Chúng tôi đi được khoảng mười dặm thì mặt đất bắt đầu dốc lên rất nhanh. Như sau này tôi mới hay, chúng tôi đang tiến đến rìa của một trong những biển đã cạn từ lâu trên sao Hỏa, nơi mà cuộc chạm trán giữa tôi và những kẻ sao Hỏa đã diễn ra.
Chẳng mấy chốc, chúng tôi đã đến chân núi, và sau khi vượt qua một khe núi hẹp, chúng tôi đi vào một thung lũng mở, ở tận phía bên kia là một cao nguyên thấp mà trên đó tôi nhìn thấy một thành phố đồ sộ. Chúng tôi phi ngựa hướng về phía đó, tiến vào qua một con đường trông có vẻ đã đổ nát dẫn ra khỏi thành phố, nhưng con đường chỉ kéo dài đến tận rìa cao nguyên rồi đột ngột kết thúc ở một dãy bậc thang rộng.
Quan sát kỹ hơn khi đi ngang qua, tôi thấy các tòa nhà đều bỏ hoang, tuy không đến nỗi mục nát nhưng mang vẻ bề ngoài như thể đã không có người ở từ nhiều năm, có lẽ là từ nhiều thế kỷ trước. Nằm ở trung tâm thành phố là một quảng trường lớn, và tại đây cũng như trong các tòa nhà bao quanh ngay sát đó đang đóng quân khoảng chín hay một nghìn sinh vật cùng chủng loại với những kẻ bắt giữ tôi—vì giờ đây tôi đã coi chúng là như vậy, bất chấp cách thức mượt mà mà tôi đã bị sập bẫy.
Ngoại trừ đồ trang sức, tất cả đều hoàn toàn trần truồng. Vóc dáng của đám đàn bà ít có điểm gì khác biệt so với đàn ông, chỉ là nanh của họ lớn hơn nhiều so với tỷ lệ chiều cao, có trường hợp cong gần đến tận đôi tai mọc cao trên đầu. Cơ thể họ nhỏ hơn và có màu sáng hơn, còn các ngón tay và ngón chân lại có mầm mống móng tay, thứ hoàn toàn vắng bóng ở những cá thể đực. Những người đàn bà trưởng thành có chiều cao dao động từ mười đến mười hai feet.
Lũ trẻ có nước da sáng màu, thậm chí còn sáng hơn cả đàn bà, và đối với tôi thì đứa nào trông cũng y hệt nhau, chỉ là có đứa cao hơn đứa khác; mà tôi đoán là do lớn tuổi hơn.
Tôi không thấy dấu hiệu của tuổi già cực độ nào ở bọn chúng, và cũng chẳng có sự khác biệt đáng kể nào về diện mạo kể từ tuổi trưởng thành, khoảng bốn mươi tuổi, cho đến tận khi đạt khoảng một nghìn tuổi, lúc chúng tự nguyện dấn thân vào cuộc hành hương kỳ lạ cuối cùng xuôi theo dòng sông Iss—dòng sông mà không một người sao Hỏa sống nào biết dẫn đi đâu, từ lòng sâu của nó chưa từng có ai trở về, hoặc sẽ chẳng đời nào được phép sống nếu dám quay lại sau khi đã dấn thân vào dòng nước lạnh giá và tối tăm ấy.
Chỉ có khoảng một trong số một nghìn người sao Hỏa chết vì ốm đau hay bệnh tật, và có lẽ khoảng hai mươi người tham gia cuộc hành hương tự nguyện. Chín trăm bảy mươi chín người còn lại chết bởi bạo lực trong các cuộc đấu tay đôi, khi đi săn, trong ngành hàng không và chiến tranh; nhưng có lẽ tổn thất nhân mạng lớn nhất lại xảy ra vào thời kỳ thơ ấu, khi vô số những đứa trẻ sao Hỏa trở thành nạn nhân của loài vượn trắng vĩ đại trên sao Hỏa.
Tuổi thọ trung bình của một người sao Hỏa sau tuổi trưởng thành là khoảng ba trăm năm, nhưng lẽ ra đã gần mốc một nghìn năm nếu không vì các nguyên nhân dẫn đến cái chết bạo lực. Do nguồn tài nguyên của hành tinh đang cạn kiệt, hiển nhiên là họ cần phải kìm hãm sự trường thọ ngày càng tăng do kỹ năng tuyệt vời của họ trong ngành trị liệu và phẫu thuật tạo ra, và vì thế sinh mạng con người dần bị xem nhẹ trên sao Hỏa, như được minh chứng qua các trò chơi nguy hiểm và những cuộc chiến tranh gần như liên tục giữa các cộng đồng khác nhau.
