủi toàn bộ quần áo của cậu với sự cẩn trọng tỉ mỉ. Em gái cậu, Maud, đã làm cho cậu một chiếc hộp đựng đồ khâu vá nhỏ xinh, bên trong nhét đầy cúc áo, kim và chỉ—một món quà mà cậu chẳng mảy mai trân trọng, dẫu đó là từ em gái mình.
— Anh ra miền Tây để chăn gia súc, chứ có phải để vá quần đâu,— cậu nói với giọng đầy khinh miệt.
Jack có một tin báo. — Harry, tớ tìm được cơ hội cho cậu rồi,— cậu ấy nói khi hai người ở một mình. — Hôm thứ Bảy có một người chuyển nhà đến Colorado ở đây. Ông ấy bảo cần người, nhưng tất nhiên tớ phải nói với ông ấy là cậu vài ngày nữa mới đi được. Giờ thì ông ấy sắp tới Roseville rồi. Tớ chỉ cách này nhé: Cậu lên tàu ra Roseville—tớ sẽ cho cậu mượn tiền—rồi bắt kịp ông ấy dọc đường. Ông ta tên là Pratt. Là một lão cao gầy, nói năng kỳ cục. Dĩ nhiên là ông ấy có thể đã tuyển được người rồi, nhưng dù sao cậu cũng phải xéo khỏi đây. Ông ta sẽ chẳng nhận cậu đâu nếu biết cậu từng ngồi tù.
— Cậu không đi cùng à?— Harold hỏi cộc lốc.
Jack tỏ vẻ bứt rứt. — Không bây giờ đâu, Harry. Cậu biết đấy, tớ muốn tốt nghiệp, sắp học xong cả rồi. Bỏ dở bây giờ thì không ổn. Tớ sẽ ở lại cho đến mùa thu. Tớ sẽ tới trang trại của bác John vào khoảng thời gian cậu đến đó.
Harold không nói gì thêm, nhưng nét mặt cậu tối sầm lại vì thất vọng.
Tiếng gọi ăn tối lại tụ họp tất cả mọi người một lần nữa, và lời cầu nguyện trước bữa ăn của mục sư đã biến thành một lời khẩn cầu ngắn ngủi cho sự bình an của con trai ông, bị ngắt quãng hết lần này đến lần khác bởi giọng nói yếu ớt của chính ông cùng tiếng nức nở của Maud và bà Excell. Harold ngồi với gương mặt cứng đờ, cau mày lạnh lùng. Bữa ăn diễn ra trong sự im lặng buồn bã, vì mỗi thành viên trong gia đình đều cảm nhận rõ rằng Harold đang rời xa họ và sẽ chẳng bao giờ trở lại.
Kế hoạch của Jack đã được định đoạt, và sau bữa ăn, cậu ra đánh xe ngựa để đưa Harry ra trang trại. Cả nhà ngồi trong sự hồi hộp đầy đau đớn một lúc sau khi Jack ra ngoài, rồi ông Excell cất lời:
— Con trai ạ, cha con ta chưa từng là bạn bè, và thời gian để cha hy vọng chiếm được tình yêu cũng như sự tin tưởng của con đã qua rồi, nhưng cha mong con ra đi mà không mang theo bất kỳ sự cay đắng nào trong lòng đối với cha.
Ông dừng lại một chút để con trai lên tiếng, nhưng Harold vẫn im lặng, điều đó lại càng làm người cha thêm bối rối và đau lòng, thế nhưng ông vẫn nói tiếp:
— Để chứng minh cho lời cha nói, cha muốn cho con một ít tiền để mua ngựa và yên cương khi con cần.
— Con chẳng cần tiền bạc gì hết,— Harold nói, lòng hơi xúc động trước sự trìu mến trong giọng nói của cha.— Con tự kiếm được tất cả số tiền mình cần.
— Có thể thế, nhưng một chút tiền sẽ rất hữu ích khi bắt đầu. Con sẽ cần một con ngựa nếu đi chăn gia súc.
— Con sẽ tự kiếm ngựa—cha cần giữ lại mọi đồng kiếm được ấy,— Harold đáp lại.
Giọng điệu của ông Excell thay đổi. — Sao con lại nói thế, Harold? Ý con là gì?
— Ồ, con chẳng có ý gì đặc biệt đâu.
— Con có nghe về phe phái đang nổi lên trong giáo hội để chống lại cha không?
Harold chần chừ. — Có—nhưng con không nghĩ nhiều về chuyện đó lắm.— Cậu lộ ra chút ít tò mò.— Bọn họ bị làm sao chứ?
— Trong giáo hội từ đầu đã có một nhóm thù hằn với cha, và trong suốt phiên tòa lẫn vụ án của con, những kẻ này đã dùng mọi cách để gieo rắc sự bất mãn chống lại cha. Cha không biết phe phái ấy lớn đến mức nào, nhưng cha biết nó rất mạnh. Nó có thể chấm dứt công việc của cha ở đây, vì cha sẽ không bao giờ khom lưng cúi đầu trước bọn chúng đâu. Chúng sẽ thấy cha cứng rắn như sắt thép.
