Người đàn bà mà tôi sắp kể sống ở Hán Khẩu. Bà ấy nói bà ấy tên là Thủy Tích. Một giọt nước rất dễ khô cạn, bị mặt trời thiêu bới, bị gió thổi bạt, bị không khí lặng lẽ nuốt chửng. Bà ấy bảo, rốt cuộc giọt nước là tôi đây lại như làm bằng đá, chôn chặt dưới thời gian, nhất quyết không chịu khô. Bà ấy còn bảo, nếu thế giới này là dơ bẩn, thì giọt nước là tôi đây là sạch sẽ nhất; nếu thế giới này là trong sạch, thì giọt nước là tôi đây lại là bẩn thỉu nhất. Tóm lại, tôi không thể đồng lưu hợp vỗ với thế giới này.
Bà lão tóc bạc da mồi, đầu tóc rối bời, răng chồm sắc lẹm này mỗi ngày đều dùng lá trà luộc trứng gà, sau đó đẩy chiếc bếp nhỏ, lảo đảo đi ra đầu phố, bắc nồi rao bán. Người Hán Khẩu thích gọi những con hẻm chằng chịt ngang dọc trong thành phố là "Lý Phần". Căn nhà gỗ ép của bà nằm sâu trong một con hẻm nhỏ rách nát tàn tươm ở Hán Khẩu.
Tôi kinh ngạc hỏi: Bà chính là Thủy Thượng Đăng năm đó sao? Trên mặt bà không có một chút biểu cảm, thản nhiên nói, phải rồi, có chuyện gì không? Sự thong dong và điềm nhiên ấy khiến bạn trong chớp mắt bừng tỉnh: Trên đời này có những người tưởng như bình thường nhất, lại có thể đã từng trải qua mọi giông bão cuộc đời.
Lúc tôi hỏi đường, người trong hẻm đều bảo, ồ, bà lão Thủy à. Bà ấy ít nói lắm. Lại có người bảo, bà ấy tốt tính lắm. Trong nhà bà ấy còn có một ông lão, không biết là người nhà thế nào của bà ấy. Ông ấy là một kẻ ngốc. Bà lão Thủy đã nuôi ông ấy cả đời.
Tôi đang nghiên cứu lịch sử Hán kịch. Thể loại kịch cổ xưa này từng một thời làm mưa làm gió cực kỳ vang dội ở Hán Khẩu. Có một ngày, tôi nghe một lão phiếu hữu nhắc đến cái tên khiến tôi vừa kinh ngạc vừa vui mừng: Thủy Thượng Đăng. Vở 《Vũ Trụ Phong》 do Thủy Thượng Đăng đóng chính, trích đoạn Triệu Yễm Dung giả điên giả dại, cứng cỏi được bà diễn đến mức tuyệt mỹ. Bà từng là một nhân vật tỏa hào quang vạn trượng, nhưng ngay tại đỉnh cao sự nghiệp lại đột nhiên tuyên bố vĩnh viễn rời xa sân khấu, từ đó bốc hơi không chút dấu vết. Tôi đã mất gần ba năm trời, như một thám tử không bỏ sót bất kỳ dấu vết tơ tằm kẽ tóc nào, cuối cùng mới tìm được bà.
Thời điểm Thủy Tích ra đời, là năm 1920. Chúng ta hãy cùng bắt đầu bước theo chân bà.
