Ở một nơi chìm trong bóng tối mịt mùng suốt nhiều giờ liền, bầu không khí cũng lặng ngắt như tờ suốt bấy nhiêu canh giờ. Thế rồi, một giọng nói cất lên từ giữa hư không u tối, chẳng ai rõ phát ra từ đâu, vang vang lời rằng—

"Vậy là Đế chế Notting Hill đã kết thúc. Nó bắt đầu trong máu lệ, thì nay cũng lụi tàn trong máu lệ, và mọi sự trên đời mãi mãi vẫn chẳng đổi thay."

Xung quanh lại trở về với tĩnh lặng, rồi một giọng nói khác lại vang lên, nhưng âm điệu không giống giọng trước; hình như đó là một con người khác.

"Nếu mọi sự trên đời mãi mãi chẳng đổi thay, ấy là vì chúng luôn mang trọn vẻ tráng lệ anh hùng. Nếu mọi sự trên đời mãi mãi vẫn thế, ấy là vì chúng luôn ngập tràn sự mới mẻ. Mỗi con người chỉ được ban cho một linh hồn; mỗi linh hồn chỉ được trao một nguồn sức mạnh khiêm nhường—nguồn sức mạnh mà trong những khoảnh khắc nhất định có thể vươn dậy vượt qua và nuốt chửng cả muôn vì sao. Nếu từ thế hệ này sang thế hệ khác, nguồn sức mạnh ấy vẫn giáng xuống con người, thì bất cứ điều gì ban tặng nó cho họ đều thật vĩ đại. Bất cứ điều gì khiến con người cảm thấy mình già cỗi đều thật đê hèn—dù đó là một đế chế hay một cửa tiệm kẹo kiệt. Bất cứ điều gì khiến con người cảm thấy mình tươi trẻ đều thật vĩ đại—dù là một cuộc đại chiến hay một câu chuyện tình yêu. Và trong những trang sách u uẩn nhất của Thiên Chúa, có ghi một sự thật mà cũng là một ẩn số. Đó là con người vốn chán chường những điều mới mẻ—những mốt thời thượng, những đề xuất, những cải tiến và đổi thay. Chính những điều xưa cũ mới làm ta giật mình say đắm. Chính những điều xưa cũ mới lưu giữ tuổi xuân. Chẳng có kẻ hoài nghi nào lại không cảm thấy bao người khác từng hoài nghi trước mình. Chẳng có kẻ giàu có hay thay đổi nào lại không cảm thấy mọi điều mới lạ của mình thực chất đã có từ muôn đời. Chẳng có ai thờ phụng sự đổi thay lại không cảm nhận trên cổ mình gánh nặng mênh mông từ nỗi mệt mỏi của vũ trụ. Nhưng chúng ta, những kẻ làm những việc xưa cũ, lại được thiên nhiên nuôi dưỡng bằng nguồn năng lượng trẻ thơ bất tận. Chẳng có người đàn ông nào đang yêu lại nghĩ rằng từng có ai biết yêu trước mình. Chẳng có người phụ nữ nào bồng con lại nghĩ trên đời từng có những sinh linh gọi là trẻ nhỏ. Chẳng có dân tộc nào chiến đấu vì thành phố của mình lại bị ám ảnh bởi gánh nặng của những đế chế đã suy tàn. Đúng vậy, hỡi giọng nói u tối kia, thế gian này mãi mãi vẫn thế, bởi nó luôn ẩn chứa những điều ta chẳng thể ngờ."

