BỞI MỘT SỬ GIA THIÊN VỊ, ĐỊNH KIẾN VÀ DỐT NÁT.

Kính dâng Tiểu thư Austen, con gái cả của Mục sư George Austen, tác phẩm này được đề tặng với tất cả lòng tôn kính bởi

TÁC GIẢ.

N.B. Sẽ có rất ít ngày tháng được ghi lại trong bộ Lịch sử này.

LỊCH SỬ NƯỚC ANH

HENRY ĐỆ TỨ

Vua Henry đệ Tứ lên ngôi nước Anh trong sự mãn nguyện của chính mình vào năm 1399, sau khi thuyết phục được người anh họ kiêm tiền nhiệm của ngài là Richard đệ Nhị thoái vị và lui về Lâu đài Pomfret, nơi mà ngài Richard rủi ro bị ám sát. Ta cứ cho rằng Henry đã kết hôn, vì ngài hiển nhiên có bốn người con trai, nhưng sức ta có hạn, không thể cho độc giả biết vợ ngài là ai. Dù sao thì ngài cũng chẳng sống mãi, khi ngài lâm bệnh, người con trai là Thân vương xứ Wales đã đến và lấy mất chiếc vương miện; bấy giờ Đức Vua mới thực hiện một bài diễn văn dài, mà về bài đó ta xin nhường cho độc giả tìm đọc trong các vở kịch của Shakespear, còn vị Thân vương kia thì làm một bài còn dài hơn thế. Sau khi mọi chuyện được dàn xếp ổn thỏa giữa hai cha con, Đức Vua băng hà, và kế vị ngài là người con trai Henry, kẻ trước đó đã từng đánh đập Ngài William Gascoigne.

HENRY ĐỆ NGŨ

Vị Thân vương này sau khi lên ngôi đã hoàn toàn cải tà quy chính và trở nên đáng mến, từ bỏ hết thảy những người bạn chè chén sa đọa, và không bao giờ đánh đập Ngài William thêm lần nào nữa. Trong triều đại của ngài, Lãnh chúa Cobham bị thiêu sống, nhưng ta quên mất vì lý do gì rồi. Sau đó, Đức Vua hướng tâm trí về nước Pháp, nơi ngài đến và đánh trận Agincourt lừng danh. Sau đó, ngài kết hôn với Catherine, con gái của Đức Vua Pháp, một người phụ nữ rất dễ mến theo lời kể của Shakespear. Tuy nhiên, bất chấp tất cả những điều đó, ngài vẫn băng hà và người kế vị là con trai ngài, Henry.

HENRY ĐỆ LỤC

Ta không có nhiều lời khen ngợi cho trí tuệ của quân vương này. Mà dù có thể, ta cũng chẳng khen, vì ngài là người phe Lancastrian. Ta cho rằng bạn đã biết hết về các cuộc Chiến tranh giữa ngài và Công tước xứ York, người thuộc phe chính nghĩa; nếu bạn chưa biết, tốt nhất nên tìm đọc cuốn Lịch sử nào khác, bởi ta sẽ không dài dòng về việc này đâu, mục đích của ta chỉ là trút bầu tâm sự và thể hiện lòng căm thù với tất cả những kẻ có đảng phái hay nguyên tắc không hợp ý ta, chứ không phải để cung cấp thông tin. Đức Vua này kết hôn với Margaret xứ Anjou, một người đàn bà có những nỗi đau và bất hạnh lớn lao đến mức suýt chút nữa khiến ta, kẻ căm ghét bà ta, cũng phải động lòng thương hại. Chính trong triều đại này, Joan of Arc đã sống và làm náo loạn cả nước Anh. Họ không nên thiêu sống bà ấy—nhưng họ đã làm thế. Có nhiều trận chiến nổ ra giữa phe Yorkist và Lancastrian, trong đó phe trước (như lẽ đương nhiên) thường giành chiến thắng. Cuối cùng, họ bị đánh bại hoàn toàn; Đức Vua bị ám sát—Hoàng hậu bị gửi về nước—và Edward đệ Tứ lên ngôi.

