Việc Rose không muốn gặp Portia vào sáng hôm đó chẳng chứng tỏ cô thiếu thốn tình cảm chị em gì cả. Ngay cả khi không có lý do nào khác, việc bị một người chị vốn luôn mở cửa tiệm đúng tám giờ rưỡi sáng – bất chấp thời tiết xấu, những cơn đau lưng hay bất kỳ cái cớ hợp lý nào khác – bắt gặp đang nằm ườn trên giường lúc mười rưỡi sáng cũng đủ khiến người ta cảm thấy thật áy náy và vô tích sự. Rose hoàn toàn có thể thành thật nói rằng cô đang cảm thấy vô cùng tồi tệ. Thế nhưng Portia cứ thế ngồi đó, mảnh khảnh và thẳng thắn trên một chiếc ghế tựa lưng thẳng, và dù cô có cố gắng thốt ra những lời chia sẻ qua quýt đến đâu đi nữa, ánh mắt từ đôi lông mày thanh tú ấy vẫn đượm vẻ hoài nghi. Mà điều đó hoàn toàn có lý. Rose chưa bao giờ có thể chối cãi điều đó. Chừng nào cô còn nhớ rõ không biết bao nhiêu lần cô từng mềm lòng trước những lời thuyết phục của mẹ rằng cô đã quá mệt mỏi và một buổi sáng nằm trên giường chính là thứ cô đang cần. Còn Portia, theo trí nhớ của cô, chưa bao giờ là đối tượng nhận được những lời khuyên nhủ như thế.
Nhưng đây chỉ mới là khởi đầu cho những rắc rối của Rose trong ngày hôm nay. Cô đang phải trả giá cho sự hưng phấn của ngày hôm qua và tinh thần cô đã chùng xuống tận đáy. Thiên đường của kẻ khờ ngày hôm qua mới ngớ ngẩn làm sao, với viễn cảnh người chồng cao lớn, tự lập của cô tìm đến mình để tìm kiếm sự vỗ về của người mẹ chỉ vì anh ta vừa thua một vụ kiện! Thật là một sự mỉa mai cay đắng làm sao khi cuối cùng, sau bao nhiêu hy vọng ngốc nghếch, cô lại thấy mình đang nức nở trong vòng tay anh, trong khi anh lại đang dỗ dành cô vì nỗi thất vọng cay đắng rằng cô không thể an ủi được anh! Cô đã nói hoàn toàn đúng sự thật khi bảo rằng anh mới chính là kẻ thực sự không nhận ra điều đó buồn cười đến thế nào.
À mà, chẳng phải nỗ lực kia của cô cũng nực cười không kém hay sao? Nếu một ngày nào đó anh phát hiện ra chồng sách luật của cô và biết được những giờ phút khốn khổ mà cô đã trải qua để cố gắng tìm hiểu xem chúng viết về cái gì, với hy vọng nâng bản thân lên thành một người bạn đồng hành tri thức thực sự của anh, liệu anh có đón nhận phát hiện ấy theo đúng cái cách đó không — vừa cảm động trước sự vô ích mang tính trẻ con của nó vừa thấy buồn cười cùng lúc — ôm ấp cô một cách chiều chuộng trong vòng tay và xoa dịu nỗi thất vọng của cô; — rồi sau đó giục cô nhìn nhận mặt buồn cười của vấn đề? Anh hẳn phải biết hàng trăm luật sư hành nghề. Liệu có được lấy một tá trong số đó có bộ óc đủ sức kích thích và khơi dậy toàn bộ năng lực của chính anh hay không?
Vậy thì, cố gắng làm gì nữa chứ? Nếu James Randolph nói đúng — và việc nghi ngờ điều đó có vẻ thật vô lý — cô chỉ có đúng một thứ sức hút đối với chồng mình — đó là sức hút của giới tính. Nhờ có nó mà cô mới có được những giờ phút giả vờ làm bạn đồng hành cùng anh, sự dịu dàng anh dành cho cô, và sự sẵn lòng biến những niềm vui của cô thành của riêng anh. Nhờ có nó mà cô mới có được những bộ xiêm y đẹp đẽ một cách xa hoa mà anh luôn giục cô mua — ngôi nhà mà anh bắt cô sống trong đó — những người hầu mà anh trả lương để phục vụ cô. Vậy thì, tại sao lại không tận dụng tối đa những điều đó chứ?
Chỉ là, nếu cô cứ tiếp tục như thế này thêm một thời gian nữa, cảm thấy ốm yếu và phai tàn thế này, cô sẽ chẳng còn gì để mà tận dụng nữa, và khi ấy cô sẽ trôi dạt về đâu?
Ồ, cô đang trở nên ủy mị, và cô thừa biết điều đó! Và khi cô qua cơn suy nhược và chóng mặt này, cô sẽ xốc lại tinh thần và trở lại là chính mình. Nhưng hiện tại, cô chẳng có tâm trạng nào để gặp Portia cả.
Tuy nhiên, việc Rose chần chừ không muốn trò chuyện với Portia vào buổi sáng hôm đó chỉ là một cảm giác nhẹ nhàng nếu đem so với nỗi sợ hãi của Portia trước cuộc trò chuyện sắp diễn ra với Rose. Đã hai lần cô đi qua khung cửa hoàn hảo của ngôi nhà nhà McCrea trước khi bước vào; bề ngoài là để cho bản thân có thêm chút thời gian suy nghĩ — nhưng thực chất là vì cô chùn bước trước thử thách đang chờ đợi mình ở trong đó.
