Thay vì 24 giờ về tới Sài Gòn thì cha con Bùi Kiến Thành mất hai ngày. Về đến nơi, cả nhà bức xúc. Bà bác sĩ Tín kêu: “Vợ mày làm cái gì mà nó để mày làm thế này?”

Bà cố gắng giúp đỡ Bùi Kiến Thành chăm sóc bé gái mới tám tháng tuổi trong lúc vắng mẹ. Đó là năm 1958. Tìm người trông nom Kim Chi không phải dễ vì cách nuôi trẻ ở Mĩ khác hẳn ở Việt Nam. Cuối cùng, gia đình Bùi Kiến Thành nhờ được một chị đã có kinh nghiệm trông con cho Giám đốc Ủy ban Cứu trợ quốc tế IRC tại Việt Nam. Có người giúp việc nhà, Bùi Kiến Thành rảnh rang trí óc để làm việc. Sau thời gian tu nghiệp và làm việc tại Hoa Kì, chàng trai Bùi Kiến Thành đã có nhiều kinh nghiệm hơn, nhiều mối quan hệ hơn và sắc sảo hơn trong tư duy.

“Bác tiếp tục công việc tại Ngân hàng Quốc gia chứ ạ?”

“Tiếp tục nhưng không được bao lâu. Bác Thành đưa đoàn chuyên gia của Mĩ qua giúp xây dựng Vụ Thanh tra làm việc với Giám đốc Ngân hàng là anh Nguyễn Hữu Hanh, học bên Pháp về, hơn bác chừng bảy, tám tuổi. Hai bên không đồng ý với nhau về cách vận hành. Mình thì không muốn xung đột với lãnh đạo Ngân hàng Quốc gia. Mình suy nghĩ, việc lập Vụ Thanh tra không có mình vẫn triển khai được, mà thời điểm này mình xin ra ngoài phát triển thành phần dân doanh là phù hợp. Bác Thành mới tới gặp Tổng thống Diệm để xin phép. Ổng nói: ‘Anh có giận dỗi gì không? Đang làm tốt vậy tại sao nghỉ?’ Mình không công kích ai mà chỉ bảo: ‘Bây giờ có nhiều người tốt rồi, họ làm được. Nhưng mà ở Ngân hàng Quốc gia còn nhiều khâu quản lí chưa chặt chẽ, có gì cụ lưu ý.’ Ổng nói: ‘Tùy anh thôi. Bao nhiêu kinh nghiệm anh có mà giúp được Ngân hàng Quốc gia Việt Nam thì hay biết mấy, nhưng nếu anh quyết tâm đi ra khu vực dân doanh thì cũng không vấn đề gì.’”

“Lúc đó bác đã có dự định tham gia vào khu vực dân doanh thế nào chưa ạ?”

“Cơ hội cũng lạ lắm. Mình nói thế rồi tự nhiên Chủ tịch sáng lập Công ty Bảo hiểm American International Underwriters, gọi tắt là AIU, tiền thân của tập đoàn American International Group, AIG nổi tiếng sau này đó, là ông Cornelius Vander Starr mời bác Thành vào làm.”

Bác Thành say sưa kể về lịch sử hình thành của AIG như một dẫn chứng cho việc nắm bắt vận hội. Starr là người Do Thái và từng là quân nhân. Năm 1919, khi 27 tuổi, ông khởi nghiệp dịch vụ bảo hiểm từ một đại lí nhỏ tại Thượng Hải, Trung Quốc với 25 đô la trong túi. Vẻn vẹn 25 đô, vậy mà Starr xây dựng nên vương quốc AIG, cho đến trước khủng hoảng năm 2008, đó là tập đoàn bảo hiểm và tài chính hàng đầu thế giới. Starr đưa dịch vụ bảo hiểm của mình đến Đông Dương từ năm 1925. Tới năm 1959, AIU là công ty Mĩ duy nhất trong số hơn 30 công ty bảo hiểm nước ngoài hoạt động ở Sài Gòn. Họ muốn thay đổi ban lãnh đạo, thay ông giám đốc người Pháp bằng một người Việt Nam có đủ năng lực, kiến thức, uy tín đối với chính quyền sở tại. Họ đi lùng khắp nơi và có người chỉ đến Bùi Kiến Thành.

