Ông Beebe nói rất phải. Chưa bao giờ Lucy cảm nhận rõ những khát khao của mình bằng những phút giây vừa chìm đắm trong âm nhạc. Cô vốn chẳng mấy bận tâm đến sự châm biếm sắc sảo của vị mục sư hay những lời bình phẩm đầy ẩn ý từ cô Alan. Trò chuyện thật là tẻ nhạt; cô đang khao khát một điều gì đó lớn lao, và cô tin rằng điều đó suýt chút nữa đã đến với mình trên sân ga lộng gió của tuyến tàu điện. Nhưng cô không thể làm điều đó. Thật là thiếu nữ tính. Tại sao chứ? Tại sao phần lớn những điều lớn lao lại bị xem là thiếu nữ tính? Charlotte đã từng giảng giải cho cô nghe lý do vì sao. Không phải vì phụ nữ kém cỏi hơn đàn ông; mà là vì họ khác biệt. Sứ mệnh của họ là truyền cảm hứng cho người khác đạt được thành tựu hơn là tự mình hành động. Một cách gián tiếp, bằng sự khéo léo và một danh tiết không tỳ vết, một người phụ nữ có thể làm được rất nhiều điều. Nhưng nếu cô ấy tự mình lao vào vòng xoáy tranh chấp, trước tiên cô ấy sẽ bị quở trách, rồi bị khinh miệt, và cuối cùng bị phớt lờ hoàn toàn. Đã có biết bao bài thơ được viết ra chỉ để minh họa cho chân lý ấy.
Vẫn còn rất nhiều phẩm chất bất biến của người phụ nữ thời trung cổ ấy tồn tại trong thời đại này. Những con rồng đã lùi vào dĩ vãng, những hiệp sĩ cũng chẳng còn, nhưng bóng hình ấy vẫn vấn vương đâu đây giữa cuộc đời chúng ta. Nàng từng ngự trị trong biết bao lâu đài thời Victoria sơ kỳ, và là Nữ hoàng trong rất nhiều khúc ca của một thuở đương thời. Thật ngọt ngào làm sao khi được che chở cho nàng trong những khoảng lặng giữa bộn bề công việc, thật êm đềm khi được tôn vinh nàng sau khi nàng nấu xong một bữa tối ngon lành. Nhưng than ôi! tạo vật ấy đang ngày càng trở nên sa sút. Trong thẳm sâu trái tim nàng cũng đang nảy nở những khát khao kỳ lạ. Nàng cũng đắm say trước những cơn gió lốc cuồn cuộn, những bức tranh thiên nhiên hùng vĩ, và những vùng biển xanh bao la. Nàng đã nhận ra vương quốc trần gian này ngập tràn sự giàu sang, vẻ đẹp và cả chiến tranh biết nhường nào — một lớp vỏ rực rỡ bọc quanh những ngọn lửa tâm địa cầu, đang quay cuồng hướng về bầu trời xa thẳm. Đàn ông, khi tuyên bố rằng nàng chính là nguồn cảm hứng cho họ, bước đi đầy hân hoan trên mặt đất, có những cuộc gặp gỡ vô cùng thú vị với những người đàn ông khác, hạnh phúc không phải vì họ mang giới tính nam, mà bởi vì họ đang được sống. Trước khi màn kịch hạ màn, nàng chỉ muốn rước bỏ cái tước hiệu uy nghi là Người phụ nữ Vĩnh cửu ấy, để được bước ra đó với tư cách là chính con người trần thế dung dị của mình.
Lucy không hề đại diện cho hình mẫu người phụ nữ trung cổ ấy vốn chỉ là một lý tưởng mà cô được nhắc nhở phải ngước nhìn mỗi khi cần giữ vẻ trang nghiêm. Cô cũng chẳng nuôi dưỡng bất kỳ tư tưởng nổi loạn nào. Chỉ là đôi khi có những khuôn khổ khiến cô vô cùng khó chịu, và cô sẽ phá bỏ nó, để rồi đôi khi lại cảm thấy hối hận vì việc mình đã làm. Chiều nay, tâm trạng cô vô cùng bứt rứt. Cô thực sự muốn làm một điều gì đó khiến những người quan tâm đến cô phải phật ý. Và vì không được đi tàu điện, cô bèn rẽ vào cửa hàng của Alinari.