EDWARD ĐỆ TỨ

Quân vương này chỉ nổi tiếng nhờ vẻ ngoài điển trai và lòng dũng cảm, mà bức chân dung của ngài ở đây cùng hành động liều lĩnh khi kết hôn với người phụ nữ này trong lúc đã đính ước với người phụ nữ khác là minh chứng đủ rõ. Vợ ngài là Elizabeth Woodville, một góa phụ, ôi người đàn bà tội nghiệp! Sau này đã bị tên quái vật vô đạo và tham lam là Henry đệ Thất giam cầm trong tu viện. Một trong những nhân tình của Edward là Jane Shore, người đã được viết thành một vở kịch, nhưng đó là một bi kịch nên chẳng đáng đọc làm gì. Sau khi đã thực hiện xong tất cả những hành động cao quý này, Đức Vua băng hà và người kế vị là con trai ngài.

EDWARD ĐỆ NGŨ

Vị Thân vương bất hạnh này sống một thời gian ngắn ngủi đến mức chẳng có ai kịp vẽ chân dung ngài. Ngài bị ám sát bởi sự sắp đặt của người chú, kẻ có tên là Richard đệ Tam.

RICHARD ĐỆ TAM

Tính cách của vị Thân vương này nhìn chung bị các sử gia đối xử rất khắt khe, nhưng vì ngài thuộc phe York, ta nghiêng về giả định rằng ngài là một người rất đáng kính. Đúng là đã có những lời khẳng định chắc nịch rằng ngài giết hai người cháu và vợ mình, nhưng cũng đã có những tuyên bố rằng ngài không giết hai người cháu, điều mà ta có xu hướng tin là thật; và nếu là vậy, thì cũng có thể khẳng định rằng ngài không giết vợ mình, vì nếu Perkin Warbeck thực sự là Công tước xứ York, thì tại sao Lambert Simnel lại không thể là góa phụ của Richard cơ chứ. Dù vô tội hay có tội, ngài cũng không trị vì trong hòa bình được lâu, vì Henry Tudor, Bá tước Richmond, kẻ phản diện lớn nhất từng sống, đã làm ầm ĩ lên về việc giành lấy vương miện và sau khi giết Đức Vua tại trận Bosworth, hắn đã chiếm lấy nó.

HENRY ĐỆ THẤT

Chẳng bao lâu sau khi lên ngôi, quân vương này kết hôn với Công chúa Elizabeth xứ York, qua đó chứng minh rõ ràng rằng ngài cho rằng quyền của chính mình thấp kém hơn nàng, dù ngài vờ vịt điều ngược lại. Cuộc hôn nhân này đem lại cho ngài hai người con trai và hai người con gái, người con gái lớn kết hôn với Vua xứ Scotland và có hạnh phúc khi là bà nội của một trong những nhân vật hàng đầu trên thế giới. Nhưng về bà, ta sẽ có dịp nói kỹ hơn trong tương lai. Người con út, Mary, kết hôn lần đầu với Vua nước Pháp và lần thứ hai với Công tước xứ Suffolk, người mà bà có chung một con gái, sau này là mẹ của Phu nhân Jane Grey, người dù kém xa người chị họ xinh đẹp là Nữ hoàng Scotland, nhưng vẫn là một thiếu nữ đáng mến và nổi tiếng vì đọc sách Hy Lạp trong khi những người khác còn mải đi săn. Chính trong triều đại Henry đệ Thất, Perkin Warbeck và Lambert Simnel đã đề cập ở trên mới xuất hiện, người trước bị đưa vào gông cùm, tìm nơi ẩn náu tại Tu viện Beaulieu và bị chém đầu cùng Bá tước Warwick, còn người sau bị đưa vào làm việc trong nhà bếp của Nhà vua. Đức Vua băng hà và người kế vị là con trai ngài, Henry, kẻ có công trạng duy nhất là không tệ hại bằng con gái ngài, Elizabeth.

