Việt Nam Thư Quán - Thư viện Online

Hôm nay thời tiết dễ chịu, gió hiu hiu, thoảng trong không gian một mùi hoa nhè nhẹ từ đâu đó. Gương mặt bác Thành hồng hào và tâm trạng cũng vui. Ông cho chúng tôi xem ảnh gia đình, từ các cụ Bùi Thân, Bùi Túc, Bùi Biên, ông bà bác sĩ Tín đến các anh chị em là Ngọc Hoa, Ngọc Nữ, Kiến Quốc, Kiến Nghĩa... Những bức hình cho chúng tôi thấy từ thời trẻ măng, anh chàng Kiến Thành đã thừa hưởng nét điển trai, hào hoa từ người cha.

Tiếp câu chuyện lần trước, ông hỏi chúng tôi:

“Mình đi qua cả một giai đoạn lịch sử phức tạp rồi, hôm nay các cháu có muốn thay đổi không khí chút không? Bác sẽ nói về tình yêu nhé!” “Bọn cháu ủng hộ ạ.” Cả đám hưởng ứng nồng nhiệt.

Đặt một ít bánh kẹo, hoa quả lên bàn, ánh mắt bác Thành mơ màng:

“Hồi bác Thành đi học ở Hội An, trường con trai bên đây, trường con gái bên kia, nam nữ đi học đều mặc áo dài. Mình thích nhìn mấy đứa con gái bên kia lắm, nhìn nó đứng, nó chạy đi chạy lại mà không yên. Kế bên trường có gia đình người Pháp làm công chức của hải quan, có hai đứa con gái tóc vàng, xinh lắm. Hồi đó chín, mười tuổi mình để ý con gái rồi nhưng mà đâu có làm bạn bè gì được. Cái này có hai mặt nhé. Một mặt là sự nghiêm túc với vấn đề đào tạo, mặt khác là hạn chế trong vấn đề phát triển con người. Nó ấm a ấm ức trong lòng, rồi mỗi lần có cơ hội gặp nhau thì cứ bẽn lẽn thế nào đó.”

Lớn hơn một chút, đi học trường Tàu trong Quy Nhơn, Hai Thành thầm thương trộm nhớ cô con gái ông chủ khách sạn Victoria. Con trai 13, 14 tuổi lạ lắm, thích người ta không dám nói gì, nhưng mà vẫn thích. Cô bé đi học về, anh chàng mượn xe đạp vòng quanh xem nàng nhảy dây... Vào Sài Gòn, ở chỗ thầy Vương Gia Cần, Hai Thành gặp một cô xinh lắm cũng tới đó học. Hỏi ra Hai Thành mới biết cô ấy là con ông Nguyễn Duyên, nhỏ hơn mình hai, ba tuổi, nhà dưới đường Catina, đối diện hiệu sách Albert Portail, nay là hiệu sách Xuân Thu trên đường Đồng Khởi. Hai Thành mới giả bộ đi coi sách, nhìn qua bên kia, qua cửa sổ chạm vàng, cho đến khi nhìn thấy cô ấy mới về. Một thời gian sau anh chàng cũng làm quen. “Hồi đó ông papa mua xe hơi rồi, xe dài sáu mét thế này này, hai hàng ghế. Không nhớ nhắn tin thế nào mà cổ cũng ra ngõ sau rồi bác Thành đón đi chơi. Lên An Nhơn, Thủ Đức chơi, mỗi đứa một góc, có hai thằng em Tí với Tùng theo cổ vũ. Vào vườn thú có băng ghế dài, cổ ngồi bên đây, mình ngồi bên đây.” Hai Thành muốn xích lại mà chẳng dám. Nhưng cậu biết người ta thương mình đó.

“Bác biết yêu sớm thật đấy. Và cháu thấy hồi đó như thế là rất ga lăng, rất sành điệu rồi. Mọi chuyện sau đó tiến triển tới đâu ạ?”

“Trước khi cổ lên Đà Lạt học, sợ tình yêu đi luôn, cổ mới nhờ thằng em chuyển cho mình cuốn sổ có ghi những lời lẽ yêu thương. Đó là lá thư tình đầu tiên trong đời làm mình cảm động lắm.”