Tại đó, cô mua một bức ảnh chụp tác phẩm “Sự ra đời của thần Vệ Nữ” của Botticelli. Nàng Vệ Nữ, vốn là một điểm trừ đáng tiếc, đã làm hỏng cả bức tranh vốn dĩ vô cùng duyên dáng ấy, và cô Bartlett đã thuyết phục cô nên bỏ qua nó. (Một “điểm trừ” trong nghệ thuật tất nhiên ngụ ý là sự khỏa thân). Tác phẩm “Cơn bão” của Giorgione, bức “Idolino”, một số bích họa tại nhà nguyện Sistine, cùng bức tượng Apoxyomenos lần lượt được chọn thêm vào bộ sưu tập. Lúc ấy cô cảm thấy bình tĩnh hơn đôi phần, liền mua thêm bức “Lễ đăng quang” của Fra Angelico, bức “Lễ thăng thiên của Thánh John” của Giotto, một vài bức tranh trẻ thơ của Della Robbia, và vài bức chân dung Đức Mẹ của Guido Reni. Bởi gu thẩm mỹ của cô rất bao dung, và cô dành sựánh giá không chút khắt khe cho bất kỳ tên tuổi lừng lẫy nào.
Nhưng dẫu đã tiêu gần bảy lire, cánh cửa tự do dường như vẫn khép chặt. Cô cảm nhận rõ nỗi bất mãn trong lòng; cảm giác hoang mang ấy đối với cô hoàn toàn mới mẻ. “Thế giới,” cô thầm nghĩ, “quả thực ngập tràn những điều tốt đẹp, giá như tôi có thể tình cờ bắt gặp chúng.” Chẳng có gì ngạc nhiên khi bà Honeychurch không mấy bằng lòng với âm nhạc, vì bà luôn khẳng định rằng thứ nghệ thuật ấy chỉ khiến con gái mình trở nên cáu kỉnh, thiếu thực tế và hay hờn dỗi.
“Chẳng có điều gì thú vị từng xảy ra với tôi cả,” cô thầm ngẫm nghĩ khi bước vào Quảng trường Signoria vàngờ nghệch đưa mắt ngắm nhìn những kỳ quan nơi đây, những cảnh sắc giờ đây đã trở nên vô cùng quen thuộc. Cõi quảng trường rộng lớn chìm trong bóng râm; ánh nắng chiều đã đến quá muộn màng để chạm tới nơi đây. Vị thần Biển cả đã sớm trở nên mờ ảo trong chập choạng hoàng hôn, nửa là thần linh, nửa là bóng ma, và đài phun nước của ngài rì rào vang vọng những khúc ca mộng mị gửi đến những đấng nam nhi và loài thần rừng đang thẩn thờ bên bờ nước. Tòa Loggia hiện lên như lối vào ba gian của một hang động, nơi có biết bao vị thần linh, dù mờ ảo nhưng trường tồn vinh quang, đang hướng tầm mắt dõi theo những bước chân người qua kẻ lại nơi trần thế. Đó là khoảnh khắc của sự ảo ảnh — chính là thời điểm mà những điều xa lạ bỗng hóa thực chân phương. Một người từng trải ở chốn ấy vào giờ phút ấy hẳn sẽ thấy ngần ấy biến cố là quá đủ cho cuộc đời mình, và an nhiên tận hưởng. Riêng Lucy, cô vẫn khát khao nhiều hơn thế.
Cô đăm đăm hướng ánh nhìn đầy tiếc nuối lên ngọn tháp của cung điện, vươn mình từ màn đêm u tối phía dưới tựa như một cột vàng thô ráp. Nó dường như không còn là một ngọn tháp nữa, chẳng còn được chống đỡ bởi mặt đất, mà hóa thành một báu vật xa vời nào đó đang nhịp đập thổn thức giữa bầu trời thanh tịnh. Ánh sáng rực rỡ của nó khiến cô như bị thôi miên, vẫn còn nhảy múa trước mắt ngay cả khi cô cúi gằm mặt xuống đất và rảo bước ra về.
Rồi điều đó cuối cùng cũng xảy ra.