HENRY ĐỆ BÁT

Thật là một sự xúc phạm đối với độc giả của ta nếu ta cho rằng họ không am tường về chi tiết triều đại của vị Vua này như chính ta. Do đó, để tiết kiệm cho họ việc phải đọc lại những gì đã đọc, và cho chính ta cái công phải viết ra những gì ta không nhớ hoàn hảo, ta chỉ xin phác thảo sơ lược những Sự kiện chính đã đánh dấu triều đại của ngài. Trong số đó có thể kể đến việc Hồng y Wolsey nói với Cha Bề trên Tu viện Leicester rằng “ngài đến để gửi nắm xương tàn nơi đây”, cuộc cải cách Tôn giáo và việc Nhà vua cưỡi ngựa dạo qua các đường phố London cùng Anna Bullen. Tuy nhiên, thật công bằng và là bổn phận của ta khi tuyên bố rằng người phụ nữ đáng mến này hoàn toàn vô tội trước những Tội ác mà bà bị cáo buộc, mà vẻ đẹp, sự tao nhã và vẻ hoạt bát của bà là những bằng chứng đầy đủ, chưa kể đến những lời thề thốt vô tội long trọng của bà, sự yếu kém của những cáo buộc chống lại bà, và nhân cách của chính Nhà vua; tất cả đều góp phần xác nhận, dù có lẽ chỉ là một chút so với những gì đã được viện dẫn trước đó để ủng hộ bà. Dù ta không chủ trương đưa ra nhiều ngày tháng, nhưng vì ta nghĩ cần đưa ra một vài cái và tất nhiên sẽ chọn những ngày mà độc giả cần biết nhất, ta thấy đúng đắn khi thông báo với độc giả rằng lá thư của bà gửi cho Nhà vua đề ngày 6 tháng 5. Những Tội ác và sự Tàn bạo của quân vương này nhiều không kể xiết, (như bộ lịch sử này ta tin đã chỉ ra đầy đủ); và chẳng có gì để biện minh cho ngài, ngoại trừ việc ngài xóa bỏ các Tu viện và để mặc chúng cho sự tàn phá của thời gian đã có ích vô hạn cho phong cảnh nước Anh nói chung, điều có lẽ là động cơ chính cho hành động của ngài, vì nếu không thì tại sao một người chẳng theo Tôn giáo nào như ngài lại tốn công đến vậy để xóa bỏ một tôn giáo đã được thiết lập bao đời trong Vương quốc. Người vợ thứ 5 của Đức Vua là cháu gái của Công tước xứ Norfolk, người dù được minh oan hoàn toàn về những tội danh dẫn đến việc bị chém đầu, nhưng vẫn bị nhiều người cho rằng đã có lối sống buông thả trước khi kết hôn—tuy nhiên, về điều này ta còn nhiều nghi ngờ, vì bà là họ hàng của vị Công tước xứ Norfolk cao quý, người đã nhiệt thành ủng hộ sự nghiệp của Nữ hoàng Scotland, và cuối cùng đã trở thành nạn nhân của sự nghiệp đó. Người vợ cuối cùng của Nhà vua cố gắng sống sót sau khi ngài qua đời, nhưng cũng rất chật vật mới làm được. Kế vị ngài là người con trai duy nhất, Edward.

