Walker Farr nghe được câu chuyện về Đại úy Andrew Kilgour từ Công dân Drew.

Công dân Drew là cụ ông có gương mặt chân thành, người đầu tiên lên tiếng ca ngợi Farr vào buổi tối hôm đó tại Tòa thị chính, khi anh và lão Etienne thực hiện cuộc đột kích thảm hại chẳng mang lại ích lợi gì nhằm vào đặc quyền có hậu thuẫn vững chắc.

Những người ở Marion biết Công dân Drew đều đã quên mất tên thật của ông. Trong các bài diễn văn tuyên truyền phản kháng, ông tự gọi mình là “Công dân”. Ông làm nghề đóng nắp xe ngựa tại một cửa hàng nhỏ, nơi có những ngăn kéo nhét đầy tài liệu chính trị và kinh tế, và ông thường đọc sách cùng suy ngẫm trong những giờ rảnh rỗi.

Farr đã tìm đến Công dân Drew, cung kính lắng nghe từng lời ông dạy bảo.

Bởi vì Công dân Drew nắm rõ lịch sử chính trị bang nhà, nắm rõ từng nhân vật, tính cách, mục đích, điểm yếu, đức tính, khuyết điểm của họ — đặc biệt là ông hiểu rất rõ những khiếm khuyết của họ —, cùng với mối liên hệ của họ với Bộ máy cầm quyền và thái độ của họ đối với những kẻ yếu thế; ông đã theo sát dấu vết của họ chẳng khác nào chú chó săn tận tụy lần theo vết thú rừng.

Do đó, Farr, một kẻ tha phương cầu thực trên vùng đất ấy, đang tìm kiếm tri thức để trang bị cho quyết tâm của mình, đã đến ngồi bên Công dân Drew và học hỏi được rất nhiều điều.

Thỉnh thoảng, sự dài dòng cũng đưa Công dân Drew đi chệch hướng khỏi con đường chính trị, và khi ông chạm đến hoàn cảnh của Đại úy Andrew Kilgour, tim Farr đập thình thịch và mắt anh sáng lên. Bởi vì Drew mở đầu câu chuyện bằng những lời này:

“Tôi chưa từng thấy Symonds Dodd làm bất cứ điều gì để chuộc lại một lỗi lầm mà ông ta đã gây ra, ngoại trừ việc ông ta trao cho Kate Kilgour một vị trí tốt đẹp trong văn phòng của mình. Và cũng có những kẻ bảo rằng ông ta chỉ càng thể hiện rõ hơn bản tính ích kỷ khi thuê cô ta; ông ta muốn có cô gái xinh đẹp nhất thành phố để làm cho nội thất văn phòng của mình thêm phần xứng tầm.”

“Tôi đã gặp cô ấy,” Farr nói, cố tỏ ra bình thản. “Tôi — tôi cứ thấy thắc mắc mãi!”

“Cha cô ấy là bạn tôi. Ông ấy là một người tốt. Và tiền bạc của tập đoàn Consolidated không thể mua chuộc được ông ấy. Tổ tiên của ông ấy là dòng họ Kilgower ở Scotland, và bản thân ông không phải là người thích ba hoa, nhưng ông sẵn sàng để tôi nóiuyên thiên, thỉnh thoảng lại gật đầu trong lúc hút thuốc. Ông là một người trung thực và là kỹ sư giỏi nhất bang, đồng thời giữ kín mọi suy nghĩ trong lòng. Và ông đã cho tôi xem gia huy của dòng họ Kilgower — thứ mà ông hiếm khi cho ai xem. Ông không hề khoác lác. Ông tự hào về cội nguồn của mình, nhưng ông thường nói rằng tổ tiên là ai chẳng mấy quan trọng, trừ khi con cháu biết noi theo đức tính tốt và cố gắng khắc phục những thói hư tật xấu. Từng có một thành viên nhà Kilgower vượt biên giới đến nộp mình làm con tin để giáo phái có thêm thời gian — và ông biết chắc mình sẽ bị treo cổ — rồi điều đó cũng xảy ra thật. Nhưng ông đã cứu được đồng bào mình. Và tôi mong anh hãy nhớ điều đó, anh Farr, vì nó phần nào lý giải được tâm trạng của Andrew Kilgour.”

“Ông ấy không chịu bán mình để làm những việc bẩn thỉu cho băng nhóm — ông ấy đưa ra những báo cáo trung thực. Thế nên chúng đã triệt hạ ông, anh Farr. Và ông không thể gánh chịu nổi việc bị chúng triệt hạ, bởi vì vợ ông là một kẻ phù phiếm và hoang phí, còn ông thì dung túng cho bà ta phung phí chỉ vì ông là một người đàn ông hiền lành và khờ khạo trước sự thao túng của phụ nữ. Đó chính là lời nguyền đối với những người đàn ông mạnh mẽ — họ lại vô cùng yếu mềm khi đối mặt với đàn bà. Vợ ông chẳng xứng đáng với ông. Chính người con gái mới là người thừa hưởng sự trung thực của ông. Tôi nghĩ nếu cô ấy biết ai là kẻ đã hại chết cha mình, cô ấy sẽ không đời nào ở lại làm việc trong văn phòng của Symonds Dodd. Nhưng băng nhóm thường triệt hạ một người mà không để lại dấu vết nào rõ ràng khi chúng bỏ chạy và lẩn trốn.”

