Khi các thiếu phụ đã yên vị vào bên phải và bên trái Abu Hatxan, trước hết chàng muốn biết tên họ từng người. Mỗi cô ở đây đều có một cái tên gọi khác bảy cô ở phòng bên, nhưng tên cô nào cũng nói lên sự hoàn hảo về tâm hồn hoặc trí tuệ, và dễ dàng phân biệt, không trùng lẫn nhau, điều đó làm cho chàng cực kì thú vị. Chàng lần lượt mời các cô ăn trái cây bày ở các mâm vàng, vừa khen ngợi họ bằng những lời ý vị. Chàng đưa cho cô chuỗi Trái Tim ngồi bên phải mình một quả vải và nói:

- Xin nàng hãy vì tình yêu tôi mà ăn quả này, và hãy làm nhẹ bớt cái chuỗi tương tư mà nàng bắt tôi đeo kể từ khi tôi nhìn thấy nàng!

Đưa một trái nho cho cô Xúc Động Tâm Can, chàng nói:

- Hãy ăn quả nho này, và xin hãy làm cho tâm can tôi bớt bối rối vì xúc động và say mê cô!

Lần lượt như vậy đối với các người đẹp khác. Hoàng đế vốn đang quan tâm theo dõi mọi hành vi và ngôn ngữ của chàng, càng vui lòng nhận thấy mình đã khéo tìm được một con người giúp giải trí một cách dễ chịu dường này, và qua đó cũng cho vua thêm cơ hội để hiểu chàng hơn.

Khi đã ăn xong các loại trái cây bày ở các mâm, điều mà chàng vốn rất thích, Abu Hatxan đứng dậy. Lập tức Mêrua, vốn không bao giờ rời vua nửa bước, tiến lên trước dẫn đường đưa chàng vào một phòng thứ ba cũng bày biện và trang hoàng đẹp đẽ y hệt hai phòng kia.

Abu Hatxan trông thấy ở đấy bảy ban đồng ca cùng bảy thiếu phụ khác ngồi quanh một chiếc bàn bày bảy mâm vàng, đựng đầy mứt có màu sắc và cách chế biến khác nhau. Sau khi đưa mắt nhìn mọi phía với niềm thán phục mới, chàng tiến đến bàn trong tiếng nhạc, tiếng ca của bảy ban hòa tấu. Âm nhạc ngừng bặt khi chàng ngồi vào bàn. Theo lệnh chàng, bảy người đẹp đến ngồi hai bên và vì chàng không thể mời các nàng một cách lịch sự như đã từng làm với các cô nàng trước, chàng xin họ hãy tự chọn lấy những thứ mứt nào họ thích nhất. Chàng cũng hỏi tên họ, tên các thiếu phụ này cũng đa dạng, cũng nên thơ, và làm chàng thích thú không kém các nàng trước; riêng tên gọi đã đủ gợi lên cho chàng những câu chuyện tâm tình. Chàng nói những lời êm ái khiến cho họ cũng như hoàng đế đang theo dõi sát mọi việc xảy ra, rất lấy làm thích thú.

Sắp hết ngày, khi Abu Hatxan được mời vào phòng thứ tư. Cũng như các phòng kia, căn phòng này được trang hoàng bằng những đồ đạc lộng lẫy nhất, quý báu nhất. Ở đây cũng có bảy bộ đèn treo lớn, thắp nến sáng rực, làm cho căn phòng chan hòa ánh sáng kì diệu lạ lùng. Ba phòng kia không có cảnh này, bởi vì khi đó trời chưa tối, không cần thiết phải đất nến. Abu Hatxan lại thấy ở đấy bảy ban nữ đồng ca khác, vừa hát vừa ca còn vui vẻ hơn ở các phòng trước, và cũng gợi cho chàng niềm vui thú hơn. Chàng lại thấy bảy thiếu phụ nữa đang đứng quanh một chiếc bàn, trên cũng bày bảy mâm vàng đựng đầy bánh kẹo, các mứt khô và các thức dùng để nhắm rượu: Nhưng một thứ Abu Hatxan nhận thấy có ở đây mà không có ở các phòng trước, là cái tủ đựng bảy bình lớn bằng bạc chứa thứ rượu nho tuyệt diệu, cạnh mỗi bình là một chiếc li thủy tinh chế tác rất tinh xảo. Cho đến lúc ấy, Abu Hatxan chỉ uống độc có nước, theo đúng tục lệ ở Bátđa. Tại thành phố này, bất cứ nhà dân thường, nơi quyền quý cũng như chốn triều đình, người ta ai cũng chỉ uống rượu vào buổi tối. Những ai uống rượu vào giờ khác đều bị xem như những kẻ phóng đãng, và sẽ không dám vác mặt đến đâu.

Tục lệ ấy hay ở chỗ, ban ngày ai cũng cần tỉnh táo để lo chuyện làm ăn. Và bởi vì mọi người chỉ uống rượu vào buổi tối, cho nên không bao giờ trông thấy có những kẻ say sưa gây chuyện lộn xộn ở đường phố giữa ban ngày.

Vậy là Abu Hatxan bước vào căn phòng này, và tiến tới cạnh chiếc bàn. Ngồi xuống rồi, chàng còn mất một thời gian nữa gần như mê mẩn để ngắm bảy thiếu phụ ngồi quanh, mà chàng thấy còn đẹp hơn tất cả mọi người đẹp gặp ở ba phòng trước, chàng muốn hỏi tên riêng từng người. Nhưng vì tiếng đàn ca nhất là tiếng trống đệm, đang rộn rã không để cho người khác nghe lời hỏi, chàng liền vỗ tay ra hiệu, căn phòng vụt trở lại im lặng như tờ.

Thế là, nắm tay người thiếu phụ đứng gần nhất phía bên phải, Abu Hatxan mời nàng ngồi, và sau khi đưa nàng một chiếc bánh, chàng hỏi tên.

- Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, – nàng đáp – tên em là Bó Ngọc.

- Không thể nào đặt cho nàng một cái tên thích hợp hơn, – Abu Hatxan nói tiếp – tuy vậy, dù không chê người đã đặt cho nàng tên ấy, ta vẫn thấy hai hàm răng đẹp của nàng đẹp ăn đứt tất cả mọi hạt ngọc trên thế gian này. Bó Ngọc à, tên nàng đã như vậy, thì xin hãy rót một li rượu và mang đến mời ta uống bằng bàn tay ngọc của cô.

Thiếu phụ lập tức đến tủ rượu rót mang tới một li rượu đầy, và duyên dáng dâng lên Abu Hatxan. Chàng đỡ chén rượu, say sưa nhìn người đẹp và nói:

- Bó Ngọc à, chúc sức khỏe nàng, xin nàng hãy tự rót cho mình ngần ấy và uống mừng sức khỏe ta.