EDWARD ĐỆ LỤC

Vì vị Thân vương này chỉ mới chín tuổi vào thời điểm cha ngài qua đời, ngài bị nhiều người coi là quá nhỏ để cai trị, và vị Vua quá cố tình cờ cũng có cùng quan điểm đó, nên anh trai của mẹ ngài là Công tước xứ Somerset đã được chọn làm Nhiếp chính trong thời gian ngài còn vị thành niên. Người đàn ông này nhìn chung có nhân cách rất đáng mến, và là một phần yêu thích của ta, dù ta không bao giờ định khẳng định rằng ngài ngang hàng với những bậc nam nhi lỗi lạc như Robert, Bá tước Essex, Delamere, hay Gilpin. Ngài bị chém đầu, điều mà ngài có lý do để tự hào nếu biết rằng đó cũng là cái chết của Mary, Nữ hoàng Scotland; nhưng vì làm sao ngài có thể biết được những việc chưa từng xảy ra, nên chẳng thấy ngài tỏ ra đặc biệt thích thú với cách chết đó. Sau khi ngài qua đời, Công tước xứ Northumberland nắm quyền chăm sóc Nhà vua và Vương quốc, và thực hiện bổn phận của mình với cả hai tốt đến mức Nhà vua qua đời và Vương quốc bị để lại cho con dâu của ông ta là Phu nhân Jane Grey, người đã được nhắc đến như một người đọc tiếng Hy Lạp. Liệu bà có thực sự hiểu ngôn ngữ đó hay không, hay việc học tập đó chỉ xuất phát từ thói hư vinh quá mức mà ta tin là bà luôn có phần nổi bật, thì thật không chắc chắn. Dù lý do là gì đi nữa, bà vẫn giữ vẻ ngoài tri thức đó, cùng thái độ coi thường những thứ thường được coi là thú vui, trong suốt cuộc đời mình, vì bà tuyên bố mình không vui khi được chỉ định làm Nữ hoàng, và trong khi đang bị dẫn đến giàn giáo, bà đã viết một câu bằng tiếng Latinh và một câu bằng tiếng Hy Lạp khi tình cờ nhìn thấy thi thể của chồng mình đi ngang qua đó.

MARY

Người đàn bà này có vận may được đưa lên ngai vàng nước Anh, bất chấp những quyền lợi, Phẩm hạnh và Vẻ đẹp vượt trội của hai người chị họ là Mary, Nữ hoàng Scotland và Jane Grey. Ta cũng không thể thương hại Vương quốc này vì những bất hạnh họ phải chịu đựng trong triều đại của bà, vì họ hoàn toàn xứng đáng với điều đó, khi đã cho phép bà kế vị anh trai mình—đó là một sự ngu ngốc gấp bội, vì lẽ ra họ phải thấy trước rằng vì bà mất mà không có con cái, bà sẽ bị kế vị bởi nỗi ô nhục của nhân loại, kẻ tai họa của xã hội, Elizabeth. Có nhiều người đã trở thành những người tử vì đạo cho Tôn giáo Tin lành trong triều đại của bà; ta cho rằng không ít hơn một tá. Bà kết hôn với Philip, Vua Tây Ban Nha, người trong triều đại của em gái bà nổi tiếng vì xây dựng các đội Armada. Bà mất mà không có người thừa kế, và rồi khoảnh khắc kinh hoàng đã đến khi kẻ hủy diệt mọi sự an ủi, kẻ phản bội sự tin tưởng được đặt vào bà, và kẻ sát nhân giết chị họ mình đã lên ngôi.—