“Buổi đầu ổng chưa qua, mà gửi CEO bên Hong Kong qua, cũng là một ông rất nổi tiếng tên là Kong Kai Tse, thường gọi là KK, hai chữ đầu tiên. Sau này họ cũng gọi bác Thành là BK. Ông này được biết đến là viên chức tư nhân lãnh lương cao nhất Hong Kong, cao hơn cả Thống đốc. Sau Starr qua gặp bác, ổng quý trọng người châu Á và quyết tâm phát triển. Ổng thuyết phục mình chấp nhận lời mời. Bác suy nghĩ thấy đây là một cơ hội lớn để học hỏi chứ không chỉ là làm việc, lĩnh vực này còn có thể phát triển rất tốt. Vậy nên bác đồng ý, trở thành người Á Đông đầu tiên nhận chức vụ Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc AIU tại Sài Gòn.”

“Họ có thể mời bác vào vị trí ấy khi bác chưa hề có kinh nghiệm và kiến thức nghiệp vụ về lĩnh vực này ạ?” Tôi ngạc nhiên.

“Người Mĩ làm việc chu đáo lắm. Để đặt vấn đề thì họ đã phải nghiên cứu tiểu sử của mình rồi. Thời đó mà có anh Việt Nam học từ Columbia ra, là trường kinh doanh hàng đầu, về làm trợ lí cho Thủ tướng, rồi tiếp quản Ngân hàng Trung ương do Pháp giao lại, rồi làm Viện Hối đoái, rồi qua Mĩ làm Đại diện Ngân hàng Quốc gia Việt Nam, về lại ‘available’ thì ông ấy thấy đấy là một cơ hội rất hiếm... AIU hồi đó chưa làm bảo hiểm nhân thọ, chỉ chuyên bảo hiểm phi nhân thọ. Mình chưa làm bảo hiểm bao giờ thì mình phải học, họ gửi qua Hong Kong sáu tháng để làm quen với tổ chức. Mỗi ngành bảo hiểm phi nhân thọ như bảo hiểm vận chuyển, hàng hải, hỏa hoạn,… mỗi ngành mình mất chừng một tháng để học.

Ngoài ra, họ bổ nhiệm anh Marius Belle, đang làm Phó Giám đốc khu vực châu Á bên Hong Kong qua đặc trách chi nhánh Sài Gòn để hỗ trợ cho mình. Ảnh là người Lyon - Pháp, thích ăn ngon và làm bảo hiểm rất chuyên nghiệp. Họ lại bố trí thêm một phó giám đốc nữa là anh Jack Shaw người Hong Kong, cũng rất giỏi chuyên môn. Mình giao ảnh lo những việc liên quan đến Á Đông, Hong Kong hay cộng đồng người Hoa, anh kia lo cộng đồng Âu châu, mình lo trách nhiệm toàn bộ, chủ yếu là khối doanh nghiệp Mĩ và Việt Nam. Thị trường những người Hoa ở miền Nam rất quan trọng. Đầu thế kỷ XX, trên thì có Pháp, dưới có Hoa kiều chiếm 80, 90% thương mại miền Nam. Ăn thua là vận dụng tài năng của cộng đồng. Những người giỏi mà mình cố gắng nâng đỡ thì người ta sẽ cố gắng hết sức để làm thôi. AIU có sẵn bộ máy, sẵn đội ngũ nhân viên tư vấn cả rồi, mình vào phát triển lên. Có anh người Hoa là tư vấn viên giỏi nhất đất Sài Gòn, mình anh ấy đem về hơn nửa doanh thu cả công ty, như người hùng vậy đó... Ai đi học kinh doanh cũng phải biết một chút về bảo hiểm, nhưng có ai ngờ một anh thanh niên 27 tuổi chưa biết bảo hiểm là gì lại dám bắt tay điều khiển một công ty bảo hiểm.”

“Vâng, vậy bác triển khai công việc thế nào?”

“Trước năm 1954 Pháp kiểm soát bộ máy hành chính nên các công ty bảo hiểm Pháp ở mình phát triển mạnh. Giờ Pháp rút đi và ảnh hưởng của Mĩ tăng lên, mình phải vận dụng triệt để thời cơ để phát triển. Mĩ viện trợ thương mại cho Việt Nam Cộng hòa mấy trăm triệu đô la một năm. Mình đi thương lượng với tất cả ngân hàng, giờ chúng tôi là công ty Mĩ, làm bảo hiểm cho nó là tốt nhất, mình đón gần như toàn bộ hàng hóa từ Mĩ qua. Mấy công ty Pháp coi như thất trận, mới tìm cách khai thác, tận dụng khả năng của mình, bầu mình làm Chủ tịch Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam. Mình còn được mời qua Nhật họp Hiệp hội Bảo hiểm Đông Á (East Asia Insurance Congress). Tới năm 1962 thì AIU đã vươn lên đứng đầu trong các công ty bảo hiểm tại Sài Gòn.