Năm 1949, Hai Thành đi học bên Pháp thì chuyện dừng ở đấy. Ở Paris, anh chàng ở trong khách sạn Hotel de Senlis, số 7 đường Malebranche. Nhóm ba “chàng lính ngự lâm” học ở tầng năm, ăn cơm trên tầng bảy thì phía trước là một tòa nhà bảy, tám tầng. Nhìn qua sân thượng bên đó, Hai Thành thấy một cô bé xinh xắn cầm khăn, mặc áo tắm đi qua đi lại phơi nắng. Một hồi thì cậu ngoắc tay, bên kia cũng ngoắc lại. Cậu lấy bảng viết chữ, cô bé cũng viết lên kính trả lời, hai bên gửi thông điệp làm quen trong mấy tháng. Một hôm ông chú Thạnh với Trương Đình Lâm, Phan Hoàng Định và mấy người tổ chức đi công viên Parc de Sceaux chơi. Cậu viết chữ hỏi bên kia đi không, nàng gật đầu. Cô bé đứng trên sân thượng nhìn sang thì thấy lớn lắm mà gặp ở ngoài thì nhỏ xíu, khoảng 15 tuổi, mặt đầy tàn nhang nhưng thánh thiện như Đức Mẹ. Công viên Parc de Sceaux như một rừng cây thơ mộng, chỗ nào đẹp cứ việc lăn ra mà ngủ, từ đấy Hai Thành với cô bé Marcelle trở nên thân thiết.

“Bác đào hoa thật, chưa xong mối tình này đã tới mối tình kia...”

“Hai đứa dẫn nhau đi chơi mỗi ngày, không đi đâu xa thì đi quanh đền Pantheon giữa Paris mấy chục vòng mà chẳng mỏi chân. Marcelle bạo lắm, một hôm rủ mình về nhà. Bác Thành sợ bố cổ nên cổ hẹn tám giờ tới cửa sau rồi cổ mở cửa cho mà vô. Một thằng 18, 19 tuổi với một con bé 15, 16 tuổi, lần đầu tiên mình có bạn tình nhưng không có làm chi hết.” Bác Thành tủm tỉm. “Nhiều khi mình đi chơi với mấy anh kia tới chín, 10 giờ mà cổ vẫn chờ từ tám giờ để mở cửa cho mình lên. Lúc thì vào phòng, lúc thì lên sân thượng ngắm bầu trời sao lấp lánh, hai đứa cứ ôm nhau và thủ thỉ suốt mấy năm liền, cho tới khi bác Thành đi Mĩ học. Ngồi bên nhau trong bục cầu thang suốt đêm, lạnh lẽo lắm mà vẫn thấy ấm áp... Người tình Paris của bác Thành đấy.”

“Sau cô Marcelle thì bác gặp bác gái bên Mĩ ạ?”

“Ừ. Bà xã tên Minh Đẩu. ‘Minh’ là sáng, ‘Đẩu’ là sao, ‘Minh Đẩu’ nghĩa là sao sáng. Ông bố là Bố chính[1], ông nội là quan đại thần Thái tử Thiếu bảo, Hàn lâm Đại học sĩ Nguyễn Văn Bân, người gốc Thạch Thất, Sơn Tây. Bên ngoại thì họ Dương, không kém phần ‘quí tộc’. Ông ngoại cũng là Thái tử Thiếu bảo, Hàn lâm Đại học sĩ Dương Lâm, quê ở Vân Đình, Hà Đông. Gia đình khuôn phép như thế nên bà xã cũng không yêu đương linh tinh.

Bà xã cùng người chị tên Vân Linh từ Hà Nội qua Cornell học. Bao nhiêu người chạy theo hai chị em làm quen. Mấy anh thích bà xã lắm nhưng bả không thích: Một anh kĩ sư MIT nổi tiếng học giỏi, lớn tuổi hơn bả; một anh khác là Huỳnh Sanh Thông hơn bả 1, 2 tuổi, học ở Cornell, cực giỏi, đầu tóc như cú vọ, sau làm giáo sư ở Đại học Yale, dịch cả Truyện Kiều ra tiếng Anh đấy. Anh đó cũng kì lắm, bố mẹ gửi qua học ‘business’, ảnh tốt nghiệp loại ‘Summa cum laude’, tức là hạng xuất sắc, kiểu như đạt 99/100 vậy. Sau đó ảnh nói: ‘Bố mẹ, con làm xong phận sự bố mẹ giao rồi, bây giờ con học thứ khác.’ Thế rồi ảnh đi học Nhân chủng học, ‘anthropology’, cũng lại xuất sắc luôn. Còn anh Nguyễn Chí Hiền trẻ hơn bà xã mấy tuổi, cao hơn 1,7 mét. Ảnh học siêu cực kì mà chơi cũng cực kì, đánh đàn rất hay, bóng bàn rất tài. Bóng bàn ảnh không thèm thi, mà chờ thằng nào thi vô địch rồi ảnh thách đấu, đánh thằng kia thua thì thôi. Tại Mĩ, các nam sinh viên ở chung trong một ngôi nhà của trường, lập thành từng nhóm gọi là Fraternity, nữ thì có Sorrority. Fraternity có hoạt động Friday Night Out vào thứ sáu, mời bọn con gái tới liên hoan, uống rượu ở phòng tiếp khách. Hiền không thèm tham gia. Nó để cho tụi kia uống say mềm, lênh chênh lảo đảo hết rồi, nó mới ở trên lầu xuống. Nó đi vòng vòng thấy cô nào đẹp nhất, xinh nhất thì nó lôi đi chơi... Bao nhiêu anh theo đuổi nhưng tự nhiên bà Minh Đẩu thích mình rồi dẫn mình ra tiệm nữ trang bảo mua nhẫn đính hôn đó. Mà bác Thành cũng nhỏ tuổi hơn bả, nên khi biết chuyện, thằng Hiền kêu lên: ‘Thế mà tôi đã coi chị Đẩu như một người chị. Tôi mà biết chị đi lấy thằng Thành này thì tôi đã...’”