Có những nguyên nhân khác mang tính tự nhiên góp phần làm suy giảm dân số, nhưng không gì đóng góp lớn cho kết quả này bằng thực tế là không một nam hay nữ nhân sao Hỏa nào lại tự nguyện sống mà không có vũ khí hủy diệt trong tay.
Khi chúng tôi đến gần quảng trường và sự hiện diện của tôi bị phát hiện, chúng tôi lập tức bị hàng trăm sinh vật vây quanh, những kẻ tỏ ra sốt sắng muốn nhấc bổng tôi khỏi yên ngựa sau lưng người bảo vệ. Một lời từ thủ lĩnh của nhóm đã dập tắt tiếng la ó của chúng, và chúng tôi tiếp tục bước nước kiệu băng qua quảng trường để đến lối vào của một tòa cao ốc tráng lệ bậc nhất mà mắt phàm từng chiêm ngưỡng.
Tòa nhà thấp nhưng trải rộng trên một diện tích khổng lồ. Nó được xây bằng đá cẩm thạch trắng lấp lánh, khảm vàng và những viên đá rực rỡ lấp lánh dưới ánh mặt trời. Lối vào chính rộng chừng một trăm feet và nhô hẳn ra khỏi thân chính của tòa nhà để tạo thành một mái hiên khổng lồ che trên sảnh vào. Không có cầu thang bộ, thay vào đó là một lối đi thoai thoải dẫn lên tầng một của tòa nhà, mở ra một gian phòng rộng lớn được bao quanh bởi các hành lang.
Trên sàn của gian phòng này, nơi rải rác những chiếc bàn và ghế gỗ được chạm trổ tinh xảo, khoảng bốn mươi hoặc năm mươi nam nhân sao Hỏa đang tụ tập quanh các bậc thềm của một bục phát biểu. Ngay trên bục chính, một chiến binh lực lưỡng đang ngồi xổm, đeo đầy đồ trang sức bằng kim loại, lông vũ sặc sỡ và những bộ đồ da được chế tác tinh xảo nạm khéo léo những viên đá quý. Từ đôi vai hắn rủ xuống một chiếc áo choàng ngắn bằng lông thú trắng lót lụa đỏ rực.
Điều khiến tôi kinh ngạc nhất về cuộc tụ họp này và sảnh đường nơi họ tập trung chính là thực tế rằng kích thước của đám sinh vật này hoàn toàn không tương xứng với những chiếc bàn, ghế và các đồ đạc khác; những món đồ này vốn có kích thước phù hợp với con người như tôi, trong khi thân hình to lớn của lũ người sao Hỏa hầu như chẳng thể nhét nổi vào ghế, dưới gầm bàn cũng chẳng có chỗ cho đôi chân dài của chúng. Rõ ràng là trên sao Hỏa còn có những cư dân khác ngoài đám sinh vật hoang dã và kỳ dị mà tôi vừa rơi vào tay chúng, nhưng những bằng chứng về thời cổ đại sâu sắc hiện hữu khắp xung quanh cho thấy những tòa nhà này có lẽ từng thuộc về một chủng tộc nào đó đã tuyệt chủng từ lâu và bị lãng quên trong quá khứ mờ mịt của sao Hỏa.
Đội của chúng tôi đã dừng lại ở lối vào tòa nhà, và theo hiệu lệnh của thủ lĩnh, tôi được hạ xuống mặt đất. Lại luồn tay vào cánh tay tôi, chúng tôi tiến vào phòng khánh tiết. Có rất ít nghi lễ được tuân thủ khi tiếp cận vị thủ lĩnh người sao Hỏa. Kẻ bắt giữ tôi chỉ đơn giản sải bước tiến thẳng về phía bục, những kẻ khác dạt ra nhường đường khi hắn tiến lên. Vị thủ lĩnh đứng phắt dậy và cất tiếng gọi tên kẻ hộ tống tôi, và ngược lại, hộ tống dừng bước rồi xướng tên vị thủ lĩnh kèm theo tước hiệu của ông ta.
Vào thời điểm đó, nghi lễ này và những lời họ thốt ra chẳng có ý nghĩa gì với tôi cả, nhưng sau này tôi mới biết đây là cách chào hỏi thông thường giữa những người sao Hỏa lục. Nếu những người đàn ông là người lạ, và do đó không thể trao đổi tên cho nhau, họ sẽ lặng lẽ trao đổi đồ trang sức nếu sứ mệnh của họ mang tính hòa bình—còn không, họ sẽ đấu súng hoặc giải quyết màn chào hỏi bằng một thứ vũ khí nào đó trong số các loại vũ khí của họ.
