Tâu bệ hạ, dưới triều đại hoàng đế Harun An-Rasít, ở Bátđa có một nhà buôn rất giàu, mà vợ thì đã già. Hai vợ chồng chỉ có một đứa con trai duy nhất tên là Abu Hatxan, tuổi chừng ba chục. Chàng được nuôi dạy cách xa cuộc sống phồn hoa.

Nhà buôn qua đời. Abu Hatxan trở thành người thừa kế duy nhất, bỗng dưng thấy mình sở hữu những tài sản lớn mà người cha đã suốt đời tích lũy bằng một cuộc sống cần kiệm và hết lòng vì công việc kinh doanh.

Người con trai có cách nhìn cuộc thế và có những ham muốn khác với cha, liền sử dụng những tài sản ấy theo một cách thức khác hẳn. Suốt tuổi thanh xuân của chàng, Abu Hatxan chỉ được bố cấp cho một số tiền vừa đủ sống hằng ngày. Chàng vẫn thường ham muốn cuộc sống chơi bời phóng túng của những bạn trai cùng lứa tuổi sẵn tiền. Bởi vậy, sau khi cha mất, chàng nhất quyết đến lượt mình cũng ăn chơi bằng cách tiêu pha cho xứng với món gia tài kếch xù mà vận may vừa mang lại.

Với ý định đó, chàng chia tài sản của mình ra làm hai phần: Một phần mua ruộng đất ở nông thôn và nhà cửa ở thành phố, lợi tức do phần này mang lại đủ cho chàng sống phong lưu. Chàng tự hứa sẽ không đụng tới món này mà thu được bao nhiêu thì tích lại bấy nhiêu. Còn phần nửa kia, gồm một số tiền mặt rất lớn, được dùng để bù đắp lại quãng đời mà chàng ngỡ đã bỏ phí đi do bị cha kìm chế cho đến ngày ông qua đời. Tuy nhiên chàng tự đặt ra một luật lệ cần thiết và tự hứa sẽ chẳng bao giờ vi phạm, là dứt khoát không tiêu ra ngoài món tiền dành riêng cho cuộc sống chơi bời.

Chẳng mấy chốc Abu Hatxan tụ tập được một nhóm cùng lứa tuổi và cùng địa vị xã hội. Chàng bày vẽ cách cho họ suốt ngày vui chơi thoải mái. Chàng không chỉ bằng lòng đãi đằng họ ban ngày cũng như ban đêm, mời họ dự những bữa tiệc linh đình tha hồ có rượu ngon và các món cao lương mĩ vị, mà còn mời ban nhạc cùng những danh ca nổi tiếng nhất đến đàn hát cho họ thưởng thức trong các bữa ăn. Nhóm trai trẻ ấy, thỉnh thoảng li rượu trên tay, cũng hòa tiếng hát của mình vào giọng hát của các ca sĩ, và cả bọn hòa tấu nhịp nhàng cùng với tất cả các thứ nhạc đệm. Những buổi vui chơi ấy thường kết thúc bằng vũ hội, trong đó được mời tới dự những vũ công, vũ nữ và người ngâm thơ ưu tú nhất thành phố Bátđa. Các buổi truy hoan ấy, được thay đổi hằng ngày vì những yêu cầu hoan lạc mới, làm cho Abu Hatxan tốn kém đến nỗi chàng không thể tiếp tục chơi bời theo cung cách ấy quá mười hai tháng. Vừa vặn một năm thì số tiền lớn chàng dành cho cuộc ăn chơi ấy đã vung hết qua cửa sổ.

Chàng thôi không mở tiệc nữa, thì bạn bè biến mất chẳng còn ai, dù chàng đi đến đâu cũng không tìm gặp được họ. Quả vậy, vừa trông thấy chàng là họ lẩn trốn. Nếu tình cờ chàng bắt chộp được một người nào và muốn giữ lại thì anh ta viện ra nhiều cớ khác nhau để thoái thác luôn.

Abu Hatxan cay đắng nhiều vì thái độ lạ lùng của bạn hữu đã rời bỏ chàng một cách vô sỉ và vong ân sau bấy nhiêu lời thề thốt về tình bằng hữu keo sơn mà họ vẫn thổ lộ với chàng, hơn là vì mất số tiền mà chàng đã tiêu pha không phải cách. Buồn bã, trầm ngâm, đầu cúi thấp, mặt đượm buồn da diết, chàng bước vào phòng riêng của mẹ và ngồi xuống một đầu ghế khá xa bà.

- Con làm sao thế? – Bà hỏi. – Do đâu con thay đổi tính tình và trở nên rầu rĩ khác thường đến vậy? Cho dù con có mất hết tất cả những gì con có trên đời cũng chẳng cần phải buồn đến như vậy. Mẹ biết con đã vung tiền qua cửa sổ. Từ khi con lao vào con đường chơi bời phóng túng thì me đã biết rồi con cũng sẽ chẳng còn lại được bao nhiêu. Con là chủ các tài sản của con. Nếu mẹ chưa khuyên can lối sống buông thả của con, ấy là vì mẹ biết con đã khôn ngoan để dành riêng một nửa tài sản không động tới. Bởi thế, mẹ không hiểu cái gì làm con rầu rĩ như mẹ thấy hôm nay.

Nghe mẹ nói, Abu Hatxan sa nước mắt. Chàng than thở:

- Mẹ của con ơi, nhờ một kinh nghiệm đau xót, cuối cùng, con thấy rõ cảnh đói nghèo khó chịu đến đâu. Vâng, con cảm thấy sâu sắc rằng cũng như mặt trời lặn đưa chúng ta vào cảnh tối tăm, nghèo đói làm chúng ta quên hết những lời khen và những điều tốt đẹp người khác ban bố cho ta khi giàu có. Cái nghèo buộc chúng ta tìm cách đi lại sao cho đừng để ai trông thấy, và thui thủi sống những đêm dài máu tuôn thành nước mắt. Tóm lại, ai nghèo thì ngay bà con bạn bè cũng chỉ xem anh ta như một con người xa lạ mà thôi.

Thưa mẹ, mẹ đã biết từ một năm nay con tiêu pha như thế nào cho bạn bè con, con đã đãi đằng chúng nó sang trọng hết mức. Đến bây giờ, khi con không còn có đủ tiền tiếp tục tiêu xài như vậy nữa thì con nhận ra tất cả chúng nó đều bỏ con mà đi. Khi con nói con không còn cách tiếp tục tiêu xài, là con muốn hàm ý số tiền con đã dành riêng để dùng vào việc ấy. Còn về phần lợi tức của con, tạ ơn trời đất đã run rủi con bảo tồn được bằng lời thề không đụng đến nó cho việc tiêu pha hoang phí. Con đã giữ vẹn lời thề, và từ nay con sẽ biết cách sử dụng đúng đắn số tiền may sao còn lại với con. Nhưng, trước hết con muốn thử lòng các bạn bè của con, nếu chúng nó còn xứng đáng được gọi là bạn, xem chúng vô ơn bội nghĩa đến mức nào. Con muốn lần lượt gặp từng người trong bọn chúng. Sau khi trình bày cho chúng thấy rõ những việc con đã làm ngày trước vì quý trọng chúng, con sẽ van xin chúng nó gom góp một số tiền khả dĩ bằng cách đó, giúp vực con qua khỏi tình cảnh khốn cùng mà con lâm vào chỉ vì ham vui với chúng. Nhưng con thăm dò như vậy, như con đã thưa với mẹ, là chỉ nhằm thủ lòng chúng nó xem có còn chút tình xưa nghĩa cũ nào hay không mà thôi.

Bà mẹ nói:

- Con à, mẹ không có ý định khuyên con chớ thực hiện ý đồ của con. Nhưng mẹ có thể nói trước rằng hi vọng của con không có căn cứ. Hãy tin lời mẹ, cho dù con có làm gì đi nữa cũng vô ích mà thôi. Nếu mình không lo dành dụm thì chẳng có ai cứu giúp mình đâu. Mẹ thấy con chưa hiểu rõ các bạn của con. Đối với lứa tuổi con, người ta vẫn hay lạm dụng danh từ bạn, nhưng rồi con sẽ rõ. Cầu Thượng đế cho con sáng mắt ra, vì lợi ích của con!

- Thưa mẹ, con tin những điều mẹ vừa nói, và con sẽ chắc chắn dứt khoát nhận thân một điều có quan hệ thiết thân đến con, chỉ sau khi tự mình làm sáng tỏ sự hèn mạt và táng tận lương tâm của chúng nó.

