Tôi đã từng rất yêu công việc của mình. Mê mẩn nó. Tôi làm việc cho hãng giải trí tôi yêu thích nhất trên đời.
Tôi được trả lương để làm việc ở đó. Tôi kết bạn ở chỗ làm. Dịp cuối tuần chúng tôi còn tụ tập chơi bài. Thậm chí còn đi du lịch vào kỳ nghỉ cùng nhau. Sếp cũng la hét nhưng tôi có thể tảng lờ.
Tôi đã từng yêu công việc tôi làm khi đó. Còn gì thú vị bằng việc
được trả lương để phỏng vấn gái làng chơi và đám buôn ma túy lúc 3 giờ sáng ở những khu nhớp nhúa nguy hiểm nhất New York.
Tôi từng bị người ta cầm dao đuổi chạy. Có lần tôi còn bị ném chai vào người. Tôi bị bảo vệ ở các câu lạc bộ trai giả gái đuổi tới bến.
Và nhiều chuyện vui nữa! Tất cả đều được trả tiền.
Để tôi nói cho bạn biết điều gì hay hơn thế, vì tôi không thể ngạo mạn đến nỗi nghĩ rằng không còn gì tuyệt hơn thế. Đi bộ trên mặt trăng mới tuyệt hơn thế. Hoặc trở thành một chú hề trong gánh xiếc hoành tráng. Hoặc một ảo thuật gia đường phố nổi tiếng. Còn thì chẳng mấy việc được như thế. Tôi luôn viết về “mười lý do bỏ
việc.” Đương nhiên tôi vẫn tin vào điều đó. Bạn nên rời bỏ việc của mình.
Nhưng có lẽ không phải hôm nay.
Không phải điều gì cũng đen trắng rạch ròi. Ví dụ, nhiều năm sau đó, khi tôi phải buôn bán từng ngày để kiếm sống, có những hôm tôi đi làm và bị MẤT tiền. ÔI TRỜI!
Đôi khi vào buổi sáng, tôi sợ sẽ mất tiền đến độ tôi đi sang nhà thờ
Công giáo ngay bên đường và cầu Chúa rằng cổ phiếu tương lai của Nasdaq sẽ lên giá sáng hôm ấy. Tôi là người Do Thái nên làm vậy chẳng ích gì. Làm thế cũng chẳng ích gì ở công sở. Ở công sở, bạn làm việc và rồi họ trả lương cho bạn hai tuần một lần. Đó là phép màu có thực. Mọi người thường nghĩ rằng phương án thay thế cho một công việc chính là làm chủ doanh nghiệp. Điều đó cũng không đúng nốt. Chủ doanh nghiệp là một người có việc làm, nhưng đó là việc làm anh ta tự tạo cho mình. Một ngày, anh ta thức giấc và tự nhủ, “Mình sẽ tạo ra một ứng dụng để kết nối tất cả những người thuận tay trái trên một trang mạng hẹn hò.”
Rồi anh ta huy động vốn, thuê người làm, tạo ứng dụng, tìm cách bán ứng dụng đó.
Một chủ doanh nghiệp cũng có việc làm. Nhưng khác biệt là: làm việc thông thường, bạn có thể đắp đổi qua ngày (có lẽ không mấy vui vẻ nhưng vẫn đắp đổi được) mãi mãi. Nhưng một chủ doanh nghiệp có cơ may thất bại rất cao. Bạn sẽ chọn điều gì? Tôi không muốn mọi người cứ ở lì một chỗ làm việc. Việc làm ổn định cũng có vài điểm hay. Ta không thể nào bỏ qua được. Sau đây là vài điểm để cân nhắc. Tôi kết lại với lựa chọn thay thế.
A) MỨC LƯƠNG ỔN ĐỊNH
Có thể sẽ giảm xuống theo thời gian, và có thể bạn sẽ bị sa thải đột ngột, nhưng chí ít, nó cũng ổn định trong một khoảng thời gian.
B) TÌNH BẠN
Tình bạn này không bền vững mãi mãi. Một khi bạn rời bỏ chỗ
làm, có thể bạn sẽ không bao giờ gặp lại họ nữa. Thậm chí có thể
bạn không thật lòng thích họ. Nhưng khi còn ở chỗ làm, bạn luôn có cơ hội học hỏi từ những người xung quanh. Bạn càng chịu khó giúp đỡ mọi người và tìm hiểu ý nghĩa trong công việc họ làm, bạn sẽ càng cảm thấy hài lòng với công việc của mình. Và bạn càng trở nên quan trọng không thể thiếu.
C) CƠ HỘI THĂNG CHỨC
Tôi không rõ thăng chức là tốt hay xấu. Nhưng trong khoảng chừng 1 đến 2 ngày, bạn sẽ tự nhủ, “Họ thích mình! Họ thực sự
thích mình!”
D) TIỀN GIẢ
Nếu bạn vươn lên thật cao trong công việc, thì như thể cả công ty là tài khoản ngân hàng giả mạo của bạn vậy. Họ trả cho các chuyến du lịch, máy tính, rồi rất nhiều bữa tối của bạn nữa. Thậm chí họ còn chi trả cho một vài bạn bè của bạn nữa.
E) TÔN TRỌNG!
Nếu bạn trở thành Giám đốc điều hành, mọi người sẽ tôn trọng bạn. Trở thành Giám đốc điều hành của một doanh nghiệp lớn không dễ chút nào. Tôi sẽ nói cho bạn biết, bạn sẽ phải làm những gì để trở thành Giám đốc điều hành của một công ty lớn:
• Bạn phải làm việc trong thật nhiều phòng ban của công ty để
biết mọi người làm những gì.
• Bạn phải xây dựng mối quan hệ với các thành viên khác trong hội đồng quản trị, để đến thời điểm thích hợp họ sẽ bầu bạn làm Giám đốc.
• Đi nghỉ cùng những khách hàng lớn nhất, có thế bạn mới trở
thành người quan trọng không thể thiếu được. Đi nghỉ cũng không phải chuyện tệ đâu.
• Xây dựng mối liên hệ giữa các phòng ban khác nhau. Luôn là người “đứng ở hậu trường”. Bạn biết chuyện gì xảy ra sau đó không? Đứng ở hậu trường sẽ trở thành đứng tại tiền cảnh và bạn chính là Giám đốc điều hành.
• Kiếm ra thật nhiều tiền cho công ty. Việc này nghe chừng khó.
Nhưng chỉ cần ký được hợp đồng với một, hai khách hàng lớn,
hoặc đối tác phân phối lớn, hoặc tung ra thật nhiều sản phẩm, một trong số đó có thể sẽ thành công. Cứ cố gắng đủ lâu, rồi bạn sẽ kiếm thật nhiều tiền về cho công ty.
• Hứa quá lố và làm quá độ. Đôi khi người ta ghét như vậy. Họ
muốn hứa ít và làm nhiều. Chớ làm vậy. Như thế ngốc lắm! Đa số
các công việc đều không có gì khó để mà hứa lèo, vì suốt bao nhiêu năm, những nhân viên trước bạn đều hứa ít rồi. Mà công việc đâu có khó đến vậy. Gì cơ… Bạn đang cố phóng một phi thuyền lên mặt trăng ư? Cứ hứa quá lố và làm quá độ, rồi bạn sẽ
liên tục được thăng chức vì chẳng ai làm giống bạn cả.
F) BẠN CÓ ĐỦ ĐIỀU KIỆN ĐỂ LẬP MỘT KẾ HOẠCH MA QUỶ
Lúc có việc làm, tôi đã đồng thời khởi lập công ty của mình. Tôi cũng cố gắng chào bán các chương trình truyền hình. Tôi làm rất nhiều việc phụ thêm. Các sếp của tôi chẳng đếm xỉa gì, vì tôi luôn hứa quá độ và làm quá lố. Tôi thành lập công ty vào năm 1996.
Công ty mới cần tôi bỏ ra ít nhất tám tiếng một ngày. Nhưng phải đến tận tháng 8 năm 1997, tôi mới dừng hẳn việc làm toàn thời gian để gia nhập công ty mới. Như tôi đã nói trước đó, mất 18
tháng.
Tại sao việc đó lại diễn ra lâu như thế?
Vì đó là cách cuộc sống vận hành. Bạn đâu có khởi phát việc gì đó và đột nhiên tất cả đều thay đổi. Bạn khởi phát thứ gì đó, đảm bảo nó đúng đắn, thử nghiệm, xây đắp lên, loại bỏ mọi nguy cơ, rồi mới nhảy.
Làm chủ doanh nghiệp KHÔNG PHẢI là chấp nhận rủi ro, mà là LOẠI BỎ mọi rủi ro. Làm chủ doanh nghiệp, hay có nhiều nguồn
thu nhập khác nhau suy cho cùng sẽ an toàn hơn chỉ có một công việc, nhưng chỉ khi bạn sử dụng công việc ấy để loại bỏ mọi rủi ro.
Trở thành chủ doanh nghiệp mà không có nhiều nguồn thu nhập khác nhau và không tính toán đến mọi rủi ro trước nhất, thì chỉ là tự sát.
G) LÀM MỘT NGƯỜI LÀM-THUÊ-KIÊM-LÀM-CHỦ
Có thể bạn thích những người bạn làm việc cùng, và bạn thích những gì bạn đang làm. Ước gì tôi được như bạn. Với công việc của mình, bạn có thể làm những điều bạn không thể làm ở đâu khác. Bạn có thể kết nối thành công tài chính (hoặc các thành tựu khác) của bản thân với thành công của cả công ty lớn. Nếu bạn tìm ra cách làm được như vậy, bạn có thể gắn bó mãi với công việc đó và chứng kiến nó lớn mạnh. Nếu bạn không tìm ra cách nào làm vậy, bạn PHẢI THÔI VIỆC.
Nhưng chỉ sau khi đã loại bỏ mọi rủi ro.
Tôi từng luôn tìm cách thuyết phục HBO tách riêng các phòng ban hoặc công ty mới mà tôi có thể hỗ trợ hoạt động. Nhưng chẳng ích gì. Không ai thèm nghe tôi. Nhưng tôi đã cố thử. Một ví dụ tuyệt vời chính là Craig Silverstein nổi tiếng toàn cầu. Gượm đã! Bạn không biết ông ấy ư? Ông ấy là một lập trình viên quèn ở
Khan Academy. Nhưng trước đó, ông là nhân viên đầu tiên tại Google. Giờ ông là một tỷ phú. Thành công của ông hoàn toàn gắn chặt với thành công của Google.
H) XẢ HƠI MÙA HÈ
Mùa hè đầu tiên tôi làm việc toàn thời gian đúng là thiên đường.
Hầu hết các quản lý đều xả hơi dịp hè. Hạn chót của mọi dự án
đều chậm lại. Văn phòng của tôi ngay cạnh một công viên, thế là tôi ngồi lì trong công viên và chơi cờ cả ngày.
Là một chủ doanh nghiệp, bạn không có nghỉ hè đâu. Bạn thậm chí còn chưa được nghỉ vào 3 giờ sáng. Tôi thức dậy lúc 3 giờ sáng và cố tính toán xem sẽ phải trả lương cho sáu tháng tới ra sao.
Điều này hao tốn rất nhiều công sức.
I) BẠN ĐƯỢC ĐỔI VIỆC
Trung bình, một người lao động Mỹ gắn với một công việc trong ba năm. Con số này ngày càng nhỏ lại. Mọi người nhảy việc vòng vòng. Thu thập thêm nhiều kinh nghiệm. Gặp gỡ thêm nhiều người. Kiếm thêm nhiều tiền (mong là vậy). Và rồi, khi có đủ các mối quan hệ và kinh nghiệm, họ có thể xác lập cho mình điều kiện có nhiều dòng thu nhập. Có thể điều đó nghĩa là họ bắt đầu thực hiện các buổi nói chuyện. Dựa vào các kinh nghiệm làm việc và kiến thức trong ngành. Có thể làm tư vấn. Có thể họ học những kỹ năng mới và bắt đầu sử dụng những kỹ năng đó để giúp người khác. Bởi nếu có lương ổn định, họ có thể xây dựng các việc làm thêm ngoài giờ và bắt đầu kiếm tiền. Tôi đã làm vậy, hai lần. Tôi cũng sẽ làm thế, hôm nay.
Đừng nhảy xuống vực nếu chưa trang bị dây và các thiết bị an toàn.
Như thế không có nghĩa là khởi lập “một công ty”. Bạn chỉ chuyển từ công ty này sang công ty khác. Thay vào đó, bắt đầu thu về
thêm nhiều tiền từ nhiều nguồn khác nhau và nếu có nguồn thu nào đó bị cắt, thì cũng không phải ngày tận thế. Đó chỉ là cơ hội để
thay thế nguồn tiền đó bằng một nguồn còn lớn hơn.
Có lẽ tôi biết bạn đang nghĩ gì…
Tôi viết rất nhiều về những lý do bạn nên thôi việc. Tôi viết rất nhiều về chuyện cuộc đời có thể tươi sáng hơn ở một nơi nào đó.
Nhưng đúng là cuộc đời ở một nơi nào đó tươi sáng hơn thật.
Chúng ta là động vật có vú sống du mục. Thêm nữa, nhiều công việc rất tệ. Điều tệ nhất ở một công việc chính là sếp của bạn. Rồi đến đồng nghiệp, lương bổng, rồi chính công việc. Và đến một thực tế rằng ai đó có thể nói ra những lời khiến cuộc đời bạn đảo lộn: “Anh bị sa thải.” Nên hãy tự đặt bản thân vào một tình huống có nhiều đặc tính như tôi miêu tả trong 10 lý do kể trên. Rồi, quyền quyết định lúc nào thôi việc sẽ thuộc về bạn. Chứ không phụ thuộc vào “họ” nữa.
Điều quan trọng phải nhớ là:
Việc làm, như thời bố mẹ chúng ta vẫn quen thuộc, đã không còn nữa rồi. Thu nhập đã giảm xuống bất chấp suy thoái suốt 40 năm.
Người ta bị giáng chức và thời gian gắn bó với một công việc giảm xuống:
• COI CHỖ LÀM CHỈ LÀ MỘT TRONG NHIỀU NGUỒN THU NHẬP.
• XÂY DỰNG CÁC NGUỒN THU NHẬP CHO BẠN.
• HÃY SÁNG TẠO.
• VIẾT MỘT BLOG.
• NHẬN TƯ VẤN NHƯ VIỆC LÀM THÊM NGOÀI GIỜ.
• TRAU DỒI THÊM KỸ NĂNG.
• NHẬN LỜI NÓI CHUYỆN.
• TRỞ THÀNH MỘT NGƯỜI LÀM-THUÊ-KIÊM-LÀM-CHỦ.
Rồi bỗng nhiên, bạn không “chỉ” có một công việc. Bạn cũng chưa phải một chủ doanh nghiệp. Bạn không có một cái nhãn cố định gắn vào thu nhập của mình. Hãy lập một kế hoạch xấu xa cho mình. Thật bí mật. Hãy chăm chút cho nó mỗi ngày một chút.
Mỗi ngày 1%. Hãy giữ bình tĩnh. Chớ có nôn nóng hay đòi hỏi.
Như thế, bạn sẽ trở thành chủ nhân của chính mình. Không ai có thể làm sếp của bạn. Sẽ không còn cái trần nào chặn lối, khi thời cơ chín muồi, bạn sẽ tung cánh bay lên bầu trời.