ELIZABETH

Bất hạnh riêng của người đàn bà này là có những vị Bộ trưởng tồi—Vì dù bản thân bà có độc ác đến đâu, bà cũng không thể gây ra những tổn hại to lớn như vậy nếu những kẻ đê tiện và buông thả này không thông đồng và khuyến khích bà trong các Tội ác của mình. Ta biết rằng nhiều người đã khẳng định và tin rằng Lãnh chúa Burleigh, Ngài Francis Walsingham và những người còn lại nắm giữ các chức vụ chủ chốt của Nhà nước là những Bộ trưởng xứng đáng, dày dạn và có năng lực. Nhưng ôi! Những tác giả và độc giả như vậy hẳn phải mù quáng đến mức nào trước Phẩm hạnh thực sự, trước Phẩm hạnh bị coi thường, lãng quên và bôi nhọ, nếu họ có thể giữ vững những ý kiến như vậy khi suy ngẫm rằng những người này, những người được ca tụng này lại là sự ô nhục đối với Đất nước và giới tính của họ khi cho phép và hỗ trợ Nữ hoàng của mình giam cầm suốt mười chín năm một người phụ nữ, người mà nếu quyền của Mối quan hệ và Phẩm hạnh không có giá trị, thì với tư cách là một Nữ hoàng và là người đã hạ mình đặt niềm tin vào bà, bà hoàn toàn có mọi lý do để mong đợi sự hỗ trợ và bảo vệ; và cuối cùng là cho phép Elizabeth đưa người phụ nữ đáng mến này đến một cái chết non trẻ, không xứng đáng và đầy tai tiếng. Liệu có ai nếu suy ngẫm dù chỉ một lát về vết nhơ này, vết nhơ vĩnh viễn trên sự hiểu biết và Nhân cách của họ, có thể dành bất kỳ lời khen ngợi nào cho Lãnh chúa Burleigh hay Ngài Francis Walsingham? Ồ! Nữ hoàng mê hoặc này, người lúc đó chỉ có một người bạn duy nhất là Công tước xứ Norfolk, và giờ đây chỉ có ông Whitaker, bà Lefroy, bà Knight và chính ta, người bị con trai ruồng bỏ, bị chị họ giam cầm, bị tất cả lạm dụng, khiển trách và sỉ nhục, tâm trí cao quý nhất của bà hẳn đã phải chịu đựng những gì khi biết tin Elizabeth đã ra lệnh cho cái chết của bà! Tuy nhiên, bà đã chịu đựng nó với một sự kiên cường vững chãi nhất, kiên định trong tâm trí; trung thành với Tôn giáo của mình; và chuẩn bị đón nhận số phận tàn khốc mà bà bị định đoạt, với một sự hào hiệp chỉ có thể xuất phát từ sự Vô tội có ý thức. Và thế mà bạn, Độc giả ơi, có tin được không rằng một số người Tin lành cứng rắn và cuồng tín thậm chí còn lạm dụng bà vì sự kiên định trong Tôn giáo Công giáo, điều đã đem lại cho bà rất nhiều vinh dự? Nhưng đây là bằng chứng nổi bật về tâm hồn hẹp hòi và những Phán xét đầy định kiến của những kẻ buộc tội bà. Bà bị hành quyết tại Đại sảnh Lâu đài Fortheringay (nơi thiêng liêng!) vào thứ Tư, ngày 8 tháng 2 năm 1586—đến nỗi ô nhục vĩnh viễn của Elizabeth, các Bộ trưởng của bà, và nước Anh nói chung. Có lẽ không thừa khi trước khi kết thúc hoàn toàn lời kể của ta về Nữ hoàng bất hạnh này, ta lưu ý rằng bà đã bị buộc tội về một vài tội danh trong thời gian trị vì ở Scotland, điều mà giờ đây ta cam đoan một cách nghiêm túc nhất với Độc giả rằng bà hoàn toàn vô tội; chưa bao giờ phạm phải bất cứ điều gì ngoài những Sự thiếu thận trọng mà bà bị phản bội bởi sự cởi mở của Trái tim, Tuổi trẻ và sự Giáo dục của mình. Tin rằng với lời cam đoan này, ta đã hoàn toàn xóa bỏ mọi Nghi ngờ và mọi thắc mắc có thể nảy sinh trong tâm trí Độc giả từ những gì các Sử gia khác đã viết về bà, ta sẽ tiếp tục đề cập đến những Sự kiện còn lại đánh dấu triều đại của Elizabeth. Chính vào thời điểm này, Ngài Francis Drake, nhà Hàng hải người Anh đầu tiên đi vòng quanh Thế giới, đã sống để trở thành niềm tự hào của Đất nước và nghề nghiệp của mình. Tuy nhiên, dù vĩ đại như vậy, và là một thủy thủ nổi tiếng xứng đáng, ta không thể không dự đoán rằng ông sẽ được sánh ngang trong thế kỷ này hoặc thế kỷ tới bởi một người mà dù hiện tại còn trẻ, nhưng đã hứa hẹn sẽ đáp ứng tất cả những kỳ vọng nhiệt thành và lạc quan của Người thân và Bạn bè, trong số đó ta có thể xếp vào người Phu nhân đáng mến mà tác phẩm này được đề tặng, và chính bản thân ta cũng đáng mến không kém.