Abu Hatxan ra đi ngay tức khắc. Chàng khéo chọn giờ sao cho gặp được các bạn hữu đang có mặt ở nhà. Chàng trình bày với họ tình cảnh khốn khổ của mình, và xin họ mở hầu bao bỏ ra một ít tiền thiết thực giúp đỡ chàng. Chàng còn hứa riêng với từng người là sẽ hoàn lại đầy đủ ngay, khi công việc làm ăn của mình kham khá. Chàng cũng không quên nói rõ chính vì họ một phần mà chàng lâm vào nông nỗi này, để khích tấm lòng hào hiệp của họ. Chàng còn hé ra cho họ thấy niềm hi vọng một ngày kia sẽ có điều kiện trở lại đãi đằng, cho họ nhậu nhẹt ngon lành như trước.

Không một người bạn rượu nào của Abu Hatxan động lòng trắc ẩn trước những lời lẽ tha thiết chàng đưa ra để thuyết phục họ. Chàng còn buồn rầu nhận thấy thậm chí nhiều người còn quả quyết họ không quen biết chàng, và cũng không nhớ được đã từng gặp chàng lần nào hay không. Chàng trở về nhà lòng hết sức đau xót và oán hận: “Ôi mẹ ơi, – chàng thốt lên khi bước vào phòng bà – mẹ nói quả không sai, đó không phải bạn bè mà chỉ là một lũ đểu cáng vong ân bội nghĩa và độc ác không xứng đáng với tình bạn của con”.

- Thôi thế là xong. – Chàng nói tiếp. – Con chẳng cần đến tình bạn của chúng nữa. Con xin hứa với mẹ sẽ chẳng bao giờ thèm nhìn mặt chúng.

Abu Hatxan nhất quyết thực hiện lời hứa của mình. Chàng tìm đủ mọi cách phòng ngừa những cơ hội gặp lại bạn bè. Để tránh rơi vào vết xe cũ, chàng thề từ nay cho đến hết đời sẽ không mời bất cứ một người nào ở thành phố Bátđa dùng bữa với mình.

Khi chàng mở hòm lấy số lợi tức vẫn để dành, bỏ vào chỗ vừa mới tiêu pha phung phí hết. Chàng quyết định mỗi ngày chỉ rút ra một món tiền vừa phải, đủ để đãi một cách phải chăng mỗi một người thôi, cùng với chàng ăn tối. Chàng lại còn thề, con người ấy sẽ không phải là người ở Bátđa, mà là từ nơi khác vừa mới tới thành phố ngay trong ngày hôm ấy và chàng sẽ mời họ rời khỏi nhà mình ra đi ngay sáng hôm sau, sau khi đã thết đãi chỉ mỗi một chầu.

Theo dự tính ấy, sáng sáng Abu Hatxan thân hành đi mua thức ăn cần thiết cho bữa tiệc, và đến cuối ngày, tới ngồi ở một đầu cầu Bátđa. Và hễ trông thấy một người từ nơi khác đến bất kể sang hèn, chàng đều chào hỏi lịch sự rồi xin người ấy cho chàng được vinh hạnh mời dùng bữa và mời nghỉ lại ở nhà mình tối đầu tiên, khi khách vừa đặt chân tới thành phố này. Sau khi nói rõ luật lệ và điều kiện tự đặt ra, chàng đưa khách về nhà.

Bữa cơm Abu Hatxan mời không có gì thịnh soạn nhưng cũng đủ để làm hài lòng khách, nhất là về món rượu ngon thì không bao giờ thiếu. Bữa cơm kéo dài khá muộn và chàng cố ý không đàm đạo với khách về đại sự quốc gia, về việc gia đình hay thương mại như thói thường, mà chỉ nói những chuyện không đâu, nhẹ nhàng, phấn chấn. Bản tính vui, thích nói đùa và cũng khá nhộn, chàng biết cách xoay cho câu chuyện của mình đủ làm vui lòng những người rầu rĩ nhất.

Tiễn đưa khách vào sáng sớm hôm sau, Abu Hatxan nói: “Cho dù ngài có đặt chân tới đâu, cầu xin Thượng đế không để cho ngài gặp chuyện buồn phiền. Hôm qua, khi mời ngài đến dùng cơm ở tệ xá, tôi đã thưa ngài rõ cái lệ tôi tự đặt ra cho mình. Bởi vậy xin ngài chớ phật ý nếu tôi nói rằng chúng ta sẽ chẳng còn có dịp cùng nhau uống rượu, thậm chí chẳng còn gặp lại nhau ở nhà tôi hay bất cứ nơi nào khác. Tôi có những lí do để xử sự như vậy. Cầu Thượng đế phù hộ ngài”.

Abu Hatxan thực hành rất sát sao cái lệ ấy. Chàng không bao giờ nhìn ngó, không bao giờ lại nói chuyện với những người khách lạ chàng đã một lần tiếp đãi ở nhà. Gặp họ trong đường phố, ở các nơi công cộng hoặc tại các buổi hội họp đông người, chàng làm như không trông thấy họ, chàng còn quay đi để tránh họ đến gần và hỏi chuyện, tóm lại chàng hoàn toàn không giao thiệp với họ nữa.

Abu Hatxan xử thế như vậy được một thời gian thì một hôm, trong khi chàng đang ngồi như thường lệ ở đầu cầu, hoàng đế Harun An-Rasít xuất hiện, nhưng đã cải trang để không ai có thể nhận ra nhà vua. Mặc dù hoàng đế có đủ văn võ bá quan làm nhiệm vụ một cách mẫn cán, nhà vua vẫn tự mình tìm hiểu mọi việc. Vì vậy, như chúng ta đã thấy, vua thường cải trang dưới những dạng khác nhau, vi hành qua các phố ở Bátđa. Vua còn đi ra tận bên ngoài thành, và làm thành lệ là cứ vào ngày đầu tháng, vua đến một trong những con đường lớn từ đó người các nơi đổ về thành phố, khi thì đằng này, lúc thì phía kia. Hôm đó đúng vào ngày đầu tháng, vua cải trang thành một nhà buôn từ Mútxun đến và vừa lên khỏi tàu ở bên phía bên kia cầu. Theo sau, có một tên nô lệ cao lớn lực lưỡng theo hầu.

Trong cách cải trang ấy, hoàng đế có vẻ đường bệ và đáng kính. Abu Hatxan ngỡ đấy là một nhà buôn từ Mútxun đến thật. Chàng đứng dậy nhã nhặn chào. Sau khi hôn tay vua, chàng nói: “Thưa ngài, xin chào mừng ngài vừa mới đến bình yên. Mong ngài cho tôi được vinh hạnh mời ngài quá bộ về nhà tôi dùng bữa cơm tối cùng tôi, và nghỉ lại đêm nay ở nhà, để may ra giũ được bớt nỗi mệt nhọc lúc ngài đi đường”.

Và để vua khỏi từ chối, chàng trình bày vắn tắt cái lệ chàng tự đặt ra, là nếu có thể được, mỗi ngày cố gắng mời một người từ xứ khác đến về ăn nghỉ một đêm ở nhà mình, và cũng chỉ mỗi một đêm mà thôi. Hoàng đế thấy sở thích của anh chàng này có vẻ kì cục, liền nảy ra muốn tìm hiểu đến nơi đến chốn. Vẫn giữ tính cách của một nhà buôn, vua nói mình chỉ có thể đáp lại tấm thịnh tình không hề chờ đợi khi đặt chân đến Bátđa bằng cách nhận lời mời. Xin chàng cứ việc dẫn đường, vua sẵn sàng đi theo.

Abu Hatxan không biết người khách tình cờ gặp cao quý hơn mình muôn vạn lần, cho nên vẫn xử sự như thể hoàng đế là người cùng vai đồng lứa. Chàng dẫn vua về nhà, rước vào một căn phòng đồ đạc khá sạch sẽ, và mời khách ngồi xuống chiếc ghế dài, vào nơi trang trọng nhất.

Cơm tối đã sẵn sàng, bàn ăn đã bày biện. Bà mẹ của Abu Hatxan vốn là một tay nội trợ cừ, dọn ra ba món: ở giữa, một con gà sống thiến với bốn chú gà giò, bên này là món ngỗng béo và bên kia món hầm bồ câu ra ràng. Chỉ có thế thôi, nhưng các loại thịt đều được chọn lọc kĩ và nấu rất ngon.