Nàng vội chạy đến tủ rượu và trở lại, một chén cầm tay. Trước khi cạn, nàng hát một bài làm chàng hoan hỉ cả về nội dung mới mẻ cũng như giọng ca thật mùi. Cạn chén xong, Abu Hatxan chọn trong mâm một thứ chàng thích, đưa mời một thiếu phụ khác, mà chàng vừa cho ngồi kề. Được hỏi tên, nàng đáp nàng là Sao Mai. Chàng nói:

- Đôi mắt đẹp của nàng sáng trong và lấp lánh hơn cả ngôi sao nàng mang tên. Nào, hãy mời ta uống đi, nàng Sao Mai!

Người đẹp thực hiện lời truyền ấy ngay tức khắc, với vẻ kiều diễm nhất trần đời. Chàng cũng xử sự như vậy với thiếu phụ thứ ba, tên là Anh Sáng Ban Ngày, và cứ thế cho đến người thứ bảy. Tất cả mọi người đẹp đều mời chàng uống rượu, làm cho hoàng đế cực kì hài lòng.

Sau khi Abu Hatxan uống đủ bảy chén do bảy người đẹp mời, nàng Bó Ngọc, tức người đầu tiên chàng hỏi chuyện, đến tủ rót một li rượu đầy, bỏ vào đấy một nhúm bột cùng loại với thứ hoàng đế đã dùng cho Abu Hatxan tối hôm trước, và mang đến dâng chàng:

- Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, – nàng nói – vì ngọc thể của Người, xin hãy cầm chén rượu này và trước khi cạn, xin hãy vui lòng nghe em hát một bài, mà em dám tin sẽ làm Người vừa ý. Em vừa sáng tác hôm nay, chưa từng hát cho bất cứ ai nghe.

Abu Hatxan đỡ li rượu và đáp:

- Ta vui lòng nghe nàng hát, và với tư cách Đấng thống lĩnh các tín đồ, ta ra lệnh cho nàng hãy cất giọng vì cầm chắc một người đẹp như nàng chỉ có thể làm ra những bài rất mê li và đầy trí tuệ mà thôi.

Thiếu phụ ôm chiếc đàn tì bà, vừa dạo đàn vừa cất giọng hát đúng cung bậc, yêu kiều và giàu tình cảm đến nỗi làm cho Abu Hatxan gần như mê mẩn suốt từ đầu đến cuối. Thấy bài hát hay quá, chàng bảo nàng ca lại, và lần này nữa chàng thưởng thức cũng không kém say sưa như khi nghe lần đầu.

Người đẹp hát xong, Abu Hatxan muốn khen ngợi, nhưng trước khi cất lời, chàng cạn chén một hơi. Xong, quay sang thiếu phụ, định khen ngợi nàng, thì chất thuốc mê phát sinh công hiệu một cách đột ngột, khiến chàng chỉ còn có thể ấp úng. Lập tức mắt nhắm tịt, chàng gục đầu xuống bàn như một người đói ngủ, và thiếp đi say sưa giống hệt tối hôm trước, cũng vào khoảng giờ này, khi được hoàng đế cho uống cùng một thứ thuốc mê ấy. Một thiếu phụ ngồi gần kịp đón chiếc li, không để nó tuột khỏi tay chàng.

Hoàng đế, người bày ra cách giải trí không ngờ lại thành công hơn cả dự kiến, vị khán giả của màn chót vừa rồi cũng như của mọi màn khác do Abu Hatxan trình diễn, từ chỗ nấp bước ra phòng lớn. Vua rất hài lòng về việc mình đạo diễn khá thành công. Trước tiên, vua truyền cởi bộ trang phục hoàng đế mà chính vua sai mặc cho Abu Hatxan từ sáng, trả lại bộ áo quần chàng mặc cách đây hai mươi bốn tiếng đồng hồ, khi tên nô lệ vác chàng về hoàng cung. Vua sai gọi đúng người nô lệ ấy, và khi người đó tới trình diện, vua phán:

- Hãy mang người này trở về nhà của anh ta, đặt lên trường kỉ mà chớ gây tiếng động, và khi mày ra về, hãy chú ý để ngỏ cổng như cũ!

Tên nô lệ vác Abu Hatxan theo cái cổng bí mật của hoàng cung ra ngoài, đưa chàng về nhà, làm theo đúng lời dạy của hoàng đế, và trở lại tâu đã làm xong việc được giao. Vua nói:

- Abu Hatxan đã mong ước được làm vua trong một ngày thôi, để trừng trị viên giáo trưởng nhà thờ khu phố nó cùng bốn lão hội đồng khác mà nó không ưa. Ta đã cho nó điều kiện thỏa mãn ước mơ của mình, chắc hẳn nó hài lòng về vụ đó.

Abu Hatxan, được tên nô lệ đặt lên trên trường kỉ, ngủ mê mệt đến hôm sau, mãi khi chất thuốc mê hết hiệu lực mới thức dậy. Lúc này đã khá muộn. Mở mắt, chàng rất lấy làm lạ sao đang ở trong nhà mình:

- Bó Ngọc, Sao Mai, Bình Minh, Miệng San Hô, Mặt Hằng Nga? Các cô ở đâu cả rồi? Đến đây, nào lại gần cả đây!

Chàng nhớ lại các cung nữ từng làm bạn với mình trong hoàng cung và chọt nghĩ ra tên ai thì gọi người ấy. Abu Hatxan gọi cật lực. Bà mẹ đang ở trong phòng riêng, nghe tiếng chạy sang, vừa bước vào vừa hỏi:

- Con làm sao thế, hở con trai? Có việc gì xảy ra với con vậy?

Nghe câu hỏi, Abu Hatxan ngẩng đầu, kiêu kì và đầy khinh bỉ nhìn bà mẹ:

- Này bà già, bà gọi ai là con trai của bà, hử?

- Chính con chứ còn ai nữa? – Bà cụ trả lời rất đỗi dịu dàng. – Chẳng phải anh là Abu Hatxan, con trai mẹ đấy ư? Thật là điều kì cục nhất trần đời nếu con chóng quên điều đó đến vậy.

- Ta mà là con trai mụ ư, hở mụ già gớm ghiếc kia? Mụ không biết mụ đang nói gì, mụ là một con điên! Ta không phải anh chàng Abu Hatxan mà mụ nói, ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ.

- Hãy im đi, con! – Bà mẹ lại nói – Con chẳng khôn ngoan tí nào, nhỡ có ai nghe được người ta sẽ bảo là con hóa điên mất rồi.

- Chính mụ mới là con mẹ điên, còn ta chẳng điên như mụ nói đâu. Ta nhắc lại cho mụ nghe rằng ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ, vị đại diện của Thượng đế ở cõi trần gian.

- Ôi con trai mẹ ơi! Có thể nào tai mẹ nghe con thốt ra những lời lẽ chứng tỏ con bị loạn trí nặng nề đến vậy? Ma quỷ nào ám con, để con thốt ra những lời rồ dại dường ấy? Cầu Thượng đế phù hộ cho con, cầu mong Người đẩy quỷ dữ ám con! Con là con trai Abu Hatxan của mẹ, và mẹ đây chính là mẹ của con mà.