Tổ ấm của cô em gái đã là một nguồn gây bực bội cho Portia kể từ khi nó được thiết lập, dù rằng nguồn bực bội sâu sắc hơn chính là việc cô bực mình với bản thân vì đã để điều đó ảnh hưởng đến mình như vậy. Việc Rose đắm chìm trọn vẹn vào những trò phù phiếm của một mùa hội hè xã giao, niềm vui lộ rõ của cô đối với nó, và việc cô tìm thấy ở đó một giải pháp có vẻ hoàn toàn thỏa đáng cho bài toán sinh tồn, tất cả không thể không khơi lên nụ cười mỉa mai ở Portia. Đây chính là cái kiểu thuyền bè mà mẹ cô từng gửi gắm những hy vọng! Đây chính là hướng đi mà bà đã lèo lái.
Cô đã đấu tranh với cảm giác này bằng một sự khinh bỉ bản thân cay đắng. Rắc rối của cô, cô tự nhủ trong những khoảng lặng lạnh lùng của nội tâm, chính là việc cô ghen tị với hạnh phúc, với những cơ hội, với người chồng của Rose — thậm chí là cả ngôi nhà của cô ấy. Tại sao tất cả món đồ nội thất tuyệt vời đó lại bị lãng phí vào tay Rose, người mà đối với cô, một chiếc bàn gập chân cổng thời Jacobean cổ kính hoàn hảo chẳng khác nào một bề mặt để ném bất cứ thứ gì cô muốn đặt xuống khỏi tay? Tại sao một người đàn ông có trí tuệ uyên bác như Rodney lại phải lãng phí thời gian vào những trò giải trí phù phiếm của cô ấy, dường như chỉ bằng lòng ngồi ngắm nhìn cô ấy, phớt lờ bất cứ ai khác có mặt ở quanh đó? Cô biết rằng bản thân mình, Portia, với những trải nghiệm sống được rèn giũa và niềm khát khao tri thức thực sự, hoàn toàn có khả năng thu hút sự chú ý từ trí tuệ của anh ta hơn là Rose. Thế nhưng cô chưa bao giờ thực sự đạt được điều đó. Cô vẫn mãi mờ nhạt trong mắt anh — một bóng hình chỉ được nhớ đến với một chút giật mình sau khoảng thời gian lãng quên, và được đối xử lịch sự — thậm chí là ân cần, xét cho cùng — chỉ vì là em gái của Rose!
Họ đã gặp nhau với tần suất hợp lý suốt cả mùa đông. Nhà Aldrich thường xuyên mời Portia và mẹ đến dùng bữa tối gia đình, và luôn đến Edgewater dùng bữa trưa lúc một giờ với nhà Stanton vào Chủ nhật. Thói quen là Rose sẽ lái xe đến từ sớm để đưa họ đi nhà thờ, trong khi Rodney đi bộ đến sau và xuất hiện kịp lúc bữa tối.
Bà Stanton rất quý mến Rodney. Thái độ của anh đối với bà mang đúng sự kết hợp giữa lòng kính trọng và nét phóng khoáng đầy tự nhiên khiến bà hài lòng. Thế nên, trong khi Portia cứ phải lo lắng suốt bữa ăn vì sợ rằng món ăn không đủ ngon hoặc không được dọn chu đáo, để rồi tạo nên một sự tương phản đáng buồn với những bữa ăn mà các vị khách của cô đã quen thuộc, thì mẹ cô lại ngồi đó rạng rỡ nhìn cặp đôi với niềm mãn nguyện trọn vẹn như thể Rose chính là thủ lĩnh mới được công nhận của Phong trào lớn lao kia còn chồng cô là tín đồ sùng đạo của cô ấy, giống như trong giấc mơ ban ngày thuở trước của bà.
Xét về phía Rodney, giấc mơ đó hoàn toàn có thể là sự thật, bởi vì anh luôn tỏ ra hứng thú không dứt đối với Phong trào Phụ nữ — không bao giờ cảm thấy mệt mỏi khi khơi gợi để mẹ vợ kể câu chuyện về những nỗ lực của bà cũng như sự diễn giải về niềm tin của bà. Thỉnh thoảng anh tranh luận với bà một cách vui đùa để kích thích bà mở lời. Thường xuyên hơn, và theo như những gì Portia có thể thấy, anh hoàn toàn nghiêm túc bày tỏ sự đồng tình tuyệt đối với quan điểm của bà.
Sau khi chuyện này kéo dài được một khoảng thời gian, Rose sẽ ngáp dài, vươn vai rồi ngồi lên tay ghế của mẹ, bắt đầu vuốt ve mái tóc bà và dành cho bà đủ mọi cử chỉ âu yếm lạ lùng bất ngờ. Và rồi, chẳng mấy chốc, sự chú ý của Rodney đối với chủ đề đó bắt đầu phai nhạt và cuối cùng lụi tàn hẳn, để mặc anh trơ trọi ngồi đó, ngắm nhìn và chẳng thể làm gì khác ngoài việc ngắm nhìn sinh, vật đáng yêu ấy — sinh vật vẫn còn kỳ diệu biết bao, kẻ mà khi đưa cô về nhà lại sẽ đến ngồi lên tay ghế của anh hệt như thế! Khi điều này xảy ra, Portia cảm thấy thật khó lòng ở lại trong phòng.
Cho đến khi cơn bạo bệnh đáng sợ của bà Stanton xảy ra vào khoảng tháng Giêng, những cuộc gặp gỡ này chiếm toàn bộ mối quan hệ giữa hai gia đình. Rose đã cố gắng hết sức để lôi kéo Portia đi cùng mình, ít nhất là ở một mức độ nào đó, vào cuộc sống mới của cô — để giới thiệu cô với những người bạn mới của mình và biến cô, trong khả năng có thể, thành một phần trong số họ. Và trong việc này, cô đã được Frederica hỗ trợ một cách vô cùng nhã nhặn. Thế nhưng Portia đã đưa ra lời từ chối dứt khoát đối với tất cả những nỗ lực ấy. Cô nói rằng mình không có cả hứng thú lẫn năng lượng, và mẹ cô cần tất cả thời gian mà cô có thể dành ra khỏi công việc của mình. Có lần, khi Rose gặng hỏi thêm, cô đã đưa ra một lý do thực tế hơn. Những người bạn mới của Rose, cô nói, sẽ coi việc giới thiệu cô với họ thuần túy chỉ là một chiêu trò kinh doanh. Cô không muốn họ kéo đến cửa hàng của mình để mua quà cưới chỉ vì "muốn giúp đỡ cô chị già tội nghiệp của Rose Aldrich." Cô đã kiếm đủ việc làm từ những con đường chính đáng rồi.
