Luận điểm cực đoan, chính là những lời bàn luận hùng hồn, cao xa nhưng lại nói đến mức tuyệt đối, không còn đường lui. Những luận điểm cực đoan ấy có mặt ở khắp nơi, xuất hiện thường xuyên. Thời trẻ, tôi không chỉ thích nghe mà còn bị chúng làm cho mê mẩn, thậm chí từng coi chúng là kim chỉ nam để uốn nắn hành vi của mình, kết quả là chịu không ít thiệt thòi. Sau này trải đời nhiều hơn, tôi mới hiểu ra rằng những ý kiến bình hòa, khách quan mới thực sự là kim chỉ nam dẫn đường cho bản thân tiến bước. Còn những luận điểm cực đoan chỉ có thể nghe cho sướng tai một chút chứ tuyệt đối không được khắc sâu vào lòng, càng không thể làm theo. Cười mà tránh xa những luận điểm cực đoan đã trở thành phản xạ thói quen hiện tại của tôi.
Trong lần tham gia "Trại sáng tác văn học Hoa Tông" do báo "Tinh Châu nhật báo" tổ chức tại Kuala Lumpur, có một phần giao lưu là các nhà văn, học giả chia nhóm thảo luận tự do với những người yêu thích văn học tham gia trại. Tôi cũng chọn tham gia một nhóm. Trong lúc thảo luận, một vị có bằng Tiến sĩ Văn học so sánh tại Mỹ nói rằng, muốn viết tốt tiểu thuyết tiếng Trung, ít nhất phải tinh thông một môn ngoại ngữ phương Tây. Chỉ khi có thể so sánh được sự khác biệt vi diệu giữa văn tự Trung Quốc và phương Tây thì mới có hy vọng viết ra những tác phẩm kiệt xuất. Đây chính là một kiểu luận điểm cực đoan. Ngay tại chỗ, một chàng trai người Malaysia gốc Hoa đã tỏ ra hoang mang. Cậu ấy nói những người Malaysia gốc Hoa thuộc thế hệ của cậu từ nhỏ đã nhận được sự giáo dục bằng ba thứ tiếng: một là tiếng Mã Lai, dù học trường tư thục của người Hoa thì tiếng Mã Lai vẫn là môn quốc văn bắt buộc; hai là tiếng Anh, vì Malaysia là quốc gia thuộc Khối Thịnh vượng chung nên cũng là môn bắt buộc; tiếng Trung là cái nôi truyền tải văn hóa Trung Hoa do tổ tiên truyền lại, đương nhiên cảm thấy thân thiết hơn, học tập nỗ lực hơn, và vì từ nhỏ ngôn ngữ nói hàng ngày đã là tiếng Trung nên thường học tốt nhất. Hiện tại cậu ấy viết tác phẩm văn học là dùng tiếng Trung để viết, còn tiếng Mã Lai và tiếng Anh chỉ đạt đến mức độ viết công văn thông thường hoặc sách hướng dẫn, rất khó đạt đến trình độ tinh thông, cũng hiếm khi cảm nhận được sự khác biệt vi diệu giữa ba loại văn tự. Vậy cậu ấy phải làm sao? Tiếp tục dùng tiếng Trung viết tiểu thuyết liệu còn có hy vọng hay không? Cậu ấy mang một vẻ mặt thành kính nhưng nản lòng, như thể vừa nghe được lời Phật dạy nhưng lại chẳng thể làm theo. Vị Tiến sĩ Văn học so sánh kiên nhẫn giải đáp, tiếp tục phát huy luận điểm cực đoan của mình. Vị đó lấy động từ "bị" làm ví dụ, phân tích sự khác biệt trong cách sử dụng giữa bốn loại văn tự Trung, Anh, Pháp, Đức, rồi đưa ra kết luận là chỉ khi lấy tri thức như vậy làm tiền đề thì mới có hy vọng viết ra tiểu thuyết tiếng Trung hay. Nghe đến đây, tôi không kìm được mà bật cười thành tiếng. Lúc đó lại có người yêu thích văn học nêu ra câu hỏi khác, vị Tiến sĩ đó cũng không chú ý đến phản ứng của tôi. Đối với những luận điểm cực đoan, tôi thường không tranh luận, hơn nữa tôi hiểu rất rõ những người đưa ra luận điểm cực đoan đa phần là những người cố chấp có lòng tự tin thái