“Ông ấy thường đến đây ngồi với tôi, hút thuốc và vô cùng trầm ngâm. Tôi thừa biết ông đang vướng vào nợ nần và tôi cũng thừa hiểu người phụ nữ kia muốn ông phải bán mình.”

“Ông ấy chắt bóp từng đồng — bán sạch cả đồ đạc của mình, từ dụng cụ làm việc cho đến mọi thứ. Ông mua tất cả các gói bảo hiểm với số tiền lớn nhất có thể. Sau đó, ông bỏ axit prussic vào một viên nang — hình như người ta bảo đó là lớp vỏ bằng salol — để tác dụng của chất độc bị chậm lại, rồi ông nuốt viên nang ấy trên đường phố, bước vào một văn phòng, ngồi trò chuyện với bạn bè, đùa giỡn và cười nói nhiều hơn hẳn ngày thường, cho đến tận khi đôi mắt nhắm lại, khuôn mặt tái đi và ông ngã khỏi ghế xuống sàn nhà, chết ngay tại chỗ mà không kịp phát ra một tiếng rên rỉ nào.”

“Đó là một hành động dũng cảm. Người ta gọi đó là bệnh tim, nhưng đâu dễ gì qua mặt được công ty bảo hiểm. Họ đã đào mồ ông lên và chứng minh đó là vụ tự sát — và họ không chịu trả một đồng tiền bảo hiểm nào cho gia đình ông. Họ không có nghĩa vụ phải làm thế. Các hợp đồng bảo hiểm còn quá mới và điều khoản về tội tự sát đã giúp các công ty thoát trách nhiệm. Cuối cùng, thay vì để lại hai mươi lăm nghìn đô-la, ông chỉ để lại những khoản nợ. Dù sao đi nữa, tôi vẫn cho đó là một hành động vô cùng dũng cảm.”

“Ở lại và đối mặt với nó còn dũng cảm hơn nhiều chứ,” Farr bộc bạch.

“Nhưng Andrew Kilgour có bộ quy tắc của riêng mình — một trạng thái tâm lý mà một vài người trong chúng ta không thể hiểu nổi — noi theo tấm gương của tổ tiên. Đâu phải ai sinh ra cũng giống nhau. Rất nhiều người không thể ở lại đối mặt với rắc rối. Anh thì có lẽ làm được — trông anh có vẻ là một kẻ điềm tĩnh đấy chứ!”

Farr tái mặt, đôi tay run rẩy vị lấy thành ghế, rồi anh đứng dậy sải bước qua căn tiệm nhỏ đến bên cửa sổ, quay lưng về phía Công dân Drew.

“Chính anh đã nói trước Tòa thị chính rằng anh sẽ ở lại đây và chiến đấu,” Công dân Drew nói tiếp. “Đó cũng là một hành động dũng cảm.”

“Tôi rất biết ơn nếu ông, Công dân Drew, chịu gạt tên tôi ra khỏi danh sách những anh hùng của ông. Và tôi xin rút lại những gì mình vừa nói về việc đối mặt với nghịch cảnh của ông ấy. Tôi chẳng có quyền gì để đưa ra những nhận xét như vậy cả.”

“Thế là cô con gái vào làm việc trong văn phòng của Symonds Dodd và cháu trai hắn ta đang theo đuổi cô ấy. Tôi chỉ mong hắn không chiếm được trái tim con gái của Andrew Kilgour. Hắn chưa từng nghiêm túc theo đuổi bất kỳ cô gái nào khác. Tôi đã tìm hiểu vụ việc này vì tôi là bạn của Andrew. Hắn muốn cưới cô ta và người mẹ đang giúp sức cho hắn. Nhưng tôi thừa biết cái thói lưu manh của tên tiểu nhân đó, anh Farr ạ. Tôi không thể tin rằng Kate Kilgour lại rơi vào bẫy của hắn.”

“Người ta bảo cậu ta đang giữ một vị trí rất tốt đấy chứ,” Farr nói, vẫn dán mắt ra ngoài cửa sổ.

“Bộ máy cầm quyền đã đưa lão Peleg Johnstone lên làm thủ quỹ bang, trong khi lão chẳng phân biệt nổi trái phiếu khác bánh quy ở điểm nào. Đại tá Dodd đã nhét đứa cháu trai vào làm thư ký trưởng, còn lão Peleg chỉ là một kẻ bù nhìn, ngậm tẩu thuốc ở căn phòng phía sau và gác đôi bốt lấm lem bùn đất lên bàn làm việc. Ồ, tôi lạ gì đám chúng nó, thưa anh. Tôi nắm rõ mọi thóp của chúng. Thằng cháu họ Dodd nhận lệnh từ ông chú và điều hành ngân khố. Toàn bộ tiền của tiểu bang đều nằm trong các ngân hàng nhà Dodd dưới hình thức tài khoản vãng lai — và băng nhóm này đang cho vay lại với lãi suất sáu phần trăm. Một khoản lợi nhuận nhỏ gọn gàng làm sao! Thế nhưng chẳng một ai lên tiếng, thậm chí chẳng ai thèm hỏi xem Richard Dodd lấy đâu ra lắm tiền để tiêu xài đến thế. Nhưng đó mới chính là điều kỳ diệu lớn nhất trên đời, anh Farr ạ — làm sao mà gã hàng gi xóm của anh lại có tiền để vung tay quá trán. Jones, Smith, Brown và Robinson — họ cứ đứng nhìn nhau và đặt ra cùng một câu hỏi. Và dân chúng ở Phường Mười thậm chí còn đang gặn hỏi tôi xem anh kiếm sống bằng cách nào cơ đấy,” Công dân Drew nói thêm, pha chút hóm hỉnh để xoa dịu sự tò mò của mình.