Dù thuộc ngành nghề khác, và tỏa sáng trong một lĩnh vực Cuộc sống khác, nhưng cũng nổi bật không kém trong Tư cách của một Bá tước, như Drake trong Tư cách của một Thủy thủ, là Robert Devereux, Lãnh chúa Essex. Người thanh niên bất hạnh này có tính cách không khác mấy so với người bất hạnh tương tự là Frederic Delamere. Sự so sánh này có thể còn đi xa hơn, và Elizabeth, nỗi đau khổ của Essex, có thể được so sánh với Emmeline của Delamere. Sẽ là vô tận nếu kể lại những bất hạnh của vị Bá tước cao quý và hào hiệp này. Chỉ cần nói rằng ông bị chém đầu vào ngày 25 tháng 2, sau khi đã là Tổng trấn Ireland, sau khi đã đặt tay lên thanh kiếm của mình, và sau khi thực hiện nhiều dịch vụ khác cho Đất nước. Elizabeth không sống lâu hơn sự mất mát của ông, và qua đời trong thảm hại đến mức nếu không phải là sự xúc phạm đến ký ức của Mary, ta hẳn đã thương hại bà.

JAMES ĐỆ NHẤT

Dù vị Vua này có vài lỗi lầm, trong đó lỗi chính yếu nhất là việc ngài cho phép cái chết của Mẹ mình, nhưng xét một cách toàn diện, ta không thể không yêu mến ngài. Ngài kết hôn với Anne xứ Đan Mạch, và có nhiều Con cái; thật may mắn cho ngài là con trai cả, Thân vương Henry, đã qua đời trước cha ngài, nếu không ngài có lẽ đã phải trải qua những tai ương đã xảy ra với người Anh em bất hạnh của mình.

Vì bản thân ta thiên vị tôn giáo Công giáo La Mã, nên ta vô cùng hối tiếc khi phải trách cứ Hành vi của bất kỳ Thành viên nào thuộc tôn giáo đó: tuy nhiên, vì nghĩ rằng Sự thật là điều rất có thể tha thứ ở một Sử gia, ta buộc phải nói rằng trong triều đại này, những người Công giáo La Mã ở Anh đã không hành xử như những Quý ông đối với những người theo đạo Tin lành. Hành vi của họ đối với Hoàng gia và cả hai Viện của Quốc hội thực sự có thể bị họ coi là rất khiếm nhã, và ngay cả Ngài Henry Percy dù chắc chắn là người có giáo dục nhất trong đảng, cũng không có vẻ lịch sự chung nào vốn làm hài lòng mọi người, vì sự chú ý của ngài hoàn toàn chỉ dành cho Lãnh chúa Mounteagle.

Ngài Walter Raleigh phát triển rực rỡ trong triều đại này và triều đại trước, và được nhiều người tôn kính và nể trọng—Nhưng vì ông là kẻ thù của Essex cao quý, ta chẳng có lời nào để khen ngợi ông, và phải giới thiệu tất cả những ai muốn biết về các chi tiết cuộc đời ông đến vở kịch The Critic của ông Sheridan, nơi họ sẽ tìm thấy nhiều giai thoại thú vị về ông cũng như về người bạn của ông là Ngài Christopher Hatton.—Đức Vua có thiên hướng đáng mến là yêu thích Tình bạn, và trong những điểm như vậy, ngài sở hữu sự thấu hiểu sắc bén hơn trong việc khám phá Phẩm hạnh so với nhiều người khác. Ta từng nghe một câu đố chữ xuất sắc về một Tấm thảm, chủ đề mà ta đang viết làm ta nhớ đến nó, và vì nghĩ rằng việc tìm ra lời giải có thể đem lại cho Độc giả vài sự giải trí, ta xin mạn phép trình bày nó ở đây.

CÂU ĐỐ CHỮ

Từ thứ nhất của ta là những gì từ thứ hai của ta đã dành cho Vua James đệ Nhất, và bạn giẫm lên toàn bộ từ của ta.

