Anh sững sờ. Chẳng biết nói gì hơn. Thậm chí anh còn chẳng giận nổi, chỉ đứng đó, hai tay nâng ly rượu whisky, cố nghĩ xem điều gì đã đưa cô đến kết luận ấy.

Cô đã chọn thời điểm ngay trước giờ đi ngủ, khi mà theo thói quen tư sản của họ, cô vẫn thường pha đồ uống cho đàn ông trong nhà. Freddy và ông Floyd chắc chắn sẽ lui về phòng với ly của mình, trong khi Cecil luôn nán lại, nhâm nhi đồ uống trong lúc cô khóa tủ đựng chén đĩa.

“Em rất tiếc về chuyện này,” cô nói; “Em đã suy nghĩ kỹ lưỡng mọi chuyện. Chúng ta quá khác biệt. Em phải xin anh giải thoát cho em, và hãy cố quên đi rằng từng có một cô gái dại dột như thế.”

Đó là một lời lẽ thích hợp, nhưng cô tức giận nhiều hơn là tiếc nuối, và giọng điệu của cô đã tố cáo điều đó.

“Khác biệt—như thế nào—ra sao—”

“Trước hết, em chưa từng có một nền giáo dục thực sự tử tế,” cô tiếp lời, vẫn quỳ gối bên chiếc tủ đựng chén đĩa. “Chuyến đi Ý của em đến quá muộn, và em đang dần quên đi tất cả những gì mình học được ở đó. Em sẽ chẳng bao giờ có thể trò chuyện với bạn bè anh, hay cư xử xứng đáng là một người vợ của anh.”

“Anh không hiểu em đang nói gì. Em không giống ngày thường chút nào. Em mệt rồi, Lucy ạ.”

“Mệt ư!” cô bật lại, nổi đóa ngay tức khắc. “Anh đúng là như vậy đấy. Anh lúc nào cũng cho rằng phụ nữ không thực lòng với những gì họ nói.”

“Thì giọng em nghe có vẻ mệt mỏi, như thể có chuyện gì đang làm em phiền lòng vậy.”

“Có thì sao chứ? Nó chẳng cản trở em nhận ra sự thật. Em không thể cưới anh, và rồi có ngày anh sẽ phải cảm ơn em vì câu nói này.”

“Hôm qua em đã bị đau đầu nặng cơ mà—Thôi được rồi—” vì cô đã kêu lên đầy phẫn nộ: “Anh thấy chuyện này còn vượt xa những cơn đau đầu rồi đấy. Nhưng hãy cho anh một chút thời gian.” Anh nhắm mắt lại. “Em phải thứ lỗi nếu anh thốt ra những điều ngớ ngẩn, bởi đầu óc anh đang rối bời. Một phần trong anh vẫn sống ở khoảnh khắc ba phút trước, khi anh đinh ninh rằng em yêu anh, còn phần kia—anh thấy thật khó khăn—anh sợ mình sẽ nói những điều không phải.”

Cô chợt nhận ra rằng anh đang cư xử không đến nỗi tồi, và sự bực bội trong lòng cô càng tăng lên. Cô lại khao khát một cuộc tranh đấu, chứ không phải một màn thảo luận. Để châm ngòi cho cuộc khủng hoảng, cô nói:

“Có những ngày người ta nhìn nhận mọi thứ rất rạch ròi, và hôm nay là một ngày như thế. Chuyện gì rồi cũng phải đến lúc đổ vỡ, và ngẫu nhiên lại là ngày hôm nay. Nếu anh muốn biết, chỉ một chuyện cỏn con thôi cũng đủ để em quyết định nói chuyện với anh—khi anh từ chối đánh quần vợt với Freddy.”

Cecil ngẩn người đau khổ đáp: “Anh có bao giờ chơi quần vợt đâu; anh vốn chẳng biết chơi. Anh chẳng hiểu em đang nói gì nữa.”

“Anh chơi đủ tốt để ghép đủ bốn người. Em thấy cách cư xử của anh thật ích kỷ ghê tởm.”

“Không, anh không—thôi, đừng nhắc chuyện quần vợt nữa. Sao em không—sao em không cảnh báo anh nếu em cảm thấy có điều gì bất ổn? Em đã bàn về đám cưới của chúng ta vào bữa trưa—hay ít nhất, em đã để anh nói về nó.”