Một cơn gió nhẹ thổi qua đêm tối, rồi giọng nói ban đầu đáp lại—

"Nhưng trên đời này vẫn có những kẻ, dù khôn ngoan hay khờ dại, chẳng có điều gì làm họ say đắm được. Có những kẻ nhìn mọi biến động của các người chẳng khác nào một đàn ruồi nhặng. Họ biết rằng trong khi thiên hạ sẽ cười nhạo Notting Hill của các người, rồi sẽ nghiên cứu, diễn xướng và ca ngợi Athens cùng Jerusalem, thì Athens và Jerusalem cũng chỉ là những vùng ngoại ô ngớ ngẩn như Notting Hill của các người mà thôi. Họ biết rằng bản thân trái đất này cũng chỉ là một chốn ngoại ô, và họ chỉ cảm thấy một niềm thích thú tẻ nhạt, đàng hoàng khi bước đi trên đó."

"Họ là những nhà triết học hoặc là những kẻ ngốc," giọng nói kia đáp. "Họ không phải là con người. Con người sống, như tôi đã nói, hân hoan từ đời này sang đời khác trong một điều gì đó tươi mới hơn cả sự tiến bộ—trong thực tế rằng với mỗi đứa trẻ ra đời, một mặt trời mới và một mặt trăng mới lại được tạo thành. Nếu nhân loại cổ xưa của chúng ta là một con người duy nhất, có lẽ người đó đã gục ngã dưới ký ức của biết bao lòng trung thành, dưới gánh nặng của biết bao tinh thần anh hùng muôn hình muôn vẻ, dưới sức nặng và nỗi kinh hoàng của tất cả lòng tốt con người. Nhưng Thiên Chúa đã vui lòng cô lập từng linh hồn cá thể, để nó chỉ có thể biết về các linh hồn khác qua lời truyền miệng, và với mỗi người, lòng tốt cùng hạnh phúc đến với sự tươi trẻ và mãnh liệt của một luồng sét, vừa chớp nháy vừa thuần khiết. Và án phạt thất bại treo trên mọi thể chế của con người, trên thực tế, chẳng ảnh hưởng đến họ nhiều hơn việc những con giun dưới nấm mồ tất yếu ảnh hưởng đến trò chơi của lũ trẻ trên đồng cỏ. Notting Hill đã sụp đổ; Notting Hill đã chết. Nhưng đó không phải là điều trọng đại. Notting Hill đã sống."

"Nhưng nếu," giọng nói kia đáp lại, "nếu những gì đạt được bằng tất cả nỗ lực ấy chỉ là sự hài lòng chung chung của nhân loại, thì tại sao con người lại lao dịch và hy sinh một cách điên rồ đến thế vì chúng? Liệu Notting Hill có làm được điều gì mà một nhóm nông dân ngẫu nhiên hay một bộ tộc dã nào đó sẽ không làm được nếu không có nó? Những gì có thể đã xảy ra với Notting Hill nếu thế giới khác đi có thể là một câu hỏi sâu sắc; nhưng còn một câu hỏi sâu sắc hơn. Điều gì sẽ xảy ra với thế giới này nếu Notting Hill chưa từng tồn tại?"

Giọng nói kia đáp—

"Cũng giống như điều sẽ xảy ra với thế giới và cả hệ thống muôn vì sao nếu một cây táo ra sáu quả thay vì bảy quả; một điều gì đó sẽ vĩnh viễn mất đi. Chưa từng có điều gì trên đời này hoàn toàn giống như Notting Hill. Sẽ chẳng bao giờ có điều gì giống hệt nó cho đến tận ngày tận thế. Tôi không thể tin vào điều gì khác ngoài việc Thiên Chúa đã yêu thương nó, như Người chắc chắn phải yêu thương bất cứ điều gì là chính nó và không thể thay thế. Nhưng ngay cả điều đó tôi cũng chẳng bận tâm. Dù Thiên Chúa, với tất cả sấm sét của Người, có ghét bỏ nó đi nữa, thì tôi vẫn yêu nó."

Cùng với tiếng nói ấy, một thân hình cao lớn, lạ kỳ vươn lên từ đống đổ nát trong ánh mờ tối.

Giọng nói kia cất lên sau một hồi im lặng dài, nghe như khàn đi.

