LÀ MỘT NHÂN VIÊN
GIÀU CÓ, LÀM SAO
TÔI BIẾT MÌNH CÓ
NÊN NHẬN VIỆC
TRONG MỘT CÔNG
TY KHỞI NGHIỆP?
T ôi hình dung có người hỏi: “Anh có đầu tư vào công ty này không?” Câu trả lời của bạn chắc sẽ tương tự. Với một vài bổ sung. Sau đây là bảng danh mục cần kiểm tra của tôi:
A. Liệu vị CEO đã gây dựng doanh nghiệp nào trước đó chưa?
Điểm này không phải lúc nào cũng đáng tin cậy (Mark Zuckerberg hay Larry Page chưa từng gây dựng doanh nghiệp nào trước đó), nhưng có một số liệu thú vị: 85% doanh nghiệp khởi nghiệp đều thất bại. Nếu vị CEO đã từng gây dựng và bán đi cơ đồ khởi nghiệp trước đây, thì rủi ro giảm xuống còn 25%. Bạn cũng có riêng trong tay những thống kê của riêng mình rồi.
B. Công ty có nguồn vốn huy động tốt không?
NÓI ĐẾN HUY ĐỘNG VỐN TỐT, TÔI CÓ HAI Ý:
A. Có đủ tiền để duy trì ít nhất một năm.
Và, đây là một điều quan trọng cần lưu ý: nếu công ty có nguồn vốn huy động chỉ tương đương sáu tháng hoạt động hoặc thấp hơn, VẬY THÌ HỌ ĐÃ PHÁ SẢN LUÔN RỒI. Đó là lý do tại sao mục A kể trên lại có vai trò then chốt đến thế. Một CEO giỏi biết điều này.
B. “Nguồn huy động vốn tốt” nghĩa là con người (hoặc các nguồn vốn) sẽ lại ký một tờ chi phiếu thứ hai, họ có đủ quyền năng để
giúp đỡ công ty nếu gặp phải va vấp trong những đận khó khăn vì họ có khả năng ký tấm séc thứ hai. Nếu tất cả những gì công ty này có là số tiền của bạn bè và gia đình tương đương với một năm hoạt động, thì bạn đang đối mặt với nguy cơ họ sẽ cạn tiền trong vòng một năm. Tại sao phải chấp nhận rủi ro trong khi ngoài kia còn nhiều công việc tốt hơn? Và, tôi còn bổ sung thêm một điểm thứ ba:
C. Bạn có tin vào tầm nhìn không?
HUY ĐỘNG VỐN TỐT ĐỒNG NGHĨA VỚI VÀI ĐIỀU
A. Vị CEO đủ sáng tạo để phát triển một tầm nhìn mạnh mẽ, và là một người giao tiếp đủ giỏi để chuyển tải tầm nhìn ấy.
B. Bạn sẽ sử dụng sản phẩm (nếu sản phẩm ấy phù hợp với bạn).
C. Bạn không thể sử dụng sản phẩm đó nhưng có thể dễ dàng thấy được sản phẩm này giúp ích cho hàng triệu người hoặc hơn thế
bằng cách nào.
TÔI SẼ CHO BẠN MỘT VÍ DỤ HAY VÀ MỘT VÍ DỤ DỞ
VÍ DỤ HAY: Tesla. Bạn sẽ làm việc cho Tesla nếu bạn tin tưởng vào tầm nhìn của Elon Musks trong vấn đề giảm phụ thuộc vào các nhiên liệu hóa thạch, hoặc nếu bạn muốn lái một chiếc xe điện Tesla.
VÍ DỤ DỞ: có người chào bán cho tôi ý tưởng người tiêu dùng có thể lựa chọn loại quảng cáo họ muốn thấy. Tôi không hề thấy ý tưởng này mang lại lợi ích cho hàng triệu người, nên sẽ không làm việc cho một công ty như thế (và nhân tiện, họ có rất nhiều nhà đầu tư). Gần đây tôi có đầu tư vào một công ty mới khởi nghiệp, phát triển công nghệ sản xuất vitamin và các loại dược phẩm dạng thuốc hút. Tôi sử dụng sản phẩm (tôi hút B12, Vitamin D và cả reservatrol chuyển hóa) và dễ dàng thấy được sản phẩm này có thể giúp ích cho cả triệu người hoặc hơn (toàn bộ
nước Mỹ đang thiếu vitamin D và cơ thể con người không thể tiêu hóa các viên vitamin.) Nhân tiện phải nói luôn, tôi không cố gắng lôi kéo ai quan tâm vào phi vụ này đâu – họ đã gọi vốn đủ rồi.