Lucy cáu kỉnh đáp: “Em biết là anh sẽ chẳng hiểu đâu. Lẽ ra em phải đoán trước được sẽ có những lời giải thích tồi tệ này. Dĩ nhiên, vấn đề không phải là quần vợt—đó chỉ là giọt nước tràn ly cho tất cả những gì em đã cảm thấy suốt bao nhiêu tuần nay. Chắc chắn là tốt hơn nên im lặng cho đến khi em cảm thấy chắc chắn.” Cô tiếp tục luận điểm của mình. “Trước đây đã nhiều lần em tự hỏi liệu mình có phù hợp làm vợ anh hay không—ví dụ như khi ở London; và liệu anh có phù hợp làm chồng em không? Em không nghĩ vậy. Anh không thích Freddy, cũng chẳng thích mẹ em. Vốn dĩ có rất nhiều điều chống lại cuộc đính hôn của chúng ta, Cecil ạ, nhưng mọi người họ hàng đều tỏ ra vui vẻ, và chúng ta gặp nhau quá thường xuyên, thế nên chẳng ích gì khi nhắc đến nó cho đến khi—chà, cho đến khi mọi chuyện đi đến bước đường cùng. Hôm nay chúng đã đến nước đó rồi. Em nhìn mọi thứ rất rõ. Em phải lên tiếng. Chỉ có vậy thôi.”

Cecil dịu dàng nói: “Anh không thể cho rằng em hành động đúng đắn. Anh không biết tại sao, nhưng dù những điều em nói nghe có vẻ đúng sự thật, anh cảm thấy em đang đối xử với anh không công bằng. Mọi chuyện thật quá sức kinh khủng.”

“Làm ầm ĩ lên thì được gì chứ?”

“Chẳng được gì cả. Nhưng chắc chắn anh có quyền được nghe thêm đôi điều.”

Anh đặt ly nước xuống và mở cửa sổ. Từ chỗ quỳ gối lách cách chùm chìa khóa, cô có thể nhìn thấy một khe sáng tối mờ ảo, và nheo mắt nhìn vào đó—như thể nó sẽ kể cho anh nghe “đôi điều” ấy—gương mặt dài và đầy suy tư của anh.

“Đừng mở cửa sổ; tốt hơn là anh cũng nên kéo rèm lại đi; Freddy hay bất cứ ai có thể đang đứng bên ngoài đấy.” Anh làm theo lời cô. “Thật tình anh nghĩ chúng ta nên đi ngủ thì hơn, nếu anh không phiền. Anh sợ mình chỉ thốt ra những lời khiến bản thân phải hối hận về sau. Như em đã nói, mọi chuyện quá ư kinh khủng, và nói chuyện lúc này chẳng ích gì nữa.”

Nhưng đối với Cecil, giờ đây khi sắp mất đi cô, cô lại trở nên đáng khao khát hơn bao giờ hết. Lần đầu tiên kể từ khi đính hôn, anh nhìn ngắm cô thực sự chứ không phải nhìn xuyên qua cô. Từ một bức tranh của Leonardo, cô đã biến thành một người phụ nữ bằng xương bằng thịt, mang trong mình những điều huyền bí và sức mạnh riêng, với những phẩm chất vượt ra ngoài cả nghệ thuật. Đầu óc anh hồi phục sau cú sốc, và trong một phút bùng nổ tình cảm chân thành, anh kêu lên: “Nhưng anh yêu em, và anh đã nghĩ là em yêu anh!”

“Em không yêu,” cô nói. “Lúc đầu em tưởng là có. Em rất tiếc, và đáng lẽ em từ chối anh ngay cả trong lần này mới phải.”

Anh bắt đầu đi qua đi lại trong phòng, và thái độ điềm tĩnh của anh càng làm cô thêm bực bội. Cô đã tính toán rằng anh sẽ cư xử nhỏ nhen. Điều đó sẽ khiến mọi chuyện dễ dàng hơn cho cô. Trớ trêu thay, chính sự trớ trêu tàn nhẫn ấy lại khơi gợi ra tất cả những gì cao đẹp nhất trong con người anh.

“Rõ ràng là em không yêu anh. Anh dám cá là em đúng khi làm thế. Nhưng sẽ bớt đau lòng hơn một chút nếu anh biết lý do tại sao.”

“Bởi vì—” một cụm từ chợt hiện lên trong đầu cô, và cô chấp nhận nó—“anh là kiểu người không thể thực sự thấu hiểu bất cứ ai.”

Một vẻ hoảng hốt hiện lên trong mắt anh.