"Nhưng giả sử toàn bộ chuyện này thực ra chỉ là một trò bịp bợm. Giả sử rằng dù anh có cố gán cho nó ý nghĩa gì trong trí tưởng tượng của mình, thì ý nghĩa thực sự của tất cả chỉ là sự nhạo báng. Giả sử tất cả chỉ là sự điên rồ. Giả sử—"

"Tôi đã ở trong đó," giọng nói từ thân hình cao lớn lạ kỳ đáp lại, "và tôi biết nó không phải vậy."

Một thân hình nhỏ bé hơn dường như gượng đứng dậy trong bóng tối.

"Giả sử ta là Thiên Chúa," giọng nói ấy cất lên, "và giả sử ta tạo ra thế giới này trong lúc nhàn rỗi. Giả sử muôn vì sao mà anh cho là vĩnh cửu chỉ là những màn pháo hoa ngớ ngẩn của một cậu học trò trường đời bất tận. Giả sử mặt trời và mặt trăng, những thứ anh luân phiên ca ngợi, chỉ là hai con mắt của một gã khổng lồ mênh mông đang mỉa mai, luân phiên mở ra trong một cái nháy mắt không bao giờ dứt. Giả sử cây cối, trong mắt ta, cũng ngớ ngẩn như những cây nấm độc khổng lồ. Giả sử Socrates và Charlemagne đối với ta chỉ là những con thú, trở nên buồn cười hơn vì bước đi bằng hai chân sau. Giả sử ta là Thiên Chúa, và sau khi tạo ra vạn vật, ta ngồi cười nhạo chúng."

"Và giả sử tôi là con người," người kia đáp lại. "Và giả sử tôi đưa ra câu trả lời đập tan cả một tiếng cười. Giả sử tôi không cười lại Người, không phỉ báng Người, không nguyền rủa Người. Mà giả sử, đứng thẳng dưới bầu trời, bằng tất cả sức mạnh của tồn tại trong tôi, tôi cảm ơn Người vì thiên đường của kẻ khờ mà Người đã tạo ra. Giả sử tôi ngợi ca Người, với niềm ngất ngây đau đớn đến từng thớ thịt, vì trò đùa đã mang lại cho tôi một niềm vui khủng khiếp đến thế. Nếu chúng tôi đã lấy những trò chơi trẻ nát và trao cho chúng sự nghiêm cẩn của một cuộc Thập tự quân, nếu chúng tôi đã tưới tắm cái vườn Hà Lan kỳ quái của Người bằng máu của những kẻ tử đạo, thì chúng tôi đã biến một phòng trẻ thành một đền thờ. Tôi hỏi Người, nhân danh Thiên Đàng, ai là người chiến thắng?"

Bầu trời sát đỉnh những ngọn đồi và hàng cây đang chuyển dần từ đen sang xám, lờ mờ báo hiệu ánh mờ sáng của buổi ban mạo. Thân hình mảnh khảnh dường như bò về phía thân hình cao lớn hơn, và giọng nói nghe người hơn.

"Nhưng giả sử, anh bạn," nó nói, "giả sử rằng, theo một nghĩa cay đắng và chân thực hơn, tất cả chỉ là một trò nhạo báng. Giả sử rằng, ngay từ khi bắt đầu những cuộc đại chiến này, đã có một kẻ đứng nhìn chúng với một cảm giác không lời nào tả xiết, một cảm giác biệt lập, trách nhiệm, mỉa mai và đau đớn. Giả sử có một kẻ biết rõ tất cả chỉ là một trò đùa."

Thân hình cao lớn đáp—

"Kẻ đó không thể biết được. Vì nó không hoàn toàn là một trò đùa."

Và một cơn gió thổi bạt đi những đám mây đang phong kín đường chân trời, để lộ một dải bạc phía sau đôi chân đen thẫm đồ sộ của anh. Rồi giọng nói kia lại vang lên, đã bò đến gần hơn nữa.