D. Định giá
Có thể bạn đang có quyền chọn cổ phiếu ở một công ty mới khởi nghiệp, tùy thuộc vào giá trị bạn đóng góp mà những quyền chọn đó sẽ tăng lên. Làm thế nào bạn biết được kết quả định giá gần đây nhất của họ là tốt? Trong một giây, hãy tạm quên số tiền họ
huy động được (ta đã xử lý phần này ở trên rồi). Nhưng thử hình dung bạn có trong tay số tiền mặt bằng toàn bộ lượng định giá của họ. Liệu bạn có thể tạo ra một sản phẩm tốt hơn, với sức hút mạnh hơn? Ví dụ, với 46 triệu đô la, liệu bạn có thể đánh bại Uber không? Với tôi thì không chắc. Nhưng có rất nhiều công ty mới khởi nghiệp, mà nếu bạn trao vào tay tôi toàn bộ số vốn được định giá của họ, tôi có thể nhìn nhận ngay nên thay thế cơ nghiệp của họ ra sao. Chớ làm việc cho một công ty có thể dễ dàng được thay thế ở mức định giá thấp hơn. Nếu bạn tin vào kết quả định giá, hãy đảm bảo quyền chọn của bạn không phải ở mức giá đầu tư mạo hiểm!
E. Học hỏi
Có một câu chuyện rất hay về việc Sergey Brin phỏng vấn ứng viên. Chỉ trong vài phút đầu, ông đã có thể biết ngay liệu mình có tuyển người này không. Sau đó, ông dành toàn bộ phần còn lại của cuộc phỏng vấn để đảm bảo rằng mình học hỏi được chí ít một điều gì đó từ ứng viên. Hãy chắc chắn rằng kể cả trong tình cảnh tệ hại nhất, khi bạn đánh giá sai lệch tất cả những chi tiết khác, thì bạn vẫn học được ít nhất một điều sau khi nhận việc, để
bổ sung thêm vào bộ kỹ năng của bạn, và bạn có thể chuyển sang một công việc khác tốt hơn. Lần tôi nhận việc ở HBO, tôi đã học hỏi được nhiều trong khoảng thời gian ba năm, tôi đã thu thập các kỹ năng (từ công nghệ, giải trí, cho tới sản xuất truyền hình), rồi rời đi và khởi lập một công ty thành công.
F. Những chi tiết nhỏ nhặt
Mỗi năm tôi ghé thăm rất nhiều công ty, phục vụ nhiều mục đích khác nhau. Tôi luôn kiếm tìm những chi tiết nhỏ nhặt.
1. Các thành viên hòa thuận với nhau ra sao. Ví dụ, một công ty tôi có ý định đầu tư đang trong tình trạng có hai CEO cùng điều hành. Nếu nghe thấy một trong hai người đàm tiếu về người kia, tôi sẽ không đầu tư nữa. Toàn bộ nền văn hóa của một công ty thể
hiện từ trên cao xuống dưới. Nếu các thành viên khởi lập doanh nghiệp không đồng điệu về cảm xúc, thì bản thân công ty đó cũng không thể yên ổn được.
2. Nhân viên nói về khách hàng ra sao. Hãy đọc tiểu sử của người sáng lập hãng hàng không JetBlue. Ông thức đến tận 3 giờ mỗi đêm để trả lời thư phản ánh dịch vụ khách hàng. Một lần mỗi tháng, ông sẽ ngồi một chuyến bay dài, bắt đầu từ ghế phía sau và di chuyển lên phía trước máy bay, ông sẽ ngồi với từng hành khách và hỏi xem họ có điều gì không hài lòng với chuyến bay không. Thực tế là ông cũng tuyển nhân viên theo cách ấy. Một năm trước, tôi ghé thăm một công ty luật, nơi họ nói xấu khách hàng và lấy chuyện đó ra làm trò cười. Đó không phải công ty luật mà tôi sẽ thuê làm việc, xin vào để làm việc, hay đầu tư vào. Công ty và khách hàng phải là MỘT hệ sinh thái hoàn chỉnh. Không có chuyện “chúng tôi một phe, bọn họ một phái.”
3. Sếp của tôi và sếp của họ.
Rất nhiều vị sếp đưa ra quyết định tuyển người dựa trên tiêu chí
“liệu anh có ngồi trên chuyến bay dọc đất nước cạnh người này được không.” Bạn cũng nên đưa ra quyết định tương tự với sếp tương lai của bạn. Tin tôi đi – họ cần bạn hơn là bạn cần họ đấy.