“Tôi đã làm việc ở thành phố này — lao động thực sự và chăm chỉ,” Farr đáp lời, bước về phía cửa.

“Ừ, nhưng anh vừa bị sa thải rồi còn gì.”

“Tôi hiểu tại sao ông lại biết nhiều chuyện để kể cho tôi nghe đến thế,” chàng trai trẻ mỉm cười đáp lại. “Thôi được, Công dân Drew, tôi chuẩn bị nhận bất kỳ công việc nào đầu tiên tự tìm đến mình đây. Hãy nhắn lại với họ điều đó nhé!”

“Tôi rất vui khi nghe anh nói vậy,” Công dân Drew thẳng thắn bày tỏ sự nhiệt tình. “Nếu anh đã quyết định làm điều gì đó giữa những người dân thường, anh phải đường hoàng lao động kiếm tiền lương chính đáng, bằng không họ sẽ hoài nghi anh. Họ đã bị lừa gạt quá nhiều lần bởi những kẻ bịp bóm và lười biếng rồi. Nhưng một khi anh đã tự lăng xê bản thân tại Tòa thị chính, việc tìm kiếm một chân làm việc có lẽ sẽ hơi khó khăn đấy. Ảnh hưởng của tập đoàn Consolidated bao trùm kín mít như bưng ấy mà.”

“Tôi có người lo lắng cho quyền lợi của mình về khoản đó rồi, Công dân Drew ạ. Tôi chẳng phải lo lắng gì sất.” Anh mở cửa. “Thực ra, có hai anh chàng vô cùng hữu ích mà từ nay trở đi tôi sẽ gắn bó ít nhiều.”

“Hãy dẫn họ đến đây để tôi làm quen. Trong một chính nghĩa cao đẹp thì chẳng bao giờ thừa người cả.”

“Tôi sẽ đưa họ đến — nhưng họ khá khó hiểu đấy — hơi chậm chạp trong việc làm quen — khối kẻ chẳng thèm đếm xỉa gì đến họ đâu,” Farr nói, bước xuống cầu thang.

“Tên họ là gì thế?” vị công dân tò mò hỏi, tỏ ra sốt sắng muốn gom thêm thông tin vào kho tàng hiểu biết chung của mình.

“Lát nữa tôi sẽ nói cho ông biết.”

Nhưng khi đã ra ngoài đường, tự lòng Farr đã gọi tên họ.

“Cơ hội và Sự khiêm nhường — ta hy vọng từ nay các ngươi sẽ luôn sát cánh bên ta,” anh lẩm bẩm. “Cơ hội, ngươi đã đẩy ta vào một hoàn cảnh kỳ quặc và một tâm trạng lạ lùng. Sự khiêm nhường, ngươi đang giúp ta thấu hiểu mọi sự. Nào Cơ hội, ngươi có điều gì muốn nói với ta không?”

Đó lại là một trong những trò tưởng tượng kỳ quặc mà Walker Farr hay tự nghĩ ra để đùa giỡn.

Đôi mắt anh, đảo quanh đường phố sau lời thách thức Cơ hội ấy, chợt bắt gặp một chiếc xe chở nước đá đang ì ạch lăn bánh qua. Đó là một cỗ xe trông khá gọn gàng, được sơn màu trắng, mang tấm bảng quảng cáo: “Công ty Nước đá Độc lập Tinh khiết Crystal”.

Ngay sau đó là một chiếc xe khác được sơn màu vàng bẩn thỉu. Đó là một chiếc xe chở nước đá của tập đoàn Consolidated; Farr thừa nhận mặt mấy chiếc xe chuyên chở những khối nước đá lấy từ dòng sông ấy.

Cảnh tượng một thứ có thể tạo ra sự cạnh tranh với chiếc xe màu vàng kia đã khơi dậy sự tò mò trong anh. Tâm trạng anh hoàn toàn sẵn sàng đón nhận cuộc phiêu lưu đầu tiên mà Cơ hội mang lại. Thời gian qua, anh đã thấy Cơ hội chơi những vò đùa oái oăm với cuộc đời mình.

Anh vội vã rảo bước đuổi theo chiếc xe màu trắng và bắt chuyện với người đánh xe.

“Tôi có thể tìm người quản lý của công ty này ở đâu?”

“Chiều nay ông ấy đang ở hồ Coosett đấy, thưa anh.” Người đàn ông tỏ ra cung kính. Trang phục và phong thái của người lạ mặt đã gây ấn tượng với anh ta. “Đi xe điện sẽ đưa anh đến gần đó. Hãy bắt một chuyến xe ở quảng trường — chiếc xe tuyến Công viên Halcyon ấy.”

Chẳng cần phải đắn đo suy tính thêm, Farr liền lên xe điện.