"WAYNE, TẤT CẢ CHỈ LÀ MỘT TRÒ ĐÙA."

"Adam Wayne," nó nói, "có những kẻ chỉ xưng tội khi gõ cửa tử; có những kẻ chỉ tự trách mình khi không còn giúp được ai nữa. Ta là một trong số đó. Tại đây, trên chiến trường chất chồng đoạn kết máu lệ này, ta đến để nói rõ với anh điều mà trước đây anh chẳng bao giờ hiểu được. Anh có biết ta là ai không?"

"Tôi biết ông, Auberon Quin," thân hình cao lớn đáp, "và tôi sẽ rất vui lòng trút bỏ gánh nặng cho tâm hồn ông khỏi bất cứ điều gì đang đè nặng lên nó."

"Adam Wayne," giọng nói kia cất lên, "về những gì ta sắp nói, theo lẽ thường anh không thể nào vui vẻ trút gánh nặng cho ta được đâu. Wayne này, tất cả chỉ là một trò đùa. Khi ta tạo ra những thành phố này, ta chẳng bận tâm đến chúng hơn là bận tâm đến một nhân mã, một người cá, một con cá có chân, một con lợn mọc lông vũ, hay bất kỳ điều vô lý nào khác. Khi ta nói với anh một cách trang trọng và khuyến khích về lá cờ tự do và sự bình yên cho thành phố của anh, ta chỉ đang chơi một trò đùa dai thô bỉ với một quý ông lương thiện, một trò đùa dai thô bỉ kéo dài suốt hai mươi năm. Dù có lẽ chẳng ai có thể tin điều đó ở ta, nhưng sự thật là ta vừa là một kẻ nhút nhát vừa là một kẻ nhân từ. Ta chưa bao giờ dám nói với anh điều này trong những ngày đầu anh ôm hy vọng, hay những ngày hoàng kim khi anh xưng hùng xưng bá; ta chưa bao giờ dám phá vỡ sự bình thản khổng lồ trên gương mặt anh. Chúa mới biết tại sao bây giờ ta lại làm vậy, khi kịch hài của ta đã kết thúc trong kịch thảm và sự sụp đổ của toàn thể nhân dân anh! Nhưng bây giờ ta vẫn phải nói. Wayne, tất cả được làm ra chỉ như một trò đùa."

Không gian chìm vào yên lặng, và làn gió mát lành thổi làm bầu trời ngày càng quang đãng, để lộ những khoảng rộng bao la của bình minh trắng xóa.

Cuối cùng, Wayne lên tiếng, vô cùng chậm rãi—

"Ông làm tất cả những điều đó chỉ như một trò đùa thôi sao?"

"Đúng vậy," Quin đáp ngắn gọn.

"Khi ông nảy ra ý tưởng," Wayne tiếp tục, giọng như ngơ ngác mơ màng, "về một quân đội cho Bayswater và một lá cờ cho Notting Hill, trong trí óc ông không hề lóe lên chút gợn sóng, chút gợi ý nào rằng những điều ấy có thể trở thành hiện thực và chan chứa đam mê sao?"

"Không," Auberon đáp, xoay gương mặt tròn trịa trắng bệch của mình về phía buổi mờ sáng với một sự chân thành ảm đạm mà huy hoàng; "Ta hoàn toàn không có."

Wayne nhảy xuống từ điểm cao phía trên ông và đưa tay ra.