Sau khi moi óc tìm đủ mọi lời lẽ và chứng cớ để làm cho con trai tỉnh trí lại và thấy mình đang lú lẫn, bà mẹ nói tiếp:

- Con chẳng thấy căn buồng con đang nằm đấy chính là buồng của con, chứ không phải phòng trong cung điện xứng đáng hơn với Đấng thống lĩnh các tín đồ, từ khi cất tiếng chào đời, con vẫn ở đây, không rời mẹ nửa bước đó sao? Con hãy ngẫm nghĩ về những lời con nói. Không nên tưởng tượng ra những điều sai lạc, không thể nào có được. Một lần nữa, con trai của mẹ ơi, hãy suy nghĩ cho chín chắn.

Abu Hatxan bình thản nghe những lời trách móc của mẹ, hai mắt cúi xuống và tay đỡ cằm, như thể một người đang tập trung suy nghĩ xem những điều mình mắt thấy tai nghe có phù hợp với thực tại không. Lát sau, như một người vừa tỉnh giấc ngủ nồng, nhưng vẫn còn nằm yên, chàng nói với mẹ:

- Con tin rằng mẹ nói có lí, có lẽ con là Abu Hatxan thật, mẹ đúng là mẹ của con, và con đang nằm trong buồng của mình. Một lần nữa, – chàng nói tiếp, trong khi đưa mắt nhìn chính mình và những đồ đạc chung quanh – tôi là Abu Hatxan, không nghi ngờ gì nữa, và không hiểu sao đầu óc tôi lại tin được một điều mơ màng như lúc nãy nhỉ.

Bà mẹ thật lòng tin con trai đã khỏi được cơn loạn trí mà bà cho là tại giấc mộng gây nên. Bà toan phá lên cười cùng với con và hỏi chàng về giấc mộng ấy, thì bỗng dưng chàng nhỏm dậy nhìn chòng chọc vào bà:

- Con mụ phù thủy, mụ đồng cất già khom kia, mụ không hiểu mụ nói gì. Ta không phải là con trai mụ, và mụ đếch phải là mẹ ta. Mụ nhầm rồi, và mụ lại muốn cho ta tin như mụ. Ta nói với mụ rằng ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ, còn mụ thì cố làm cho ta tin điều ngược lại.

- Con ơi, mẹ van con, con hãy phó mình cho Thượng đế và chớ có nói năng như vậy, nếu không, tai vách mạch rừng, sẽ xảy ra cho con điều chẳng lành đấy. Thôi, chúng ta hãy nói chuyện khác. Để mẹ kể cho con nghe việc vừa xảy ra hôm qua, trong khu phố này, cho ông trưởng giáo ở nhà thờ và bốn vị hội đồng hàng xóm của chúng ta. Quan án sát sai bắt họ, và sau khi cho đánh mỗi người không biết bao nhiêu là roi gân bò trước sự chứng giám của quan, ngài còn cho người đi rao khắp phố rằng đấy là hình phạt trừng trị những kẻ hay thọc mũi vào những công việc chẳng liên quan gì đến mình, những kẻ chỉ có mỗi một quan tâm là gieo rắc sự bất hòa trong nhà hàng xóm. Sau đó, quan sai diễu họ đi khắp khu phố, cùng với lời rao báo như vậy, cấm chỉ họ từ nay trở đi tuyệt không bao giờ được đặt chân về khu phố ta nữa.

Bà mẹ Abu Hatxan không thể tưởng tượng rằng con trai mình cũng có góp phần vào biến cố bà đang kể. Bà cố tình thuật lại chuyện ấy, mà bà coi như là một cách làm để xóa nhòa ấn tượng quái đản đang ám ảnh con trai, khiến chàng tự cho mình là Đấng thống lĩnh các tín đồ.

Nhưng sự việc diễn ra khác hẳn. Câu chuyện ấy chẳng những không xua tan được ý nghĩ của chàng ngỡ mình là hoàng đế, mà còn nhắc nhở lại và khắc sâu thêm vào trí tưởng tượng của chàng rằng nó không phải huyễn hoặc mà là có thực.

Bởi vậy, vừa nghe xong câu chuyện, Abu Hatxan lại nói:

- Ta không còn là con trai mụ, cũng không phải là Abu Hatxan, chắc chắn ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ, không còn có gì đáng hoài nghi nữa sau khi nghe những điều chính miệng mụ kể. Mụ hãy biết rằng, chính do lệnh của ta mà giáo trưởng và bốn lão hội đồng bị trừng phạt theo cách mụ vừa nói ta nghe đó. Vậy thì đích thực ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Ta nói cho mụ biết vậy. Và mụ hãy thôi đi, chớ có bảo ta rằng đấy chỉ là một giấc mơ. Ta không ngủ, hôm qua ta cũng tỉnh táo như giờ này đây, đang nói chuyện với mụ. Ta hài lòng vì mụ xác nhận những điều lão quan tư pháp đã tâu theo lệnh của ta, nghĩa là lệnh ta truyền đã được thi hành ngay tức khắc. Ta càng hài lòng vì viên lão trưởng và bốn lão hội đồng đều là những tên giả dối thực sự. Ta muốn biết kẻ nào đã đưa ta đến chốn này? Lạy trời! Điều chân thực là ta đích thực là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Mọi lí lẽ của mụ không thể thuyết phục ta tin điều ngược lại đâu.

Bà mẹ không thể suy đoán hay tưởng tượng do đâu cậu con trai lại quả quyết một cách dứt khoát và vững tâm rằng mình là hoàng đế. Nghe chàng nói những điều hết sức khó tin đối với bà song lại không phải vô căn cứ đối với Abu Hatxan, bà tin chắc con đã mất trí hẳn rồi.

Nghĩ vậy, bà liền nói:

- Con ơi! Cầu xin Thượng đế thương xót và cứu vớt con! Con ơi, thôi con đừng nói bậy bạ như vậy. Hãy phó mình cho Thượng đế và cầu xin Người đoái thương mà cho con nói năng như một người biết điều. Thiên hạ sẽ nghĩ gì nếu nghe con ăn nói lăng nhăng như vậy? chẳng nhẽ con không biết rừng có mạch vách có tai hay sao?

Những lời khuyên răn tốt lành ấy đã không xoa dịu bớt sự bực bội Abu Hatxan, ngược lại còn làm cho chàng cay cú hơn. Chàng càng nổi nóng thêm đối với mẹ:

- Mụ già, ta đã bảo mụ hãy im miệng, nếu mụ còn nói nữa, ta sẽ đứng dậy sửa cho mụ một trận nên thân để mụ nhớ đời. Ta là hoàng đế, là Đấng thống lĩnh các tín đồ, mụ phải tin khi ta bảo mụ như vậy.

Thế là bà mẹ hiền từ thấy con trai không những không tỉnh táo ra mà ngày càng mất trí thêm, liền vật mình vật mẩy than khóc. Bà đưa tay vả mặt và đấm ngực mình, kêu la ngạc nhiên và đau khổ cho đứa con khôn ngoan bỗng dưng nổi chứng điên khùng.