Anh thầm nghĩ rằng việc phó mặc những rắc rối của mình cho Cơ hội quả là một cảm giác dễ chịu làm sao! Nó giúp anh đỡ biết bao nhiêu phiền toái và lo âu.

Anh tìm thấy cái hồ nhỏ nằm ở rìa khu công viên — một vùng trũng nằm giữa những ngọn đồi.

Những người thợ đang bận rộn làm việc dưới chân sườn dốc mà anh vừa bước qua đỉnh. Anh nhìn thấy vài tòa nhà thô sơ bên bờ hồ, rõ ràng chỉ là những kho chứa nước đá tạm bợ. Một cái là công trình mới xây, còn hai cái kia là những nhà kho cũ đã được “vá víu” chỗ này chỗ nọ bằng vật liệu mới, với những bức tường nghiêng ngả được chống đỡ bằng các thanh xà gỗ. Mọi người đang bốc nước đá lên xe; những khối đá trong suốt lóe lên dưới ánh mặt trời.

Trong quá trình tham gia chiến dịch nhỏ của mình, anh đã quen thuộc với tình hình ở thành phố Marion và biết rằng tập đoàn Consolidated nắm độc quyền cả nguồn cung nước đá lẫn nguồn nước sinh hoạt. Bằng đạo luật của hội đồng lập pháp, họ siết chặt gọng kìm sắt đối với mọi quyền lợi ven sông dọc theo dòng sông và không cho phép bất kỳ ai khác được khai thác mỏm đá lạnh. Anh từng nhìn thấy và ngửi thấy thứ bùn nhão ô uế đọng lại từ một khối nước đá Consolidated tan chảy.

Khi có cơ hội, anh bước đến bắt chuyện với một người đàn ông mặc đồ vải nhung kẻ. Đó là một gã to con, da ngăm đen vì nắng gió, và Farr đoán ngay gã chính là quản lý bởi vì gã vừa trực tiếp lao động vừa chỉ đạo những công nhân khác.

“Đây là công việc kinh doanh riêng của tôi,” người đàn ông nói. “Tôi mới bắt đầu ra làm ăn độc lập.”

“Tôi cứ tưởng tập đoàn Consolidated nắm quyền kiểm soát mọi thứ chứ.”

“Chúng sẽ kiểm soát mọi thứ nếu có thể. Chúng đời nào chịu để tôi cho xe chạy qua các đường phố trong thành phố nếu chúng biết cách ngăn cản. Tôi đã làm việc cho chúng mười lăm năm trời, kham những khối nước đá bẩn thỉu trên lưng, leo lên từng bậc cầu thang và tôi thừa hiểu bộ mặt lũ đó. Tôi chẳng biết quái gì ngoài nghề nước đá này cả, thưa ngài, bất kể ngài là ai đi nữa. Nhưng tôi sẽ không đời nào khuân thêm dù chỉ một cục nước đá bẩn thỉu đó vào các hộ gia đình nữa. Tôi đã dốc toàn bộ tiền tiết kiệm vào đây, từng xu một, thuê mấy cái kho này và một đặc quyền bên bờ hồ, và tôi đang bán nước đá sạch. Nhưng có lẽ tôi sắp mất toi từng xu một rồi! Chẳng ăn thua gì đâu. Tôi đấu không lại chúng nó đâu. Xin lỗi nhé! Chắc chẳng dính dáng gì đến anh. Cứ hễ mở miệng nói về đám khốn đó là tôi lại luyên thuyên không dứt.”

Gã quay trở lại nhà kho để giúp công nhân dịch chuyển một đường trượt.

Farr kiên nhẫn đợi cho đến khi có thể tiếp tục trò chuyện với người đàn ông bận rộn ấy.

“Tôi không có ý quấy rầy ông đâu, thưa anh,” anh khiêm tốn nói. “Nhưng tôi thực sự quan tâm đến dự án này của anh. Bản thân tôi cũng từng làm việc cho Consolidated. Tôi bị sa thải vì dám đứng lên chửi rủa nguồn nước của chúng trước mặt thị trưởng và các ủy viên hội đồng.”

“Này, tôi có nghe phong phanh về chuyện đó đấy!” người thợ nước đá thốt lên, lập tức tỏ ra chú ý và thán phục. “Mấy đứa tụi tôi bảo đó là một hành động rất cừ.”

“Tôi nhắc lại chuyện đó chỉ để chứng minh lập trường của mình với anh thôi.”

“Vậy thì cứ nói tiếp đi, bạn tôi!”

“Anh vừa bảo rằng mình không thể vực dậy nổi việc kinh doanh này sao?”

“Tôi sợ là không nổi. Tôi phải chở hàng nửa dặm mới tới đoạn đường sắt gần nhất. Mấy tay quản lý đường sắt chẳng bao giờ cho tôi hưởng mức cước phí nào tử tế hơn mức bắt buộc — và anh thừa biết lý do tại sao rồi đấy! Tôi lại phải sắm thêm một dàn xe khác chuyên phục vụ giao hàng trong thành phố. Mà lại chẳng có đồng vốn nào trong tay! Tôi đang phải đối đầu với một thế lực nắm giữ toàn bộ tiền bạc, trang thiết bị dồi dào, lại có nguồn cung ngay cửa ngõ phía sau thành phố — mà lẽ ra nguồn nước đó chỉ nên nằm ở cửa ngõ phía sau ấy thôi! Nhưng anh biết thị hiếu của người tiêu dùng rồi đấy! Lý do duy nhất giúp tôi trụ lại được cho đến nay là vì những khách hàng cũ vẫn chiếu cố ủng hộ và bám trụ khá sát sao.”

