Hơn 10 năm trước, trong một bữa tiệc tại nhà bạn, tôi tình cờ gặp vợ chồng anh Nghiêm Văn Tỉnh. Nhớ tối hôm đó trời đổ mưa lớn, khách khứa về nhà đều gặp khó khăn, thế là chủ nhà dứt khoát mang ra thêm nhiều đồ uống và món nháp, nhiệt tình mời mọi người đổi chén mở lại tiệc tùng. Khách khứa cũng coi tiếng mưa như trút nước ngoài cửa sổ như khúc nhạc đệm, càng thêm vui vẻ trò chuyện. Không biết ai khơi monic chuyện đi du lịch núi Nga Mi, những bạn đồng hành cùng đi đã trải qua muôn vàn khó khăn vất vả, cuối cùng cũng leo lên được Kim Đỉnh, lại bất chấp giá lạnh, khổ sở túc trực trên đỉnh núi, chờ đợi Phật quang xuất hiện. Thế nhưng nhóm người lên đến đỉnh hôm đó vận khí không tốt, cho đến lúc buộc phải rời khỏi Kim Đỉnh cũng không có duyên nhìn thấy cầu vồng hình tròn hoàn hảo – Phật quang xuất hiện. Thế là họ thở dài đi xuống núi, lúc xuống núi có người còn dặn dò nhau rằng: "Về nhà có ai hỏi, chúng ta nhất định đừng nói là không thấy Phật quang nhé!" Đoạn chuyện phiếm này khơi ra một tràng tiếng cười. Tiếng cười vừa dứt, chỉ thấy có người cất giọng trầm trầm nói: "Tôi leo núi từ trước đến nay không cầu lên đến đỉnh." Tôi theo tiếng hướng nhìn sang, người nói câu này chính là Nghiêm Văn Tỉnh.
Trước khi tôi chào đời, Nghiêm Văn Tỉnh đã xuất bản tập tản văn "Sơn tự mộ", lại còn đến Diên An tham gia cách mạng. Ở Diên An, ông đã viết rất nhiều truyện đồng thoại, cùng một cuốn tiểu thuyết dài "Phiền não của một người". Sau năm 1949, ông từng giữ chức vụ lãnh đạo nhiều năm ở một số cơ quan văn hóa xuất bản. Đối với tôi, ông là bậc tiền bối lớn trong giới văn đàn, cũng là bậc tiền bối cách mạng. Sau thời kỳ cải cách mở cửa, tôi mới may mắn được diện kiến ông. Nhớ vào mùa hè năm 1978, lúc ấy chính là thời điểm bài xã luận trên báo nhấn mạnh "Hai phàm là", Hội Nhà văn Trung Quốc và Viện Nghiên cứu Văn học thuộc Viện Khoa học Xã hội lúc bấy giờ đã phối hợp tổ chức buổi thảo luận về tiểu thuyết "Lớp trưởng" của tôi. Tại buổi hội thảo đó, lần đầu tiên tôi nhìn thấy những nhà phê bình nổi tiếng bấy lâu như Phùng Mục, Trần Hoang Mê, Chu Trại. Tất cả bọn họ đều đánh giá rất cao "Lớp trưởng", khiến cho một kẻ thấp thỏm bất an như tôi được cổ vũ lớn lao. Sau mấy lượt phát biểu, Phùng Mục chủ trì hội nghị liền nói: "Xin mời đồng chí Nghiêm Văn Tỉnh phát biểu." Lúc bấy giờ tôi mới biết có cả Lão Nghiêm tham gia hội nghị. Ông đã có một bài phát biểu rất sinh động. Ông không phân tích được mất của "Lớp trưởng" quá nhiều từ góc độ lý luận, mà dùng một số dẫn chứng cảm tính chứng kiến tận mắt, thân mình trải nghiệm để khẳng định mức độ chân thực mà cuốn tiểu thuyết ấy đạt được trong việc phản ánh đời sống xã hội. Bài phát biểu của ông tựa như dẫn dắt người ta leo núi thưởng ngoạn phong cảnh, bước chân