Kẻ bắt giữ tôi, tên là Tars Tarkas, trên thực tế là phó thủ lĩnh của cộng đồng, một người có năng lực lớn về chính trị và chiến binh. Rõ ràng hắn đã giải thích ngắn gọn các sự việc liên quan đến chuyến thám hiểm của mình, bao gồm cả việc bắt giữ tôi, và khi hắn dứt lời, vị thủ lĩnh đã nói chuyện với tôi một hồi lâu.
Tôi đáp lại bằng thứ tiếng Anh xưa cũ tốt đẹp của chúng tôi chỉ để thuyết phục ông ta rằng cả hai chúng tôi đều chẳng thể hiểu đối phương; nhưng tôi nhận thấy khi tôi mỉm cười nhẹ lúc dứt lời, ông ta cũng làm y như vậy. Sự thật này, cùng với sự việc tương tự trong lần trò chuyện đầu tiên của tôi với Tars Tarkas, đã thuyết phục tôi rằng chúng tôi ít nhất cũng có một điểm chung: khả năng mỉm cười, và do đó là biết cười, biểu thị cho sự có khiếu hài hước. Nhưng rồi tôi sẽ phải học ra rằng nụ cười của người sao Hỏa chỉ là một thủ tục phớt lờ, và tiếng cười của họ là thứ khiến những người đàn ông tráng kiện nhất cũng phải tái mặt vì kinh hãi.
Những quan niệm về sự hài hước của đàn ông lục sắc trên sao Hỏa hoàn toàn trái ngược với khái niệm của chúng ta về những thứ kích thích niềm vui sướng. Cơn hấp hối của một sinh vật đồng loại đối với những sinh vật kỳ lạ này lại là nguồn cơn kích thích sự vui nhộn cuồng nhiệt nhất, trong khi hình thức giải trí phổ biến nhất của họ là ban cái chết cho các tù nhân chiến tranh bằng nhiều cách thức tinh vi và kinh hãi.
Các chiến binh và thủ lĩnh tụ tập xung quanh đã quan sát tôi rất kỹ, nắn bắp thịt và cấu trúc da của tôi. Vị thủ lĩnh chính sau đó rõ ràng ra hiệu bày tỏ mong muốn được xem tôi biểu diễn, và ra hiệu cho tôi đi theo, ông ta cùng với Tars Tarkas bắt đầu bước về phía quảng trường mở.
Lúc bấy giờ, tôi chẳng hề cố gắng đi lại kể từ thất bại thảm hại đầu tiên, ngoại trừ lúc bám chặt lấy cánh tay Tars Tarkas, và thế là giờ đây tôi cứ nhảy lò cò và thoăn thoắt bay lượn giữa những chiếc bàn chiếc ghế như một con cào cào khổng lồ. Sau khi tự bầm dập tơi tả trước sự thích thú của đám người sao Hỏa, tôi lại phải quay lại dùng cách bò, nhưng điều này không làm họ vừa lòng và tôi bị một gã cao kều thô bạo xách xốc người đứng phắt dậy—gã đã cười hả hê nhất trước những hoạn nạn của tôi.
Khi gã ném thốc tôi đứng thẳng chân xuống đất, khuôn mặt gã áp sát vào mặt tôi và tôi đã làm điều duy nhất mà một quý ông có thể làm trong hoàn cảnh bị đối xử tàn bạo, thô lỗ và thiếu tôn trọng các quyền của một người tha hương: tôi vung thẳng cú đấm vào quai hàm gã và gã ngã gục xuống như một con bò bị hạ sát. Khi gã đổ sụp xuống sàn, tôi xoay người lại với lưng tựa vào chiếc bàn gần nhất, chuẩn bị tinh thần bị vùi dập bởi sự trả thù từ đồng bọn của gã, nhưng quyết tâm chiến đấu một trận ra ngô ra khoai với chúng chừng nào chênh lệch lực lượng còn cho phép trước khi tôi từ bỏ mạng sống.
Tuy nhiên, nỗi sợ của tôi hoàn toàn vô căn cứ, bởi vì những kẻ sao Hỏa khác, ban đầu sững sờ vì kinh ngạc, cuối cùng lại bật lên những tràng cười và tiếng vỗ tay cuồng nhiệt. Tôi đã không nhận ra đó là tiếng vỗ tay, nhưng sau này, khi đã quen với phong tục của họ, tôi mới biết rằng mình đã giành được thứ mà họ hiếm khi ban phát: một biểu hiện của sự tán thưởng.