Thỉnh thoảng cô tự nhủ rằng nếu Rose thực sự muốn cô, cô ấy hẳn đã nài nỉ nhiều hơn — đã không bỏ cuộc trừ khi bản thân đang bấu víu với sự nhẹ nhõm thực sự vào một cái cớ giúp cô thoát khỏi sự ngượng ngùng. Nhưng vào những lúc khác, cô lại tự trách mình vì đã cư xử với một tinh thần hợm hĩnh nhỏ nhen khi từ chối cơ hội không chỉ để có những tình bạn mới dễ chịu, đặc biệt là với Frederica, mà còn để gắn bó gần gũi hơn với em gái mình. Thôi thì, chuyện đã rồi, và câu hỏi đó chắc chắn sẽ không bao giờ xuất hiện lại nữa.
Lý do tại sao nó không thể xuất hiện lại chính là điều mà Portia đến để kể cho Rose nghe sáng nay. Cô hy vọng mình có thể nói ra điều đó một cách nhẹ nhàng — cung cấp cho Rose đúng những sự thật mà cô buộc phải biết, và rời đi mà không để lộ bất kỳ sự thật nào khác, để rồi sau đó cô có được sự an ủi khi có thể tự nhủ với bản thân rằng: "Việc đó đã được làm rất xuôi chèo mát mái." Cả cuộc đời mình, cô tự nhủ, cô vẫn luôn làm những việc tốt đẹp một cách miễn cưỡng, tự tay làm hỏng chúng ngay trong quá trình thực hiện. Nếu không cẩn thận, điều đó sẽ lại xảy ra vào sáng hôm nay. Giá như cô có thể biết được sự thật, đưa ra quyết định của mình và tâm sự với Rose ngay trong những ngày đầu khi mẹ lâm bệnh, lúc mà cuộc chiến giành giật sự sống đã kéo họ lại gần nhau, thì mọi chuyện đã không đến nỗi khó khăn. Nhưng khi thời kỳ hồi phục bắt đầu, lúc mà Rose chỉ với một chuyến thăm nhẹ nhàng và vài lời ve vãn dễ dãi đã có thể lu mờ hoàn toàn hai mươi ba tiếng đồng hồ phục vụ không mệt mỏi của Portia, đồng thời giật lấy giải thưởng là toàn bộ lòng biết ơn và tình cảm của mẹ, thì sự ghen tị và bực bội ngày xưa lại quay về gấp ba.
Rose chào cô bằng câu: "Chào thiên thần! Sao em không lên thẳng đây? Nằm ườn ra giường thế này giữa ban ngày ban mặt thế có đáng trách không cơ chứ?"
"Em không biết," Portia nói. "Cứ nằm lỳ trên giường cho rồi, nếu dậy mà chẳng có việc gì làm." Cô cố ý nói với giọng vui vẻ, nhưng lại sợ rằng nó không được như vậy. "Dù sao đi nữa," cô nói thêm sau khi nhìn thẳng vào khuôn mặt Rose, "sáng nay trông em cứ như thể cái giường chính là nơi em nên ở đấy. Có chuyện gì thế, hả em?"
"Chẳng có gì cả," Rose nói, "— chẳng có gì mà chị có thể gọi là chuyện lớn được đâu."
Portia cười mỉa mai. "Vậy ta vẫn là con rồng già đáng sợ như mọi khi nhỉ," cô nói. Rồi với một cử chỉ thiếu kiên nhẫn, cô quay mặt đi. Cô vốn không định mở đầu câu chuyện như thế. Tại sao cô không tài nào kiểm soát được cái lưỡi của mình cơ chứ!
“Ý chị chỉ là,” Rose nói một cách rất đơn giản, “rằng chị sẽ bảo là chẳng có gì, ngay cả khi nó xảy ra với chính chị. Em đã thấy không biết bao nhiêu lần chị thức dậy với vẻ ngoài hoàn toàn ốm yếu và chẳng có gì lót dạ ngoài một tách cà phê đen, cứ thế khoác lên mình chiếc áo mưa và giày cao su cũ rồi bước ra cửa hàng, miệng bảo rằng mình vẫn ổn và đừng bận tâm, đến mức em biết chắc đó chính là điều chị sẽ nói lúc này nếu chị cảm thấy giống như em.”
“Chị xin lỗi,” Portia nói. “Lẽ ra chị phải biết đó là ý của em. Chị tự hỏi không biết có bao giờ em muốn thốt ra những lời khó nghe mà lại thôi, hay việc làm tổn thương người khác vốn chưa từng xuất hiện trong đầu em. Chị cũng chẳng định nói câu vừa rồi đâu. Chị vừa trải qua một tuần khá là mệt mỏi lo âu.”
“Có chuyện gì thế?” Rose hỏi. “Kể cho em nghe đi. Em có giúp gì được không?”
“Không,” Portia đáp. “Chị đã suy nghĩ kỹ rồi và đó không phải việc của em.” Cô đứng dậy đi ra phía cửa sổ nơi Rose không thể nhìn thấy mặt mình, và đứng đó nhìn ra ngoài. “Đó là chuyện về mẹ,” cô kết luận.
Rose bật dậy khỏi giường. “Về mẹ á!” cô lặp lại. “Tuần này mẹ lại đổ bệnh nữa sao? Và chị đã không báo cho em biết! Thật tệ là dạo này chị không ghé qua, nhưng em bận lắm—” nụ cười của cô phản chiếu một phần sự cay đắng của Portia “—và khá là khốn khổ. Chắc chắn là chiều nay em sẽ sang rồi.”
