Ngày quyết định ra phát triển dân doanh, chưa nói đến chuyện AIU mời về quản lí thì Bùi Kiến Thành vẫn có những dự án riêng của mình.
Âu Trường Thanh[1] là một chuyên gia kinh tế có tài. Ông có dự án xây dựng nhà máy pin-ắc quy, đã nghiên cứu được cơ sở kĩ thuật, thương lượng được với đối tác Philippines chuyên sản xuất bình ắc quy cho Ford, nhưng chưa kiếm được đối tác Việt Nam và còn gặp một số khó khăn với phía Chính phủ. Khi nghe Âu Trường Thanh nói về dự án này, Bùi Kiến Thành nhận lời hợp tác. Ông kéo thêm mấy đại gia về phụ tùng ô tô mà mình có quan hệ từ hồi làm ở Viện Hối đoái. Sáu người đều là chuyên gia đầu ngành, chiếm lĩnh gần 90% thị trường nên ngay từ đầu đã có đầu ra ổn định. Mỗi ông đầu tư vào công ty một ít tiền. Bùi Kiến Thành mời Ngân hàng Việt Nam của Nguyễn Thành Lập tham gia dịch vụ ngân hàng. Nguyễn Thành Lập là người đầu tiên đi học ngân hàng bên Pháp, về nước xin mở được ngân hàng đầu tiên của người Việt giữa bao nhiêu ngân hàng của Pháp. Ông Lập là chỗ quen thân của gia đình vì bác sĩ Tín có tài khoản rất lớn ở đó, từ hồi 14, 15 tuổi Hai Thành đã giúp bố đem tiền tới gửi ở đây. Bùi Kiến Thành là “khách sộp” nên Nguyễn Thành Lập nhận lời ngay. Công ty Sản xuất Ắc qui Việt Nam, viết tắt là VABCO ra đời từ đó. Đây chính là tiền thân của công ty PINACO nổi tiếng hiện giờ.
“Thì ra là vậy. Việc triển khai có thuận lợi không ạ?”
“Mình mời đối tác Philippines qua làm việc, toàn mấy anh cựu sĩ quan quân đội. Họ có nhà máy bình điện bên đó rồi, mình kí hợp đồng, các anh ấy mang công nghệ, mang mẫu nhà máy sang Việt Nam dựng lên, đào tạo người và quản lí cho mình một thời gian. Mình mua linh kiện, nguyên liệu và lo khâu tiêu thụ. Bác Thành sang Mĩ gặp công ty chuyển giao công nghệ là Autolite. Sau khi sáp nhập với Ford, Autolite không được quyền tự do cho mình sử dụng thương hiệu Autolite nữa, nên lập ra một công ty gọi là Prestolite. Công nghệ vẫn thế, chỉ tên là khác. Mình phải trả 3% tổng doanh thu để được dùng thương hiệu quốc tế Prestolite và công nghệ của nó.”
“Nhà máy thì đặt ở đâu ạ?”
“Ông Diệm làm khu công nghiệp đầu tiên tại Việt Nam rộng mấy trăm hécta, gọi là Khu Công nghiệp Biên Hòa, giờ là Sonadezi, lúc chưa giải tỏa thì bác sĩ Tín đang sở hữu đến năm sáu chục hécta trong đó. Giám đốc Khu Công nghiệp là Khương Hữu Điểu, bạn học bên Mĩ với bác. Anh này đánh bóng bàn giỏi lắm, toán cũng rất siêu, trưa nào cũng rủ mình đi ăn cơm Tàu. Ảnh đi học công nghiệp xây dựng đường cao tốc, về nước hợp tác xây dựng đường cao tốc Biên Hòa bây giờ, cao tốc Hà Nội đó. Rồi sau đó Chính phủ giao cho ảnh làm Giám đốc Khu Công nghiệp Biên Hòa. Mình bèn bảo: ‘Ê coi chừng nha! Đất nhà tao trong đó.’ Ảnh nói: ‘Bây giờ tôi là người của Nhà nước rồi, không thể nói chuyện bạn bè được, cứ áp dụng đúng quy tắc của Nhà nước thôi.’ Đất của mình như vậy mà đền bù mấy chục đồng như đất bỏ đi thì đền bù làm gì. Bác Thành tới gặp ông Tổng thống thì ổng kêu mình cứ bàn với mấy người có trách nhiệm chứ ông không giải quyết được. Cuối cùng mình không lấy đồng nào, không kí, không nhận, không chuyển giao, không gì hết. Tới bây giờ đất đó vẫn còn là đất đang tranh chấp vì không có giấy tờ nào chính thức chuyển từ chủ đất cho vào Khu Công nghiệp Biên Hòa. Khi làm công ty bình điện, mình thấy chỗ tốt nhất là trong khu công nghiệp đó, vậy là làm hồ sơ dự án cho ban quản lí duyệt và giao lại khoảng 5 hécta để xây dựng nhà máy.”