Tất cả chúng tôi phá lên cười.

“Cháu vẫn luôn ngạc nhiên khi nghe về quyết định hôn nhân của bác.”

“Thời đại đó như vậy, con người nó như vậy. Cả bác Thành với bà xã đều không biết gì. Có một dạo vợ chồng mình ở cùng vợ chồng anh chị Lê Phát Đạt tại New York học nghiệp vụ ngân hàng, đó là năm 1956. Một hôm đi học về, chị Đạt cứ nhìn mình tủm tỉm cười. Không hiểu là chuyện gì, xong một hồi bà xã lôi mình vào tỉ tê: ‘Mình biết không? Hôm nay tôi đi khám bác sĩ, xem tại sao lấy nhau gần ba năm rồi chưa có con. Bác sĩ bảo vẫn còn nguyên thì làm sao mà có con được. Bác sĩ dạy quan hệ vợ chồng thì phải làm như thế này, thế này. Anh làm không đúng.’ Bà xã đi về kể cho chị Đạt nghe thì chị ấy tức cười lắm, bảo thằng cha này nói dóc ghê gớm, bao nhiêu người yêu mà lấy vợ ba năm không biết làm gì cả, để vợ vẫn còn nguyên. Không biết những người khác thế nào chứ bác Thành thì như vậy đấy.”

Mấy bác cháu cười nói rôm rả. Lắng lại một chút, bác Thành nói tiếp:

“Quyết định kết hôn là để chiều lòng người thật sự yêu thương mình chứ không theo mong muốn của lòng mình. Nó khác với Marcelle, là một mối quan hệ mình không bao giờ có thể quên nhau.”

“Sau đó bác còn gặp lại cô ấy không?”

“Có. Bác Thành qua Mĩ năm 1951 thì cổ ở Pháp lấy chồng. Năm 1956, bác qua Paris chơi thì cổ đã có một đứa con đầu lòng ba tuổi và một đứa nữa trong bụng. Hai người dắt nhau ra công viên Luxembourg ngồi nói chuyện suốt mấy tiếng đồng hồ dưới tán cây ‘marronnier’[2]. Năm 1962, bác Thành gặp lại cổ khi qua Pháp mua thiết bị nghiền phân chim từ Hoàng Sa. Bác ở khách sạn Champs Élyseés thì cô ấy kêu bắt taxi tới nhà cổ ở ngoại thành chơi, từ 10 giờ đến 12 giờ mới tới nhà. Các con đi đâu hết, cổ ở nhà một mình. Cổ làm một ấm cà phê to đùng. Mình mới hỏi làm cho ai uống nhiều dữ vậy, cổ nói làm cho mình anh thôi. Mình lại nói, uống nhiều cà phê vậy sao ngủ được, thì cổ bảo tới đây để thức chứ để ngủ đâu. Thế là hai người ở đó ngồi chơi, tâm sự suốt đêm. Khi bác Thành trở lại định cư ở Pháp năm 1965, cổ chuyển về sống ở một căn biệt thự khá yên tĩnh. Tiệm đồ cổ của bác Thành ở số 6 đường Odéon, con đường văn hóa có nhà hát Odéon. Mỗi lần cô ấy đi ngang qua, lấy cây dù khỏ khỏ vào cánh cửa. Bác Thành ra mở cửa, cổ hỏi đang làm gì rồi rủ đi chơi.

“Bác với cô ấy còn gặp nhau tới khi nào ạ?”