Abu Hatxan ngồi đối diện với khách. Hai người bắt đầu ăn ngon lành, ai thích dùng gì dùng nấy, không mời nhau và cũng không uống rượu, theo đúng phong tục địa phương. Hai người ăn xong, tên nô lệ của hoàng đế mang nước ra cho họ rửa, còn bà mẹ Abu Hatxan thì dọn bàn và bày thức tráng miệng gồm nhiều loại trái cây tùy theo mùa vụ, như đào, lê, táo và nhiều loại mứt hạnh nhân khô. Tối đến, nến được thắp sáng, sau đó Abu Hatxan mới cho mang rượu, bày li ra, và nhắc bà mẹ nhớ cho tên nô lệ ăn tối[1].

Nhà buôn Mútxun giả hiệu, tức nhà vua, cùng Abu Hatxan ngồi vào bàn ăn. Trước khi mời ăn trái cây, chủ lấy một cái ly, tự rót rượu cho mình trước, rồi cầm li rượu ở tay, chàng nói với hoàng đế mà vẫn là nhà buôn thành phố Mútxun, như sau:

- Thưa ngài, ngài cũng biết như tôi rằng con gà sống không bao giờ ăn mà không gọi các gà mái đến cùng ăn với mình. Vậy nên tôi xin ngài hãy noi gương tôi. Tôi không rõ ngài nghĩ thế nào, chứ với tôi kẻ nào chê rượu và muốn làm ra vẻ người hiền thì người đó không phải là người hiền. Chúng ta hãy để mặc những loại người ấy cùng với vẻ âu sầu buồn bã của họ, và hãy tìm niềm vui nơi khác. Niềm vui đựng trong li rượu, và li rượu lại truyền niềm vui cho người cạn chén.

Trong khi Abu Hatxan uống, hoàng đế cầm cái li dành cho mình và nói:

- Vui quá, ấy thế mới gọi là trang hảo hán chứ. Tôi yêu phong thái vui vẻ của ngài, tôi chờ ngài cùng rót cho tôi ngần ấy rượu.

Cạn chén xong, Abu Hatxan rót đầy li rượu hoàng đế vừa chìa ra cho mình.

- Mời ngài nếm thử, – chàng nói – ngài sẽ thấy rượu ngon, thưa ngài.

- Tôi tin chắc như vậy, – hoàng đế tươi cười đáp -không lí nào một người như ngài lại không biết chọn những thứ hảo hạng.

Abu Hatxan lại nói trong khi nhà vua cạn chén:

- Chỉ cần nhìn ngài cũng đủ thấy ngài thuộc loại người từng trải và biết ăn chơi.

Tiếp đó, chàng đọc một bài thơ A Rập, đại ý nói: Nếu căn nhà của tôi có tri giác và ý thức được niềm vui được ngài hạ cố, nó đã quỳ xuống trước mặt ngài mà thốt lên: tôi thích thú làm sao, ôi hạnh phúc xiết bao cho tôi được vinh dự tiếp đón và mời cơm một người trung hậu, tươi vui như ngài. Tóm lại, thưa ngài, tôi hết sức vui mừng hôm nay được gặp một người cao quý như ngài.

Những điều thổ lộ của Abu Hatxan làm cho hoàng đế bản tính vốn thích bông đùa, lấy làm thú vị mà chuốc rượu cho chàng, bằng cách tự mình nhiều lần đòi rót thêm, và vua cũng cố tình muốn nhờ ma men mà tìm hiểu được tường tận hơn. Để đi sâu vào chuyện, vua hỏi chàng tên họ là chi, làm nghề nghiệp gì và sinh sống ra sao. Abu Hatxan đáp:

- Thưa ngài, tôi tên là Abu Hatxan. cha tôi nay đã quá cố vốn là nhà buôn. Thuở sinh thời, tuy không phải vào hạng người giàu có nhất, ít ra cũng là một trong những người sống phong lưu ở Bátđa. Cha tôi qua đời để lại cho tôi một gia tài quá đủ cho tôi sống cuộc sống bình thường, không tham vọng, họp với địa vị xã hội của mình. Gia thân đối với tôi rất nghiêm, và cho đến khi người mất, tôi phải sống phần lớn tuổi thanh xuân trong sự gò bó, do đó tôi đã muốn bù lại khoảng thời gian tươi đẹp mà tôi ngỡ là đã bỏ phí qua.

Tuy nhiên, tôi xử sự một cách khác, không giống thói thường, như mọi bạn thanh niên hằng xử sự. Anh em thường lao vào cuộc chơi không suy tính, và sống buông thả cho đến khi khánh kiệt, rồi sau đó phải kéo lay lắt như khổ sai những ngày còn lại đến hết đời.

Để khỏi lâm vào tai họa đó, tôi chia của cải của tôi làm hai phần: một phần bằng ruộng đất, nhà cửa và phần kia bằng tiền mặt. Tôi dùng tiền mặt vào những sự chi tiêu theo sở thích, và kiên quyết không động tới lợi tức của phần kia. Tôi tụ tập những bạn bè quen biết cùng lứa tuổi. Sẵn tiền mặt, tôi tiêu không tiếc tay. Ngày nào tôi cũng khao chúng nó thật linh đình, sao cho các cuộc vui chơi của chúng tôi không thiếu một thứ gì. Nhưng ngày vui không dài. Qua một năm thì trong rương tôi không còn một đồng xu nào, và cùng lúc ấy tất cả bạn bè ăn chơi đều biến mất. Tôi tìm gặp từng người, tôi trình bày với họ tình cảnh khốn cùng của tôi, nhưng chẳng có ai giúp đỡ tôi một đồng xu nhỏ. Thế là tôi tuyệt giao với bọn người ấy, và tự giới hạn chỉ tiêu pha nội trong số lợi tức của mình, và cũng chẳng chơi với bạn bè nào khác ngoài người khách lạ đầu tiên mới đặt chân tới Bátđa mà tôi gặp mỗi ngày, với điều kiện chỉ thết đãi họ mỗi một hôm ấy mà thôi. Những gì còn lại, tôi đã thưa ngài rõ; và xin cảm tạ vận may đã cho tôi hôm nay được gặp gỡ một con người quý hóa như ngài.

Rất hài lòng về những điều mới biết, hoàng đế nói với Abu Hatxan:

- Tôi không tìm đủ lời lẽ để ngợi ca tính thận trọng của ngài. Trước khi dấn thân vào cuộc đời phóng đãng, ngài đã xử sự khác hẳn thói thường các bạn trẻ. Tôi càng đánh giá cao hơn nữa thái độ của ngài giữ vẹn lời thề đối với bản thân như ngài đã thực hiện. Con đường ngài dẫn vào trước đây thật khá trơn trượt. Tôi hết sức khâm phục ngài, sau khi tiêu hết tiền mặt, đã giữ được không làm tiêu tan số lợi tức và có khi cả vốn liếng nữa của ngài. Xin nói thẳng với ngài điều tôi nghĩ, ngài là người dân làng chơi đầu tiên và cũng là người duy nhất từ xưa tới nay xử sự lạ như vậy. Tóm lại, xin thú thật tôi ganh tị hạnh phúc của ngài. Ngài là con người sung sướng nhất thế gian, vì mỗi ngày được đánh bạn với một người trung hậu có thể cùng chuyện trò thoải mái, để rồi người đó đi loan truyền khắp nơi về sự tiếp đãi nồng hậu của ngài. Ấy, nhưng cả ngài lẫn tôi đều quên không nhận thấy chúng ta đã nói chuyện quá lâu mà chưa uống. Nào, xin mời ngài hãy cạn chén của ngài đi, rồi sau đó xin rót cho tôi.

Hoàng đế và Abu Hatxan tiếp tục vừa chén tạc chén thù vừa nói chuyện lâu với nhau về nhiều điều rất lý thú.

Đêm đã khá muộn, hoàng đế vờ như mình rất mệt về chặng đường đi trong ngày, nói với Abu Hatxan là mình cần được nghỉ.