“Bạn tôi ơi,” Farr quả quyết, đặt tay lên bờ vai đã còng xuống và chai sần vì nhiều năm vác nước đá, “rất nhiều kẻ đang kiếm tiền bằng danh nghĩa nhà truyền giáo ngoài kia còn chẳng làm được một nửa những điều tốt đẹp mà anh đang làm đâu. Anh đang cho một số người dân thành phố Marion thấy rõ sự khác biệt giữa nước đá sạch và những cục băng dịch bệnh đông cứng đấy.”

“Một người phải có sự can đảm, ơn trên, sự tháo vát và một tinh thần truyền giáo lớn lao thì mới dám chống lại thứ mà tôi đang đối đầu, thưa ngài. Tôi không muốn bàn đến vô số chướng ngại vật mà tập đoàn đã giăng ra ngáng đường tôi. Những điều đó vốn dĩ là chuyện bình thường trong thương trường cạnh tranh rồi. Nhưng anh cũng thấy đấy, nguồn lực của tôi ở đây rất hạn chế, và tôi không đủ khả năng sắm một cơ ngơi lớn trong thành phố. Có những lúc tôi bị thiếu hụt hàng, dù đã cố gắng hết sức — và thời gian ngủ của tôi thì vô cùng ít ỏi. Thế mà mấy gã đánh xe của Consolidated còn từ chối bán nước đá cho bất kỳ ai từng mua hàng của tôi, ngay cả khi các bà mẹ van xin để có đá giữ cho sữa của những đứa con đang ốm không bị chua. Đó là lệnh từ trụ sở chính phát xuống đấy! Anh có nghĩ rằng những kẻ tai to mặt lớn đang giật dây cả thống đốc bang lại hạ mình đi làm những chuyện vặt vãnh bỉ ổi như thế không, hử? Nhưng chúng làm thật đấy — đó là hệ thống của chúng. Hồi trước chúng từng bảo với tôi rằng đó là cách duy nhất để một tập đoàn lớn giữ được quyền kiểm soát — tuyệt đối không buông lơi một chút nào! Vâng, thưa ngài, chúng đã đưa khách hàng của tôi vào danh sách đen cho đến khi họ chịu khuất phục và ký hợp đồng mua bán hằng năm với Consolidated. Hơn thế nữa, chúng còn phao tin rằng tôi sẽ dẹp tiệm vào mùa tới và những ai mua hàng của tôi năm nay sẽ bị quẳng ra rìa vào năm sau! Anh tài không cơ chứ?”

“Anh định bán lại cơ sở này cho chúng à?”

“Không,” người bán nước đá lạnh lùng đáp. “Có hai lý do chính đáng: tôi không thèm bán và chúng cũng chẳng thèm mua. Chúng sẽ triệt hạ tôi bằng sạch để không kẻ nào khác còn dám nung nấu ý định thử sức với chiêu bài này nữa.”

“Tôi đang tìm việc làm,” Farr cộc lốc tuyên bố. “Tôi muốn làm việc cho anh. Hãy giao cho tôi một chân trên chiếc xe chở hàng vào thành phố của anh đi.”

“Này, nghe đây,” người kia thốt lên, hoàn toàn kinh ngạc, “trông anh giống một quý ông hơn là một gã vác nước đá đấy!”

“Trông thế nào không quan trọng. Vấn đề chính là tôi có vác nổi nước đá hay không? Cứ sờ thử bắp tay tôi mà xem!”

“Làm việc cho tôi thì tiền lương có khi chẳng đi đến đâu đâu,” người chủ xưởng cảnh báo. “Và nếu sau này anh muốn tìm việc khác ở Marion, anh có nguy cơ bị đưa vào danh sách đen đấy. Tôi không muốn đẩy anh vào rắc rối đâu.”

“Tôi chẳng thể rơi vào hoàn cảnh nào tồi tệ hơn hiện tại được nữa đâu. Chẳng lẽ tôi vừa mới kể cho anh nghe thân phận của mình rồi sao?”

“Ờ, tôi biết chứ! Tôi đoán anh chính là gã đó rồi. Nhưng này ngài gì ơi, tôi chỉ là một gã nhà quê cục mịch đơn giản — mà người càng ít chữ thì lại càng hay đa nghi. Anh đâu có muốn làm việc cho tôi chỉ vì cần một công việc mưu sinh thuần túy!”

“Tôi thực sự cần việc làm chứ! Tôi đã tiêu sạch số tiền ít ỏi mang theo người sau khi bị Consolidated sa thải. Tôi có một số khoản chi tiêu đặc biệt — đám tang của một — một người bạn,” anh nói thêm, giọng đầy vẻ bâng khuâng. Anh thò tay vào túi, kéo ra và xòe lòng bàn tay cho đối phương thấy vài đồng xu lẻ. “Tiền của tôi đấy — chỉ có ngần ấy thôi!”