“Việc vận hành nhà máy diễn ra như thế nào ạ?”
“Nhà máy chạy ngon lành, ra bình điện chất lượng cực kì cao, không ai cạnh tranh nổi. Lần đầu tiên tại Việt Nam có một liên doanh nước ngoài có thương hiệu nước ngoài, với nhà máy sản xuất công nghệ cao, sản phẩm chất lượng cao nhưng bán giá nội địa. Thị trường dân sự nằm trong tay sáu ông đại gia phụ tùng ô tô cả rồi. Thị trường quân sự cũng cực kì lớn, bác kết nối với ông anh vợ Nguyễn Lương Tài bên quân nhu, giới thiệu cho Thiếu tá Vũ Văn Minh, tính rất nghiêm túc, sòng phẳng, từng ở bên quân nhu, qua làm Phó Giám đốc công ty. Anh này làm việc rất tốt. Mình có người trong người ngoài, từ đó gần như độc quyền cung cấp 100% nhu cầu của quân đội, doanh thu vọt lên gấp đôi luôn.”
Sau này, Bùi Kiến Thành qua Pháp, giao lại cho bác sĩ Tín ở nhà quản lí, có thời gian Mai Văn Hàm làm Giám đốc. “Mĩ ồ ạt đổ quân vào Việt Nam, nhu cầu bình điện tăng lên khủng khiếp. Tổng số lính Mĩ tham chiến ở Việt Nam cho tới khi kí hiệp định Paris năm 1973 là 3 triệu. Lính Mĩ cần quân trang, quân dụng, trong đó có bình điện. Bình ắc quy lính Mĩ dùng là loại bình rất lớn. Lính Mĩ xài phí lắm, dùng bình ắc quy tính ra mấy chục nghìn đô la, móc vào máy bay chở lên những quả đồi cao ngoài Khe Sanh, thả xuống cho tụi ở dưới dùng để truyền tin, nhưng khi đi họ bỏ lại trong ô tô hoặc căn cứ. Bên quân nhu Việt Nam mới cử người qua chào hàng, quân nhu Mĩ kiểm tra chất lượng thấy đạt chuẩn. Thêm mối khách hàng này nữa, thì đến năm 1975 doanh nghiệp của mình đứng số một và áp đảo trong thị trường bình điện, pin, ắc quy, doanh thu bằng năm, bằng mười lúc bác còn ở nhà.”
“Sau năm 1975, bác sĩ Tín bị kết tội tư sản mại bản, còn bác Thành thì bị kết tội ‘vắng chủ’. Nhà nước xã hội chủ nghĩa quốc hữu hóa và đổi thành Công ty Pin Ắc quy miền Nam. Đó là thời điểm hàng trăm nghìn nhà doanh nghiệp đi cải tạo, có người ở năm năm, 10 năm để nghe mấy ông cán bộ Mác xít giảng cho về kinh tế tập trung. Làm kinh tế là tư sản mại bản, là bị lên án, thậm chí tù tội. Đến năm 1986 cải cách đổi mới, Đại hội VI mở ra chính sách kinh tế nhiều thành phần. Năm 2004, họ cổ phần hóa thành PINACO nhưng bác Thành không được ai mời tới và không được chia cho một cổ phần nào.”