- Về phần tôi, – vua nói tiếp – tôi cũng chẳng muốn ngài phải mất công không chỉ vì quý tôi. Trước khi chúng ta chia tay nhau (vì có thể tôi sẽ từ giã ngài trước khi ngài ngủ dậy), tôi rất sung sướng được bày tỏ sự xúc động về cách cư xử trung hậu, về những món ăn ngon và sự hiếu khách của ngài đối với tôi. Điều duy nhất làm cho tôi băn khoăn, là không biết bằng cách nào biểu lộ lòng biết ơn của tôi đối với ngài. Xin ngài nói cho tôi rõ, ngài sẽ thấy tôi không phải là một kẻ vong ân. Chẳng nhẽ một người như ngài lại không có một công việc nào cần giải quyết, hoặc không có một nhu cầu, một mong ước nào cần thỏa mãn hay sao. Xin ngài hãy cởi mở tâm sự với tôi. Tuy tôi chỉ là nhà buôn, tôi không phải là không có điều kiện, hoặc tự mình hoặc qua bạn bè, giải quyết công việc giúp ngài.

Nghe những lời ân cần của hoàng đế, mà Abu Hatxan vẫn ngỡ là nhà buôn, chàng đáp:

- Thưa ngài thân mến, tôi hoàn toàn tin chắc những gợi ý hào hiệp của ngài đối với tôi không phải là những lời đưa đẩy. Nhưng thật tình tôi không thể không quả quyết với ngài tôi chẳng hề có điều gì lo buồn, công việc gì phải giải quyết hay ước mong gì cần thực hiện sất, và tôi chẳng phải nhờ vả ai bất cứ điều gì. Như đã thưa với ngài, tôi chẳng có chút tham vọng nhỏ mọn nào và rất hài lòng về số phận của mình. Bởi vậy, tôi chỉ biết cảm tạ không những đề nghị quý hóa của ngài mà cả nhã ý của ngài đã vui lòng hạ cố đến dùng bữa cơm xoàng ở nhà tôi.

Tuy nhiên, xin thưa với ngài, có một việc cũng làm cho tôi phiền lòng đôi chút, tuy chưa đến mức phải bỏ ngủ biếng ăn. Ngài biết đấy, thành phố Bátđa chia thành nhiều khu phố và ở mỗi khu có một thánh đường và một trưởng giáo để hướng dẫn bà con trong khu phố đến tập hợp vào những giờ cầu kinh thường lệ.

Viên trưởng giáo ở đây là một lão già cao lớn mặt khô như hòn đá và giả dối chưa từng có trên đời. Trong hội đồng của hắn ta còn có bốn lão nữa, đều là hàng xóm của tôi, và đại thể cùng một giuộc như lão. Ngày nào các lão cũng hội họp đều đặn ở nhà viên trưởng giáo và trong các buổi họp ấy, các lão không từ một sự dèm pha, vu khống hoặc xỏ xiên nào không hướng vào tôi, cũng như vào những người khác trong khu phố, để chia rẽ, gây chuyện bất hòa giữa người này với người khác. Chúng lên mặt dọa người này nạt người kia. Tóm lại các lão muốn làm vương làm tướng, bắt ai cũng phải sống như các lão, mà chính các lão lại chưa biết cách sống cho nên người. Thật tình mà nói, tôi đau khổ thấy các lão cứ thọc mũi vào những việc khác ngoài cuốn kinh Côran của các lão, và không chịu để cho ai yên thân.

- Vậy là ý ngài hẳn muốn tìm một cách nào đó ngăn chặn sự lộn xộn ấy chứ gì? – Hoàng đế hỏi.

- Đúng như vậy, – Abu Hatxan đáp – và điều duy nhất tôi muốn cầu xin Thượng đế là được thay Đấng thống lĩnh các tín đồ của chúng ta làm vua chỉ trong một ngày mà thôi.

- Ngài sẽ làm gì nếu được như vậy? – Hoàng đế hỏi.

- Tôi sẽ làm một việc để nêu gương, nó sẽ làm thỏa mãn mọi người trung thực. Tôi sẽ sai đánh một trăm roi vào gan bàn chân của mỗi lão già, và bốn trăm roi cho lão trưởng giáo, để dạy cho lão từ nay không được quấy rầy, làm phiền nhiễu hàng xóm láng giềng.

Hoàng đế thấy ý nghĩ của Abu Hatxan khá ngộ nghĩnh. Bản tính vốn thích những chuyện phiêu lưu kì lạ, vua nảy ra ý muốn nhân đây bày ra một chuyện đùa thật độc đáo. Vua nói:

- Điều mong muốn của ngài tôi rất thích, nhất là ở chỗ nó xuất phát từ tấm lòng ngay thẳng của một con người không chịu để tồn tại những sự xỏ xiên mà không bị trừng phạt. Tôi sẽ rất thích thú chờ xem kết quả, và không phải nó hoàn toàn không có khả năng trở thành hiện thực như ngài tưởng đâu. Tôi tin chắc hoàng đế sẵn sàng trao cho ngài tất cả quyền lực trong hai mươi bốn tiếng đồng hồ, nếu Người biết rõ thiện ý và cách thức ngài định sử dụng quyền lực đó. Tuy chỉ là một nhà buôn người xứ khác, tôi cũng có chút tư cách để góp phần nhỏ nhặt vào việc này.

- Tôi thấy rõ ngài chế giễu trí tưởng tượng điên rồ của tôi, – Abu Hatxan nói – và hoàng đế hẳn cũng sẽ làm như ngài nếu Người biết có kẻ suy nghĩ kì cục đến vậy. Điều may mắn nhất có thể xảy ra là hoàng đế sẽ bắt tôi tâu trình về lề thói xử sự của lão trưởng giáo cùng các viên hội đồng của lão, rồi sai trị tội chúng.

- Tôi không dám chế giễu ngài. – Hoàng đế lại nói Xin trời đất bắt tội nếu tôi có ý nghĩ rồ dại như vậy đối với một người đã thết đãi tôi nồng hậu mặc dù chưa hề quen biết. Và tôi cũng xin quả quyết với ngài rằng hoàng đế sẽ không chế giễu ngài đâu. Nhưng mà thôi, hãy gác những chuyện ấy lại, gần nửa đêm rồi, chúng ta hãy đi nghỉ thôi.

- Vậy thì chúng ta hãy chấm dứt chuyện trò ở đây, tôi không muốn làm trở ngại đến sự nghỉ ngơi của ngài. – Abu Hatxan nói. – Nhưng trong chai hãy còn rượu, xin mời ngài hãy cạn chén, rồi chúng ta đi nghỉ. Điều duy nhất tôi dặn dò ngài, là sáng mai nếu ngài ra đi mà tôi chưa kịp dậy, xin đừng để ngỏ cửa mà vui lòng khép lại cho.

Hoàng đế hứa sẽ thực hiện đầy đủ điều chủ nhân dặn.

Trong khi Abu Hatxan nói, hoàng đế cầm chai rượu và hai cái chén. Thoạt tiên vua rót rượu vào chén mình, và uống cạn cho Abu Hatxan rõ cử chỉ ấy là để cảm ơn chàng. Uống xong, vua khéo léo bỏ vào chén của chàng một dúm bột cầm sẵn ở tay và dốc luôn phần rượu còn lại trong chai vào chén mà nói:

- Suốt buổi tối hôm nay, ngài đã chịu phiền rót rượu mời tôi uống, giờ tôi làm thế này là để miễn cho ngài sự khó nhọc ấy lần cuối cùng, tôi xin ngài hãy đón chén rượu này từ tay tôi và vì tôi mà cạn chén.

Abu Hatxan đỡ chén rượu, và để tỏ cho khách thấy mình vui sướng xiết bao khi nhận vinh dự này, chàng uống cạn một hơi. Nhưng vừa đặt chén xuống bàn, chất bột đã ngấm vào người, chàng thiếp đi ngay, đầu gục xuống gối đến nỗi hoàng đế không nén được cười. Tên nô lệ đi theo, sau khi ăn xong đã trở lại trước đó ít lâu, sẵn sàng đợi lệnh, hoàng đế phán: “Vác người này lên vai, và để ý nhớ ngôi nhà này, để đến khi nào ta ra lệnh thì mang nó trở lại”.

Hoàng đế có tên nô lệ vác Abu Hatxan đi theo, cố tình không khép cửa lại như chủ nhân căn dặn. Về hoàng cung, vua vào bằng một cổng bí mật, và cho tên nô lệ cùng đi tới phòng riêng của mình, ở đó bọn quan hầu đang chờ đợi. Vua phán:

- Hãy cởi áo quần người này ra và đặt nằm lên giường cho ta, ta sẽ cho các người biết rõ ý định của ta sau!