“Tới khi bác Thành về Việt Nam thì không gặp lại cổ nữa. Ngọc Hoa kể là cổ có tới thăm Ngọc Hoa và vẫn hỏi thăm mình. À, còn cô con gái Federich thì vui vẻ, phóng khoáng lắm. Bố nó đi làm đâu tận Phi châu. Hồi mình gặp là nó còn đang trong bụng mẹ, đến năm 1986 có lần mẹ nó đi thăm nó ở Nice, miền Nam nước Pháp, thì nó đã gần 30 tuổi rồi và rất ủng hộ mẹ gặp bác Thành. Nó kêu, nếu mẹ gặp bác Thành thì nhắn cho con gái biết. Dù không gặp nữa bác vẫn luôn nhớ cái thuở đầu tiên. Marcelle là người tình đầu tiên mình ôm nhau đi ngủ, cũng là người đầu tiên cho mình cái rung động đắm say như một luồng điện thấp áp. Cổ giống một ngọn lửa mãnh liệt mà âm thầm, đặc biệt vô cùng.”

“Những rung động đó có phải là điều còn thiếu trong cuộc hôn nhân của bác với bác gái?”

“Bà xã là một người đặt nặng vấn đề gia đình, luôn nghĩ tới việc vun vén hạnh phúc gia đình, đem mọi thứ mình có cống hiến cho chồng con. Khi bà xã qua Paris năm 1966 thì bác Thành cũng hay qua lại chỗ mấy cô họ Bảo, lo bán đồ cổ thì bả ở nhà một mình buồn. Bà xã với một cô cháu rủ nhau đi học tiếng Trung, gặp một ông người Pháp tên là François ở lớp. Nhiều lần về nhà bác Thành thấy vợ nấu ăn tiếp bạn François. Không biết tình bạn của họ tới đâu, bác Thành hơi bực nhưng không thắc mắc. Còn bả thì ghen tuông dữ dội. Nhiều khi bác Thành về bả cũng lục túi xem có gì, đi đâu, với ai. Bên Pháp, đi đâu xa thì mình không lái mà thuê xe người ta cho tiện. Một lần bà xã tìm được tờ hóa đơn thuê xe kí tên cô nhân viên cho thuê xe là Yvonne gì đó, bả mới tra hỏi: ‘Anh đi đâu với cô Yvonne de Chalumeau?’ Trớ trêu là hồi ấy có một cô Yvonne de Chalumeau người lai đẹp nổi tiếng ở Sài Gòn.”

“Lúc đó bác phản ứng như thế nào?”

“Bác chẳng nói gì, làm dịu những chuyện đó rất khó, tính mình nó vậy. Nhưng có một chuyện bác rất nhớ. Khi đó cả nhà đã chuyển đến Milon-la-Chappelle. Bác Thành làm việc bận rộn và vô ý không mua quà cho con khi Noel đến. Anh François tới nhà chăm sóc bọn trẻ và dẫn đi mua quà. Noel là 24 thì bác Thành chờ mấy đứa nhỏ chơi mấy món đồ chơi đó đến mồng một năm mới, rồi kêu tụi nhỏ đem hết quà của François đưa mình. Tụi nhỏ không biết mình làm gì nên mang ra hết. Bác Thành nói: ‘Quà của bố mua thì chơi được còn quà của người khác mua bố không bằng lòng. Bây giờ đã qua Noel, sang năm mới rồi thì bố không chấp nhận nữa’ rồi bỏ hết đồ chơi vào thùng đem ra rừng đổ luôn, nào búp bê, nào xe...”

“Có lẽ bác hối hận vì chuyện đó?”

Bác Thành gật đầu, chùng giọng:

“Tới tận bây giờ vẫn hối hận. Chuyện người lớn với nhau, không bằng lòng với anh kia thì nói anh ấy, không bằng lòng với vợ thì nói vợ. Hành động của mình như thế là vô ý thức đối với trẻ con. Mình có con mà những ngày lễ tết mình không có thời gian mua quà cho nó, săn sóc cho nó trong khi người khác mua quà, chăm sóc chúng nó mình lại nhẫn tâm đem đổ đi, không được! Có những chuyện như thế mình mới biết để rút kinh nghiệm, tự đánh giá và tự sửa mình.”

“Các con của bác có biết chuyện giữa bố mẹ không?”