Còn Abu Hatxan đáng lẽ dịu bớt và xúc động trước những lời than khóc của mẹ, thì ngược lại, càng không tự chủ được đến nỗi bỏ mất cả sự kính trọng tự nhiên đối với người đứt ruột đẻ ra mình. Chàng vùng dậy, vớ một cây gậy vung lên và lao tới bà như một thằng cuồng, miệng quát hung bạo đến mức làm kinh hoàng bất kì người nào khác, nếu đấy không phải bà mẹ đầy từ tâm:

- Mụ già khốn kiếp, mụ hãy nói ngay tức khắc ta là ai!

- Con ơi, – bà mẹ đáp, không những bà không khiếp sợ mà còn trìu mến nhìn con – mẹ không tin là con bị Thượng đế ruồng bỏ tới mức làm cho không nhận được người nào đã đẻ ra mình, lại còn không biết chính mình là ai nữa. Mẹ không giả vờ đâu khi mẹ bảo rằng con chính là Abu Hatxan, con trai của mẹ. Con thật rất sai trái khi dám khoác cho mình một danh vị chỉ thuộc về hoàng đế Harun An-Rasít, Đấng chúa tể của con và mẹ, vào lúc Người vừa ban cho mẹ con ta bao nhiêu là của cải, với món quà Người gửi đến cho mẹ hôm qua. Quả vậy, con chưa biết rằng, hôm qua chính quan tể tướng Giafa thân hành đến gặp mẹ; đặt vào tay mẹ một túi tiền đựng một nghìn đồng vàng, và bảo mẹ hãy cầu nguyện cho Đấng thống lĩnh các tín đồ vì món quà này. Mà ân huệ ấy chính là phần cho con đấy, chứ đâu phải cho mẹ là người sắp kề miệng lỗ?

Nghe đến đấy, Abu Hatxan không tự chủ được nữa. Những chi tiết về việc hoàng đế ban thưởng mà mẹ vừa thuật lại, càng chứng tỏ chàng không lầm, càng làm cho chàng thêm tin chắc chính mình là vua, bởi vì tể tướng mang túi vàng đến biếu là do mệnh lệnh của chàng.

- Thế nào, hử? Con mụ phù thủy già kia, – chàng quát – mụ đã chịu tin chưa, khi ta nói với mụ rằng chính ta sai tể tướng Giafa mang cho mụ nghìn đồng tiền vàng ấy. Ông ta chẳng qua chỉ thừa hành mệnh lệnh của ta với tư cách là Đấng thống lĩnh các tín đồ mà thôi. Ấy thế mà đáng lẽ phải tin lời ta, thì mụ lại tìm cách làm cho ta điên tiết lên về những điều lộn xộn, lại cứ khăng khăng bảo ta là con trai mụ. Làm sao lại không trừng trị mụ về cái tội điêu toa này cơ chứ!

Cơn điên giận làm chàng mất trí. Nói đến đây, sẵn chiếc gậy cầm tay, Abu Hatxan cứ vậy mà phang vào bà cụ. Bà mẹ đáng thương không ngờ con trai chuyển nhanh từ những lời nạt nộ sang hành động như vậy. Bị đánh đau, bà thất thanh kêu cứu. Trong lúc hàng xóm chưa kịp chạy tới, Abu Hatxan tiếp tục đánh mẹ, và cứ nện một gậy lại hỏi một câu: “Ta có phải Đấng thống lĩnh các tín đồ không nào?” Còn bà mẹ thì một mực trả lời: “Anh là con trai tôi”.

Cơn điên của Abu Hatxan bắt đầu dịu xuống được phần nào thì hàng xóm chạy đến, xộc vào buồng. Người đến được đầu tiên đứng chen vào giữa chàng và bà mẹ, giật chiếc gậy trên tay chàng và hỏi:

- Anh làm gì vậy, Abu Hatxan? Anh đã mất hết lòng kính sợ Thượng đế và mất hết trí khôn rồi sao? Có bao giờ một người con trai con nhà gia giáo như anh lại dám đánh mẹ? Anh không biết xấu hổ hay sao mà ngược đãi bà cụ như vậy, bà cụ bao giờ cũng thương yêu anh rất mực.

Abu Hatxan vẫn còn giận dữ, nhìn người vừa nói không đáp, chàng đưa đôi mắt ngây dại nhìn những người hàng xóm khác đang đứng quanh, và hỏi:

- Ai là anh chàng Abu Hatxan mà các người nói đó? Có phải chính là ta đây mà các người gọi bằng tên ấy chăng?

Câu hỏi của chàng làm sửng sốt những người hàng xóm. Người vừa nói chuyện với chàng thốt lên:

- Sao? Thế ra anh không nhận ra bà cụ kia, người đã nuôi dạy anh, người mà chúng tôi thấy vẫn sống cùng nhà với anh. Anh không nhận ra mẹ đẻ anh nữa sao?

- Các người là những thằng xấc láo, ta không biết mụ ấy, cũng như không biết các người. Ta không muốn biết đến mụ ấy, ta không phải là Abu Hatxan, ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Nếu các người không biết điều đó thì ta sẽ làm cho các người biết, và rồi đừng có trách ta.

Nghe Abu Hatxan nói đến đấy, những người hàng xóm đều tin chắc chàng đã loạn óc thật rồi. Và để phòng ngừa chàng có những hành động quá đáng như đối với bà mẹ vừa rồi, họ túm lấy chàng và mặc cho chàng vùng vẫy trói gô lại cả chân và tay. Tuy đã đưa chàng đến tình cảnh không còn có thể làm hại ai được nữa, họ vẫn cho rằng không tiện để chàng ở một mình với bà cụ. Hai người hàng xóm tách ra khỏi bọn vội vã đi về phía nhà thương điên báo cho viên gác cổng biết việc gì vừa xảy ra. Anh này theo hai người hàng xóm đến ngay tại chỗ, lại dẫn thêm một toán người khác nữa, mang theo dây xích, còng tay và một cái roi gân bò.

Trông thấy họ đến, Abu Hatxan vốn không chờ đợi cảnh quan nha khủng khiếp dường ấy, cố vùng vẫy định tháo thân nhưng viên gác cổng đã giằng lấy chiếc roi gân bò và quật thật lực mấy roi lên vai, buộc anh chàng phải tỏ ra biết điều. Trận đòn đau khiến Abu Hatxan đành chịu phép, để cho viên gác cổng và cánh người của nhà thương điên muốn làm gì thì làm. Họ xích chàng lại, còng tay, và sau khi làm xong những việc đó, lôi chàng ra khỏi nhà, đưa thẳng đến nhà thương điên. Abu Hatxan vừa ra tới đường đã thấy một đám đông vây quanh, người này tống cho chàng một đấm, kẻ khác vả một tát tai, những người khác nữa thì chửi mắng là đồ điên rồ, đồ ngu ngốc, tên kỳ cục. Trước những cách đối xử tàn tệ đó, chàng nói: “Chỉ có Thượng đế tối thượng mới biết thế nào là quang vinh và hùng mạnh. Ta đang tỉnh táo thì người ta lại muốn ta điên. Ta chịu sự nhục mạ cũng như mọi điều xúc phạm này chẳng qua là tại ý Người muốn vậy”.