Bọn quan hầu cởi áo quần Abu Hatxan, mặc đồ ngủ của hoàng đế vào cho chàng theo như lệnh. Trong cung chưa một ai đi ngủ. Hoàng đế sai triệu tất cả quan hầu và cung nữ lại. Khi mọi người đủ mặt, vua nói:

- Ta muốn rằng tất cả những ai theo lệ túc trực lúc ta ngủ dậy, sáng sớm mai hãy có mặt bên cạnh người đang ngủ trên giường của ta kia. Khi người ấy thức dậy, mọi người hãy làm công việc như thường ngày đối với ta. Ta còn muốn rằng mọi người kính trọng người ấy như đối với chính ta, và nhất nhất phải tuân theo tất cả những gì người ấy ra lệnh. Không ai được từ chối điều gì người ấy đòi hỏi, không ai được cãi lại cho dù người ấy nói hoặc tỏ ý mong muốn điều gì. Trong mọi trường họp cần tâu trình hay đáp lại, chớ nên quên cách xưng hô như khi nói với Đấng thống lĩnh các tín đồ. Tóm lại, ta yêu cầu đừng ai nghĩ tới nhân thân anh ta là ai trong suốt thời gian hầu hạ, mà phải nghĩ rằng người này quả đúng là ta, tức là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Mọi người phải chú ý không được nói năng nhầm lẫn trong bất kì trường hợp nào.

Bọn quan hầu và thị nữ hiểu ngay là vua muốn đùa, đều cúi rạp người không đáp. Và từ lúc ấy ai nấy đều cố hết sức, theo uy quyền và bổn phận của mình, sắm thật tốt vai trò được giao.

Vừa đến cung, hoàng đế sai viên quan hầu vua thoạt gặp đi triệu tể tướng Giafa. Đúng lúc này ông ta cũng vừa tới.

Vua phán:

- Này Giafa, ta vời khanh đến, báo cho biết trước để khỏi ngạc nhiên, nếu sáng sớm mai, lúc vào chầu, khanh sẽ thấy người đang ngủ trên giường ta kia ngồi trên ngai vàng với lễ phục đại trào. Khanh hãy tâu với người ấy với đầy đủ lễ tiết và sự tôn kính như thường ngày đối với ta, và cũng xưng hô với người ấy như với Đấng thống lĩnh các tín đồ. Hãy lắng nghe và thi hành ngay tức khắc mọi điều người ấy truyền, như chính ta truyền vậy. Chắc chắn anh ta sẽ tỏ ra hào phóng và sai ông phân phát tiền của, hãy làm mọi việc người ấy truyền, cho dù có tiêu cạn tất cả kho tàng của ta cũng không sao. Khanh nhớ báo tin cho các thượng thư và mọi quan chức ngoài nội phủ, sáng sớm mai trong buổi thiết triều, hãy giữ đối với người ấy mọi nghi tiết như đối với ta vậy, và hãy cố làm sao cho anh ta không nhận ra bất cứ một điều gì có thể quấy phá cuộc vui mà ta muốn xếp đặt. Thôi khanh hãy lui, ta không có lệnh gì truyền thêm nữa. Hãy thi hành những gì ta phán bảo.

Tể tướng ra khỏi, hoàng đế sang một phòng khác nghỉ, và ra lệnh cho trưởng hoạn nô Mêrua những việc cần làm nhằm thực hiện ước mơ của Abu Hatxan, và để xem chàng sử dụng như thế nào oai quyền của hoàng đế trong khoảng thời gian ngắn ngủi đúng như chàng mong ước. Vua dặn Mêrua đừng quên đánh thức mình dậy vào giờ thường lệ, trước khi đánh thức Abu Hatxan, vì vua muốn có mặt vào lúc chàng tỉnh giấc.

Mêrua không quên đánh thức hoàng đế dậy đúng giờ như Người căn dặn. Vào phòng Abu Hatxan đang ngủ, vua đến ngồi trong một căn phòng có bức mành che khuất để quan sát mà khỏi ai trông thấy.

Tất cả quan hầu và thị nữ có nhiệm vụ khi Abu Hatxan thức giấc, cùng một lúc bước vào. Mỗi người tùy theo cấp bậc đến túc trực ở chỗ thường lệ, im lặng như tờ, như thể chính hoàng đế sắp tỉnh giấc. Ai nấy sẵn sàng làm phần việc được giao.

Vầng đông đã rạng, đã đến lúc thức dậy để cầu kinh trước khi mặt trời mọc. Viên quan hầu đứng gần giường đưa một miếng bông nhỏ thấm dấm vào kề mũi Abu Hatxan. Lập tức chàng quay đầu, hắt hơi mà chưa mở mắt ra ngay, rồi khạc ra một ít đơm dãi. Quân hầu vội vàng đưa cái ống nhổ bằng vàng hứng để khỏi rơi làm bẩn thảm. Đó chỉ là hậu quả bình thường của thứ thuốc mê hoàng đế cho uống tối hôm qua, loại thuốc này tùy liều lượng mà hết tác dụng lâu hay chóng.

Đặt đầu trở lại trên gối, Abu Hatxan mở mắt và trong ánh sáng ban ngày vừa rạng, chàng thấy mình đang nằm giữa một gian phòng rộng trang hoàng và đồ đạc lộng lẫy, trần trạm trổ rất tinh vi, chung quanh bày biện những lọ lớn bằng vàng ròng, những màn che cửa, một tấm thảm dệt bằng kim tuyến. Quây quần bên mình lại có nhiều cung tần mĩ nữ trẻ măng và xinh đẹp tuyệt vời, một số người cầm nhạc cụ ở tay sẵn sàng cử nhạc, cùng những hoạn nô da đen ăn mặc sang trọng đứng hầu trong tư thế rất khiêm nhường. Nhìn xuống tấm chăn trải giường, chàng thấy nó bằng gấm đỏ thêu kim tuyến, dát ngọc, và trên một chiếc gối để kề, là chiếc mũ miện của hoàng đế.

Nhìn những đồ đạc rực rỡ, Abu Hatxan kinh ngạc và hoang mang không thể nào tả xiết. Chàng ngắm những thứ đó như trong giấc mộng, một giấc mộng thật đối với chàng, và chàng không muốn tỉnh. Chàng tự nhủ: “Chà, chà, hóa ra ta làm hoàng đế thật ư?”. Và suy nghĩ thêm một chút, chàng tự bảo mình: – “Nhưng chớ nên nhầm, đấy chỉ là giấc mộng, hệ quả của điều mong ước tối qua ta vừa nói với ông khách của ta thôi”. Rồi chàng lại nhắm mắt, như để ngủ tiếp.

Vừa lúc ấy, một tên hoạn nô tiến đến và kính cẩn thưa:

- Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, xin Người chớ ngủ lại, đã đến lúc Người dậy cầu kinh, vầng đông đã rạng.

Những lời nói ấy làm Abu Hatxan càng kinh ngạc: “Ta đang thức hay là ta đang ngủ đây? Nhưng đúng là ta đang ngủ, – chàng vẫn nhắm mắt – không có gì đáng hoài nghi”.

Thấy chàng không đáp và tỏ ý chưa muốn dậy, lát sau tên hoạn nô vừa nãy lại nói:

- Xin Đấng thống lĩnh các tín đồ cho phép con nhắc lại là đã đến lúc Người cần thức dậy, trừ phi Người muốn để cho thời gian cầu kinh sáng trôi qua. Mặt trời sắp mọc, mà Người xưa nay chưa bao giờ bỏ một buổi cầu kinh nào.

“Hồi nãy ta nhầm, – Abu Hatxan tự nhủ – ta không ngủ, ta thức. Người ngủ không thể nào nghe được, còn ta, ta nghe rõ người khác nói cơ mà”.