Họ còn khai thác mình ở cái gì nữa? Thì cái anh Thành này là người lái xe vào phủ Tổng thống như lái xe đi chợ vậy. Tổng thống là ghê gớm lắm. Hiệp hội Bảo hiểm cần chính sách gì mới mình nói thì người ta nghe, tụi Tây nói thì không ai nghe. Ví dụ thời kì Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời năm 1960, gạo từ miền Tây chở về Sài Gòn bị Việt Minh bắn, cháy tùm lum. Bây giờ Hiệp hội sẵn sàng bảo hiểm rủi ro chiến tranh, giúp hàng hóa lưu thông và xuất khẩu gạo nhưng việc hộ tống thì cần quân đội. Cuối cùng chi phí hộ tống Chính phủ chịu hết. Bây giờ phải yêu cầu quân đội chiến đấu chứ sao lại đi hộ tống gạo? Nếu không hộ tống, Sài Gòn lấy gạo đâu mà ăn? Xuất khẩu gạo mà gạo không lên tới Sài Gòn thì phải làm sao? Mình đại diện cho Hiệp hội vào nói trực tiếp với Tổng thống thì Tổng thống hiểu ngay. Ổng điện lên Bộ Tổng tham mưu cử Nguyễn Khánh phụ trách. Tướng Nguyễn Khánh sau này chiếm hết quyền lực đó.”

“Dù bác không làm trong Chính phủ nữa nhưng quan hệ giữa bác với anh em Ngô Đình Diệm dường như vẫn rất thân thiết?”

“Mình có thể nói chuyện với ổng bất kì lúc nào. Việc gì quan trọng dính dáng tới Chính phủ thì mọi người phải nói chuyện với đổng lí văn phòng hoặc chánh văn phòng. Sau đó các anh ấy sẽ làm giấy, trình báo, nhưng như thế bao giờ mới xong. Gấp lắm thì mình gọi cho cận vệ, là ông già Ẩn, người mỗi ngày đem cháo cho ông Diệm ăn, mời ông ấy đi dự lễ này nọ. Mình hỏi ông già Ẩn tối nay Tổng thống có bận không, nếu không thì cứ thế vào thôi, kiểu như người nhà vậy. Nhưng bác Thành cũng không lạm dụng cách này, chỉ dùng khi có việc cần kíp. Bác Thành chỉ làm việc qua lại với ông Diệm, ông Nhu thôi chứ không làm việc với ai khác. Với mấy ông bộ trưởng bác chỉ ngồi chơi cùng thôi chứ không bàn chuyện công việc bao giờ.

Năm 1963 kinh tế gặp khó khăn, Bộ trưởng Bộ Kinh tế Hoàng Khắc Thành ngỏ ý mời mình về làm Tổng thư kí trong Bộ, chức vụ chỉ dưới Bộ trưởng thôi. Bác Thành tới xin ý kiến ông Nhu. Ổng bảo: ‘Anh làm mà làm chi? Anh muốn làm Bộ trưởng thì ông Tổng thống kí cho anh một chữ là xong chứ Tổng thư kí làm gì cho mệt. Nhưng tôi cũng không khuyên anh làm Bộ trưởng đâu, làm Bộ trưởng dễ quá. Anh làm Chủ tịch - Tổng Giám đốc cho một công ty quốc tế, hoạt động kinh tế tài chính tầm cỡ quốc tế thì vị thế quan trọng hơn cho đất nước sau này.’ Bác Thành nghe thế nên từ chối làm Tổng thư kí.”

Thế là từ một đại diện Ngân hàng Quốc gia Việt Nam tại Hoa Kì đầy quyền lực, Bùi Kiến Thành sau khi về nước đã chuyển hướng ra phát triển sự nghiệp dân doanh và thành công rực rỡ trong việc điều hành công ty bảo hiểm quốc tế. Nhưng đó chưa phải tất cả hoạt động của chàng trai Bùi Kiến Thành ở giai đoạn này.