Abu Hatxan được dẫn tới nhà thương điên bằng cách ấy. Người ta nhốt chàng vào một cái chuồng sắt và xích chặt vào đó. Trước khi giam chàng vào buồng, viên gác cổng vốn quá thành thạo về cách hành hạ bệnh nhân, khao chàng một chầu năm chục roi gân bò liền lên vai và lưng, không thương xót. Và suốt ba tuần, ngày nào hắn cũng khao chàng một bữa như vậy, lần nào cũng chỉ nói mỗi một câu: “Xem mày liệu có khôn ngoan trở lại hay không. Xem mày còn dám tự nhận là Đấng thống lĩnh các tín đồ nữa hay thôi”.

Abu Hatxan đáp:

- Tao chẳng cần những lời khuyên bảo của mày, tao không điên nhưng giả dụ tao có chẳng may trở thành điên khùng chăng nữa, thì ấy chính tại bị mày hành hạ mà ra nông nỗi ấy.

Bà mẹ Abu Hatxan ngày nào cũng đều đặn đến thăm con. Thấy con mỗi ngày một gầy yếu đi, và nghe chàng than vãn rên rỉ về những trận đòn đau, bà không cầm được nước mắt. Quả vậy, vai, lưng và hai bên sườn chàng bị đánh nát và tím bầm, khi nằm không biết nên quay về phía nào cho đỡ nhức. Trong thời gian bị giam giữ nơi khủng khiếp ấy, hơn một lần thân thể chàng đâm lại da non. Bà mẹ muốn chuyện trò với con để an ủi và thử dò xem chàng có còn mắc bệnh ảo tưởng tự cho là hoàng đế, Đấng thống lĩnh các tín đồ nữa hay không. Nhưng cứ mỗi lần bà mở miệng định nói với chàng đôi điều, thì lần nào cũng bị chàng hắt hủi một cách điên giận, khiến bà đành bỏ cuộc, trở về nhà, tuyệt vọng vì thấy con cứng đầu cứng cổ quá xá.

Những ấn tượng mạnh mẽ, sâu sắc mà Abu Hatxan giữ trong đầu óc mình, như thấy được mặc trang phục hoàng đế, được làm vua, được sử dụng quyền lực tối cao, được mọi người vâng lệnh và tâu trình như đối với hoàng đế thật, những ấn tượng làm cho chàng khi tỉnh giấc tin chắc mình đích thị là hoàng đế và làm chàng đeo đẳng mãi sự nhầm lẫn ấy, với thời gian rồi cũng dần dần mờ nhạt đi dù chàng không để ý. Thỉnh thoảng chàng tự hỏi. “Ư, nếu ta là hoàng đế, là Đấng thống lĩnh các tín đồ thật, thì tại sao khi tỉnh dậy ở nhà, ta lại mặc trong người bộ quần áo bình thường? Tại sao ta không nhìn thấy chầu chực quanh ta viên trưởng hoạn nô, cùng một lũ hoạn nô và bao nhiêu người đẹp? Tại sao tể tướng Giafa mà ta từng thấy phủ phục dưới chân, cùng bao nhiêu thượng thư, thống đốc và quần thần khác quây quần chung quanh, bỗng dưng bỏ ta mà đi hết? Nếu ta có chút uy quyền nào đối với họ thì có lẽ họ đã giải thoát ta ra khỏi tình trạng thảm thương này từ lâu rồi chứ. Tất cả những cái đó chỉ là một giấc mơ, và ta nên tin như vậy. Đúng là ta có ra lệnh cho viên quan tư pháp trừng trị tên giáo trưởng cùng bốn lão hội đồng của hắn. Ta có ra lệnh cho tể tướng Giafa mang biếu mẹ ta một nghìn đồng vàng, và các lệnh của ta đều được thi hành răm rắp. Chuyện đó day dứt ta mãi, và ta chẳng hiểu ra làm sao. Nhưng trên trời còn có biết bao nhiêu chuyện ta không hiểu và sẽ chẳng bao giờ hiểu nổi? Vậy thì ta hẵng phó mình cho Thượng đế là đấng đại lượng đại giác vậy”.

Abu Hatxan đang suy nghĩ như vậy thì bà mẹ đến. Trông thấy chàng quá kiệt sức và hốc hác, bà càng khóc nhiều hơn mọi lần. Vừa nức nở bà vừa chào con bình thường. Abu Hatxan đáp lễ mẹ, trái với thói quen của chàng từ khi bị đưa vào nhà thương điên. Cho rằng đó là một triệu chứng tất, bà lau nước mắt và hỏi:

- Thế nào, con trai, con thấy trong người thế nào? Đầu óc con có tỉnh táo hay không? Con đã từ bỏ những mộng ảo và lời ăn tiếng nói ma quỷ xui khiến con chưa?

- Mẹ ơi, – Abu Hatxan đáp, vẻ rất bình thản và biểu lộ lòng hối hận vì đã xử sự không đúng đắn với mẹ – con đã nhận ra con lầm lạc. Xin mẹ hãy tha thứ cho tội ác gớm ghiếc của con, dù con đã nhỡ phạm với mẹ. Con cũng xin bà con xóm giềng tha thứ, vì tội đả gây nên chuyện bê bối với bà con. Con bị ám ảnh bởi một giấc mơ, nhưng là một giấc mơ kì lạ và giống sự thật đến nỗi con không thể chắc chắn rằng, nếu nó xảy ra cho bất luận ai chứ không phải là con, thì người ấy cũng sẽ có những hành động kì cục hơn cả những gì con đã làm. Ngay giữa lúc còn đang nói với mẹ đây, con cũng vẫn còn hoang mang lắm, con vẫn khó ép mình phải tin cho được rằng đó là mơ, bởi vì thực và mơ, mơ và thực giống nhau quá. Dù sao đi nữa, con cho đó là mơ, và muốn mãi mãi tin rằng đó chỉ là một giấc mơ, một ảo ảnh.

Con cũng tin chắc con không phải là hoàng đế, là Đấng thống lĩnh các tín đồ mà là Abu Hatxan con trai của mẹ. Vâng, con là con trai của một bà mẹ bao giờ con cũng kính yêu, cho đến cái ngày mà mỗi lần nhớ lại con đều lấy làm xấu hổ là đang tâm đánh đập một bà mẹ con đang kính yêu và sẽ kính yêu trọn đời, đúng như phận làm con phải như vậy.

Bà mẹ nghe những lời lẽ khôn ngoan và đầy đạo lí ấy thì những giọt nước mắt đau khổ, xót thương và buồn phiền tuôn xuống biết bao ngày qua bỗng trở thành dòng lệ vui mừng, an ủi và thương yêu cậu con trai quý, mà bà tưởng đã mất đi và nay có trở lại. Bà sung sướng thốt lên:

- Ôi con, sau những chuyện vừa qua, mẹ bằng lòng và thỏa mãn xiết bao khi nghe con nói năng đúng mực như vậy. Thật còn vui hơn là mẹ đẻ ra con một lần thứ hai. Mẹ phải nói rõ con nghe suy nghĩ của mẹ về chuyện đã xảy ra cho con, và lưu ý con một điều mà con đã không dè chừng. Người khách lạ hôm nọ con rước về ăn tối cùng con, đã ra đi mà không đóng cửa lại như lời con căn dặn. Mẹ cho rằng đó là cơ hội để ma quỷ đột nhập vào ám hại, khiến cho con có cơn mê khủng khiếp như vừa qua. Bởi vậy, con à, con hãy tạ ơn Thượng đế đã giải thoát cho con. Hãy cầu xin Người giữ gìn cho con khỏi sa vào cạm bẫy của ma quỷ.

