Năm 207 trước Công nguyên, nước Tần diệt vong, tính đến năm nay đã hai nghìn hai trăm mười lăm năm rồi!

Năm tháng đằng đẵng, dâu bể đổi dời, văn minh nhân loại trong lúc cùng nếm trải ngọt bùi cay đắng không ngừng mở rộng và kéo dài, đã từ nền văn minh nông canh đồ sắt mà chúng ta từng kinh qua trong "Đại Tần đế quốc", tiến vào thời đại giao thoa giữa văn minh công nghiệp và văn minh khoa học. Thế nhưng, sự tiến cảnh của văn minh không hề thay đổi căn bản bản tính con người, không hề thay đổi những nhu cầu cơ bản của nhân tính, càng không thay đổi những nan đề căn bản mà loài người phải đối mặt. Con người vẫn là con người, nhân loại vẫn là nhân loại, quốc gia vẫn là quốc gia, dân tộc vẫn là dân tộc; bần cùng và đói khát vẫn hiển hiện khắp nơi, chiến tranh và xung đột vẫn không ngừng tái diễn; những vấn đề căn bản mà tiền nhân từng tranh luận hết lần này đến lần khác như tính thiện ác của con người, pháp trị và nhân trị, biến pháp và thủ thành, chênh lệch giàu nghèo, vân vân, cũng chẳng hề biến mất bởi sự xuất hiện của công nghiệp và khoa học. Thậm chí ngược lại, giao thông tiện lợi và thông tin dày đặc còn khiến cho những xung đột càng thêm kịch liệt, càng thêm tàn khốc, càng thêm đa nguyên và toàn diện. Những vấn đề căn bản mà chúng ta phải đối mặt trong thời đại văn minh cao cấp, vẫn cứ là những vấn đề cơ bản mà tiền nhân phải đối mặt trong thời đại văn minh nguyên sinh.

Bước chân của chúng ta, vẫn là sự tiếp nối của lịch sử.

Ngoảnh nhìn lịch sử để tìm tòi dấu vết phát sinh và diễn biến của văn minh, đối với một tộc quần năm nghìn năm nối tiếp không dứt và bám rễ nơi mảnh đất cố thổ như chúng ta, có ý nghĩa sâu xa trong việc tái lập nền móng tinh thần nhằm kiến tạo lại một nền văn minh cao cấp. Đối với toàn thể nhân loại đang không ngừng dò tìm con đường tương lai giữa những khác biệt và xung đột của muôn vàn nền văn minh, điều đó mang lại những khai sáng mang tính xây dựng. Đi sâu tìm tòi lịch sử văn minh Trung Hoa với những bước chân dài dằng dặc và khúc khuỷu, điểm căn bản không nghi ngờ gì chính là tái khai quật nội hàm phong phú của nền văn minh nguyên sinh Trung Hoa.

Nhận thức sâu sắc phương thức sinh tồn, trạng thái sinh mệnh cùng sức sáng tạo vô song của dân tộc ta trong thời đại cội nguồn chính thống của văn minh, đồng thời đứng từ tầm cao lịch sử cần có của thời đại văn minh cao cấp để đưa ra lời kiến giải khách quan đúng đắn, mới có thể phân định chuẩn xác di sản tinh thần mà chúng ta đang đối diện, lựa chọn một cách thỏa đáng điểm tựa văn minh truyền thống, tránh khỏi nỗi ngượng ngùng và bẽ bàng khi coi cặn bã cổ hủ thành báu vật hiếm có trên đời. Chính vì như vậy, sau khi đi hết con đường lịch sử của đế quốc Đại Tần, việc giải mã những huyền cơ lịch sử về sự diệt vong của đế quốc, kiểm kê di sản văn minh thời đại đế quốc, và nhìn lại diễn biến nhận thức của ý thức lịch sử chúng ta đối với thời đại văn minh nguyên sinh, đã trở thành một bước tất yếu để tái khai quật.