nào cũng có cảnh sắc, cây cối rậm rạp suối nguồn trong trẻo, nhưng dừng lại ở mức độ vừa phải, không đưa ra kết luận cuối cùng, không có đỉnh cao, lại để lại cho người cùng leo không gian suy ngẫm vô cùng phong phú. Sau này tôi tham gia công tác sáng lập tập san "Tháng Mười" của Nhà xuất bản Bắc Kinh, cũng tổ chức một cuộc họp, đưa ra bản danh mục dự kiến của số báo ra mắt để xin ý kiến. Lão Nghiêm cũng đến dự hội nghị, ông không có bài phát biểu dài dòng, chỉ dùng ngón tay chỉ vào tiểu thuyết "Vị trí của tình yêu" của tôi vẫn chưa chốt bản thảo trên mục lục, vui vẻ nói: "Hay lắm, tình yêu lại có vị trí của nó rồi!" Sau này lại có vài lần tiếp xúc lẻ tẻ với Lão Nghiêm, tôi cảm thấy ở ông có một sự dũng khí quý hiếm để quyết liệt chia tay với cái tôi cũ, cái khung cũ, con đường cũ. Lại biết rằng ông thường có những cử nâng đỡ đầy sức nặng đối với trào lưu văn học mới, nhân vật văn học mới, nhưng đa phần những điều đó không hề thể hiện qua ngòi bút hay công khai với xã hội, mà phần lớn là sự cống hiến tâm hồn mang hình thức tư giao, vong niên chi giao.
Trong bữa tiệc hôm đó, Lão Nghiêm đã vô tình thốt ra một đặc điểm trong tính cách của ông, khiến tôi liên tưởng đến nhiều ấn tượng hơn về ông. Khi ông ở nhà trệt, tường nhà chuyển vào nhiều năm không bao giờ quét vôi lại nữa, lúc tôi nhìn thấy gần như đã ngả màu xám đen. Sau này chuyển vào nhà chung cư, có phòng khách khá rộng, rất nhanh cũng tỏ ra cũ kỹ đơn sơ, bởi vì ông vẫn luôn nuôi mèo, dung túng cho con mèo nhỏ mài móng đùa giỡn trên đồ đạc. Dù ông bị hói từ rất sớm, nhưng qua tuổi sáu mươi sắc mặt vẫn hồng hào, nền tảng cơ thể rất tốt, lại không hề cố ý dưỡng sinh cầu thọ. Có một lần gặp tôi, ông cười hì hì nói: "Tôi đã thành vô xỉ chi đồ (kẻ không có răng) rồi." Lại có một lần tôi thấy cổ ông sưng lên một cục lớn, còn chưa kịp thốt ra lời khuyên ông đi bệnh viện kiểm tra, ông ngược lại đã nói trước: "Trông bồng bềnh quyến rũ hơn phải không? Lành tính, lành tính, tuyệt đối lành tính!" Cả đời ông viết lách đại thể đều chọn thể loại, đề tài mang tính biên giới, viết chậm và ít, tinh tế, tao nhã, không đi theo đuổi khí thế to lớn phóng khoáng.
Bữa tiệc hôm đó kéo dài đến nửa đêm về sáng trời vẫn mưa rất to, những người trẻ tuổi chúng tôi đều định quậy phá ăn mừng suốt đêm, Lão Nghiêm lại bày tỏ ông đã hết hứng muốn về. Thế là mấy người chúng tôi cầm ô ra ven đường, tốn bao nhiêu sức lực mới tìm được một chiếc xe taxi trống. Đưa Lão Nghiêm và vợ ông về xong, lúc tiếp tục uống rượu trò chuyện, tôi vẫn không kìm được tự hỏi bản thân: "Leo núi hà cớ gì cứ phải lên đến đỉnh? Có người leo lên được đỉnh cao tự nhiên nên chúc mừng cho họ, nhưng bản thân có thể dốc hết sức và tận hứng leo đến lưng chừng núi, chẳng phải cũng rất tuyệt sao?"