“Ừ,” Portia nói, “chị đoán là chiều nay em sẽ sang. Đó là lý do tại sao chị muốn gặp riêng em trước.”
“Riêng tư á!” Rose chồm tới, nét mặt sắc hẳn lại. “Ôi, đừng đứng ở chỗ đó khiến em không thể nhìn thấy chị! Kể cho em nghe chuyện gì đã xảy ra đi.”
“Chị sẽ kể đây,” Portia nói. “Số là, chị không hài lòng với lão bác sĩ Murray chút nào. Cái thái độ nhỏ nhẹ bên giường bệnh của lão, cùng cách động viên em cứ như thể em là một đứa trẻ sắp bị nhổ răng, khiến chị phát điên lên được. Chị nghĩ rằng có khả năng, hoặc là lão không hiểu bệnh trạng của mẹ, hoặc là lão không chịu nói cho chị biết những gì lão nghi ngờ. Thế nên đúng một tuần trước, chị đã đưa mẹ đến gặp một bác sĩ chuyên khoa. Ông ấy đã khám rất kỹ lưỡng, và ngày hôm sau chị đã quay lại gặp ông ấy.” Giọng cô trở nên có chút cứng nhắc và lạnh lùng hơn. “Mẹ sẽ không bao giờ khỏi bệnh được đâu, Rose. Mẹ mắc một căn bệnh vô phương cứu chữa. Nó có một cái tên rất dài mà chị không sao nhớ nổi. Điều đó có nghĩa là tim mẹ đang yếu đi — thoái hóa, ông ấy gọi là thế. Ông ấy nói chúng ta chẳng thể làm gì khác ngoài việc làm chậm tiến triển của bệnh. Nó có thể tiến triển nhanh, hoặc cũng có thể chậm. Cơn đau vừa rồi của mẹ chỉ là một triệu chứng thôi, ông ấy bảo vậy. Mẹ sẽ còn những cơn khác nữa. Và rồi dần dần, tất nhiên, sẽ đến một cơn chí mạng.”
Cô vẫn không quay đầu lại từ khung cửa sổ. Cô biết Rose đang khóc. Cô đã nghe thấy tiếng nấc nghẹn ngào theo sau thông báo đầu tiên của mình, và kể từ đó, từng đợt, là âm thanh nức nở bị nén lại. Cô muốn bước sang đó và ôm lấy sinh vật tội nghiệp đang đau khổ trên giường kia, nhưng lại không thể. Cô chẳng cảm thấy gì ngoài một nỗi giận dữ âm ỉ không thể kìm nén trước việc Rose có được sự giải thoát dễ dàng từ những giọt nước mắt, thứ vốn đã bị tước đoạt khỏi cô. Bởi vì Portia không thể khóc.
“Ông ấy nói,” cô nói tiếp, “việc đầu tiên cần làm là đưa mẹ rời khỏi đây. Ông ấy bảo rằng trong khí hậu này, sống như cách mẹ vẫn sống, mẹ khó lòng kéo dài được sáu tháng. Nhưng ông ấy nói rằng ở một vùng khí hậu ôn hòa như miền Nam California, trong một ngôi nhà một tầng không có cầu thang, nếu mẹ được theo dõi cẩn thận suốt ngày đêm để ngăn ngừa sự kích thích hoặc gắng sức quá mức, mẹ có thể sống thêm nhiều năm nữa.”
“Thế nên đó là những gì chúng ta sẽ làm. Chị đã viết thư cho gia đình Fletchers để tìm giúp chúng ta một chỗ ở — một nơi yên tĩnh nhỏ xinh không quá tốn kém, và chị đã sang nhượng lại cửa hàng của mình. Chị muốn làm xong việc đó trước khi bàn với em. Chị sẽ giao ngôi nhà ở đây cho môi giới để bán hoặc cho thuê, và ngay khi nhận được tin từ nhà Fletchers, chúng ta sẽ bắt đầu thu dọn hành lý. Chị hy vọng là trong vòng một tuần tới.”
Khi đó Rose đã thốt lên một câu kỳ lạ. Cô kêu lên đầy vẻ hoài nghi: “Và chị với mẹ sẽ chuyển đến California sống ư! Rồi bỏ lại em ở đây một mình thế này sao!”
“Một mình với toàn bộ cuộc đời của chính em,” Portia thầm nghĩ nhưng không thốt ra thành lời.
“Em không thể tài nào hình dung nổi,” Rose nói tiếp sau một thoáng im lặng. “Có vẻ như... không thể nào tin được. Chị có tin là vị bác sĩ chuyên khoa đó nói đúng không? Bọn họ lúc nào chẳng mắc sai lầm, phải thế không — kết án người ta như thế, trong khi căn bệnh không phải như những gì họ nói? Chúng ta có thể đến gặp bác sĩ khác để chắc chắn hơn không?”
“Thì sao chứ?” Portia nói. “Giả sử chúng ta tìm được một người nói rằng tình hình có lẽ không trầm trọng đến thế, và mẹ hoàn toàn có thể sống ổn ở đây? Làm sao chúng ta biết chắc ông ta đúng — sẽ chẳng dám đặt cược vào điều đó đâu. Hơn nữa, nếu chị lôi mẹ đi gặp thêm bất kỳ bác sĩ nào khác, mẹ sẽ nhận ra mất.”
Rose ngẩng phắt đầu lên. “Mẹ không biết gì sao?”
“Không,” Portia đáp với cái giọng đều đều và lạnh lùng đó. “Chị đã nói dối mẹ chứ. Chị bảo với mẹ rằng bác sĩ nói tình trạng của mẹ rất nghiêm trọng, và cách duy nhất để không trở thành một kẻ tàn phế vô phương cứu chữa là làm theo lời ông ấy — ra California — nghỉ ngơi tuyệt đối trong hai hoặc ba năm — không diễn thuyết, không viết lách, không đi lại gì hết.”