Hai người Ý gần khu vực Loggia đang đôi co gay gắt về một khoản nợ. “Cinque lire,” họ hét lên, “cinque lire!” Họ vung tay hăm dọa nhau, và một người trong số đó bị đấm nhẹ vào ngực. Hắn cau mày; hướng về phía Lucy với ánh mắt đầy vẻ quan tâm, như thể hắn đang mang trong mình một thông điệp vô cùng quan trọng dành riêng cho cô. Hắn hé môi định cất lời, thế nhưng một dòng máu đỏ tươi trào ra từ khóe miệng, nhỏ giọt xuống chiếc cằm chém cạnh chưa cạo râu của hắn.
Chỉ có vậy thôi. Một đám đông bỗng chốc tụ lại từ màn sương chiều. Nó che khuất con người kỳ lạ ấy khỏi tầm mắt cô, và đưa hắn về phía đài phun nước. Anh chàng George Emerson tình cờ đứng cách đó không xa, đang nhìn cô xuyên qua khoảng không nơi người đàn ông vừa ngã xuống. Thật kỳ lạ làm sao! Xuyên qua một khoảng không nào đó. Ngay khoảnh khắc cô bắt gặp ánh mắt anh, anh bur mờ dần; tòa cung điện cũng mờ đi, chao đảo bên trên cô, nhẹ nhàng, chậm rãi và tĩnh lặng đổ sụp xuống người cô, và bầu trời cũng sụp đổ theo.
Cô thầm nghĩ: “Ôi, mình đã làm gì thế này?”
“Ôi, mình đã làm gì thế này?” cô thì thầm, rồi hé mở đôi mắt.
George Emerson vẫn đang nhìn cô, nhưng không phải nhìn qua bất kỳ khoảng trống nào nữa. Cô từng phàn nàn về sự tẻ nhạt của cuộc sống đấy thôi, và kìa! một kẻ vừa bị đâm, và một người khác đang ôm trọn cô trong vòng tay.
Họ đang ngồi trên những bậc thềm ở Cạnh hành lang Uffizi. Chắc chắn là anh đã bồng cô đến đây. Anh đứng dậy khi cô cất lời và bắt đầu phủi sạch đôi đầu gối. Cô lặp lại:
“Ôi, mình đã làm gì thế này?”
“Cô ngất đi đấy.”
“Tôi—tôi rất xin lỗi.”
“Bây giờ cô thấy thế nào rồi?”
“Hoàn toàn khỏe mạnh—khỏe mạnh hoàn toàn.” Và cô bắt đầu gật đầu mỉm cười.
“Vậy chúng ta về thôi. Chẳng có lý do gì để ở lại đây nữa.”
Anh chìa tay ra để kéo cô đứng dậy. Cô vờ như không nhìn thấy. Những tiếng kêu la phát ra từ đài phun nước — những âm thanh chưa từng ngớt — vang lên trống rỗng. Cả thế giới dường như trở nên nhợt nhạt và tước đi ý nghĩa ban đầu vốn có.
“Anh mới tốt bụng làm sao! Lẽ ra tôi đã tự làm mình bị thương khi ngã rồi. Nhưng giờ tôi đã khỏe. Tôi có thể tự đi được, cảm ơn anh.”
Bàn tay anh vẫn dang ra chờ đợi.
“Ôi, mấy bức ảnh của tôi!” cô thốt lên đầy bất ngờ.
“Ảnh nào cơ?”
“Tôi có mua vài bức ảnh ở tiệm của Alinari. Chắc là tôi đã đánh rơi chúng ngoài quảng trường kia rồi.” Cô thận trọng nhìn anh. “Anh có thể làm ơn lấy giùm tôi được không?”
Anh tiếp tục tỏ lòng tốt của mình. Ngay khi anh vừa quay lưng đi, Lucy liền chồm dậy chạy trốn như một kẻ cuồng loạn và lẻn đi dọc theo hành lang hướng về phía sông Arno.
“Cô Honeychurch!”
Cô khựng lại, tay đặt lên ngực trái.
“Cô cứ ngồi yên đấy; cô chưa đủ sức để tự đi về một mình đâu.”
“Vâng, tôi đi được mà, cảm ơn anh rất nhiều.”
“Không, cô không thể đâu. Nếu khỏe thì cô đã đường hoàng bước đi rồi.”
“Nhưng tôi muốn—”
“Vậy thì tôi không đi lấy ảnh cho cô nữa.”
“Tôi muốn được ở một mình.”