“Như vậy là bác làm song song hai việc, công ty bảo hiểm và sản xuất bình điện?”
“Chưa hết đâu, còn cái này hay nữa... Một hôm, ông Nhu gọi bác Thành vào bảo: ‘Anh tổ chức khai thác phân bón trên đảo Hoàng Sa giúp tôi được không?’ Đảo Hoàng Sa chim đậu mấy triệu năm để lại phân dày thành từng lớp cao mấy thước. Có một công ty Việt Nam đã chịu trách nhiệm khai thác tài nguyên, có đối tác Singapore phụ trách vận chuyển, nhưng thời điểm đó họ gặp khó khăn trong việc thanh toán chi phí chuyên chở nên rút ra. Bác Thành nhận lời, lại huy động mấy anh cùng làm VABCO và Ngân hàng Việt Nam góp chung 10 triệu đầu tư, khi ấy lớn lắm. Mình đặt tên là Công ty Phân bón Việt Nam, ông Mai Văn Hàm đứng ra chịu trách nhiệm pháp lí. Mình phải thương thảo với Singapore kí hợp đồng lại. Hồi đó, Singapore còn nghèo, họ quyết tâm giữ mối làm ăn cho công ty vận chuyển. Đích thân Thủ tướng Singapore hồi đó là Lim Yew Hoc sang làm việc nên bên mình phải mời Phó Tổng thống Nguyễn Ngọc Thơ đứng ra mới tương đương, mình là đơn vị thực hiện, cùng tham gia từ sáng đến chiều. Ông Thơ trước cũng góp công móc nối một số nhân sĩ miền Nam về giúp cho Chính phủ Ngô Đình Diệm. Sau khi Ngô Đình Diệm bị giết, Nguyễn Ngọc Thơ lên làm Thủ tướng đầu tiên của chế độ quân phiệt Sài Gòn.”
“Vâng, và dự án này tiến triển tới đâu ạ?”
“Hải quân cho tàu đưa bác Thành với ông Hàm ra Hoàng Sa khảo sát thực địa, tận mắt xem phân chim để lại hàng triệu năm, trộn lẫn với san hô. Mình kí hợp đồng với đối tác đào lên đem về. Mình xử lí được thì nông dân mình đỡ phải nhập phân bón, nhưng tiếc là lúc đó thiếu kĩ sư đủ chuyên môn khoa học nên phân chim chất đầy kho ở cảng Sài Gòn mà không chế biến được. Sau này bác Thành rời Việt Nam thì giao lại công ty cho người khác quản lí, việc sản xuất phát triển không nhiều nhưng công ty nhập phân bón về phân phối cũng ăn nên làm ra...”
Đó là một số việc Bùi Kiến Thành làm trong thời kì Ngô Đình Diệm mà ông kể lại cho chúng tôi nghe. Lần gặp Bùi Kiến Thái, con trai út của ông, anh còn cho chúng tôi biết thêm cũng trong giai đoạn này, bác sĩ Tín làm Chủ tịch Rotary Club[2] của Sài Gòn, bác Thành làm Tổng thư kí, hai bố con sở hữu hai chiếc Cadillac duy nhất ở Sài Gòn. Cả sự nghiệp chính trị lẫn sự nghiệp kinh doanh đều rất đáng nể đối với một chàng trai trên dưới 30 tuổi, biết vận dụng kiến thức, quan hệ và nắm bắt thời cơ.
❀ ❀ ❀
[1] Âu Trường Thanh (1925-2009), sau này có lúc làm Tổng trưởng Kinh tế dưới thời Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu.
[2] Một câu lạc bộ tại từng quốc gia với thành viên là các chuyên gia và doanh nhân, trực thuộc tổ chức quốc tế Rotary International bao gồm các câu lạc bộ tương tự với mục tiêu phục vụ cộng đồng.