“Em hiểu rõ tính mẹ hơn ai hết để biết mẹ sẽ làm gì nếu biết sự thật về chuyện này. Mẹ sẽ bảo rằng: ‘Nếu ta không bao giờ có thể khỏe lại được nữa, thì việc kéo dài sự sống thêm một năm, hay hai năm, hay năm năm để làm gì; đâu phải thực sự sống, mà chỉ là lết đi trong hình hài nửa sống nửa chết đồng thời hút cạn sức lực của người khác cơ chứ?’ Mẹ sẽ bảo rằng mẹ không tin là tình trạng tồi tệ đến thế, nhưng dù có phải thế hay không, mẹ vẫn sẽ cứ tiếp tục sống như xưa nay vẫn sống, và khi chết thì chết hẳn. Em không biết là mẹ vẫn luôn cảm thấy vui mừng biết bao khi những người già có thể ra đi — ‘khi đang làm việc’, theo cách nói của mẹ sao?”
Giọng cô dịu lại đôi chút khi dứt lời và sự căng thẳng trong dáng đứng bên cửa sổ của cô cũng chùng xuống. Thử thách, hoặc phần tồi tệ nhất của nó, đã qua; những gì cô định nói thì đã nói xong, và những gì cô định không nói, dẫu có vô tình hé lộ một hai lần, cũng không lọt vào tai Rose. Lần đầu tiên cô quay người lại nhìn em gái. Rose đang cúi gục người một cách đáng thương, một tay ôm lấy đầu gối, và cô đang cố lau khô những giọt nước mắt trên tay áo ngủ của mình. Vẻ tiều tụy mang nét trẻ con trong dáng điệu ấy ập đến chiếm lấy Portia như một đợt sóng trào. Cô bước qua phòng và ngồi xuống mép giường. Cô đã có thể tiến lại gần hơn nữa và ôm trọn cô bé vào lòng nếu không vì sợ lại làm em ấy khóc thêm.
“Vâng,” Rose nói. “Đúng là tính mẹ rồi. Và em đoán là mẹ đúng. Thật kinh khủng khi phải sống nửa đời nửa ngơ; — khi biết rằng mình chẳng còn tích sự gì và sẽ mãi mãi như thế. Chỉ là em không tin mọi chuyện sẽ diễn ra theo hướng đó với mẹ. Em tin là chị đã nói sự thật với mẹ mà chính chị không hề hay biết. Chỉ là một cảm giác thôi, nhưng em chắc chắn về điều đó. Mẹ sẽ lại khỏe mạnh và bình phục ở ngoài đó. Chị cũng sẽ nghĩ thế thôi, khi chị được nghỉ ngơi đôi chút.— Chị mệt mỏi đến phát hoảng lên được, tội nghiệp chị của em ạ. Em thấy thật xót xa khi nghĩ đến tuần qua chị đã phải trải qua những gì. Và rằng chị đã vượt qua tất cả một mình; — mà chẳng thèm cho em và Rodney cơ hội nào để giúp đỡ. Em không hiểu tại sao chị lại làm thế, Portia.”
“Ồ, chị thấy đó là việc của mình,” Portia nói với cái giọng khô khan lạnh lùng quen thuộc. “Mọi chuyện chẳng thể diễn ra theo cách khác được. Phải có người làm và chẳng có ai khác ngoài chị cả. Thế thì làm ầm lên để làm gì? Tự làm một mình thực ra lại dễ hơn, và — chị không muốn có thêm rắc rối nào nữa.”
“Nhưng còn bao nhiêu là việc phải làm nữa chứ!” Rose phản đối. “Nào là bán cửa hàng, và đủ thứ. Làm sao mà chị cáng đáng nổi chứ?”
“Đó là may mắn thôi,” Portia thừa nhận. “Em có biết người phụ nữ tên Craig đó không? Có thể em đã gặp rồi. Chị ấy hình như thuộc nhóm vòng ngoài của giới các em. Chị ấy có khá nhiều tiền và chẳng có việc gì làm, và chị ấy có một ý tưởng ngớ ngẩn rằng việc ‘buôn bán’ sẽ rất hợp mốt. Chị ấy đã đến và ngỏ ý mua lại tiệm của chị từ một tháng trước, và dĩ nhiên là chị không thèm đếm xỉa tới. Nhưng đúng vào ngày chị đi gặp bác sĩ chuyên khoa, cơ duyên thế nào mà chị ấy lại gọi điện cho chị lần nữa. Chị xin thời gian suy nghĩ trong hai mươi bốn tiếng, và trong khoảng thời gian đó chị đã quyết định xong. Thực sự là chị đã bán được với giá rất hời. Chị ấy thầu nguyên cả cơ ngơi; hợp đồng thuê nhà, hàng hóa và uy tín cửa hàng.”
Trong tâm trí Rose chỉ văng vẳng một ấn tượng mờ nhạt rằng Portia hẳn phải là kẻ vô cảm và lạnh lùng lắm mới có thể ngay trong ngày bác sĩ tuyên án đã nhìn xa trông rộng đến thế, lại còn chớp lấy một thương vụ hời vào ngày hôm sau — dẫu sao thì cũng cực kỳ tháo vát. “Em ước gì mình được như chị,” cô nói.
Nhưng cô không muốn bị gặng hỏi xem ý mình thực sự là gì, và nhận thấy Portia vừa ném cho mình một ánh nhìn dò xét đầy kỳ lạ, cô bèn đổi chủ đề, hoặc nghĩ rằng mình đã làm vậy.
