Giữa con người với con người, xung đột là điều khó tránh khỏi. Con đường xử lý xung đột, theo nền giáo dục tôi nhận được khi còn trẻ, mâu thuẫn địch ta là "mất còn sống mái", tức giai cấp này tiêu diệt giai cấp khác, cụ thể đến cuộc chiến giáp lá cà, đề cao việc đâm thủng dao lê tóe máu, nghĩa là không có chỗ cho cả hai, tôi nhất định phải sống và anh nhất định phải chết. Trong những trường hợp rất đặc biệt, có thể áp dụng một chút phương thức "ngọc đá cùng tan", ví dụ như Đổng Tồn Thụy ôm bọc thuốc nổ phá lô cốt, nhưng điều đó cũng là vì sự sống của quân ta và cái chết của quân địch.
Ngoài ra, giống như hai quân đoàn giao tranh, không chém sứ giả, nên cố gắng không liên lụy đến thường dân, không giết cũng không ngược đãi tù binh v.v., đều là những kiến thức cơ bản nhất.
Khi tôi chưa đến tuổi tráng niên, cách con người xử lý xung đột đã có thuyết "anh sống tôi cũng sống". Đó vẫn là thời kỳ cái gọi là "Chiến tranh Lạnh", "anh sống tôi cũng sống" đã bị phía chúng ta tuyên bố là "chủ nghĩa xét lại", là một thứ "triết lý bảo toàn tính mạng" đi ngược lại với "mất còn sống mái". Nói thì nói vậy, nhưng hai nước thù địch Trung - Mỹ lúc bấy giờ có đại sứ tại thủ đô Vava của Ba Lan đã bắt đầu tiếp xúc bí mật, sau đó còn công khai hơn, gọi là "Hội đàm định kỳ cấp đại sứ Trung - Mỹ". Loại hội đàm này đã diễn ra rất nhiều lần, dường như mãi mãi không tài nào bàn thông.
Nhưng đến năm 1972, bỗng có Tổng thống Mỹ Nixon thăm Trung Quốc, đàm đạo rất vui vẻ với Mao Trạch Đông. Mao nói ông thích đảng Cộng hòa của Mỹ hơn đảng Dân chủ. Lời này truyền ra khiến cho một kẻ mơ hồ như tôi kinh ngạc khó hiểu. Sau đó Trung - Mỹ chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, cho đến ngày nay, chỉ riêng ngập tràn đường phố những McDonald's, KFC, Pizza Hut thôi, cũng đã khiến chúng ta từ trong thực tiễn "anh ăn tôi cũng ăn" mà cảm nhận sâu sắc cái ngọt bùi của "anh sống tôi cũng sống", nay lại càng đem ý vị của năm chữ này khái quát bằng hai chữ có hồn hơn: "Song thắng" (cùng có lợi).
Cuối thế kỷ trước, học giả gốc Nhật Fukuyama mưu sinh tại Mỹ đã tuyên bố "sự chấm dứt của lịch sử". Theo ý ông ta, "Chiến tranh Lạnh" kết thúc, các tiêu chuẩn giá trị toàn cầu đồng nhất với bộ tiêu chuẩn mà phương Tây thực hiện nhiều năm, con người từ đó bước vào một cách sống. Một học giả Mỹ khác là Huntington lại công bố "Thuyết va chạm giữa các nền văn minh", cho rằng cục diện đối đầu giữa hai trận chiến lớn vốn có dẫu biến mất, nhưng xung đột giữa các vòng tròn tín ngưỡng tinh thần khác nhau lại sắp bùng phát.
Có phải Huntington "nói một đằng trúng một nẻo một cách bất hạnh"? Chưa chắc, bản thân ông ta cũng không thừa nhận sự việc trước mắt đều có thể nhét vào khuôn khổ "xung đột văn minh". Trong các nền văn minh mà ông ta đưa ra đều có nhân tố nhân đạo, đều có thể tìm thấy điểm dung hòa lẫn nhau. Nhưng cánh cực đoan trong các tín ngưỡng lại đều sinh ra rắc rối.
Sau "Sự kiện 11 tháng 9", một thủ đoạn xử lý xung đột của loài người đã rầm rộ dâng lên, chính là "tôi chết anh cũng chết", nói theo lời cổ Trung Quốc chính là "cùng ngươi chết chung". Bây giờ hầu như tuần nào cũng có thể nhìn thấy các bản tin về "tập kích tự sát" từ các phương tiện truyền thông. Đối tượng của các cuộc tập kích "bom người" thường lại không phải là kẻ địch có vũ trang, mà là thường dân, khách du lịch, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em.
Tôi không nghiên cứu về "chủ nghĩa khủng bố", không dám bàn luận nhiều, nhưng cảm thấy cái khí thế hung hăng "dứt khoát chết chùm" chẳng có "chủ nghĩa" gì dường như cũng đã lan tỏa vào sự tồn tại thường ngày xung quanh chúng ta. Lật xem chuyên mục tin tức địa phương trên báo chí, ngập tràn những bi hài kịch thị dân loại này: Vốn chẳng phải mâu thuẫn gì to tát, lại cứ phải làm cho cả hai bên bị thương nặng hoặc thậm chí là ngọc đá cùng tan.