- Mẹ đã tìm ra nguồn cội căn bệnh của con rồi đó. – Abu Hatxan đáp – Đúng là đêm ấy mà con bị giấc mơ làm đảo lộn đầu óc. Thế mà con đã căn dặn ông nhà buôn ấy hãy chú ý khép cửa lúc ra đi. Bây giờ con mới rõ ông ta đã không làm như thế. Bởi vậy, con cũng tin như mẹ rằng, quỷ dữ trông thấy cửa mở, đã vào gieo vào đầu óc con những điều huyễn hoặc. Chắc hẳn là ở Mútxun, nơi nhà buôn ấy sống, người ta không hiểu như chúng mình ở thành phố Bátđa này rằng, đi ngủ mà không đóng cửa buồng lại, thì ma quỷ sẽ vào gây nên những cơn ác mộng quấy rầy ta suốt đêm.

Mẹ ơi, nhân danh Thượng đế, bởi vì chính nhờ Người mà con khỏi được cơn rồ dại, con van xin mẹ hiền từ hãy tìm cách cho con mau chóng nhất thoát ra khỏi cái địa ngục này. Xin mẹ hãy giải thoát con khỏi tay tên đồ tể chắc chắn nó sẽ đưa con đến cái chết nếu con còn ở đây lâu hơn nữa.

Bà mẹ Abu Hatxan được an ủi và cảm động thật sự về việc con trai khỏi chứng bệnh rồ tự cho mình là hoàng đế, lập tức chạy đi tìm viên gác cổng bệnh viện đã bắt chàng tới đây và hành hạ chàng cho đến lúc bấy giờ. Nghe bà quả quyết chàng đã trở lại khôn ngoan, anh ta đến xem xét và trả lại tự do ngay cho chàng trước mặt bà mẹ.

Abu Hatxan về nhà, nghỉ ngơi ăn uống nhiều ngày cho lại sức, vì ở nhà thương điên điều kiện sinh sống quá khổ cực. Nhưng vừa bắt đầu thấy hồi lại sức, và không còn đau đớn nhiều về những trận đòn ở nhà thương điên nữa, thì chàng đâm buồn vì tối tối không có bạn bè trò chuyện. Vì vậy, chẳng bao lâu chàng trở lại lối sống trước kia, nghĩa là cứ sáng sáng đi mua thức ăn đủ để chiều khao một người khách mới.

Đúng vào hôm chàng bắt đầu theo trở lại tục lệ cũ của mình, tức là ra ngồi ở đầu cầu của thành phố Bátđa lúc mặt trời lặn, chờ khi có khách lạ đầu tiên xuất hiện thì mời về nhà, hôm ấy là một ngày đầu tháng. Và như đã nói ở trên, hôm ấy là ngày hoàng đế cải trang vi hành ra thành phố, để tự mình quan sát xem có việc gì xảy ra ngoài khuôn nếp mà vua đã ban hành từ ngày lên ngôi báu đến nay hay không. Abu Hatxan vừa ngồi xuống một chiếc ghế dài xây tựa vào thành cầu chưa được bao lâu, thì đưa mắt nhìn sang đầu cầu bên kia, chàng trông thấy hoàng đế đi tới, lần này cũng cải trang thành nhà buôn thành phố Mútxun, và theo sau vẫn có tên nô lệ giống y như lần trước. Tin chắc rằng mọi sự khổ ải phải chịu đựng thời gian qua do chính lão nhà buôn Mútxun này lúc ra về đã không chịu khép cửa buồng chàng ngủ, chàng run lên vì tức giận. “cầu Thượng đế phù hộ cho ta! – chàng tự nhủ. – Kìa, nếu ta không nhầm, chính đây là lão phù thủy đã bỏ bùa cho ta hôm trước.”

Chàng vội tựa vào thành cầu, quay mặt ra sông, để khỏi nhìn thấy nhà buôn, chờ ông ta đi qua khỏi.

Hoàng đế vốn thích kéo dài hơn nữa niềm vui thú về vụ Abu Hatxan, đã chú ý cho hỏi và đã biết rõ chàng nói và làm gì sáng hôm sau, lúc được đưa trở về nhà và tỉnh dậy trong nhà mình, cũng như tất cả những gì đã xảy ra cho chàng tiếp đó. Vua cảm thấy rất thú vị khi biết rõ mọi điều, kể cả việc chàng bị hành hạ trong nhà thương điên. Nhưng, vốn là một nhà vua hào hiệp và chuộng công lí, và nhận ra ở Abu Hatxan một tính cách khả dĩ giải trí cho mình lâu hơn nữa, vua tin rằng sau khi thôi không tự nhận là hoàng đế nữa, chàng sẽ trở lại lối sống ngày trước, Harun An- Rasít muốn tìm cách đưa chàng đến gần mình. Gặp ngày đầu tháng, vua cho bây giờ đúng là lúc nên cải trang thành nhà buôn như lần trước, để dễ thực hành điều mới dự định về số phận chàng.

Hoàng đế đã nhận ra Abu Hatxan gần như cùng một lúc với chàng trông thấy vua. Qua cử chỉ của chàng, vua hiểu chàng rất bất bình với mình và đang cố tình tránh mặt. Tới gần, vua quay người nhìn thẳng vào mặt chàng trai và nói:

- Hóa ra bạn đấy ư, người anh em Abu Hatxan của tôi? Xin chào bạn. Xin bạn vui lòng cho tôi được ôm hôn bạn.

Abu Hatxan không nhìn mặt nhà buôn giả, sừng sộ đáp:

- Tôi thì tôi chẳng chào ông đâu. Tôi chẳng cần gì lời thăm nom hay cái hôn hít gì của ông cả. Xin ông hãy đi đường của ông, cho tôi nhờ!

- Thế nào, bạn không nhận ra tôi ư? – Vua lại nói. – Bạn không còn nhớ buổi tối chúng ta cùng đàm đạo với nhau ở nhà bạn, và bạn đã thết đãi tôi thật hào hiệp hay sao?

- Không, – Abu Hatxan vẫn giữ nguyên giọng – tôi không quen ông và tôi cũng chẳng biết ông muốn nói gì. Một lần nữa, xin ông hãy đi đường ông cho!