“Ý em không hẳn là thế. Nhưng anh cứ gặng hỏi em mãi, dẫu em đã xin anh đừng làm vậy, và em buộc phải nói ra điều gì đó. Đại loại là thế. Khi chúng ta chỉ là người quen, anh để em được là chính mình, nhưng giờ thì lúc nào anh cũng bảo bọc em.” Giọng cô cao hẳn lên. “Em không cần được bảo bọc. Em sẽ tự chọn lấy điều gì là đúng đắn và ra dáng tiểu thư. Che chở cho em là một sự sỉ nhục. Em không thể tự mình đối mặt với sự thật mà cứ phải tiếp nhận nó qua tay anh sao? Địa phận của phụ nữ ư! Anh coi thường mẹ em—em biết anh làm thế—chỉ vì bà câu nệ khuôn phép và bận tâm chuyện bánh trái; nhưng lạy Chúa!”—cô đứng phắt dậy—“câu nệ khuôn phép ư, Cecil, anh chính là kẻ đó đấy, vì anh có thể hiểu những điều đẹp đẽ, nhưng anh lại chẳng biết cách sử dụng chúng; anh tự bọc mình trong nghệ thuật, sách vở và âm nhạc, rồi lại định bọc cả em vào trong đó. Em không chịu nổi sự ngột ngạt này đâu, dẫu cho đó có là thứ âm nhạc hào hùng nhất đi nữa, bởi con người còn hào hùng hơn thế, vậy mà anh lại che giấu họ khỏi tầm mắt em. Đó là lý do tại sao em hủy bỏ lễ đính hôn. Anh vẫn ổn chừng nào còn bám vào sự vật, nhưng khi động đến con người thì—” Cô khựng lại.

Một khoảng lặng trôi qua. Rồi Cecil đầy xúc động cất lời:

“Đúng là như vậy.”

“Nói chung là đúng,” cô đính chính, mang đầy vẻ ngượng ngùng mơ hồ.

“Đúng, từng chữ một. Đó là một sự thức tỉnh. Chính là—anh.”

“Dù sao đi nữa, đó là những lý do khiến em không thể làm vợ anh.”

Anh lặp lại: “‘Kiểu người không thể thực sự thấu hiểu bất cứ ai.’ Đúng thế thật. Ngay ngày đầu tiên đính hôn, em đã sụp đổ hoàn toàn. Anh đã cư xử như một kẻ tồi tệ với Beebe và với anh trai em. Em còn vĩ đại hơn cả những gì anh từng nghĩ.” Cô lùi lại một bước. “Anh không định làm phiền em đâu. Em quá ư tốt bụng với anh. Anh sẽ không bao giờ quên sự tinh tế của em; và em yêu quý ạ, anh chỉ trách em một điều này thôi: lẽ ra em nên cảnh báo anh từ sớm, trước khi em cảm thấy mình không muốn kết hôn với anh, và nhờ thế cho anh một cơ hội để tự hoàn thiện. Đến tận tối nay anh mới thực sự hiểu về em. Anh chỉ coi em như cái móc treo cho những ý tưởng ngớ ngẩn của mình về việc một người phụ nữ nên như thế nào. Nhưng tối nay em lại là một con người hoàn toàn khác: những suy nghĩ mới mẻ—thậm chí cả một giọng nói mới—”

“Ý anh thế nào là giọng nói mới?” cô hỏi, bị cơn giận dữ không kìm nén được trùm lấp.

“Ý anh là có một con người mới dường như đang cất lên qua giọng nói của em,” anh đáp.

Đến lúc này thì cô hoàn toàn mất kiểm soát. Cô hét lên: “Nếu anh nghĩ em đang phải lòng một ai khác, thì anh đã nhầm to rồi đấy.”

“Dương nhiên là anh không nghĩ thế. Em không phải loại người đó đâu, Lucy.”

“Ồ, có chứ, anh đang nghĩ thế đấy. Đó là cái ý tưởng cũ rích của anh, cái ý tưởng đã kéo lùi cả châu Âu lại phía sau—ý anh là cái quan niệm cho rằng phụ nữ lúc nào cũng tơ tưởng đến đàn ông. Cứ hễ một cô gái hủy hôn ước là mọi người lại nhao lên: ‘Ồ, chắc cô ta đang tơ tưởng đến kẻ khác; cô ta hy vọng vớ được mối khác đây.’ Thật ghê tởm, thật thô tục! Cứ như thể một cô gái không thể hủy hôn chỉ vì muốn được tự do vậy.”

Anh thành kính đáp lời: “Có thể trong quá khứ anh đã từng nói thế. Nhưng anh sẽ không bao giờ thốt ra điều đó lần nào nữa. Em đã dạy cho anh bài học đích đáng.”

Cô bắt đầu đỏ bừng mặt, vờ như đang kiểm tra lại cửa sổ.

“Dĩ nhiên, hoàn toàn không có chuyện ‘kẻ khác’ nào ở đây cả, không có chuyện ‘phụ bạc’ hay bất cứ sự ngớ ngẩn đáng ghê tởm nào tương tự. Anh thành thật xin lỗi nếu lời nói của anh khiến em hiểu lầm như vậy. Anh chỉ muốn nói rằng trong con người em tồn tại một nguồn sức mạnh mà mãi cho đến nay anh mới được biết tới.”