Những người được Đức Vua sủng ái nhất là Car, sau này được phong Bá tước xứ Somerset và cái tên của ông có lẽ có phần liên quan đến Câu đố chữ đã đề cập ở trên, và George Villiers, sau này là Công tước xứ Buckingham. Khi Đức Vua băng hà, người kế vị ngài là con trai Charles.

CHARLES ĐỆ NHẤT

Quân vương đáng mến này dường như sinh ra để chịu đựng những bất hạnh ngang bằng với những bất hạnh của người bà xinh đẹp của mình; những bất hạnh mà ngài không đáng phải chịu vì ngài là hậu duệ của bà. Chắc chắn chưa bao giờ trước đây có nhiều Nhân cách đáng ghét cùng một lúc ở Anh như trong Giai đoạn này của Lịch sử; chưa bao giờ những người đáng mến lại khan hiếm đến thế. Số lượng của họ trên khắp Vương quốc chỉ vỏn vẹn năm người, ngoài những cư dân Oxford vốn luôn trung thành với Vua của họ và trung thành với lợi ích của ngài. Tên của năm vị cao quý không bao giờ quên bổn phận của thần dân, hay đi chệch khỏi sự gắn bó với Đức Vua của họ, như sau—Chính Đức Vua, luôn kiên định trong việc tự ủng hộ mình—Tổng giám mục Laud, Bá tước Strafford, Tử tước Faulkland và Công tước Ormond, những người cũng nhiệt thành hoặc hăng hái không kém trong sự nghiệp. Trong khi những kẻ phản diện của thời đại ấy sẽ tạo thành một danh sách quá dài để viết hay đọc; do đó, ta sẽ tự hài lòng với việc chỉ đề cập đến những kẻ cầm đầu Băng đảng. Cromwell, Fairfax, Hampden và Pym có thể được coi là những Nguyên nhân gốc rễ của tất cả những xáo trộn, Đau khổ và Nội chiến mà nước Anh đã bị lôi kéo vào trong nhiều năm. Trong triều đại này cũng như triều đại Elizabeth, ta buộc phải, bất chấp sự gắn bó của ta với người Scotland, coi họ cũng tội lỗi không kém gì đại đa số người Anh, vì họ dám suy nghĩ khác với Chủ quyền của mình, quên đi sự Sùng bái mà với tư cách là người nhà Stuart, đó là Bổn phận của họ phải dành cho ngài, nổi loạn chống lại, phế truất và bỏ tù Mary bất hạnh; chống đối, lừa dối và bán đứng Charles bất hạnh không kém. Các Sự kiện trong triều đại của quân vương này quá nhiều đối với cây bút của ta, và thực tế là việc thuật lại bất kỳ Sự kiện nào (ngoại trừ những gì ta tự làm) đều không thú vị đối với ta; lý do chính của ta khi thực hiện bộ Lịch sử nước Anh là để Chứng minh sự vô tội của Nữ hoàng Scotland, điều mà ta tự mãn là đã thực hiện một cách hiệu quả, và để sỉ nhục Elizabeth, dù ta hơi sợ là mình đã không làm đến nơi đến chốn trong phần sau của kế hoạch.—Vì vậy, vì ta không có ý định đưa ra bất kỳ lời kể cụ thể nào về những đau khổ mà vị Vua này bị vướng vào do sự sai lầm và Tàn bạo của Quốc hội của ngài, ta sẽ tự hài lòng với việc biện minh cho ngài khỏi sự Trách móc về Chính phủ Độc đoán và bạo ngược mà ngài thường bị cáo buộc. Điều này, ta cảm thấy, không khó để thực hiện, vì với một lập luận, ta chắc chắn sẽ làm hài lòng mọi người sáng suốt và có thiện chí, những người có ý kiến được hướng dẫn đúng đắn bởi một nền Giáo dục tốt—và Lập luận này là ngài là một người nhà STUART.

HẾT

Thứ Bảy, ngày 26 tháng 11 năm 1791.