Hoàng đế không chút nao núng vì dáng điệu thô bạo của Abu Hatxan. Vua thừa biết chàng có tự đặt ra cho mình cái lệ tuyệt giao với người khách lạ đã một lần đãi đằng. Abu Hatxan từng nói rõ ra như vậy, nhưng vua cố tình làm như không hay biết. Vua nói:

- Tôi không thể tin rằng bạn không nhận ra tôi. chúng ta xa nhau chưa bao lâu, có lẽ nào bạn lại quên tôi một cách dễ dàng đến vậy. Chắc hẳn có việc gì không may xảy đến với bạn, cho nên bạn đâm ra giận ghét tôi. Tuy nhiên, chắc hẳn bạn còn nhớ, tôi đã tỏ lòng biết ơn bằng những lời chúc mừng tốt đẹp. Hơn nữa, cái điều mà trong thâm tâm bạn mong ước ấy, tôi đã làm hết sức mình và kết quả cũng không phải là chẳng được cái gì, có phải thế không bạn?

Abu Hatxan đáp:

- Tôi không biết sức của ông như thế nào, và tôi hoàn toàn không muốn đưa sức ông ra thử thách, nhưng tôi biết những lời chúc mừng của ông đã đưa đến kết quả là làm cho tôi hóa dại. Nói có đất trời chứng giám, một lần nữa xin ông hãy đi đường ông, chớ có làm cho tôi buồn phiền hơn nữa!

- Ôi người anh em Abu Hatxan của tôi, – hoàng đế cứ ôm hôn chàng và đáp – lẽ nào tôi chịu chia tay bạn theo cách này. May mắn sao, số phận run rủi cho tôi gặp bạn lần thứ hai. Vậy thì bạn hãy mời tôi về nhà bạn một lần thứ hai nữa, như bạn đã làm cách đây một tháng, để cho tôi được vinh dự lần nữa uống cùng bạn chén rượu.

Đó chính là điều làm cho Abu Hatxan càng khước từ mạnh mẽ hơn:

- Tôi thừa đủ nghị lực để ngăn mình không phải ngồi chung lần nữa với một con người mang theo mình điều bất hạnh như ông. Ông đã biết câu phương ngôn của ta rồi đấy: “Hãy vác trống lên vai và xéo ngay đi cho”. Ông hãy thực hành câu phương ngôn ấy đi. Làm sao lại cứ để người khác phải nhắc đi nhắc lại nhiều lần đến vậy nhỉ? cầu xin Thượng đế dẫn đường cho ông! Ông đã gây cho tôi xiết bao đau khổ rồi, tôi không muốn hứng chịu nhiều hơn nữa.

- Này anh bạn hiền Abu Hatxan của tôi ơi! – Hoàng đế lại ôm hôn chàng lần nữa – Bạn đối xử với tôi tàn nhẫn quá, tôi thật không ngờ. Tôi van bạn chớ có nói năng xúc phạm người anh em như vậy. Ngược lại, xin hãy tin vào tình bằng hữu của tôi. Xin bạn hãy vui lòng kể việc gì đã xảy ra với bạn cho tôi hay, tôi là kẻ đã cầu chúc toàn điều tốt lành cho bạn giờ đây cũng đang cầu chúc như vậy. Tôi mong có dịp làm cho bạn chuyện tốt lành để bù đắp những đau khổ mà bạn nói là do tôi gây nên, nếu quả thật là lỗi tại tôi.

Hoàng đế khẩn khoản quá, Abu Hatxan đành chịu thua. Mời vua ngồi xuống cạnh mình, chàng nói:

- Sự hoài nghi và vẻ khăng khăng của ông làm tôi không sao chịu nổi. Điều tôi kể đây sẽ cho ông thấy rõ tôi phàn nàn về ông đúng hay sai.

Hoàng đế ngồi xuống bên cạnh, Abu Hatxan bắt đầu thuật lại đầu đuôi những chuyện xảy ra cho chàng, từ khi thức dậy trong hoàng cung cho đến lúc lần thứ hai thức giấc trong nhà mình. Chàng kể tất, như một giấc mơ đã thực sự xảy ra với cơ man là chi tiết mà hoàng đế cũng đã rõ như chàng, điều này chỉ càng tăng thêm sự thích thú của vua. Tiếp đó, chàng nói nhiều về ấn tượng mà giấc mộng để lại trong đầu óc mình, khiến chàng tự cho mình là hoàng đế, là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Chàng nói thêm:

- Ấn tượng ấy đã khiến tôi phạm những điều kì cục nghiêm trọng đến mức bà con hàng xóm phải trói gô tôi lại như trói một thằng rồ và tống tôi vào nhà thương điên. Ở đấy tôi bị đối xử độc ác, dã man, vô nhân đạo. Nhưng, điều ông sẽ lấy làm ngạc nhiên và có lẽ không chờ đợi, ấy là tất cả những chuyện xảy đến đều do lỗi tại ông mà ra. Chắc ông còn nhớ tôi đã có lời nhờ ông, hãy đóng cửa buồng tôi lại sau khi dùng xong bữa và ra về ông đã không làm việc đó, ngược lại, ông đã để mở cửa toang hoang, khiến cho ma quỷ đột nhập vào phòng rồi nhét vào đầu tôi giấc mộng ấy. Giấc mộng có vẻ thú vị đối với tôi, nhưng lại gây nên biết bao đau khổ mà tôi rất phàn nàn. Sự chểnh mảng của ông là căn nguyên khiến cho ông chịu trách nhiệm về tội ác tôi đã phạm. Đúng là tôi đã phạm một điều ghê tởm và bỉ ổi, không những dám giơ tay đánh mẹ mà suýt nữa tôi làm bà ta vong mạng. Sở dĩ tôi phạm tội đánh mẹ chỉ vì mỗi một nguyên nhân, mà mỗi lần nghĩ đến tôi lại lấy làm xấu hổ, ấy chỉ vì bà cụ cứ gọi tôi là con trai bà, đúng như thực tế, chứ bà không chịu thừa nhận tôi là Đấng thống lĩnh các tín đồ, như tôi tưởng lầm và quả quyết.

Ông cũng chính là căn nguyên khiến cho tôi gây nên sự bê bối với bà con hàng xóm láng giềng, khi nghe tiếng mẹ tôi kêu, họ chạy đến và thấy tôi đang muốn giết bà cụ. Điều ấy đã không xảy ra nếu ông chịu khó đóng cửa buồng tôi lại lúc ra về, như tôi đã có lời nhờ vả. Cửa đóng thì tất nhiên họ đã không xộc vào nhà tôi mà không xin phép và họ đã không chứng kiến sự điên rồ của tôi, điều còn làm cho tôi buồn phiền hơn nữa. Tôi đã không bắt buộc phải đánh họ để tự vệ, và họ cũng đã không bị ép phải giã tôi ra trò, rồi trói gô lại và tống vào nhà thương điên, như họ đã làm. Tôi có thể quả quyết với ông rằng suốt thời gian tôi bị giam cầm trong cái hỏa ngục ấy, ngày nào người ta cũng không quên cho tôi ăn những trận roi gân bò thật lực.