Thế nên bạn phải thích họ mới được. Thêm nữa, một lần nữa, hãy nghĩ về hệ sinh thái – hãy cố gắng nhìn vào mối quan hệ giữa họ
và những người khác trong công ty. Mọi trò đàm tếu đều xấu xa.
Mong là họ đánh giá tử tế về những người họ cùng làm việc. Nếu không, bạn không nên làm việc cho họ, và cũng không nên làm việc cho công ty đó.
G. Xu hướng khách hàng
Warren Bu ett không phải một nhà đầu tư vào giá trị. Ai cũng nghĩ ông là người như vậy, nhưng ông không thực hiện phi vụ
đầu tư vào giá trị nào kể từ đầu thập niên 1960. Warren Bu ett là nhà đầu tư vào đối tượng khách hàng. Hai câu trích dẫn nổi tiếng từ ông:
“Nếu một công ty nào đó có mặt trong vòng 20 năm kể từ thời điểm hiện nay, có lẽ đó là cổ phiếu nên mua.”
VÀ
“Nếu có lượng khách hàng mạnh mẽ trợ lực phía sau thì công ty này sẽ ăn nên làm ra, bất kể quản lý kém cỏi ra sao.”
VÍ DỤ: Cuốn sách Bold liệt kê rất nhiều xu hướng nhân khẩu học theo định luật của Moore đang ngày càng lớn mạnh. Công nghệ rô bốt, mạng Internet vạn vật (cảm biến), máy in ba chiều (3D). Đó là một khởi điểm. Một khởi điểm nữa là các công ty đột phá về lĩnh vực chăm sóc sức khỏe. Một ví dụ khác nữa: Thà tôi làm việc cho Uber còn hơn là công ty nào đó cho vay tiền sau cái mác chạy taxi.
Tôi thà làm việc cho Airbnb còn hơn Marriott. Tôi thà làm việc cho Tesla còn hơn là General Motors.
H. Ánh sáng cuối đường hầm
Bạn không thể hỏi trong cuộc phỏng vấn tuyển dụng rằng “Khi nào các anh chào bán cổ phiếu ra công chúng?” Thời điểm một công ty “mở bán” là không thể đoán trước (tức là, bán đi, chào bán cổ phiếu ra công chúng hay sự kiện nào đó cho phép người lao động bán ít nhiều cổ phần của mình). Một công ty mạnh có thể
phải chờ bảy đến mười năm trước khi “mở bán”. Thật ra, một công ty mạnh NÊN chờ từ bảy đến mười năm. Vì sao vậy? Vì nếu họ đủ mạnh, thì không nghi ngờ gì, họ sẽ tăng trưởng nhanh hơn cả thị trường. Vì vậy họ sẽ duy trì hình thức tư nhân càng lâu càng tốt để tối đa hóa lợi ích cho các cổ đông/nhân viên. Rắc rối là ở chỗ này. Một nhân viên trung bình ở lại một công ty mới khởi nghiệp trong khoảng 3,1 năm (có lẽ tương ứng với thời hạn các điều khoản bảo hiểm bắt đầu có hiệu lực, tôi cũng không rõ). Hãy đảm bảo bạn có thể chờ đợi chu kỳ bảy đến mười năm đó. Thêm nữa, tôi cũng sẽ cố khám phá ra xem liệu ban giám đốc rốt cuộc có hào hứng với một cuộc “mở bán” hay không. Có những vị CEO
không thích thú gì đâu.
I. Lợi nhuận sau chót
Hãy đảm bảo bạn nhìn thấy con đường dẫn tới khả năng sinh lợi.
Một số công ty khởi nghiệp còn nhiều năm nữa mới tới cái đích ấy. Nhưng điều hay khi làm việc cho một công ty rốt cuộc sẽ đạt mức biên lợi nhuận lớn (không chỉ lợi nhuận, mà cả biên lợi nhuận) là họ có rất nhiều các loại bổng lộc phụ cấp. Hãy so sánh vị trí bếp trưởng ở Google với bếp trưởng ở Walmart. Gợi ý: ở
Walmart KHÔNG CÓ bếp trưởng.
Có vẻ đây là một bảng liệt kê khá lớn mà bạn phải kiểm tra trước khi quyết định làm việc cho một công ty mới khởi nghiệp nào đó.
Nhưng chớ quên rằng BẠN chính là người có giá trị nhất ở đây.
Hãy chăm chút đến mọi nhu cầu của bạn và rồi bạn sẽ có thêm tự
do, có thể chứng tỏ năng lực lớn hơn ở vị trí của mình, và có mối quan hệ tốt đẹp hơn với những người bạn làm việc cùng. Nói cách khác, bạn sẽ hạnh phúc. Và đó là một lý do rất tuyệt để nhận việc.