Trái tim Harold bỗng chốc ấm lại. Dường như vô tình, người cha lại gảy đúng phím đàn để chinh phục lòng con trai. — Đúng thế,— cậu thiếu niên nói,—đừng để bọn chúng đạp lên đầu mình.
Cổ họng người mục sư nghẹn lại. Sự đồng cảm của Harold mang một điều gì đó vô cùng ngọt ngào. Ánh mắt ông ánh lên nụ cười, dẫu khóe mắt vẫn nhòa lệ. Ông giơ tay ra và Harold liền nắm lấy.
— Thôi được rồi, con trai, đến lúc con phải xuất phát rồi. Đừng lo lắng gì cho cha. Cha là một kẻ biết chiến đấu khi bị chọc giận đấy.
Harold mỉm cười đáp lại, và thế là hai cha con chia tay nhau, bởi người cha chợt nhận ra rằng chỉ có thể đạt được đến mức này là cùng; thế nhưng lòng ông nhẹ nhõm hơn hẳn so với suốt bao nhiêu tháng qua khi chứng kiến con trai cưỡi ngựa rời khỏi hiên nhà.
— Nhớ viết thư về thường xuyên nhé, Harold!— ông gọi với theo.
— Vược rồi ạ. Cha cứ cho con hay kết quả cuộc chiến ra sao nhé. Nếu bọn chúng đánh bại cha, hãy ra miền Tây với con,— Harold đáp lời rồi xoay người trên yên ngựa.— Đi thôi Jack, chẳng còn ai ngoài người nhà cậu khiến tớ phải bận tâm nữa đâu.
Khi chiếc xe lăn bánh qua những con đường làng lầy lội, lòng hai chàng trai trở nên vô cùng mềm mại. Harold, tràn đầy phấn khích trước từng cảnh vật quen thuộc—từ những chú chim sẻ đồng bay lượn, những mảng cỏ xanh rờn, mùi hương của gió, cho đến tiếng kêu trầm đục thỉnh thoảng vang lên của loài gà gô đồng cỏ—cứ huyên thuyên nói không ngừng.
— Điều khiến tớ bực mình nhất,— cậu bỗng bộc bạch,—chính là nghĩ đến việc bọn chúng đã cướp mất của tớ một mùa thu và một mùa đông. Tớ đã không được ngắm đàn ngỗng bay về nam, và giờ thì chúng lại đang bay ngược về bắc thế này. Có lúc tớ tự nhủ phải tìm cho ra nơi chúng bay đến.— Cậu cởi mũ ra.— Gió thế này thì chắc chẳng mấy chốc mà thổi bay hết vẻ xanh xao trên mặt tớ nhỉ?— Cậu vô cùng vui vẻ. Cậu vỗ mạnh vào vai người bạn thân và hét lên đầy hào hứng.— Chúng ta phải đi tiếp thôi, anh bạn già, cho đến khi tìm gặp bầy bò rừng. Đó là dấu hiệu của những vùng đất hoang sơ thực sự. Tớ muốn đến nơi nào không có lấy một bóng hàng rào.
Jack mỉm cười buồn bã đáp lại. Harold biết bạn mình đang lắng nghe nên cứ tiếp tục huyên náo. — Tớ phải phơi nắng cho thật cháy da trước khi đến xin việc chỗ lão Pratt. Lão ấy có thừa ngựa không nhỉ?
— Khoảng một chục con. Con gái lão lùa đàn gia súc, nhưng lão bảo——
— Con gái? Con gái kiểu gì thế?
— Ồ, kiểu con gái ngổ ngáo, tàn nhang—hay nhai kẹo cao su và mở miệng là nói "khỉ thật!". Kiểu con gái ấy đấy.
Nét mặt Harold tối sầm lại. — Tớ không thích ý nghĩ về cô con gái đó chút nào. Lỡ cô ta nghe ngóng được điều gì thì tình hình của tớ sẽ nguy to.
— Cậu đừng lo. Nhà Pratt không phải kiểu người đọc báo chí đâu; dẫu sao họ cũng chỉ dừng lại ở đây có một ngày thôi mà.
Hình ảnh ông bà Burns xuất hiện ở cổng đã chạm đến sâu thẳm tâm can Harold. Bà Burns vội vã chạy ra: — Cậu bé phúc đức của tôi đây rồi! Xuống ngay đi để tôi ôm một cái nào,— và khi cậu nhảy xuống xe, bà liền vòng tay ôm lấy cậu như thể cậu chính là con ruột của mình, khiến đôi mắt Harold cay xè vì chực trào nước mắt.
— Ta nói nhé,— ông Burns cất tiếng,—trông cậu chẳng khác nào một chiến kê; chắc dưới đó họ cho ăn uống kham khổ lắm nhỉ?
Chẳng hề có chút nghi ngờ, ngập ngừng, che giấu hay hổ thẹn nào trong những lời chào hỏi của họ, và cậu thiếu niên thừa nhận điều đó. Tất cả quây quần trong nhà bếp, trò chuyện và cười đùa cứ như chưa từng có chuyện tồi tệ nào xảy ra với cậu. Chỉ có ông Burns là thốt lên một câu có vẻ băn khoăn: — Ta không rõ việc trốn chạy khỏi mọi chuyện ở đây có ổn không nữa. Ta thì có khuynh hướng ở lại đây và chiến đấu đến cùng.