Abu Hatxan kể một cách nóng nảy và giận dữ cho hoàng đế nghe những điều chàng phàn nàn. Vua biết rõ hơn chàng những gì đã xảy ra, thâm tâm vua rất hài lòng mình đã thành công trong việc nghĩ ra cách làm cho anh chàng rồ dại bây giờ vẫn chưa hết hẳn. Nhưng, câu chuyện được thuật lại một cách thật thà quá, vua không thể nghe hết mà không phá lên cười ha hả. Abu Hatxan vẫn ngỡ câu chuyện của mình đáng thương, ai nghe cũng phải lấy làm xúc động như chính chàng, cho nên rất bất bình khi thấy nhà buôn giả của thành phố Mútxun phá ra cười.

- Ông chế giễu tôi hay sao mà lại cười vào mũi tôi thế? Hay là ông cho tôi giễu ông, trong khi tôi nói chuyện một cách rất nghiêm trang? Ông có muốn tôi đưa ra những bằng chứng cụ thể không? Này đây, tự ông hãy nhìn mà xem đấy, sau đó ông sẽ bảo tôi, có phải tôi giễu hay không?

Vừa nói chàng vừa khom mình trật vai và ngực cho hoàng đế thấy những sẹo và vết thâm bầm mà những trận roi gân bò đã để lại.

Hoàng đế không thể nhìn những cái đó mà không kinh tởm. Vua thương hại chàng Abu Hatxan tội nghiệp, và cũng ái ngại vì trò đùa đi xa đến như vậy. Vua tỉnh ngộ, và nói rất nghiêm trang:

- Hãy đứng lên, người anh em thân mến ơi, tôi van bạn và chúng ta hãy cùng về nhà bạn đi, tôi còn muốn được cái may vui với bạn tối hôm nay nữa. Ngày mai, nhờ Thượng đế, bạn sẽ thấy mọi việc xảy ra tốt đẹp nhất trần gian.

Mặc dù đã quyết định không tiếp lại lần thứ hai một người khách lạ trong nhà, trái với lời thề của mình, Abu Hatxan vẫn không cầm lòng được trước sự dỗ dành của hoàng đế, mà chàng vẫn cứ ngỡ là nhà buôn thành Mútxun. Chàng nói:

- Tôi bằng lòng, nhưng với một điều kiện là ông phải thề rồi sẽ thực hiện. Ấy là xin vui lòng đóng cửa lại khi ra khỏi nhà tôi, để cho ma quỷ không còn có thể vào và ám đầu óc tôi giống như lần trước nữa.

Nhà buôn giả thành Mútxun đồng ý nhận tất. Hai người cùng đứng lên và cùng đi vào phố. Để khích lệ hơn nữa Abu Hatxan, hoàng đế nói:

- Bạn hãy tin ở tôi, tôi không bao giờ nuốt lời, tôi xin lấy danh dự thề với bạn như vậy. Một lời tôi nói ra như đinh đóng cột, xin bạn chớ do dự nữa. Xin hãy tin cậy tôi, một người bao giờ cũng mong bạn được mọi sự tốt lành và phát đạt, mà rồi bạn sẽ thấy ngay kết quả cho mà xem.

- Tôi không đòi hỏi ở ông điều đó, – Abu Hatxan ngắt lời vua – tôi sẵn sàng nói chuyện chơi với ông, còn miễn cho ông mọi sự mong ước. Tôi xin ông chớ có mong ước, chúc tụng tôi một điều gì. Xin nhớ cho rằng mọi sự không may xảy ra cho tôi đến ngày hôm nay đều bắt nguồn, cùng với cái cổng không đóng, từ những lời ước mong và chúc tụng của ông đối với tôi lần trước đó.

Hoàng đế cười thầm trong bụng về trí tưởng tượng vẫn còn bị thương tổn của Abu Hatxan. Vua đáp:

- Thôi bạn đã muốn vậy thì tôi cũng xin chiều lòng.

Xin hứa sẽ chẳng bao giờ chúc tụng, ước mong gì cho bạn cả.

- Tôi rất vui nghe ông nói câu đó. Tôi chẳng đòi hỏi ở ông một điều gì khác; miễn ông giữ cho lời hứa, thế là tôi quá bằng lòng rồi. Còn mọi chuyện khác, tôi coi như ông chẳng bị ràng buộc gì sất.

Abu Hatxan cùng hoàng đế, có tên nô lệ theo hầu, chuyện trò như vậy chẳng mấy chốc đã đến nơi. Trời vừa tối thì họ cũng vừa về tới nhà chàng. Abu Hatxan vội gọi mẹ mang đèn lên. Chàng mời hoàng đế ngồi vào trường kỷ rồi cũng tự đến ngồi bên cạnh. Lát sau cơm tối dọn lên chiếc bàn vừa được xích lại đủ chỗ hai người ngồi. Họ ăn chẳng khách khí gì. Xong bữa, bà mẹ dọn mâm, bày trái cây ra bàn, để rượu và chén bên cạnh con trai, rồi rút lui và không trở ra nữa.

Abu Hatxan bắt đầu rót rượu cho mình trước, rồi rót mời hoàng đế. Uống năm, sáu tuần, họ nói toàn những chuyện bâng quơ. chừng thấy Abu Hatxan ngà ngà, vua mới lái câu chuyện sang mục yêu đương, và hỏi chàng đã từng yêu bao giờ chưa.

- Ông anh ạ, – Abu Hatxan nói thân mật với khách như với người cùng vai cùng vế – tôi xưa nay chỉ xem tình yêu hay hôn nhân, tùy ý ông anh muốn gọi thế nào cũng được, là một thứ nợ nần mà tôi rất ngại phải đa mang. Cho đến bây giờ, thú thật tôi chỉ thích ngồi vào bàn thưởng thức các món ăn ngon và nhất là rượu tốt; tóm lại, chỉ chơi bời, chuyện vãn tầm phào với bạn bè.

Tuy nhiên, xin quả quyết để ông anh vui lòng rằng không phải tôi lãnh đạm với hôn nhân hay là không có khả năng ân ái, nếu gặp được một người đàn bà xinh đẹp và tươi vui như người tôi từng gặp trong mộng sau cái đêm tai hại mà tôi tiếp ông anh lần đầu tiên ấy, mà không may cho tôi, ông anh đã quên đóng cửa; một người đàn bà vui lòng dành các buổi tối uống rượu với tôi, một người biết hát biết đàn và trò chuyện duyên dáng, và cuối cùng chịu học cách làm vui và giải trí tôi. Được một người như vậy, tôi tin là tôi sẽ thay đổi thái độ thờ ơ với đàn bà thành một sự quyến luyến trọn vẹn, và chắc rằng tôi sẽ chung sống rất hạnh phúc cùng nàng. Nhưng, biết tìm đâu ra một giai nhân như tôi vừa mô tả cho ông anh nghe, ngoài hoàng cung của Đấng thống lĩnh các tín đồ, ngoài dinh quan tể tướng Giafa, hay nhà những đại thần quyền thế nhất triều đình, là những nơi không thiếu vàng bạc để có người đẹp? Bởi vậy, tôi thích làm bạn với rượu hơn, thú vui này vừa tốn ít tiền, mà mình lại chẳng thua kém những bậc cao sang.