“Dù sao đi nữa, em rất mừng vì mọi chuyện đã suôn sẻ với chị,” cô nói tiếp; “nào là bán tiệm dễ dàng, và đủ thứ. Và em tin là nó sẽ mang lại cho chị nhiều ích lợi hệt như với mẹ vậy. Được nghỉ ngơi... Chị rất cần điều đó. Chị đã làm việc đến mức kiệt quệ cả người rồi. Và ra ngoài đó, nơi lúc nào cũng ấm áp rạng rỡ, chị sẽ không phải thức dậy trong bóng tối vào những buổi sáng mùa đông nữa và lội bì bõm qua tuyết tan để ra bến xe điện... Rồi có một ngôi nhà nhỏ xinh xắn để ở — chỉ có hai mẹ con chị... Em — em chợt ước gì mình cũng được đi cùng.”
Portia bật cười — một tiếng cười đứt quãng, nghe không tự nhiên khiến Rose nhìn cô với vẻ bối rối dò hỏi.
“À, không có gì,” Portia giải thích. “Chỉ là ý nghĩ em rời bỏ Rodney và tất cả những gì em đang có ở đây — tất cả những thứ tuyệt vời mà em có — để đổi lấy những thứ nghèo nàn ngoài đó. Việc em lại đi ghen tị với chị quả là một điều đáng cười nhỏ, em không nghĩ thế sao?”
Đầu Rose cúi thấp hơn. Cô vùi mặt vào hay bàn tay. “Em ghen tị với chị thật mà,” cô nói. Có một nỗi niềm đam mê câm lặng và nghẹn ngào trong giọng cô. “Tại sao em lại không được ghen tị cơ chứ? Lúc nào chị cũng thật lạnh lùng và quyết đoán. Chị quyết định làm gì là làm cho bằng được. Còn em, em cố làm mọi thứ để rồi chuốc lấy vẻ nực cười. Ồ, em biết mình có xe hơi, có rất nhiều váy vóc kiểu Pháp, có người hầu, và em chẳng phải thức dậy sớm buổi sáng, bởi vì, như chị nói, em chẳng có việc gì khác để làm — và em đoán điều đó có thể khiến một số người hạnh phúc.”
“Em có một người chồng cơ mà,” Portia nói với giọng mỏng manh và lạnh lẽo. “Chị nghĩ điều đó cũng đáng kể lắm chứ.”
“Vâng, và em có tích sự gì với anh ấy cơ chứ?” Rose vặn lại. “Anh ấy không thể nói chuyện với em — không thể bàn về công việc hay bất cứ thứ gì đại loại thế. Và em cũng chẳng giúp gì được cho anh ấy. Em chỉ là một món đồ xinh xắn để anh ấy ve vãn mỗi khi hứng lên, và em là một cục nợ phiền toái mỗi khi em làm rùm beng hay bi kịch hóa mọi chuyện. Chỉ có thế thôi. Hôn nhân — chắc là thế đấy. Chị mới là kẻ may mắn, Portia ạ.”
Sự im lặng kéo dài một lúc lâu trước khi Rose nhận ra có điều gì đó đặc biệt đằng sau nó — nhận ra rằng kể từ khi dứt cơn bùng nổ — thứ mà cô cảm thấy xấu hổ ngay cả khi đang buông thả theo nó, bởi vì nó không đại diện cho những gì cô suy nghĩ, mà là những gì cô cảm thấy vào khoảnh khắc đó — Portia vẫn không hề nhúc nhích; cứ ngồi trân trân như một pho tượng được tạc bằng ngà voi.
Nhận ra điều đó, cô ngẩng đầu lên. Portia không nhìn cô, mà đang nhìn xuống đôi bàn tay đang siết chặt của chính mình.
“Ta đoán là mình cần đúng điều đó,” cô nghe thấy tiếng người chị lớn cất lên qua đôi môi gần như bất động. “Ta cứ nghĩ mọi thứ đã đủ trọn vẹn rồi, nhưng phải đến lúc đó nó mới hoàn hảo — khi em nghĩ rằng ta là kẻ may mắn — may mắn vì chưa từng có một người chồng, hay bất kỳ ai khác trên đời này, yêu thương mình. Và may mắn vào lúc này, khi phải từ bỏ thứ duy nhất có thể thay thế cho điều đó.”
“Portia!” Rose thét lên, bởi vì sự cay đắng sắc lẹm trong giọng nói của chị mình cùng nét mặt bi kịch đến đau đớn ấy thực sự đáng sợ. Nhưng tiếng kêu ấy thốt ra cũng như không bởi chẳng có chút hiệu quả nào.
“Ta đã hy vọng chuyện này sẽ không xảy ra,” những lời nói tiếp tục đều đặn cất lên, từng từ một. “Ta đã hy vọng mình có thể vượt qua chuyện này và cuốn xéo khỏi cuộc đời em mà không để nó xảy ra. Nhưng ta không thể làm được. Có lẽ thế lại hay — có lẽ nó sẽ mang lại chút ít ích lợi cho em. Nhưng đó không phải lý do ta làm thế. Ta làm vì chính bản thân mình. Chỉ một lần này thôi, ta sẽ buông thả! Em sẽ không thích đâu. Em sắp bị tổn thương đấy.”
Rose tự người thẳng dậy và một sự thay đổi kỳ lạ xuất hiện trên khuôn mặt cô, đến mức người ta sẽ không thể nhận ra cô vừa mới khóc. Cô hít một hơi thật sâu và nói với giọng vô cùng kiên quyết: “Chị cứ nói đi. Em sẽ không tìm cách trốn tránh đâu.”
“Có một người đàn ông đến nhà chúng ta đòi tiền nợ vào một ngày nọ,” Portia tiếp tục, hệt như Rose chưa hề lên tiếng. “Mẹ đi vắng, còn chị ở nhà. Hồi đó chị mười bảy tuổi, đang chuẩn bị vào Vassar. Fred là sinh viên năm hai ở Ann Arbor, và Harvey sẽ tốt nghiệp vào tháng Sáu. Em mới chỉ lên bảy — chị đoán là em đi học vắng. Dù sao thì chị ở nhà, và chị đã để hắn vào, rồi hắn làm ầm lên. Hắn dọa sẽ đưa tên chúng ta vào danh sách đen của các tiệm tạp hóa khác nếu không chịu trả tiền.”