“Thôi được rồi, Cecil, thế là đủ rồi. Đừng xin lỗi em nữa. Là lỗi của em.”

“Đó là vấn đề giữa nhữnglý tưởng, của em và của anh—những lý tưởng thuần túy trừu tượng, và lý tưởng của em cao quý hơn nhiều. Anh đã bị ràng buộc trong những quan niệm đồi bại cũ kỹ, trong khi suốt thời gian qua em vẫn luôn rạng rỡ và mới mẻ.” Giọng anh nghẹn ngào. “Thực sự anh phải cảm ơn những gì em đã làm—vì đã cho anh thấy rõ con người thật của mình. Long trọng đấy, anh cảm ơn em vì đã cho anh thấy thế nào là một người phụ nữ chân chính. Chúng ta bắt tay nhau nhé?”

“Đương nhiên rồi,” Lucy vừa nói vừa vặn vẹo bàn tay còn lại vào tấm rèm cửa. “Chúc anh ngủ ngon, Cecil. Tạm biệt. Mọi chuyện ổn cả mà. Em rất tiếc vì chuyện này. Cứu cảm ơn anh rất nhiều vì sự dịu dàng của anh.”

“Để anh thắp nến cho em nhé?”

Họ bước ra sảnh.

“Cảm ơn anh. Chúc anh ngủ ngon lần nữa. Chúa phù hộ anh, Lucy!”

“Tạm biệt, Cecil.”

Cô đứng lặng theo dõi anh bước nhè nhẹ lên lầu, trong khi bóng của ba thanh lan can quét qua khuôn mặt cô tựa như nhịp đập của đôi cánh chim. Trên chiếu nghỉ, anh khựng lại trong bộ dạng sừng sững của sự từ bỏ, rồi trao cho cô một ánh nhìn đẹp đến khắc ghi. Bất chấp sự uyên bác của mình, thẳm sâu trong tâm hồn Cecil vẫn là một tu sĩ khổ hạnh, và trong tình yêu của anh, không khoảnh khắc nào đẹp đẽ bằng khoảnh khắc anh buông tay từ bỏ nó.

Cô sẽ chẳng bao giờ kết hôn nữa. Giữa cơn bão lòng hỗn độn, điều đó vẫn đứng vững. Cecil đã tin tưởng cô; rồi sẽ có ngày cô phải tự tin vào chính mình. Cô phải trở thành một trong những người phụ nữ mà cô từng ca ngợi hết lời, những người coi trọng sự tự do hơn đàn ông; cô phải quên đi việc George yêu cô, quên đi việc George đã suy nghĩ thay cô và mang lại cho cô sự giải thoát đầy danh dự này, quên đi việc George đã bước vào—gì nhỉ?—vào cõi tối tăm.

Cô thổi tắt ngọn đèn.

Suy nghĩ chẳng để làm gì, mà cảm nhận thì lại càng không. Cô từ bỏ việc cố gắng thấu hiểu bản thân, và gia nhập vào đội quân đông đảo những kẻ u mê, những kẻ chẳng tuân theo con tim lẫn khối óc, cứ thế bước về phía định mệnh được dẫn dắt bởi những khẩu hiệu sáo rỗng. Đội quân ấy đầy rẫy những con người nhã nhặn và ngoan đạo. Nhưng họ đã đầu hàng kẻ thù duy nhất có sức sát thương—kẻ thù ẩn giấu ngay trong tâm hồn họ. Họ đã phạm tội chống lại sự cuồng nhiệt và chân lý, và mọi nỗ lực đấu tranh vì đức hạnh của họ sẽ chỉ là vô ích. Khi những năm tháng trôi qua, họ sẽ bị phán xét. Sự nhã nhặn và lòng ngoan đạo của họ sẽ rạn nứt, sự hóm hỉnh hóa thành châm biếm, lòng vị tha biến thành đạo đức giả; họ đi đến đâu là mang lại sự khó chịu và bất an đến đấy. Họ đã phạm tội chống lại Eros và chống lại nữ thần Pallas Athene, và không cần đến bất kỳ sự can thiệp thần thánh nào, mà theo quy luật thông thường của tự nhiên, những vị thần đồng minh ấy sẽ đòi lại công lý.

Lucy đã bước chân vào đội quân đó khi cô giả vờ với George rằng cô không yêu anh, và giả vờ với Cecil rằng cô chẳng yêu ai cả. Màn đêm bao trùm lấy cô, y như cách nó từng bao trùm lấy cô Miss Bartlett ba mươi năm về trước.