Anh cất giọng đầy uy quyền: “Gã đó đã chết—gã đó có lẽ đã chết rồi; ngồi xuống đây cho đến khi cô lại sức đi.” Cô cảm thấy hoang mang và đành vâng lời anh. “Và đừng có đi đâu cho đến khi tôi quay lại nhé.”
Từ đằng xa, cô nhìn thấy những bóng người trùm khăn đen, hệt như những nhân vật xuất hiện trong các giấc mơ. Ngọn tháp cung điện đã mất đi thứ ánh phản chiếu của ngày tàn, và hòa mình vào lòng đất mẹ. Làm sao cô có thể trò chuyện với anh Emerson khi anh trở về từ quảng trường u ám kia đây? Ý nghĩ ấy lại hiện lên trong đầu cô: “Ôi, mình đã làm gì thế này?”—ý nghĩ cho rằng cô, cũng giống như người đàn ông đang hấp hối kia, vừa bước qua một ranh giới thiêng liêng nào đó.
Anh trở lại, và cô bắt đầu trò chuyện về vụ án mạng. Thật kỳ lạ làm sao, đó lại là một chủ đề vô cùng dễ nói. Cô bàn luận về tính cách của người Ý; cô trở nên rôm rả một cách kỳ lạ về sự cố đã khiến cô ngất lịm đi năm phút trước đó. Vốn sở hữu thể chất cường tráng, cô nhanh chóng vượt qua được nỗi sợ hãi trước vũng máu. Cô tự đứng dậy mà không cần sự trợ giúp của anh, và dẫu trong ngực vẫn có cảm giác như có đôi cánh đang đập phấp phới, cô vẫn sải bước khá vững vàng hướng về phía bờ sông Arno. Tại đó, một người lái xe ngựa ra hiệu mời mọc; họ từ chối hắn.
“Và kẻ sát nhân đã cố hôn nạn nhân, anh nói xem—người Ý mới kỳ lạ làm sao!—rồi tự nộp mình cho cảnh sát chứ! Ông Beebe từng bảo rằng người Ý cái gì cũng biết, nhưng tôi nghĩ họ có phần hơi trẻ con. Hôm qua khi tôi và chị họ đến cung điện Pitti—Đó là cái gì thế?”
Anh vừa ném thứ gì đó xuống dòng nước.
“Anh vừa ném cái gì xuống sông thế?”
“Những thứ tôi không cần nữa,” anh đáp với giọng bực dọc.
“Anh Emerson!”
“Sao nào?”
“Mấy bức ảnh của tôi đâu rồi?”
Anh im lặng.
“Tôi tin chắc rằng chính những bức ảnh của tôi đã bị anh ném đi rồi.”
“Tôi chẳng biết phải xử lý chúng thế nào nữa,” anh kêu lên, chất giọng vang lên hệt như một cậu thiếu niên đang lo lắng. Trái tim cô bỗng chốc ấm lại trước anh lần đầu tiên trong đời. “Chúng dính đầy máu tươi. Đấy! Tôi rất vui vì đã nói ra điều đó; và suốt khoảng thời gian chúng ta cố gượng gạo trò chuyện với nhau, tôi cứ mãi băn khoăn không biết phải làm gì với chúng.” Anh chỉ tay về phía hạ nguồn. “Chúng trôi đi mất rồi.” Dòng sông cuộn xoáy dưới chân cầu, “Tôi cứ bận tâm mãi về chúng, và con người ta đôi khi thật ngớ ngẩn, tôi thấy tốt hơn là cứ để chúng trôi ra biển lớn—tôi không rõ nữa; có lẽ ý tôi là chúng làm tôi hoảng sợ.” Rồi thiếu niên bỗng hóa thành một người đàn ông trưởng thành. “Bởi vì có một điều gì đó vô cùng lớn lao đã xảy ra; tôi phải đối mặt với nó mà không được phép hoang mang lú lẫn. Không hẳn chỉ vì một con người vừa ngã xuống.”
Có điều gì đó cảnh báo Lucy rằng cô phải ngăn anh lại.
“Sự việc đã xảy ra rồi,” anh lặp lại, “và tôi nhất định phải tìm cho ra đó là điều gì.”
“Anh Emerson—”
Anh quay lại nhìn cô với vẻ mặt cau có, như thể cô vừa làm gián đoạn dòng suy tưởng trong một cuộc thám hiểm trừu tượng nào đó của anh.