“Đó là lần đầu tiên chị biết về những chuyện như thế. Đương nhiên là chị biết chúng ta không giàu có — chị chưa bao giờ có đủ tiền tiêu vặt. Nhưng ý nghĩ về một món tiền tạp hóa cũ chưa trả khiến chị phát ốm. Hôm sau chị bàn lại với mẹ — bảo với mẹ rằng chị sẽ không vào đại học nữa — nói rằng chị sẽ đi kiếm việc làm. Chị bắt mẹ phải kể cho mình nghe tình hình thực tế ra sao, và mẹ đã làm thế, trong khả năng có thể của mẹ. Bọn con trai đang dùng tiền vốn từ gia sản của bố để ăn học, khiến cho nguồn thu nhập từ đó ngày càng teo lại. Mẹ từng dự định chị cũng sẽ làm như vậy. Nhưng thu nhập thực sự chẳng đủ để trang trải cuộc sống hiện tại nữa.”
“Dĩ nhiên là mẹ có thể kiếm ra tiền nhờ việc đi diễn thuyết và viết lách, nhưng tiền bạc chưa bao giờ là thứ mà mẹ tự nhiên nghĩ đến, và khi có một việc lớn lao đáng làm, bà cứ thế lao đầu vào làm bất kể nó có mang lại xu nào cho bà hay không. Thêm vào đó là em sắp sửa chào đời, mà sức khỏe của mẹ lúc đó cũng chẳng lấy gì làm sung sức, và chị thì — à, chị nhìn thấy vị trí của mình ở đâu trong bức tranh đó.”
“Chị đã xin mẹ cho phép mình quản lý tất cả các khoản chi tiêu từ đó về sau, và lo toan mọi việc. Và chị đã tìm được việc làm, bắt đầu tự kiếm tiền nuôi sống bản thân chỉ trong vòng một tuần.”
“Nếu em có một chuyện để nhớ như thế,” Rose nói với giọng run rẩy, “em sẽ chẳng bao giờ quên tự hào về nó chừng nào em còn sống!”
“Chị ước gì mình có thể tự hào về nó,” Portia nói. “Nhưng cũng giống như mọi việc chị làm, chị đã tự tay phá hỏng nó. Chị biết rằng mẹ đang làm một việc lớn lao cao cả rất đáng làm — xứng đáng để chị hy sinh, và chị muốn thực hiện sự hy sinh đó. Nhưng chị cũng không tránh khỏi việc biến nó thành một nỗi bất bình, ấm ức. Suốt bao nhiêu năm qua, lúc nào chị cũng khiến mẹ phải sợ mình — luôn khiến mẹ có cảm giác rằng, cách này hay cách khác, chị đang coi thường công việc và những tư tưởng của bà. Nói thế có lẽ hơi quá lời. Nhưng chị đã từng nhìn thấy mẹ cố gắng giấu giếm sự nhiệt huyết của mình trước mặt chị, chỉ vì cái thói quen khó ưa hay chọc ngoáy của chị.”
“Ồ, dĩ nhiên theo một cách nào đó chị đang tạo điều kiện cho những niềm đam mê đó — chị thừa biết điều đó. Bà sẽ chẳng bao giờ có thể tiếp tục con đường của mình nếu cứ bị cằn nhằn về tiền bạc suốt ngày. Những ý tưởng lớn lao luôn quan trọng đối với bà hơn những tiểu tiết thực tế, nhưng nếu thiếu đi một kẻ có tầm nhìn hẹp hòi, thực tế đến mức khô khan để lo toan những tiểu tiết đó thì những ý tưởng của bà sẽ chẳng có lấy một cơ hội nào. Chị đã cặm cụi làm việc cho đến khi mọi thứ vào guồng, sao cho thu nhập đủ sống — đủ để một mình bà sinh sống. Chị đã vực mẹ dậy. Nhưng rồi...”
“Nhưng rồi còn có em,” Rose nói.
“Chị từng nghĩ mình sẽ buông tay để em tự do,” Portia nói tiếp với vẻ kiên quyết không lay chuyển. “Em đã đến đúng cái tuổi của chị khi chị bắt đầu đi làm, và chị tự nhủ chẳng có lý do gì em không thể nhận phần việc của mình. Nếu mọi chuyện diễn ra khác đi một chút, chị đã nói cho mẹ biết tình hình lúc đó và em đã kiếm được việc ở đâu đó rồi đi làm. Nhưng mọi chuyện lại không theo hướng đó — ít ra là chị không thể ép nó xảy ra — thế nên em đã vào đại học. Chị đã trả tiền cho việc đó, rồi lo cả sắm sửa trang phục cho em, và thế là chị xong việc.”
Rose đang run rẩy, nhưng cô không lùi bước. “V — vậy đó là gì,” cô hỏi nhỏ, “chính xác thì điều gì đã có thể khác đi mà lại không thành? Có phải là — có phải là một người nào đó mà chị muốn kết hôn — mà chị đã từ bỏ để em có được cơ hội của mình?”
Tiếng cười lạnh lùng cộc lốc của Portia cắt vào tai như một lưỡi dao. “Lẽ ra chị nên tin vào điều đó,” cô nói. “Chị đã tự nhủ với bản thân không biết bao nhiêu lần như thế. Nhưng nó không phải sự thật. Chị tự hỏi tại sao em lại nghĩ đến chuyện đó — tại sao em lại nảy ra ý nghĩ rằng một khúc gỗ lạnh lùng như chị lại muốn kết hôn cơ chứ?”
Rose không cố trả lời. Cô chờ đợi.