"Tôi sẽ không dừng lại để cảm ơn ông," anh nói, giọng vang lên một niềm vui kỳ lạ, "vì điều tốt đẹp vĩ đại mà ông đã thực sự mang lại cho thế giới. Tất cả những gì tôi nghĩ về điều đó, tôi đã nói với ông một phút trước, ngay cả khi tôi nghĩ rằng giọng nói của ông là giọng nói của một đấng toàn năng giễu cợt, với tiếng cười cổ xưa hơn cả những cơn gió thiên đường. Nhưng hãy để tôi nói điều trực tiếp và chân thực này. Ông và tôi, Auberon Quin, cả hai chúng ta trong suốt cuộc đời đã hết lần này đến lần khác bị gọi là kẻ điên. Và chúng ta điên thật. Chúng ta điên, bởi vì chúng ta không phải là hai con người, mà là một con người. Chúng ta điên, bởi vì chúng ta là hai bán cầu của cùng một bộ não, và bộ não đó đã bị xẻ làm đôi. Và nếu ông tìm kiếm bằng chứng cho điều đó, thì chẳng khó tìm chút nào. Không chỉ đơn thuần là ông, kẻ hài hước, trong những ngày u tối này đã bị tước mất niềm vui của sự nghiêm cẩn. Không chỉ đơn thuần là tôi, kẻ cuồng tín, đã phải mò mẫm mà thiếu đi sự hài hước. Mà là ở chỗ, dù chúng ta dường như đối lập trong mọi chuyện, chúng ta lại đối lập như người đàn ông và người phụ nữ, cùng hướng tới một mục tiêu thực tế trong cùng một thời điểm. Chúng ta là cha và mẹ của Hiến chương các Thành phố."

Quin nhìn xuống đống đổ nát gồm lá cây và gỗ xẻ, những tàn tích của trận chiến và cuộc tháo chạy, giờ đây lấp lánh dưới ánh sáng ban ngày đang lên, và cuối cùng lên tiếng—

"Thế nhưng chẳng điều gì có thể thay đổi sự đối lập ấy—thực tế là ta đã cười nhạo những điều này còn anh thì sùng bái chúng."

Gương mặt hoang dại của Wayne rực sáng một vẻ thần thánh, khi anh quay mặt về phía ánh mặt trời mọc đang chiếu rọi.

"Tôi biết một thứ sẽ thay đổi sự đối lập ấy, một thứ nằm ngoài chúng ta, một thứ mà ông và tôi cả đời này có lẽ đã coi nhẹ. Con người bình đẳng và vĩnh cửu sẽ thay đổi sự đối lập ấy, bởi con người không thấy có sự đối lập thực sự nào giữa tiếng cười và sự kính trọng, con người ấy, người bình thường ấy, kẻ mà những thiên tài thuần túy như ông và tôi chỉ có thể thờ phụng như một vị thần. Khi những ngày u tối và tẻ nhạt đến, ông và tôi là cần thiết, kẻ cuồng tín thuần túy, kẻ châm biếm thuần túy. Hai chúng ta đã cùng nhau sửa chữa một sai lầm lớn. Chúng ta đã nâng những thành phố hiện đại lên thành thứ thơ ca mà bất cứ ai hiểu biết nhân loại đều biết rằng nó phổ biến hơn vô cùng so với những điều tầm thường. Nhưng ở những con người khỏe mạnh, không hề có chiến tranh giữa chúng ta. Chúng ta chỉ là hai bán cầu não của một người thợ cày. Tiếng cười và tình yêu có ở khắp mọi nơi. Những nhà thờ đại thánh đường, được xây dựng trong những thời đại yêu kính Thiên Chúa, tràn ngập những hình tượng trào lố phỉ báng. Người mẹ liên tục cười với đứa con, người tình liên tục cười với người tình, người vợ cười với người chồng, người bạn cười với người bạn. Auberon Quin, chúng ta đã chia tách quá lâu rồi; hãy cùng nhau bước ra ngoài. Ông có một cây thương và tôi có một thanh kiếm, chúng ta hãy bắt đầu cuộc phiêu du khắp thế gian. Vì chúng ta là hai yếu tố thiết yếu của nó. Đến đi, trời đã sáng rồi."

Trong ánh sáng trắng trong rỗng lặng, Auberon ngập ngừng một khắc. Rồi ông trang trọng giơ thương chào theo đúng nghi thức, và họ cùng nhau bước vào thế giới bao la vô định.