“Đúng thế! Tôi thấy rồi. Nhưng một người như anh thì kiếm tiền dễ ợt khi cần. Anh vẫn chưa hoàn toàn thành thật với tôi đâu đấy!” Đó không chỉ là sự tò mò tầm thường; đó là sự đòi hỏi quả quyết của một người chân chất muốn tìm một điểm tựa rõ ràng để bắt đầu mối quan hệ gắn kết. “Anh sẽ phải quản lý tiền bạc của tôi,” gã nói tiếp. “Tôi đang ở vào tình thế ngặt nghèo và tôi buộc phải có những người đáng tin cậy sát cánh cùng mình. Tôi chẳng cần phải hỏi mấy đứa nhóc đằng kia xem tại sao chúng muốn đi vác nước đá. Nhưng anh không phải là một gã vô tích sự bình thường, thưa ngài. Anh chẳng bao giờ làm việc gì — hay ít ra là phần lớn các việc — mà lại không có lý do chính đáng cả.” Đó là bản năng của một sự mộc mạc chân thành. “Cứ giữ kín lấy nếu anh muốn. Nhưng trong trường hợp đó thì anh phải thứ lỗi cho tôi!”

Farr không hề do dự. Anh mỉm cười.

“Anh là một con người thực tế, có lẽ sẽ thấu hiểu vấn đề này còn rõ hơn cả chính tôi nữa,” anh khẳng định. Một lần nữa, anh đặt tay lên bờ vai còng của người đàn ông.

“Anh đâu có từ bỏ một công việc ổn định để khởi xướng việc kinh doanh nước đá này chỉ vì muốn kiếm thêm tiền, đúng chứ?”

“À, tôi còn phải nuôi gia đình và dĩ nhiên là tôi muốn kiếm tiền, nhưng tôi nghĩ đã đến lúc phải dọn bớt những thứ tàn dư, mầm bệnh, đồ cổ quái, vi khuẩn và đủ loại rác rưởi lộn xộn bám lại trong tủ lạnh sau khi đá tan chảy. Thế nên tôi mới từ giã cái nghề bảo tàng đông lạnh này đấy, thưa ngài.” Giọng gã bỗng dịu xuống. “Chúng tôi vừa mất đi đứa con gái nhỏ vào mùa hè năm ngoái. Bệnh thương hàn đấy!”

“Tôi cũng mất đi một đứa con gái — một người bạn,” Farr nói, vỗ nhẹ lên vai gã. “Tôi nghĩ thế này — Tên anh là gì?”

“Freeland Nowell.”

“Anh Nowell, trong đời mình, tôi từng không ít lần chế giễu những kẻ tự nhận là mang sứ mệnh cứu đời. Có lẽ bởi vì những kẻ đó thu hút sự chú ý của tôi bằng cách lớn tiếng khoe khoang sứ mệnh của họ — và vì thế, tôi kết luận rằng tất cả những kẻ có bằng cấp chữa bệnh này, vá víu thứ nọ và quản lý cái kia đều chỉ đang tự lừa dối bản thân hoặc là những kẻ bịp bóm. Nhưng đột nhiên, tôi bừng tỉnh ra một điều. Tôi tin rằng bất kỳ con người nào không làm chút việc gì đó để giúp đỡ người khác trong cuộc đời này thì kẻ đó thật là khốn khổ. Tôi tin rằng phần lớn mọi người đều đang âm thầm làm việc đó — trong đa số các trường hợp là làm trong lặng lẽ. Tôi từng ngỡ mình mang một sứ mệnh lớn lao nên đã đứng trước hội đồng thành phố lớn tiếng khoe khoang để rồi tự biến mình thành một tên ngốc nghếch.”

“Chà, xét theo một khía cạnh nào đó thì điều đó cũng chẳng có gì sai,” Nowell thận trọng đáp lời theo đúng bản chất của một công dân chân chính. “Nhưng dĩ nhiên là anh bị gắn cái mác là một kẻ quái đản, thích gây rối và rốt cuộc chẳng đi đến đâu cả! Đâu phải cứ khoác lác mồm mép la hét là làm nên chuyện! Nếu lời nói khiến người ta phải suy ngẫm — thì điều đó hoàn thế tốt, ít nhất là ở mức độ nào đó. Nhưng rất nhiều kẻ chỉ biết mở miệng ra ra oai còn hai tay thì khoanh lại trước ngực rồi cứ ngơ ngác tự hỏi tại sao thế giới này mãi chẳng tốt đẹp hơn dù họ đã kêu gọi mọi người sống lương thiện.”

Đó là sự khôn ngoan đúc rút từ một người quan sát bình dân.