— Nhưng đây đâu phải là trốn chạy, Bố,— Jack nói.— Harry vẫn luôn muốn đi miền Tây và bây giờ mới là lần đầu tiên cậu ấy thực sự có cơ hội.
— Thì đúng vậy,— người cha thừa nhận.— Dẫu thế, ta vẫn buồn khi thấy nó trông giống như đang bỏ chạy hơn.
Bà Burns quyết tâm tẩm bổ cho Harry đến mức ngây ngất. Bà nhồi nhét vào giỏ lượng thức ăn đủ cho cậu ăn đến tận San Francisco là ít. Ngay cả khi hai chàng trai đã lên xe ngựa, bà vẫn bắt họ chờ để mang ra một hũ dưa dưa chuột muối ngọt để bổ sung vào chiến lợi phẩm.
— Thôi, chào mọi người nhé,— Harold nói, vươn tay ra nắm lấy bàn tay bà Burns, và bà liền chộp lấy nó bằng cả hai tay.
— Tội nghiệp con chưa, đừng để thổ dân lột da đầu đấy nhé.
— Chẳng có nguy hiểm thế đâu ạ,— cậu gọi với lại.
— Hãy sống thật tốt nhé,— ông Burns hét lên, và chiếc xe ngựa lăn bánh qua cổng hướng về phía tây khi vầng thái dương đỏ rực đang lặn dần và những con gà gô đồng cỏ cất tiếng gáy vang.
Hai chàng trai lại bàn tính toàn bộ kế hoạch của mình trong lúc chú ngựa tơ khỏe khoắn bước đi lạo xạo qua vũng bùn. Màn đêm chậm rãi buông xuống, và khi họ cưỡi xe dưới những tán cây sồi, Jack lấy hết can đảm để lên tiếng:
— Tớ ước gì cô Yardwell có mặt ở đây, Harry.
— Cậu đừng nhắc đến cô ấy nữa làm gì; cô ấy chẳng mảy mai quan tâm đến tớ đâu; nếu có thì ít ra cô ấy cũng đã viết thư cho tớ rồi.
— Lỡ mẹ cô ấy đang lâm trọng bệnh thì sao.
— Dù vậy đi nữa thì cũng chẳng có lý do gì ngăn cản cô ấy cho tớ biết tin hay gửi một lời nhắn. Cô ấy chẳng hề quan tâm đến tớ—cô ấy chỉ cố gắng cải đạo tớ mà thôi.
— Cô ấy không phải kiểu con gái lẳng lơ đâu. Thề có chúa! Cậu phải thấy cách cô ấy phớt lờ những gã trai từng cố đi bộ về nhà cùng cô ấy sau buổi cầu nguyện ấy. Bọn chúng chẳng bao giờ dám bén mảng lần thứ hai đâu. Cô ấy thật kỳ lạ ở điểm đó. Một điều kỳ lạ ở cô ấy là cô ấy chẳng bao giờ hành xử giống những cô gái khác. Cậu hiểu ý tớ chứ? Cô ấy rất khác biệt. Cô ấy định sẽ trở thành ca sĩ và đi khắp nơi biểu diễn hòa nhạc—chính cô ấy đã nói với tớ như vậy một lần.
Harold tỏ ý muốn công bằng. — Tớ chẳng cần ai phải thương hại mình cả. Tớ đoán là cô ấy có suy nghĩ đó và muốn giúp đỡ tớ thôi.— Đến đây cậu khựng lại và giọng nói thay đổi.— Nhưng khi tớ trở thành một ông vua chăn nuôi gia súc ở miền Tây và có thể mua tặng cô ấy ngôi nhà đẹp nhất ở Des Moines—có lẽ khi đó cô ấy sẽ đỡ thương hại tớ hơn. Dù sao đi nữa, chẳng còn con đường nào khác cho tớ ngoài việc tha hương. Ở lại đây chẳng ích gì. Ngoài đó mới là nơi dành cho tớ lúc này.
Jack thả Harold xuống nhà ga và giao lại cho cậu toàn bộ số tiền mà cậu ta có trên đời. Harold nhận lấy và bảo:
— Cậu sẽ sớm nhận lại số tiền này kèm theo lãi suất thôi, anh bạn già ạ. Bây giờ tớ rất cần nó, nhưng sáu tháng nữa thì không đâu. Tớ sẽ kiếm được việc làm sớm thôi—cậu đừng lo.
Lời từ biệt của họ diễn ra ngượng ngùng và gượng gạo, và Harold cảm nhận sự chia ly sâu sắc hơn nhiều so với những gì cậu dám thể hiện. Jack cưỡi ngựa rời đi trong nước mắt—dù là ruột thịt thì nỗi bão lòng cũng chẳng thể lớn hơn thế. Cứ như thể vị đắng chát của cái chết đang đọng lại trong lời từ biệt này.