Bởi nhiều nguyên nhân, ý thức lịch sử của chúng ta từ lâu đã rơi vào một ngộ nhận: sự khảo cứu những chi tiết rườm rà phức tạp đã vùi lấp tầm nhìn văn minh khoáng đạt; việc ghi chép các sự kiện cụ thể đã thay thế sự mổ xẻ và phân định cao xa. Năm rộng tháng dài, hầu như đã hình thành nên một vòng luẩn quẩn kỳ quặc: từng việc nhỏ thì nói rõ ràng, mỗi việc lớn lại chẳng hiểu ra sao. Xét về các yếu tố cụ thể như khởi đầu, diễn biến, kết cục của sự kiện, hầu như mạch lạc của mỗi ngày mỗi việc đều rõ ràng, không hề tồn tại những hố đen thăm thẳm biến mất hàng mấy trăm năm như nhiều dân tộc thường thấy. Thế nhưng, việc nghiên cứu và đánh giá những yếu tố hạt nhân lịch sử mang ý nghĩa tọa độ văn minh như sự kiện trọng đại, nhân vật trọng đại, thời đại trọng đại, tinh thần quốc dân, phương thức sinh tồn, lại trước sau không chạm tới trọng tâm, chưa từng hình thành nên một nhận thức phổ quát được thể hiện qua ý thức quốc dân. Ít nhất, sau khi chúng ta đã bước qua ngưỡng cửa của nền văn minh cao cấp, trong kho tàng điển tịch mênh mông vẫn chưa có lấy một tác phẩm nào đứng trên tầm cao của lịch sử văn minh để đưa ra sự phân tích và đánh giá tổng thể đối với văn minh truyền thống Trung Hoa. Là trục tâm của thời đại văn minh nguyên sinh Trung Hoa, những tiếng tăm và dư luận lịch sử mà Tần đế quốc phải gánh chịu chính là vở kịch phi lý lớn nhất do thứ ý thức lịch sử thiển cận này tạo nên.

Chúng ta luôn kinh ngạc trước những kỳ tích vĩ đại được khai quật từ lòng đất.

Chúng ta lại thường tê liệt trước sự tái sinh tinh thần trong cuộc khai quật văn minh.

Lần theo dấu chân hưng thịnh và suy vong của đế quốc Đại Tần, tôi thường bất giác rơi vào một nỗi hoang mang khôn tả. Vùi đầu tra cứu kho tàng sử liệu điển tịch nhiều như mồ hôi trâu chất đầy nhà, tôi luôn kinh ngạc trước một hiện tượng không tưởng: Đối với một thời đại đế quốc mà chỉ cần có chút tầm nhìn lịch sử cùng một cái đầu khách quan là có thể đánh giá được giá trị văn minh bất hủ của nó, cớ sao có biết bao nhà sử học, học giả, cùng đủ hạng tao nhân mặc khách cho đến các tiểu thuyết diễn nghĩa chốn thị tỉnh lại tràn ngập tâm lý oán hận độc địa, không tiếc lời thóa mạ trút lên thân nó? Từ thời Tùy Đường trở đi lại càng không phân tích, không luận chứng, không phân định, phàm hễ đánh giá dính líu đến Xuân Thu, Chiến Quốc, Tần, đại để đều mắng chửi vùi dập tất cả. Cho đến tận thời đại ngày nay, vẫn có nhiều bậc học giả kế thừa thói tệ này, quen miệng buông lời hời hợt, ngôn từ khinh nhờn trào phúng gần như chiêu trò giang hồ, đọc lên vừa không khỏi líu lưỡi, lại vừa thấy nực cười.

Vấn đề rốt cuộc nằm ở chỗ nào?

Màn sương mù lịch sử nào đã khiến cho nền văn minh Tần suốt hơn hai nghìn năm không được ý thức của người dân thừa nhận?

Đây vừa là vấn đề cơ bản được đặt ra ở lời tựa mở đầu của "Đại Tần đế quốc", cũng là vấn đề cơ bản cần phải được hồi đáp ở phần cuối tác phẩm này. Điều tôi gắng sức làm được, chính là dựa trên những sử liệu có thể tiếp cận để phân tích quỹ đạo diễn biến của ý thức lịch sử quốc dân đối với những lời gièm pha, bóp méo về Tần đế quốc, đồng thời tìm hiểu nguyên nhân căn bản dẫn tới sự diệt vong của Tần đế quốc, phát lộ tinh hồn của nền văn minh nguyên sinh Trung Hoa, để đưa ra một lời giải trung thực cho nền văn minh nguyên sinh vĩ đại mà tôi hằng ngưỡng vọng, cho Tần đế quốc vĩ đại mà tôi hằng tôn sùng.

Bài văn này xin làm lễ tế, để an ủi các bậc tiền hiền vĩ đại đã khai sáng nên nền văn minh nguyên sinh Hoa Hạ.