“Anh Nowell, tôi không muốn mãi cô độc trên cõi đời này như trước đây nữa,” Farr chân thành bày tỏ. “Cảm giác đó thật khủng khiếp! Con người ta có thể chịu đựng sự cô đơn trong một khoảng thời gian, nhưng rồi sẽ khao khát được hòa vào dòng người lương thiện, được sóng vai bước đi và trở thành một phần của cuộc sống. Anh đang nhìn tôi kìa! Đúng vậy đấy — thật kỳ quặc khi lại đi nói mấy chuyện này với anh.” Anh trầm ngâm trong giây lát rồi nói tiếp. “Thật kỳ lạ phải không, khi một kẻ bỗng dưng thức tỉnh — một kẻ vốn thuộc thành phần như tôi — lại muốn làm điều gì đó thực sự tốt đẹp cho đời? Chà, điều đó làm chính tôi cũng phải ngạc nhiên, và nó sẽ càng khiến anh ngạc nhiên hơn nữa nếu anh hiểu rõ về tôi. Thôi chúng ta không cần phải mổ xẻ cảm xúc này nữa. Tôi đã từ bỏ việc cố gắng phân tích nó rồi.” Anh dừng lại, đôi mắt nâu đảo nhìn người thợ nước đá đang chớp mắt với vẻ kêu gọi đầy hóm hỉnh. “Đó là một lời mở đầu khá dài dòng, anh Nowell ạ. Lẽ ra nó phải dẫn đến một thỉnh cầu vô cùng quan trọng nào đó. Nhưng không. Tôi chỉ đơn giản là muốn xin một chân làm việc trên xe chở nước đá của anh. Nó sẽ mang lại cho tôi cơ hội tuyệt vời nhất mà tôi từng biết để đi vào từng hộ gia đình, khuyên các bà mẹ hãy đun sôi nguồn nước chảy ra từ những cái vòi nước bẩn thỉu đó; một khi tôi đã tháo tung mấy cái vòi nước ra thì tôi chẳng cần phải tranh cãi nhiều nữa. Tôi từng nói với Đại tá Dodd ngay tại văn phòng của lão rằng hãy cẩn thận với tôi đấy! Lời nói đó có thể chỉ là khoác lác. Tôi chẳng là ai cả. Nhưng tôi đang bám sát gót lão, và có một điều tôi hoàn toàn có thể làm được ngay từ bước đầu tiên! Tôi có thể góp phần cứu sống tính mạng của một vài đứa trẻ. Chỉ vậy thôi! Tôi sẽ tuân thủ phương châm mới của mình. Anh có nhận tôi vào làm việc không?”

“Chắc chắn là có rồi,” Nowell hào sảng tuyên bố. “Nếu tôi còn không phân biệt được khi nào một người đang nói lời gan ruột với mình, thì đó là lỗi do tôi. Khi nào anh muốn bắt đầu làm việc?”

“Ngay bây giờ.”

Nowell liếc cái nhìn soi mói đầy vẻ chê bai xuống bộ trang phục của người mới đến.

“Trông anh giống người đi giảng đạo hơn là đi giao nước đá đấy. Nhưng tôi có thể khắc phục được chuyện đó nếu anh đang túng quẫn, bạn tôi ạ. Cởi cái áo khoác đó ra và phụ giúp ở đây cho đến khi bốc xong hàng đi. Sau đó, hãy ngồi xe tải vào thành phố và bảo bất kỳ người thợ nào của tôi đưa cho anh bộ quần áo yếm và áo khoác chui đầu mà tôi treo ở văn phòng chuồng ngựa ấy.”

Cứ như thế, ngày hôm đó Farr đã chính thức ngồi trên chiếc xe chở nước đá tại Marion, vừa đi vừa học thuộc lòng tuyến đường của mình. Một cậu thanh niên tóc đỏ đang băng bó bàn chân bị thương do kìm kẹp nước đá đóng vai trò là người hướng dẫn kiêm tài xế, đồng thời làm nhiệm vụ phát hiện những tấm thẻ “Crystal Pure” được cài rải rác bên cửa sổ, ngầm ra hiệu cho nhu cầu của các hộ gia đình. Với sự hào hứng đầy thỏa mãn và niềm vui thầm kín khi được phép “sai khiến” một gã trông ngời ngời và nói năng như một “nhà quý tộc”, cậu thanh niên đã để cho Farr gánh vác toàn bộ công việc chân tay.

Tuyến đường đi qua rất nhiều tòa nhà chung cư trong thành phố.

Công việc thực sự vắt kiệt sức cơ bắp. Hầu hết các điểm đến đều phải leo cầu thang. Anh đứng đó, oằn mình dưới sức nặng của khối đá cho đến khi các bà nội trợ hoặc mấy cô hầu phòng chậm chạp dọn chỗ trống trong thùng lạnh. Anh phát hiện ra rằng người giao nước đá thường được coi là đối tượng thuận lợi và hợp lý để trút mọi bực dọc buổi sáng trong nhà bếp. Các bà cứ càu nhàu khó chịu rằng nước đá làm ướt sàn nhà sạch sẽ, rằng cục đá không đủ kích cỡ hai mươi xu như chiếc xe của công ty kia giao, rằng anh đến muộn, hoặc hôm qua mắt anh để đâu nên mới không nhìn thấy tấm thẻ.

Không ít lần anh buộc phải khiêng một cục nước đá quay xuống cầu thang ra xe để đổi lấy một cục khác có kích cỡ và giá tiền khác. Chẳng có lấy một lời xin lỗi nào trong những trường hợp như thế; anh bị quạt thẳng vào mặt rằng lẽ ra anh phải có đủ chút nhận thức thông thường để biết nhà này cần loại nào. Trong những trường hợp khác, các bà chủ nhà xua đuổi anh ngay từ cửa và giải thích với thái độ hoàn toàn thờ ơ trước quãng đường leo thang dài đằng đẵng của anh rằng tấm thẻ đã bị bỏ quên từ hôm qua — thùng lạnh đã được đổ đầy từ hôm trước rồi.

Và tại hai căn hộ, những người đàn bà chua ngoa thậm chí không cho anh bước chân vào nhà, thẳng thừng tuyên bố rằng những gã giao nước đá quá bẩn thỉu để được phép đặt chân vào bên trong một ngôi nhà đáng kính; họ đón nhận những khối đá mười xu trong các cái chậu rồi sập cửa cái rầm vào mặt anh.

Thế nhưng qua tất cả những chuyện đó, Farr vẫn giữ nguyên nụ cười trên môi.

Giữa chốn nô lệ này, bị những người đàn bà cáu kỉnh mắng mỏ, mồ hôi nhễ nhại dưới sức nặng trĩu vai, anh vẫn cảm thấy hạnh phúc; anh chẳng thể lý giải nổi điều đó và cũng không thèm tìm cách giải thích, nhưng anh biết rõ lòng mình đang hướng về đâu. Anh thản nhiên chấp nhận hoàn cảnh.

Anh nhận được những phần thưởng đủ để củng cố vững chắc quyết tâm của mình.

Một người phụ nữ phúc hậu mời anh đợi một lát để cô pha cho anh một cốc nước chanh. Điều đó tạo cơ hội cho anh nói với cô vài lời về nguồn nước uống, một cách khiêm tốn và nhã nhặn. Cô tỏ ra vô cùng quan tâm, và anh đã chỉ cho cô thấy những gì chiếc vòi nước đáng ngờ trong nhà cô đang che giấu.

Và anh nhận thấy cô vô cùng bàng hoàng, để rồi sau khi cảnh báo xong, anh nhờ cô hãy chuyển lời đến tất cả những người phụ nữ khác mà cô quen biết. Cô hứa sẽ đưa vấn đề này ra bàn thảo trong câu lạc bộ khâu vá của mình.

“Và ngay cả những người đàn bà khó tính kia,” anh tự nhủ trên đường lê bước trở lại chiếc xe, được khích lệ bởi cuộc thử nghiệm đầu tiên, “nếu tôi giữ được sự bình tĩnh, nếu tôi luôn mỉm cười — tôi sẽ tìm thấy cơ hội để nói cho họ nghe một vài điều vào một ngày không xa.”

Một chiếc bánh rán tươi ngon được một cô hầu phòng tặng kèm theo nụ cười tán thưởng nhìn vẻ nam tính tuấn tú của anh, và anh vô cùng biết ơn, bởi vì bữa sáng của anh quá đỗi đạm bạc do trong túi chỉ còn lủng củng vài đồng xu lẻ.

Cô hầu phòng há hốc mồm sợ hãi khi anh cho thấy những thứ ẩn chứa trong vòi nước, và lập tức bắc một nồi nước lên đun sôi để dự trữ cho những chai nước trong tủ lạnh.

Hơn nữa, cô hầu phòng còn tuyên bố rằng cô quen biết rất nhiều cô hầu khác sẽ vô cùng biết ơn khi được biết về điều khủng khiếp này, và cô sẽ tranh thủ nói với họ trên đường đi lễ Chủ nhật về.

Farr bắt đầu thấu hiểu rõ ràng hơn những gì mà một tiếng nói đơn độc có thể đạt được, khi mang theo một chân lý được minh họa và chứng minh bằng những dấu hiệu cùng phép màu hiển hiện.

“Rồi sẽ có lúc họ phải lắng nghe tôi thôi,” anh trầm ngâm. “Tôi sẽ chẳng bao giờ thốt ra một lời bất kính nào về lưỡi của đàn bà nữa.”

Đại tá Symonds Dodd phóng vút qua chiếc xe chở nước đá vào chiều hôm đó trên chiếc xe limousine sang trọng.

Farr bật cười lớn trước sự hài hước của một ý nghĩ vừa lóe lên trong đầu: anh tự hỏi khuôn mặt Đại tá Dodd sẽ trông như thế nào và lão sẽ thốt ra những lời gì nếu có kẻ nói cho lão biết rằng người đàn ông từng khiến lão phải run rẩy tái mặt giờ đây lại đang bắt đầu một cuộc tấn công mà anh tin là còn hiệu quả hơn cả một xe tải bom mìn nhồi đầy thuốc nổ, dẫu cho chúng có phát nổ tung trong tất cả các bể chứa nước của Consolidated đi chăng nữa. Những lời lẽ khiến người ta phải giải trí ấy, theo suy nghĩ của Farr, sẽ xuất hiện khi đại tá được thông báo rằng cuộc tấn công đó chỉ gồm một gã giao nước đá cô độc đang trò chuyện với phụ nữ trong các căn bếp.

“Dẫu sao đi nữa,” gã giao nước đá tự nhủ, trong lúc kiểm tra một vết khấc trên khối đá mười xu ở phía sau xe. “Tôi vẫn cho rằng phương châm mới của mình là hoàn toàn đúng đắn, và lão già Etienne sẽ tán thành nó, bởi vì lão hiểu sự hy sinh bản thân là gì. Sứ mệnh ấy không phải là việc nhắm nghiền mắt, khoe khoang chắp tay lại rồi cất lời than thở: ‘Mình làm được gì đây?’. Mà là việc tuyên bố: ‘Việc nào làm được thì ta sẽ làm!’ — và rồi luôn tay luôn chân bắt tay vào hành động ngay!”