quá, tranh luận với họ chỉ làm lãng phí thời gian của cả hai bên và người nghe. Nhưng sau khi buổi thảo luận nhóm kết thúc, tôi tìm đến chàng trai trẻ đã hoang mang vì nghe luận điểm cực đoan kia, cùng cậu ấy ra dưới một cây phượng hoa thắm ngoài nhà trò chuyện. Tôi nói cho cậu ấy biết góc nhìn của tôi để cậu ấy tham khảo: Biết một hoặc nhiều loại ngôn ngữ ngoài tiếng Trung đương nhiên sẽ có tác dụng tốt đối với việc sáng tác bằng tiếng Trung. Ví dụ như các nhà văn Trung Quốc ở thế kỷ trước, Lỗ Tấn, Ba Kim... vừa có thể dịch thuật vừa có thể sáng tác, dịch và sáng tác bổ trợ, thúc đẩy lẫn nhau. Nhưng cũng có những nhà văn không biết ngoại ngữ như Thẩm Tùng Văn, Triệu Thụ Lý vẫn dùng tiếng Trung viết ra những tiểu thuyết vô cùng xuất sắc. Cho nên xét về khía cạnh viết tiểu thuyết tiếng Trung, tinh thông ngoại ngữ không phải là điều kiện tiên quyết. Nếu cháu có tư duy tiếng Trung phong phú về thói đời lòng người, khi đọc những tiểu thuyết tiếng Trung ưu tú có thể tâm linh tương thông, vậy thì một khi cảm hứng bùng nổ, việc làm chủ tiếng Trung để viết ra tiểu thuyết hay là rất có hy vọng!
Sức mê hoặc của luận điểm cực đoan nằm ở chỗ nó gãy gọn dứt khoát, vang dội như tiếng vàng đá, giàu tính kích thích cho đến tính bùng nổ. Con người ta ở trong trạng thái bình thường quá lâu sẽ cảm thấy ngột ngạt, khao khát sự đột phá, vừa nghe thấy những luận điểm cực đoan như sấm vang bên tai, sảng khoái dạt dào thì sẽ lập tức xúc động, chưa kịp suy nghĩ kỹ càng đã vội ôm chặt lấy nó vào lòng. Quảng cáo thương mại ngày nay rất thường áp dụng phương thức cực đoan này để chiếm ưu thế ngay từ đầu, mê hoặc lòng người, như "Năm nay lễ tết không nhận quà, nhận quà chỉ nhận XXX". Người đưa ra luận điểm cực đoan thường không có ý xấu, đa phần là mang tính cách "câu từ không làm người ta kinh ngạc thì chết không yên". Từ Malaysia trở về trong nước, tôi có cuộc tụ họp nhỏ với vài người bạn yêu thích văn học, bàn luận về những luận điểm cực đoan về văn học nghe được trong những năm gần đây. Mọi người nhất thời nêu ra rất nhiều ví dụ, chẳng hạn như "Chưa từng xuất bản tiểu thuyết dài tập thì sao gọi là nhà văn!" (Chẳng lẽ nên xóa một loạt tên tuổi từ Séc-khốp đến Lâm Cân Lan ra khỏi lịch sử văn học sao?) "Không hiểu triết học thì viết tiểu thuyết làm gì!" (Điều này cũng giống như câu "Không hiểu văn học thì làm triết học làm gì", đều là nói lời tuyệt đối) "Bây giờ Trung Quốc không có thơ!" (Sự phẫn nộ kích động đâu thể thúc đẩy sinh ra thơ hay) "Ngoại trừ Trương Ái Linh, lịch sử văn học hiện đại Trung Quốc không đáng đưa thêm bất kỳ cây bút nữ nào khác vào!" (Trương Ái Linh nếu còn sống có mỉm cười với người đưa ra lập luận đó không?)… Khi bàn luận, mọi người thỉnh thoảng lại bật cười rộ lên.
Cười mà tránh xa những luận điểm cực đoan, chứ không phải giận dữ khước từ chúng, đó là vì luận điểm cực đoan và mâu luận (luận điểm sai trái) vẫn có sự khác biệt. Mâu luận là cái sai hoàn toàn, còn trong luận điểm cực đoan thường vẫn chứa đựng những yếu tố hợp lý. Chỉ cần không bị nó làm cho mê muội, bỏ đi sự gàn gỡ nghịch lý, thưởng thức sự chấp niệm của nó, nghe cho vui thôi thì cũng khá thú vị.