“Em vẫn luôn coi chị là kẻ lạnh lùng,” Portia nói. “Mẹ cũng thế. Thực ra chị không phải vậy. Chị là — kiểu ngược lại. Chị không tin có bất kỳ cô gái nào khao khát tình yêu và hôn nhân hơn chị đâu. Nhưng chị chẳng thu hút nổi ai cả. Đương nhiên là lúc đó chị làm việc khá vất vả, và điều đó khiến chị quá mệt mỏi chẳng còn thiết đi chơi đây đó — khiến chị trở nên cáu kỉnh và chua ngoa hầu như suốt thời gian. Nhưng chị không tin đó là toàn bộ lý do. Nó sẽ không diễn ra theo chiều hướng đó với em. Chỉ là chẳng có ma nào thèm nhìn lấy chị. Những người đàn ông được giới thiệu với chị đều quên bẵng chị đi — chỉ lịch sự cho qua chuyện — rồi chuồn lẹ nhất có thể. Bọn họ lúc nào cũng ngóng cổ đi chỗ khác để tia một cô nàng nào đó. Mấy gã đàn ông hiếm hoi — hai ba người không giống như thế, thì lại chẳng ra gì. Thế nhưng cuối cùng cũng có một người đàn ông muốn cưới chị, và trong một khoảnh khắc chị đã định đồng ý. Chỉ là — chỉ vì muốn cưới quách một ai đó cho xong. Hắn chẳng có gì xuất sắc, nhưng ít nhất cũng là một con người bằng xương bằng thịt. Thế nhưng chị biết rằng rồi đây mình sẽ căm ghét hắn vì hắn không phải là một ai khác, và chị không tài nào nhủ lòng chấp nhận điều đó. Thế nên chị quyết định gánh vác lấy em thì hơn.”
“Em thấy đấy, chị đã thôi hy vọng, và cố gắng quên sạch mọi chuyện — cố đẩy nó ra khỏi cuộc đời mình. Chị tự nhủ sẽ dùng công việc để thay thế cho nó. Và xét theo một khía cạnh nào đó, chị đã thành công. Công việc ngày càng mở rộng và trở nên thú vị hơn khi nó lớn dần lên. Nó không chỉ đơn thuần là bán những chiếc chân nến bốn đô la, đế giày chuông hay lọ hoa thủy tinh màu xanh. Chị bắt đầu nhận được những dự án thực sự — những dự án lớn từ những nhân vật lớn, và điều đó thật kích thích. Nó giúp chị dễ dàng quên đi hơn. Chị bắt đầu nghĩ rằng có một ngày nào đó chị sẽ tự kiếm lấy một chỗ đứng trong cái thế giới phóng khoáng rộng mở mà những người bạn mới của em nghiễm nhiên có được mà chẳng tốn một giọt mồ hôi.”
“Và rồi, đúng một tuần trước, vị bác sĩ xuất hiện và cắt đứt cơ hội ấy. Ồ, chẳng có lối thoát nào đâu, chị biết điều đó! Chị đoán là cỗ máy số phận đã được cắt may theo kiểu đó ngay từ ban đầu. Chị vẫn luôn nghi ngờ vị Thợ may vũ trụ có khiếu hài hước. Giờ thì chị biết chắc rồi. Chị chính là kẻ may mắn không còn phải lội bì bõm qua tuyết tan nữa. Chị sẽ ra miền Nam California, sống trong một căn nhà nhỏ xinh xắn và làm y tá trong năm hay mười năm, rồi sau đó chị sẽ bị bỏ lại một mình trong cảnh nghèo túng quý phái, chẳng còn chút hứng thú nào với thế giới này, và quá mệt mỏi để mà bận tâm nữa. Và có lẽ chị sẽ sống đến tận tuổi tám mươi.”
“Thế mà,” — cô bất ngờ chồm người tới, và niềm đam mê bấy lâu nay bị kìm nén trong giọng nói bỗng bùng lên thành ngọn lửa — “thế mà, em có thể nói cho chị biết chị có thể làm gì khác đi không? Chị đã sống cái cuộc đời mà người ta vẫn ra rả giảng đạo — một cuộc đời hy sinh cao cả. Nó chẳng hề khiến chị trở nên cao thượng hơn. Nó chỉ khiến chị trở nên nhỏ nhen — bủn xỉn — chua ngoa. Nó vắt kiệt con người chị. Hãy nhìn sự khác biệt giữa chúng ta xem! Nhìn em với sự rộng rãi phóng khoáng — với khả năng yêu và thu hút tình yêu của em xem! Tại sao, ngay cả lúc này em vẫn yêu chị, bất chấp tất cả những gì chị đã nói sáng nay. Chị đã ghen tị với điều đó biết bao — chị suýt đã căm ghét em vì điều đó.”
“Không, đó là lời dối trá. Chị đã muốn làm thế. Thứ duy nhất khiến chị có thể căm ghét em, chính là việc em thất bại. Em phải sống cho thật tốt đấy! Em đã ôm trọn phần của chị lẫn phần của em — em đang sống cuộc đời của chị hệt như cuộc đời của chính em. Chị chính là cành cây đã bị người ta cắt bỏ để em có thể vươn lên. Nếu em đầu hàng và để tuột mất điều lớn lao khỏi tầm tay giống như những gì em vừa lải nhải sáng nay, chỉ vì em quá yếu đuối không giữ nổi nó và chẳng có gan chiến đấu vì nó...”
“Nhìn em này!” Rose nói. Lời nói vang lên tựa như mệnh lệnh trên chiến trường.
Portia nhìn sang. Đôi mắt xanh của Rose đang bừng sáng. “Em sẽ không làm thế đâu,” cô nói rất khẽ. “Em hứa với chị đấy.” Rồi vẻ kiên quyết cứng nhắc trên khuôn mặt cô chuyển thành một nét dịu dàng hơn, và như thể sự kháng cự của Portia chẳng còn đáng kể gì so với một đứa trẻ, cô kéo thốc người chị vào lòng và ôm chặt lấy. Và thế là cuối cùng Portia cũng có được sự giải thoát trong những giọt nước mắt.