“Sau này con gái Kim Chi mới hỏi bác Thành: ‘Papa ơi, tại sao papa với mama không thích nhau mà khi còn trẻ không ly dị để có cơ hội đi tìm hạnh phúc khác? Để tình cảnh như vậy, sống chung mà không hạnh phúc thế là thế nào?’ Bác Thành trả lời: ‘Mẹ không muốn ly dị, mẹ nói ly dị thì để lại tiếng xấu cho con là bố mẹ bỏ nhau, không ra gì. Vậy nên làm gì thì làm, mẹ không chấp nhận ly dị.’ Mình cũng nói thật cho Kim Chi biết. Mẹ muốn gia đình đầm ấm, bố có thể về nhà, mẹ hy sinh tất cả để nuôi các con ăn học. Mẹ muốn gia đình có đủ bố mẹ, các con và không nghĩ tới gia đình khác. Bà xã như thế thì bác Thành chấp nhận cuộc sống không hoàn toàn hạnh phúc bên nhau. Hạnh phúc của bác Thành với bà xã là nhìn con cái lớn khôn, thành đạt. Bác Thành đi làm suốt, ít có thì giờ gần gũi bọn trẻ, chính bà xã nuôi nấng, chăm sóc bọn trẻ đó. Lúc nào con về tiệm cơm ấy cũng có mẹ là trụ cột để nương tựa. Bả là tiến sĩ giáo dục, có thể làm được rất nhiều việc nhưng chấp nhận mở một tiệm cơm nhỏ là vì lẽ đó.”

Ông ngậm ngùi:

“Lỗi của bác Thành... là không đủ can đảm nói ‘không’ vào thời điểm bà xã dẫn mình đi mua nhẫn cưới. Bà xã yêu mình hết mực còn mình lại không. Bà xã có quyền mong đợi trách nhiệm nhiều điều ở người chồng nhưng mình lại không cho bả được cái bả xứng đáng nhận. Suy nghĩ chưa chín chắn của mình trước những quyết định quan trọng của cuộc đời dẫn tới một chuỗi những vấn đề tiếp theo. Hồi năm 1991, bác Thành về Việt Nam, bà xã cũng theo về nhưng chỉ được mấy năm đầu thường xuyên bên nhau vì bác Thành là người như cánh chim phiêu bạt bốn phương trời...”

Chuyện tình yêu của Bùi Kiến Thành mà các bạn đang đọc ở đây, có lẽ mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.

Sau này bác gái sang Mĩ ở với con gái Kim Chi, cuối đời về Hội An sống cùng con trai út Bùi Kiến Thái. Trong lần chúng tôi đến nhà anh Thái tháng 3 năm 2014, anh kể rằng anh trông mẹ 24/7 trong ba năm cuối cùng, tới năm 2012 thì bà mất. Trước đó, bác gái bị nhiều bệnh: tai biến 10 năm, ung thư phải xạ trị, bị tim, rồi gãy xương phải tập đi lại...

“Từ nhỏ tới lớn bả cưng Thái lắm, con út mà, cái gì cũng ưu tiên cậu con út, mẹ con khăng khít với nhau lắm. Con út thì gần mẹ, thương mẹ lắm. Anh Thái như một người y tá cho mẹ vậy, đút cơm, tắm rửa, chăm sóc mọi thứ cho mẹ, vì ở nhà không có ai, vợ Thái phải đi làm. Bả nằm đâu đó, ngồi đâu đó mà 15, 20 phút không thấy mặt Thái là bả kêu Thái ơi Thái hỡi… Còn mấy đứa con của Thái cứ chạy vào chạy ra chơi.”

“Còn các cô tiểu thư họ Bảo, bác cũng rất quý mến họ đúng không ạ?”

“Đó lại là một tình cảm khác, rất vô tư trong sáng. Bảo An, Bảo Yến, Bảo Nga, Bảo Khanh, Bảo Toàn,... Năm 1965, bác Thành vừa sang Pháp thì hay tới chơi với mấy cổ lắm, cả chú Quốc nữa. Không phải chị cả nhưng ở đó Bảo An lớn nhất, khoảng 27 tuổi, còn Bảo Toàn bé tí, hình như 15. Bảo Yến thì có chồng rồi. Các cô đè mình ra phá, bắt ngủ lại không cho về. Cả đám dẹp sa lông phòng khách, trải chăn ra nằm chung. Ngày nào mọi người cũng đùa giỡn đến khuya, hôm sau dậy ăn sáng rồi dẫn nhau đi chơi. Có khi mình thuê xe chở các cô đi du lịch. Mình với các cô cứ thoải mái tự nhiên, sung sướng lắm, cả đám còn tắm chung với nhau cơ, như một đám con nít vậy. Sau này mấy cổ đều lấy chồng, con cái đuề huề rất viên mãn.”

Nói rồi bác Thành lấy trong cặp ra một bài thơ đề ngày 24/7/1984 mà bác viết tặng các cô tiểu thư họ Bảo: