Nhân loại – loài sinh vật mà rất nhiều độc giả của tôi thuộc về – từ thuở bình minh đã luôn chơi những trò chơi trẻ con, và có lẽ sẽ tiếp tục chơi cho đến tận ngày tận thế; đây quả là một mối phiền nhiễu cho vài người ít ỏi đã thực sự trưởng thành. Một trong những trò chơi mà nhân loại say mê nhất có tên là "Giữ kín tương lai", mà (tôi chẳng mảy may nghi ngờ) người dân quê ở Shropshire gọi bằng cái tên "Đánh lừa nhà tiên tri". Những người tham gia trò chơi nghe rất cẩn trọng và kính cẩn tất cả những gì các bậc thông thái phán về những việc sẽ xảy ra ở thế hệ tiếp theo. Rồi họ kiên nhẫn chờ cho tới khi toàn bộ các bậc thông thái ấy qua đời, đem chôn cất họ thật tử tế, rồi quay sang làm một việc hoàn toàn khác. Thế thôi. Đối với một giống loài có sở thích giản dị như vậy, đây quả là một trò tiêu khiển tuyệt vời.

Bởi lẽ con người, bản chất vốn là trẻ con, nên luôn mang trong mình sự bướng bỉnh và thích giữ bí mật của trẻ thơ. Từ thuở khai thiên lập địa đến nay, họ chưa bao giờ làm theo những điều mà các hiền triết xem là tất yếu. Người ta bảo nhân loại đã ném đá các giả tiên tri; nhưng có lẽ họ còn thích thú và hả hê hơn nhiều khi ném đá các chân tiên tri. Nhìn vào từng cá nhân, con người có vẻ khá lý trí qua việc ăn, ngủ và lập kế hoạch. Nhưng xét trên tổng thể, nhân loại lại là một thực thể biến ảo, huyền bí, thất thường và vô cùng thú vị. Đàn ông chỉ là những người đàn ông, nhưng Nhân loại lại là một người phụ nữ.

Tuy nhiên, vào đầu thế kỷ hai mươi, trò chơi "Đánh lừa nhà tiên tri" trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Lý do là bởi thời đó có quá nhiều tiên tri và quá nhiều lời tiên đoán, đến mức người ta khó lòng thoát khỏi mọi sự tiên liệu tài tình của họ. Khi ai đó làm một điều gì đó tự do, ngông cuồng và hoàn toàn mang tính cá nhân, thì ngay sau đó một ý nghĩ kinh hoàng lại chợt lóe lên trong đầu anh ta: biết đâu điều này đã được tiên đoán trước rồi. Mỗi khi một công tước trèo lên cột đèn đường, hay một viện trưởng nhà thờ uống rượu say khướt, ông ta chẳng thể nào thực sự hạnh phúc, bởi không thể chắc chắn liệu mình có đang hiện thực hóa một lời tiên đoán nào đó hay không. Đầu thế kỷ hai mươi, người thông thái đông đến mức bước chân ra đường là đụng mặt. Họ phổ biến tới mức một kẻ ngốc nghếch lại trở thành của hiếm; và mỗi khi tìm thấy một kẻ như thế, đám đông sẽ đi theo anh ta dọc các con phố, trân trọng anh ta như báu vật và ban cho anh ta một chức vụ cao cấp trong bộ máy nhà nước. Tất cả những bậc thông thái ấy đều miệt mài vẽ ra kịch bản cho thời đại tiếp theo – tất cả đều rành rọt, tinh tường, vô cùng tàn nhẫn và lại hoàn toàn khác biệt nhau. Trò chơi phỉnh phờ tổ tiên cũ kỹ và thú vị dường như không thể tiếp tục được nữa, bởi vì các bậc tiền nhân đã bỏ cả ăn ngủ lẫn chuyện chính trị thực tiễn chỉ để ngày đêm ngẫm nghĩ xem con cháu mình sẽ làm gì.

Nhưng cách mà các nhà tiên tri thế kỷ hai mươi làm việc là thế này: Họ lấy một hiện tượng chắc chắn đang diễn ra ở thời đại mình, rồi phán rằng hiện tượng đó sẽ ngày càng phát triển cho đến khi một điều phi thường xảy ra. Và họ thường thêm vào rằng ở một nơi hẻo lánh nào đó, điều phi thường ấy đã thực sự ứng nghiệm, báo hiệu cho xu thế của thời đại.

Chẳng hạn như ngài H. G. Wells cùng các cộng sự, những người tin rằng khoa học sẽ làm chủ tương lai; và giống như xe hơi nhanh hơn xe ngựa, thì một thứ tuyệt diệu nào đó rồi sẽ nhanh hơn xe hơi, cứ thế đến vô tận. Rồi từ tro tàn của họ nổi lên Tiến sĩ Quilp, người tuyên bố rằng một người có thể ngồi trên cỗ máy của mình bay quanh trái đất nhanh đến mức có thể duy trì một cuộc trò chuyện dài dòng, rôm rả với một ngôi làng cổ xưa chỉ bằng cách thả lại một từ trong câu mỗi lần ông ta lượn qua. Người ta đồn rằng thí nghiệm này đã được thử nghiệm trên một vị đại tá già bị bệnh đột quỵ, người bị phóng quanh trái đất nhanh đến mức (đối với cư dân ở một hành tinh khác) ông ta trông như một dải ria vằn trắng, mặt đỏ và áo dạ kéo dài liên tục quanh trái đất — giống như vành đai của Sao Thổ.

Ngược lại là một trường phái hoàn toàn đối lập. Đó là ngài Edward Carpenter, người cho rằng chúng ta sẽ sớm quay về với Tự nhiên, sống giản dị và chậm rãi như loài vật. Tiếp nối Edward Carpenter là Tiến sĩ Thần học James Pickie (thuộc Đại học Pocohontas), người khẳng định rằng con người sẽ tiến hóa vượt bậc nếu biết gặm cỏ, tức là ăn uống chậm rãi và liên tục theo cách của bò. Ông còn tuyên bố rằng mình đã thu được kết quả vô cùng khả quan khi thả những người đàn ông thành thị bò bằng cả tay chân ra một đồng cỏ phủ đầy thịt bê chiên xù. Sau đó, Tolstoy và những người theo chủ nghĩa nhân đạo lại phán rằng thế giới đang ngày càng nhân từ hơn, và do đó sẽ không còn ai muốn chém giết nữa. Ngài Mick không chỉ trở thành người ăn chay, mà cuối cùng còn tuyên bố chủ nghĩa ăn chay đã lỗi thời (mà ông gọi một cách mỹ miều là "làm đổ máu xanh của những loài vật lặng lẽ"), và dự đoán rằng con người trong thời đại tốt đẹp hơn sẽ chỉ sống bằng muối. Để rồi sau đó một bài diễn văn xuất hiện từ Oregon (nơi điều này được thử nghiệm) với tiêu đề "Tại sao muối lại phải chịu đựng?", gây ra thêm bao nhiêu rắc rối.

NHỮNG NGƯỜI ĐÀN ÔNG THÀNH THỊ BÒ BẰNG CẢ TAY CHÂN TRÊN ĐỒNG CỎ PHỦ ĐẦY THỊT BÊ CHIÊN XÙ.

Trái lại, một số người khác lại tiên đoán rằng các mối quan hệ thân tộc sẽ ngày càng hẹp lại và hà khắc hơn. Ngài Cecil Rhodes cho rằng điều duy nhất của tương lai chính là Đế quốc Anh, và sẽ có một vực thẳm chia cắt giữa những người thuộc Đế quốc và những người không thuộc về nó — giữa người Trung Quốc ở Hồng Kông và người Trung Quốc bên ngoài, giữa người Tây Ban Nha trên Rặng đá Gibraltar và người Tây Ban Nha ở ngoài rặng đá — tương tự như khoảng cách giữa con người và loài vật cấp thấp. Cùng một tư duy ấy, người bạn bốc đồng của ông, Tiến sĩ Zoppi ("tông đồ của Chủ nghĩa Anh-Xắc-xông"), còn đi xa hơn khi cho rằng: từ quan điểm này, việc ăn thịt người chỉ nên hiểu là ăn thịt một công dân Đế quốc, chứ không phải ăn thịt một kẻ thuộc sắc tộc bị cai trị — những kẻ mà theo ông nên được kết liễu mà không gây đau đớn không cần thiết. Sự kinh hoàng của ông trước ý nghĩ ăn thịt một người ở Guiana thuộc Anh cho thấy những ai cho rằng ông thiếu tình cảm đã hiểu sai nghiêm trọng về chủ nghĩa khắc kỷ của ông. Dù vậy, ông cũng rơi vào thế khó; vì nghe đâu ông đã cố thử nghiệm việc này, và khi sống ở London, ông phải duy trì cuộc sống hoàn toàn bằng cách ăn thịt những người Ý chơi đàn phong cầm. Kết cục của ông thật kinh hoàng, bởi đúng lúc ông vừa bắt đầu, Giáo sư Swiller đã đọc bản tham luận vĩ đại của mình tại Hội Triết học Hoàng gia, chứng minh rằng người da đen không chỉ hoàn toàn đúng khi ăn thịt kẻ thù của họ, mà còn đúng trên phương diện đạo đức và vệ sinh, vì các phẩm chất của kẻ thù khi bị ăn thịt sẽ chuyển sang người ăn. Ý nghĩ rằng bản chất của một người Ý chơi đàn phong cầm đang không ngừng lớn lên và nảy mầm bên trong cơ thể mình là điều vượt quá sức chịu đựng của vị giáo sư già tốt bụng.

Lại có ngài Benjamin Kidd, người quả quyết rằng đặc trưng ngày càng rõ nét của chủng tộc chúng ta sẽ là sự quan tâm và hiểu biết về tương lai. Ý tưởng của ông được William Borker phát triển mạnh mẽ hơn, người đã viết một đoạn văn mà mọi học sinh đều thuộc lòng, kể về việc con người ở các thời đại tương lai khóc lóc bên mộ của con cháu mình, và du khách được dẫn đi thăm hiện trường của một trận đánh lịch sử sẽ diễn ra sau đó vài thế kỷ.

Ngài Stead cũng là một nhân vật nổi bật, người cho rằng nước Anh trong thế kỷ hai mươi sẽ hợp nhất với nước Mỹ; và người trợ lý trẻ của ông, Graham Podge, thậm chí còn gộp cả Pháp, Đức và Nga vào Liên bang Mỹ, trong đó bang Nga được viết tắt là Ra.

Rồi còn có ngài Sidney Webb, người tiên đoán rằng tương lai sẽ chứng kiến sự trật tự và ngăn nắp ngày càng tăng trong đời sống nhân dân, cùng người bạn tội nghiệp Fipps của ông, kẻ đã phát điên và chạy khắp vùng với một cây rìu, chặt hạ các cành cây bất cứ khi nào thấy hai bên thân cây không có số lượng cành bằng nhau.

Tất cả những con người tài trí này đều dùng đủ mọi sự tinh xảo để tiên đoán những gì sắp xảy ra, và họ đều làm theo một cách: chọn lấy một thứ mà họ thấy đang "phát triển mạnh mẽ", như cách nói thông thường, rồi kéo nó đi xa đến mức trí tưởng tượng của họ có thể vươn tới. Họ gọi đó là phương cách đúng đắn và đơn giản để dự đoán tương lai. Tiến sĩ Pellkins, trong một đoạn văn tuyệt mỹ, đã nói: "Cũng giống như khi thấy một con lợn trong lứa to hơn hẳn những con khác, ta biết theo một quy luật bất biến của Đấng Bí Uẩn rằng một ngày nào đó nó sẽ to hơn một con voi — cũng như khi thấy cỏ dại và hoa bồ công anh mọc ngày càng dày đặc trong vườn, ta biết rằng bất chấp mọi nỗ lực của chúng ta, chúng nhất định sẽ mọc cao hơn cả ống khói và nuốt chửng ngôi nhà khỏi tầm mắt; tương tự như vậy, chúng ta biết và kính cẩn thừa nhận rằng khi bất kỳ lực lượng nào trong đời sống chính trị của con người thể hiện sự hoạt động đáng kể trong một khoảng thời gian, nó sẽ tiếp tục phát triển cho đến khi chạm tới tận trời xanh."

Và rõ ràng là các nhà tiên tri đã đẩy người dân (những kẻ đang mải mê với trò chơi cổ xưa "Đánh lừa nhà tiên tri") vào một tình thế khó khăn chưa từng có. Chẳng làm được việc gì mà không vô tình ứng nghiệm một lời tiên đoán nào đó của họ.

Dẫu vậy, trong ánh mắt của những người thợ làm việc trên phố, những người nông dân trên đồng ruộng, những thủy thủ, trẻ em, và đặc biệt là phụ nữ, vẫn ẩn chứa một cái nhìn kỳ lạ khiến cho các bậc hiền triết phải sống trong sự hoài nghi thiêu đốt. Những người ấy vẫn còn giấu điều gì đó trong tay áo; họ vẫn đang tiếp tục chơi trò "Đánh lừa nhà tiên tri".

Thế là các bậc thông thái trở nên hoảng loạn như những kẻ điên, hoang mang chao đảo khắp nơi và gào lên: "Cái gì thế này? Cái gì thế này? London sẽ ra sao trong một thế kỷ nữa? Có điều gì chúng ta chưa nghĩ tới không? Những ngôi nhà đảo ngược — có lẽ vệ sinh hơn chăng? Con người đi bằng tay — làm cho bàn chân linh hoạt hơn, đúng không nhỉ? Mặt trăng... xe hơi... không có đầu..." Và cứ thế họ chao đảo và băn khoăn cho đến khi trút hơi thở cuối cùng và được chôn cất thật tử tế.

Rồi người dân quay sang làm những gì họ thích. Tôi xin không giấu giếm sự thật cay đắng này nữa. Người dân đã đánh lừa được các nhà tiên tri của thế kỷ hai mươi. Khi bức màn của câu chuyện này kéo lên, tám mươi năm sau thời điểm hiện tại, London gần như giống hệt như bây giờ.