Chàng lại mở mắt, và vì trời đã sáng hẳn, chàng càng nhìn thấy rõ rệt tất cả những vật lúc nãy còn nhìn thấy mơ hồ. Chàng nhỏm dậy tươi tỉnh như một người chọt thấy ở vào vị thế cao sang hơn rất nhiều so với vai vế xã hội của mình. Hoàng đế quan sát từ chỗ nấp, rất lấy làm thú vị khi đọc được ý nghĩ của chàng. Vừa lúc ấy, các cung tần mỹ nữ nhất loạt phủ phục sát đất. Những người cầm nhạc cụ hòa tấu một bản nhạc chúc mừng du dương đến nỗi làm chàng mê mẩn ngẩn ngơ, không biết mình đang ở đâu và cần phải làm gì. Tuy nhiên, chàng trở lại ý nghĩ ban đầu, và vẫn còn phân vân: những điều đang thấy, đang nghe thấy là thực hay là mộng? chàng đưa tay che mắt và cúi đầu suy nghĩ: “Thế này là thế nào nhỉ? Ta đang ở đâu? Việc gì xảy ra cho ta? Cung điện này là nơi nào? Các quan hầu, lũ hoạn nô ăn mặc đẹp đẽ và sang trọng, các cung tần và nhạc nữ làm ta say mê kia, có ý nghĩa gì? Sao ta lại không thể phân biệt được mình đang tỉnh hay đang mơ?”.

Chàng buông tay mở mắt, và khi ngẩng đầu nhìn lên, thấy mặt trời đã dại những tia nắng đầu tiên qua cửa sổ vào căn phòng chàng đang nằm.

Vừa lúc ấy Mêrua, viên trưởng các hoạn nô, bước vào phủ phục trước Abu Hatxan rồi đứng dậy thưa:

- Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, xin cho phép tôi thưa, Người không có thói quen dậy muộn như thế này, e giờ cầu kinh sáng trôi qua mất. Trừ khi đêm qua Người ngủ không yên giấc, ngọc thể bất an, còn không, đã đến lúc Người ra ngự lên ngai vàng để thiết triều theo thường lệ. Các vị tướng lĩnh, thống đốc các tỉnh và các đại thần trong triều đang chờ mở cổng đại điện, để vào chầu.

Lời Mêrua làm Abu Hatxan tin chắc không phải mình đang ngủ mê. Chàng càng phân vân và bối rối không biết nên làm những gì. Cuối cùng, chàng nhìn thẳng vào mắt Mêrua và hỏi, giọng nghiêm trang:

- Ông nói với ai? Và ai là người mà ông gọi là Đấng thống lĩnh các tín đồ? Tôi không quen biết ông. Có lẽ ông nhầm tôi với một người khác.

Giá là người khác, không phải Mêrua, thì hẳn đã bối rối trước câu hỏi đó. Nhưng đã được hoàng đế cho biết trước, y đóng rất khéo vai trò của mình. Y thốt lên:

- Tâu Đấng chúa tể muôn vàn tôn kính, hẳn Người hỏi vậy để thử lòng con. Người chẳng phải Đấng thống lĩnh các tín đồ, vị hoàng đế của thế giới từ đông sang tây, người đại diện trên đất này của Đấng tiên tri, sứ giả của Thượng đế dưới trần tục cũng như trên thiên đường đấy ư?[2] Mêrua kẻ nô lệ hèn mọn này không bao giờ quên là mình được vinh dự và hạnh phúc hầu hạ Người. Kẻ hèn mọn này sẽ là người bất hạnh nhất thế gian nếu bị Người ghét bỏ, và cúi xin Người hãy làm cho nó yên tâm. Con chỉ muốn tin rằng ấy là chỉ vì đêm qua, Người không được yên giấc lắm vì một cơn mộng không lành.

Nghe những lời đó, Abu Hatxan phá ra cười sằng sặc đến nỗi ngã người lên gối, làm hoàng đế thú vị có lẽ cũng phải bật cười theo nếu như không sợ kết thúc quá sớm tấn tuồng ngộ nghĩnh mà mình là người đạo diễn khi nó mới bắt đầu.

Abu Hatxan ngả người ra cười như vậy hồi lâu, rồi nhỏm dậy hỏi một tên hoạn nô nhỏ, da cũng đen như Mêrua:

- Này, nghe đây, hãy nói ta là ai? Tên hoạn nô khúm núm đáp:

- Bệ hạ là Đấng thống lĩnh các tín đồ và là vị đại điện của Thượng đế ở trần gian.

- Mày nói dối, bé con đen như quạ. – Abu Hatxan nói.

Chàng gọi tiếp một cung nữ đứng gần nhất đến bên cạnh và đưa tay ra bảo:

- Hãy đến gần đây, cô gái xinh đẹp, nào hãy cắn đầu ngón tay của ta, để ta rõ là mình đang thức hay đang ngủ.

Cung nữ biết hoàng đế đang nhìn thấy tất cả những gì xảy ra trong phòng, vui sướng được dịp tỏ cho vua biết mình có khả năng đóng trò khi cần, giải trí vua. Bởi vậy, hết sức nghiêm chỉnh, nàng đến cạnh Abu Hatxan, và đỡ ngón tay chàng, nàng đưa răng khẽ cắn để cho chàng cảm thấy hơi đau.

Chàng vội vàng rụt tay lại: “Không, ta không ngủ, ta không ngủ, chắc chắn là như vậy. Bởi phép thần nào mà chỉ trong một đêm, ta biến thành hoàng đế? Đó quả là điều kì diệu và lạ lùng nhất thế gian”.

Chàng hỏi tiếp người cung nữ ấy:

- Chớ có lừa dối ta, ta van nàng, nói có Trời chứng giám. Có thật đúng ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ?

Cung nữ đáp:

- Người là Đấng thống lĩnh các tín đồ, điều đó thật đến nỗi chúng con, những kẻ nô lệ của Người, lấy làm ngạc nhiên sao Người lại muốn làm cho kẻ khác tin là không phải.

- Cô nói dối. – Abu Hatxan lại nói. – Ta biết rõ ta là ai.

Vừa lúc ấy viên trưởng các hoạn nô thấy Abu Hatxan muốn đứng dậy, liền đưa tay ra giúp chàng bước xuống khỏi giường, chàng vừa đứng lên, cả căn phòng vang lên tiếng đồng thanh chúc mừng của tất cả các quan hầu và cung tần mỹ nữ có mặt:

- Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, cầu xin Thượng đế ban cho Người một ngày tốt lành.

Thế là Abu Hatxan thốt lên:

- Trời đất, kỳ diệu làm sao! Hôm qua ta là Abu Hatxan mà hôm nay ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Thật ta không hiểu tí gì về sự đổi thay mau chóng và kì lạ đến thế này.

Các quan hầu lo việc mặc áo quần giúp chàng làm việc đó. Xong đâu đấy, tất cả quan hầu, hoạn nô và thị nữ xếp hàng đôi đến tận cửa thông sang điện thiết triều, và thế là Mêrua đi trước, Abu Hatxan theo sau. Một viên quan vén rèm và mở cửa. Mêrua bước vào điện và cứ đi trước cho đến tận chân ngai, rồi dừng lại giúp chàng bước lên bằng cách đỡ một bên nách, trong khi một quan hầu khác đỡ nách bên kia.

Abu Hatxan ngồi xuống ngai, giữa những tiếng hô mừng hạnh phúc và phồn vinh. Quay sang hai bên tả hữu, chàng thấy các võ quan và thị vệ đều xếp hàng ngay ngắn, trang nghiêm.

Trong khi ấy, hoàng đế đã ra khỏi chỗ nấp đúng vào lúc Abu Hatxan bước vào điện thiết triều. Vua sang một căn phòng khác từ đấy có thể nhìn rõ bên trong đại điện. Đây là nơi vua thường ngồi để theo dõi công việc triều chính dưới quyền chủ tọa của tể tướng thay mặt vua mỗi khi vua se mình, không tiện tự mình chủ trì. Điều làm vua thú vị trước hết là thấy dáng dấp Abu Hatxan thay mình ngồi lên ngai vàng cũng trịnh trọng như chính hoàng đế thật vậy.

Abu Hatxan an tọa, thì tể tướng Giafa vừa mới đến, cũng phủ phục dưới chân ngai rồi đứng lên tung hô:

- Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, cầu xin Thượng đế ban cho Người mọi ân huệ trên cõi đời này, nhận Người vào thiên đường khi Người sang cõi sống bên kia, và ném xuống hỏa ngục mọi kẻ thù của Người.

Sau tất cả những gì xảy ra từ khi chàng thức dậy và sau khi nghe những lời tể tướng vừa chúc tụng, Abu Hatxan không hoài nghi gì nữa, cho mình đúng là hoàng đế, như chàng từng mong ước. Bởi vậy, không xem xét do đâu có sự thay đổi số phận một cách không ngờ đến thế, lập tức chàng nhất định sử dụng quyền lực. Chàng liền trang trọng nhìn thẳng vào tể tướng và hỏi ông có cần gì tâu hay không.