Gã đàn ông mà tôi vừa đánh gục vẫn nằm bất động ở nơi gã ngã xuống, và chẳng có tên đồng bọn nào đến gần gã cả. Tars Tarkas bước về phía tôi, giơ một cánh tay ra, và cứ thế chúng tôi tiến ra quảng trường mà không gặp thêm rắc rối nào nữa. Dĩ nhiên là tôi chẳng hề biết lý do tại sao chúng tôi lại ra khoảng đất trống, nhưng tôi chẳng phải chờ lâu để được sáng tỏ. Đầu tiên họ lặp đi lặp lại từ “sak” rất nhiều lần, rồi Tars Tarkas thực hiện vài cú nhảy, lặp lại đúng từ đó trước mỗi lần bật nhảy; sau đó, quay sang tôi, hắn nói: “sak!” Tôi hiểu chúng đang muốn gì, và thu hết sức bình sinh, tôi “sak” một cú thành công mỹ mãn đến mức vượt qua khoảng cách hơn một trăm rưỡi feet; và lần này tôi không hề mất thăng bằng, mà đáp xuống hai chân vững chãi mà không hề ngã. Sau đó, tôi quay trở lại nhóm chiến binh bằng những bước nhảy nhẹ nhàng chừng hai mươi lăm hay ba mươi feet.
Màn biểu diễn của tôi đã được chứng kiến bởi vài trăm người sao Hỏa cấp dưới, và chúng lập tức nhao lên đòi xem lại, vị thủ lĩnh liền ra lệnh cho tôi làm tiếp; nhưng tôi vừa đói vừa khát, và ngay lúc đó đã hạ quyết tâm rằng phương pháp duy nhất để cứu vấy bản thân là đòi hỏi ở những sinh vật này sự đối xử mà rõ ràng chúng sẽ không tự nguyện ban phát. Thế nên tôi phớt lờ những mệnh lệnh “sak” được lặp đi lặp lại, và mỗi lần chúng hô lên, tôi lại chỉ tay vào miệng và xoa xoa bụng mình.
Tars Tarkas và vị thủ lĩnh trao đổi vài câu, và người đi đầu liền gọi một thiếu nữ trong đám đông, đưa cho cô ta vài chỉ thị rồi ra hiệu cho tôi đi theo cô. Tôi nắm lấy cánh tay cô ta đưa ra và cùng nhau chúng tôi băng qua quảng trường hướng về một tòa nhà lớn ở phía bên kia.
Người bạn đồng hành xinh đẹp của tôi cao khoảng tám feet, vừa bước vào tuổi trưởng thành chứ chưa đạt đến chiều cao tối đa. Cô có làn da màu xanh ô-liu nhạt, bề mặt nhẵn nhụi và bóng bẩy. Tên cô, như sau này tôi được biết, là Sola, và cô thuộc đoàn hầu cận của Tars Tarkas. Cô dẫn tôi đến một căn phòng rộng rãi nằm trong một trong những tòa nhà hướng ra quảng trường, mà nhìn vào đống lụa và lông thú bừa bộn trên sàn, tôi đoán đây là phòng ngủ của một vài người bản xứ.
Căn phòng được chiếu sáng tốt bởi một số ô cửa sổ lớn và được trang trí đẹp mắt bằng các bức bích họa cùng tranh khảm, nhưng trên tất cả dường như vẫn vương vấn thứ dấu ấn không thể diễn tả nổi của thời gian, khiến tôi tin chắc rằng những kiến trúc sư và nhà thợ xây nên những công trình kỳ diệu này hoàn toàn không có điểm gì chung với lũ bán khai thô bạo hiện đang chiếm giữ chúng.
Sola ra hiệu cho tôi ngồi xuống đống lụa gần giữa phòng, rồi quay người lại, phát ra một tiếng rít kỳ lạ như thể đang ra hiệu cho ai đó ở căn phòng bên cạnh. Đáp lại tiếng gọi của cô, tôi lần đầu tiên được chiêm ngưỡng một kỳ quan mới trên sao Hỏa. Nó lạch bạch lê bước trên mười chiếc ngắn ngủn của mình, rồi ngồi xổm xuống trước mặt cô thiếu nữ giống như một chú chó con ngoan ngoãn. Con vật có kích thước cỡ một con ngựa lùn Shetland, nhưng cái đầu lại có chút nét giống loài ếch, chỉ có điều bộ hàm được trang bị ba hàng nanh dài và sắc nhọn.