“Tôi muốn hỏi anh một điều trước khi chúng ta bước vào trong.”
Họ đã đến sát căn nhà trọ của mình. Cô dừng chân, tựa khuỷu tay lên lan can bờ kè. Anh cũng làm y như vậy. Đôi khi có một thứ ma thuật ẩn chứa trong sự tương đồng về tư thế; đó là một trong những điều đã gợi lên trong lòng chúng ta tình đồng chí vĩnh hằng. Cô dịch chuyển khuỷu tay trước khi cất lời:
“Tôi đã hành xử một cách thật ngớ ngẩn.”
Anh vẫn đang chìm đắm trong suy nghĩ riêng của mình.
“Chưa bao giờ trong đời tôi lại cảm thấy xấu hổ đến thế; tôi không tài nào hiểu nổi chuyện gì đã quật ngã mình nữa.”
“Suýt chút nữa thì chính tôi cũng ngất đi,” anh nói; nhưng cô cảm nhận được thái độ của mình đang đẩy anh ra xa.
“Dù sao đi nữa, tôi phải gửi lời xin lỗi chân thành đến anh.”
“Ồ, không có gì đâu.”
“Và—đây mới là điều quan trọng thực sự—anh biết đấy, thiên hạ hay bàn tán xì xào thế nào rồi đấy—đặc biệt là mấy bà phò mã, tôi e là vậy—anh hiểu ý tôi chứ?”
“Tôi e là mình không hiểu.”
“Ý tôi là, anh có thể vui lòng không nhắc đến hành vi ngốc nghếch của tôi với bất kỳ ai được không?”
“Hành vi của cô á? Ồ, được chứ—được chứ hoàn toàn.”
“Cảm ơn anh rất nhiều. Và anh có thể—”
Cô không thể thốt lên hết lời đề nghị của mình. Dòng sông đang cuồn cuộn chảy xiết dưới chân họ, hóa thành một màu đen kịt trong màn đêm buông xuống. Anh đã ném những bức ảnh của cô xuống đó, và rồi anh đã giải thích cho cô lý do. Cô chợt nhận ra rằng thật vô vọng khi đi tìm vẻ đẹp hiệp sĩ ở một con người như thế. Anh sẽ chẳng làm hại cô bằng những lời đồn thổi vô bổ; anh là người đáng tin cậy, thông minh, và thậm chí còn tử tế; anh hoàn toàn có thể dành cho cô một cái nhìn thiện cảm. Nhưng anh lại thiếu đi sự hiệp sĩ; những suy nghĩ của anh, cũng giống như cách hành xử của cô, sẽ chẳng hề biết kiêng dè hay kính sợ. Thật vô ích khi nói với anh rằng: “Và anh có thể—” rồi hy vọng rằng anh sẽ tự động hoàn thành câu nói ấy, sẽ quay mặt đi chỗ khác để che đậy sự khỏa thân của cô hệt như vị hiệp sĩ trong bức tranh tuyệt mỹ kia. Cô từng nằm gọn trong vòng tay anh, và anh ghi nhớ điều đó, hệt như cách anh nhớ đến những vết máu trên những bức ảnh mà cô đã mua ở cửa hàng của Alinari. Không hẳn chỉ là chuyện một người đàn ông đã chết; mà là có một điều gì đó đã xảy ra với những kẻ còn sống: họ đã bước đến một ngã rẽ nơi nhân cách lên tiếng, và nơi tuổi thơ bước vào những lối rẽ phân nhánh của Tuổi trẻ.
“Thôi được rồi, cảm ơn anh rất nhiều,” cô lặp lại, “Những tai nạn này sao mà xảy ra nhanh thế không biết, để rồi sau đó người ta lại quay về với cuộc sống cũ ngóng chờ!”
“Tôi thì không.”
Sự bất an thúc giục cô phải truy vấn anh.
Câu trả lời của anh khiến cô khó hiểu: “Có lẽ tôi sẽ muốn được sống thực sự.”
“Nhưng tại sao chứ, anh Emerson? Ý anh là thế nào?”
“Ý tôi là tôi sẽ muốn được sống.”
Tựa khuỷu tay lên thành lan can, cô đăm đăm ngắm nhìn dòng sông Arno, với tiếng gầm thét đang gợi lên trong tâm trí cô một giai điệu chẳng thể ngờ tới.