Tể tướng nói:

- Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, các đại thần, thượng thư và quan chức khác được dự triều hiện đang ở ngoài cửa, và đang chờ lệnh của Người cho phép vào hầu như thường lệ.

Abu Hatxan truyền hãy mở cửa cho họ vào, thế là tể tướng quay lại viên thị vệ trưởng đang chờ lệnh bảo:

- Đấng thống lĩnh các tín đồ phán bảo ông hãy làm bổn phận.

Cửa mở, cùng một lúc các đại thần, thượng thư và tướng lĩnh chính của triều đình, tất cả đều mặc đại trào lộng lẫy, trật tự bước vào, tiến đến gần chân ngai và theo phẩm trật của mình, quỳ xuống đất và dập đầu vào tấm thảm để chân, chúc tụng Abu Hatxan như chúc tụng chính hoàng đế vậy. Họ cùng gọi chàng là Đấng thống lĩnh các tín đồ, theo đúng lời dặn trước của tể tướng. Xong đâu đấy mọi người trở về chỗ của mình.

Lễ xong, khi mọi người đâu về chỗ ấy, trong điện im lặng hoàn toàn.

Lúc này tể tướng vẫn đứng trước ngai vàng, bắt đầu tâu nhiều công việc theo trình tự những giấy tờ cầm trên tay. Các công việc thật ra cũng bình thường, không có gì rắc rối; tuy vậy cũng đủ để Abu Hatxan làm cho mọi người kể cả hoàng đế phải thán phục. Quả vậy, chàng chẳng bối rối trước một vấn đề nào. Chàng phán bảo đúng đắn về tất cả mọi việc; tùy theo chính kiến của mình, mà chấp nhận hoặc bác bỏ những điều các quan thỉnh nguyện.

Trước khi tể tướng chấm dứt bản tâu trình, Abu Hatxan chọt trông thấy viên quan tư pháp, mà chàng biết mặt, đang đứng trong hàng quan. Chàng ngắt lời tể tướng mà bảo:

- Hãy gượm, ta có lệnh cấp bách muốn truyền cho quan tư pháp.

Viên quan này không rời mắt khỏi Abu Hatxan và trông thấy vua nhìn mình một cách khác thường. Vừa nghe nhắc đến tên, ông đã vội vàng đứng dậy, trang trọng bước đến ngai vàng và phủ phục dưới chân ngai.

Chờ cho y đứng lên, Abu Hatxan phán:

- Ông hãy lập tức đến khu nọ phố nọ; trong thánh đường ở phố ấy có viên trưởng giáo và bốn lão già râu bạc. Ông hãy cho bắt chúng và sai đánh mỗi lão một trăm roi gân bò, riêng lão trưởng giáo bốn trăm roi. Sau đó ông cho chúng ăn mặc rách rưới, mỗi tên cưỡi trên lưng một con lạc đà, mặt ngoảnh về đằng đuôi. Ông cho diễu cái đoàn ấy đi qua tất cả các khu phố, theo sau một người cả tiếng rao: “Đây là hình phạt cho những kẻ hay thọc mũi vào những công việc chẳng dính dáng đến mình, cho những kẻ chỉ chăm lo gieo rắc sự bất hòa trong gia đình hàng xóm và gây cho họ đủ mọi điều khốn khổ”. Ta còn muốn ông hãy bắt chúng đổi đi khu phố khác, với lệnh cấm không được lai vãng chỗ vừa bị đuổi đi. Trong khi viên quan hầu của ông bắt chúng diễu như ta vừa nói, thì ông hãy trở về đây tâu trình ta rõ là đã thi hành lệnh như thế nào.

Viên quan tư pháp đặt bàn tay lên đầu tỏ ý y sẵn sàng thi hành lệnh vừa nhận, nếu không làm tròn việc đã giao thì ngay cả đầu y cũng sẽ không còn. Y phủ phục một lần nữa rồi mới đứng lên và đi ra.

Mệnh lệnh truyền xuống một cách dõng dạc ấy làm cho hoàng đế rất đỗi thú vị, nhất là qua việc đó vua biết Abu Hatxan không bỏ lỡ cơ hội trừng trị viên trưởng giáo và bốn lão già thuộc khu phố của chàng. Rõ ràng điều đầu tiên chàng nghĩ đến khi thấy mình trở thành hoàng đế, là trị tội họ.

Trong lúc ấy, tể tướng vẫn tiếp tục bản tấu trình công việc. Ông sắp làm xong thì viên quan tư pháp trở về phúc trình việc thi hành sứ mệnh được giao. Y tiến gần ngai, và sau lễ nghi thông thường là phủ phục, y nói:

- Tâu Đấng thống lĩnh các tín đồ, tôi đã tìm được tên trưởng giáo và bốn lão già trong thánh đường Người chỉ cho, và để chứng thực kẻ này đã thi hành đầy đủ mệnh lệnh hoàng đế truyền, đây là biên bản có nhiều vị chức sắc trong khu phố làm chứng và kí tên.

Vừa nói y vừa rút từ trong người ra một tờ giấy dâng lên vị hoàng đế giả.

Abu Hatxan cầm tờ biên bản, đọc từ đầu chí cuối, cả tên những người làm chứng mà chàng đều quen biết. Đọc xong, chàng mỉm cười bảo viên quan tư pháp: “Thế là tốt, ta hài lòng, ông đã làm vừa ý ta; hãy trở về chỗ”. Rồi chàng hể hả tự nhủ thầm: “Bọn chó chết cứ muốn dòm ngó vào công việc của ta, và cứ cho việc ta cho người nhà đãi đằng những người trung hậu là việc làm không tốt, nay chúng nó đáng bị trừng phạt và chịu tổn thương như vậy là phải”.

Hoàng đế vẫn quan sát, thấu hiểu ý nghĩ của chàng, và tự vua cũng cảm thấy một niềm vui khó tả khi thấy chàng xử lý công việc trơn tru đến thế.

Abu Hatxan nói tiếp với tể tướng:

- Hãy bảo tổng quản khố xuất kho cho ông một túi đựng nghìn đồng tiền vàng, rồi đi đến khu phố ta vừa sai quan tư pháp đến, tặng cho bà mẹ một người nào đó tên là Abu Hatxan, tục danh “kẻ phóng đãng”. Con người ấy nổi tiếng trong khu phố dưới danh hiệu ấy; bất kì ai cũng có thể chỉ cho ông nhà anh ta. Ông hãy đi đi, và nhanh chóng trở lại đây!

Tể tướng Giafa đặt bàn tay lên đầu để tỏ ý mình tuân lệnh, và sau khi phủ phục, ông ra khỏi điện, đi gặp viên tổng quản ngân khố lấy tiền. Ông sai một tên nô lệ tùy tùng cầm túi tiền, rồi tìm đưa tận tay bà mẹ của Abu Hatxan. Gặp bà, ông chỉ nói hoàng đế sai tặng bà món quà này, mà không giãi bày gì thêm. Bà nhận món tiền cực kì ngạc nhiên, không rõ căn nguyên gì khiến hoàng đế hào phóng với mình đến vậy. Bà đâu biết những việc gì vừa xảy ra trong cung.

Trong thời gian tể tướng vắng mặt, quan tư pháp tâu trình nhiều công việc thuộc phạm vi chức vụ của y. Công việc này kéo dài cho tới khi tể tướng trở về. Ông vừa về đến phòng thiết triều và tâu với Abu Hatxan là đã làm xong đầy đủ lệnh chàng giao, thì viên trưởng hoạn nô, tức Mêrua, hồi nãy trở lại cung sau khi đưa Abu Hatxan đến tận ngai, lại xuất hiện và ra hiệu cho các thượng thư, đại thần và tất cả quan chức biết là buổi chầu kết thúc, ai nấy có thể ra về. Thế là các quan lần lượt lui ra sau khi cúi lạy dưới chân ngai theo đúng thứ tự như lúc đến. Còn lại bên cạnh Abu Hatxan chỉ có các quan trong đội cận vệ của hoàng đế và một mình tể tướng.

Abu Hatxan không nán lại lâu trên ngai. Chàng bước xuống cũng như cách đã lên, tức là có Mêrua và một viên hoạn nô nữa xốc hai nách. Chúng đưa chàng trở lại cung riêng, có tể tướng đi theo. Nhưng vừa được mấy bước, chàng tỏ ý muốn đi ngoài. Lập tức, người ta mở một căn buồng rất sạch sẽ lát toàn bằng cẩm thạch, không trải thảm, khác hẳn phòng ngủ hoặc mọi căn buồng khác thường trải thảm rất đắt tiền. Người ta đưa cho chàng một đôi giầy bằng lụa thêu kim tuyến để dùng khi bước vào đây cho đỡ lạnh chân. Chàng cầm lấy, và vì không biết dùng nó làm gì, chàng đút luôn vào ống tay áo vốn dĩ khá rộng.

Thường tình người ta hay buồn cười trước những sự việc nhỏ nhặt như vậy và suýt chút nữa thì cả tể tướng, Mêrua và tất cả các quan khác đều phá lên cười, làm hỏng tất cả cuộc vui, nhưng họ khựng lại được. Và tể tướng buộc phải giảng cho chàng biết là cần phải mang đôi hài lụa ấy trước khi vào buồng vệ sinh để khỏi lạnh chân.

Trong lúc Abu Hatxan ở trong buồng này, tể tướng đi tìm hoàng đế đã chuyển sang đứng ở một vị trí khác để tiếp tục quan sát Abu Hatxan mà không bị nhìn thấy. Tể tướng tâu vua rõ chuyện vừa xảy ra, khiến vua có thêm một điều thích thú nữa.

Abu Hatxan ra khỏi buồng vệ sinh. Mêrua đi trước dẫn đường đưa chàng vào phòng trong, nơi đây cỗ đã bày. Cửa mở, nhiều hoạn nô chạy đi báo trước cho các nhạc nữ biết vị hoàng đế giả sắp tới nơi. Lập tức tiếng đàn, tiếng hát cùng hòa nhịp cất lên êm đềm trầm bổng. Abu Hatxan thấy mê li đến nỗi chàng vui mừng và thích thú tới mức hoàn toàn không biết nên nghĩ thế nào về những điều vừa mắt thấy tai nghe. Chàng tự bảo: “Nếu đây là trong mơ thì giấc mơ này quả thật dài. Song rõ ràng không phải trong mơ, ta cảm thấy người ta khỏe mạnh, miệng ta nói có lí, có lẽ, mắt ta nhìn thấy, chân ta bước đi, tai ta nghe tiếng. Thôi thì thế nào mặc lòng, ta phó mặc theo ý Thượng đế. Tuy nhiên, ta không thể không tin ta là Đấng thống lĩnh các tín đồ. Chỉ có Đấng thống lĩnh các tín đồ thì mới có thể sống trong cảnh huy hoàng như ta lúc này. Những chi tiết và thái độ cung kính mọi người đối với ta, những mệnh lệnh của ta đều được thi hành răm rắp, đó là những chứng cớ đầy đủ”.

Cuối cùng, Abu Hatxan tin hẳn mình chính là hoàng đế thống lĩnh các tín đồ, và chàng lấy điều đó làm mười phần chắc chắn khi thấy mình được đưa sang một phòng khách thật tráng lệ thật rộng rãi, bốn bề rực rỡ vàng son. Bảy toán nhạc nữ, người nào cũng xinh đẹp không kém người nào, xếp quanh phòng khách. Trên trần bảy bộ đèn treo có bảy nhánh mắc ở những chỗ khác nhau, sắc vàng và ánh sáng xanh dịu quyện vào nhau gây nên cảm giác kì ảo. Giữa phòng là một cái bàn trên bày bảy chiếc mâm bằng vàng khối đựng thức ăn thơm phức mùi gia vị. Đứng quanh chiếc bàn ấy là bảy thiếu phụ xinh đẹp tuyệt trần, xiêm y mỗi người một sắc. Mỗi người cầm sẵn ở tay một chiếc quạt, họ đứng trực để quạt mát cho vua khi Abu Hatxan ngồi vào bàn.

Nếu trên đời có con người nào mê li, ấy chính là Abu Hatxan khi bước chân vào căn phòng ấy. Cứ mỗi bước đi, chàng lại không thể không dừng, để ngắm nghía cho thỏa thích những vật kì diệu quanh mình. Chàng hết quay sang trái lại nhìn sang phải, làm cho hoàng đế đang cẩn thận quan sát, lấy làm cực kì thú vị. Cuối cùng chàng tiến đến chính giữa và ngồi vào bàn. Lập tức bảy thiếu phụ đứng vây quanh cùng phe phẩy quạt mát cho vị hoàng đế giả. Chàng lần lượt ngắm hết người này đến người khác, thầm khen vẻ duyên dáng khi họ quạt, rồi mỉm cười nhã nhặn, bảo một người quạt cũng đủ mát rồi. Còn cho sáu người kia, ba người ngồi bên tả và ba người ngồi bên hữu cùng dùng bữa cho có bạn. Bàn ăn tròn, Abu Hatxan cho họ ngồi xung quanh để bất kì quay mặt về hướng nào, chàng cũng bắt gặp toàn những khuôn mặt khả ái và xinh tươi.

Sáu người đẹp tuân lệnh, ngồi vào bàn. Nhưng Abu Hatxan nhận thấy họ không dám ăn vì kính nể chàng. Thành thử chàng có dịp gắp thức ăn cho họ, mời mọc thúc giục họ ăn, với những lời lẽ rất đỗi ân cần. Sau đó chàng hỏi tên. Từng nàng vội vã xưng danh. Tên các nàng là cổ Bạch Ngọc, Miệng San Hô, Mặt Hằng Nga, Anh Thái Dương, Lạc Thú Đôi Mắt, Trái Tim Mê Li. Chàng lại hỏi đến nàng thứ bảy đang cầm quạt, nàng xưng tên là Mía Ngọt. Lời chàng khen ngợi mỗi lần nghe một nàng xưng danh, nói lên trí thông minh rất mực, khiến cho hoàng đế đang quan sát không bỏ sót một cử chỉ nhỏ nhặt nào, càng tăng thêm sự vị nể vốn có đối với chàng.

Lúc thấy chàng thôi không ăn nữa, một người đẹp bảo các hoạn nô đứng hầu bàn: “Đấng thống lĩnh các tín đồ muốn sang buồng dùng các thức ăn tráng miệng, hãy mang nước rửa lại đây”. Các nàng đứng lên cùng một lúc, đón từ tay các hoạn nô đưa lại, nàng thì chậu vàng, nàng thì gáo bạc, nàng thì khăn lau, rồi cùng quỳ gối dâng lên Abu Hatxan đang ngồi để cho chàng rửa. Rửa tay xong, chàng đứng dậy, lập tức một hoạn nô vén rèm mở cửa, mời chàng bước sang một căn buồng khác.

Mêrua vẫn không rời Abu Hatxan nửa bước. Y đi trước dẫn chàng vào một phòng cũng rộng như căn phòng vừa rồi, nhưng trang trí bằng nhiều tác phẩm của các họa sĩ bậc thầy cùng những lọ vàng đỉnh bạc, thảm trải và bàn ghế quý giá nhất. Trong căn buồng này lại có bảy toán nhạc nữ khác, chứ không phải bảy toán vừa ở phòng bên, và bảy toán nhạc nữ này hay đúng hơn là bảy ban hợp xướng bắt đầu diễn tấu khi Abu Hatxan bước ra. Căn phòng cũng được trang trí bảy bộ đèn treo, và trên chiếc bàn đặt chính giữa đã bày sẵn bảy mâm vàng xếp đầy các loại trái cây đang mùa, những thứ đẹp mã nhất. Đứng chầu quanh bàn là bảy người đẹp nữa, còn xinh tươi hơn bảy người trước, mỗi cô cầm một chiếc quạt ở tay. Quang cảnh này càng làm cho Abu Hatxan thán phục gấp bội phần. Chàng dừng lại không giấu nổi sự bất ngờ và niềm kinh ngạc. Cuối cùng chàng đến tận bàn, ngồi xuống, và sau khi đã ngắm nghía thỏa thuê bảy cô nương, hết người này đến người khác, với vẻ bối rối chứng tỏ mình đang không biết lựa chọn ai, chàng ra lệnh cho họ hãy bỏ quạt đi, đến ngồi vào bàn ăn cùng chàng, vì trời chẳng nóng nực gì lắm mà cần phải quạt.

❀ ❀ ❀

[1] Luật Hồi giáo cho phép tín đồ chỉ được uống rượu ở nhà, sau khi mặt trời lặn (ND).

[2] Theo tín ngưỡng của đạo Hồi, Đấng tiên tri đó là Môhamét (ND).