Cuối cùng thì bầu không khí buồn ngủ của ngôi làng cũng bị khuấy động, và còn khuấy động dữ dội nữa: phiên tòa xét xử vụ án giết người đã bắt đầu. Nó lập tức trở thành chủ đề bàn tán sôi nổi nhất khắp làng. Tom không tài nào né tránh được. Mỗi lần nghe ai nhắc đến vụ giết người, lòng cậu lại run lên, vì lương tâm cắn rứt và nỗi sợ hãi khiến cậu gần như tin rằng người ta đang cố tình buông những lời đó trước mặt mình như để dò xét; cậu chẳng hiểu sao mình lại bị nghi ngờ biết chuyện, nhưng cậu vẫn không tài nào cảm thấy yên ổn giữa những lời đàm tiếu ấy. Điều đó khiến cậu luôn trong trạng thái lạnh toát người. Cậu kéo Huck đến một nơi vắng vẻ để nói chuyện. Được mở miệng tâm sự đôi chút hẳn sẽ giúp cậu thấy nhẹ nhõm hơn; được san sẻ bớt gánh nặng đau khổ với một người cùng cảnh ngộ. Hơn nữa, cậu cũng muốn chắc chắn rằng Huck vẫn giữ kín miệng.

“Huck, bồ đã bao giờ kể với ai về... cái chuyện đó chưa?”

“Chuyện gì cơ?”

“Bồ biết là chuyện gì rồi còn gì.”

“Ồ, dĩ nhiên là chưa rồi.”

“Thật sự không hé nửa lời chứ?”

“Không nửa lời, thề có trời đất chứng giám. Sao bồ lại hỏi thế?”

“À, tại tớ sợ thôi.”

“Này, Tom Sawyer, nếu chuyện đó lộ ra thì chúng ta không sống nổi qua hai ngày đâu. Bồ biết thừa mà.”

Tom cảm thấy nhẹ nhõm hơn. Sau một hồi ngập ngừng:

“Huck, họ không thể ép bồ khai ra được, đúng chứ?”

“Ép tôi khai á? Này, nếu tôi muốn cái lão lai quỷ quái đó dìm chết mình thì may ra họ ép được. Chẳng có cách nào khác đâu.”

“Ừ, thế thì tốt rồi. Tớ cho là chúng ta an toàn chừng nào còn giữ kín miệng. Nhưng dù sao thì mình cũng thề lại lần nữa đi. Cho chắc ăn.”

“Tôi đồng ý.”

Thế là họ lại thề thốt với những lời lẽ nghiêm trọng đầy sợ hãi.

“Người ta bàn tán gì thế, Huck? Tớ nghe thấy khối chuyện rồi.”

“Bàn tán á? Ôi dào, lúc nào cũng chỉ Muff Potter, Muff Potter, Muff Potter thôi. Nó làm tôi lúc nào cũng toát mồ hôi hột, chỉ muốn trốn tiệt đi đâu đó.”

“Chỗ tớ họ cũng toàn nói thế. Tớ e là ông ấy tiêu đời rồi. Đôi khi bồ có thấy tội nghiệp cho ông ấy không?”

“Lúc nào chả thấy—lúc nào cũng thấy. Ông ấy chẳng có tích sự gì; nhưng mà ông ấy chưa bao giờ làm hại ai cả. Chỉ đi câu chút ít để kiếm tiền mua rượu uống—rồi cứ lảng vảng quanh quẩn; nhưng mà chúa ơi, tất cả chúng ta ai chả thế—ít nhất là phần đông bọn mình—cả mấy ông mục sư này nọ nữa. Nhưng ông ấy tốt tính phết—có lần ông ấy cho tôi nửa con cá khi chẳng có đủ cho hai người; và biết bao lần ông ấy đã đứng về phía tôi khi tôi gặp vận đen.”

“Ừ, ông ấy sửa diều cho tớ, lại còn buộc lưỡi câu vào dây câu giúp tớ nữa, Huck ạ. Ước gì mình có thể đưa ông ấy ra khỏi đó.”

“Trời! Chúng ta không đưa ông ấy ra được đâu, Tom. Vả lại, làm thế cũng chẳng ích gì; họ sẽ bắt lại ông ấy thôi.”

“Ừ, đúng là thế thật. Nhưng tớ ghét nghe họ mắng nhiếc ông ấy thậm tệ như vậy trong khi ông ấy chẳng hề làm... việc đó.”

“Tôi cũng vậy, Tom. Chúa ơi, tôi nghe họ nói ông ta là gã hung thần trông máu lạnh nhất cái vùng này, và họ ngạc nhiên sao ông ta chưa bị treo cổ từ trước.”

“Đúng thế, họ lúc nào cũng nói vậy. Tớ nghe họ bảo nếu ông ấy được tự do thì họ sẽ xử tử ông ấy luôn.”

“Và họ sẽ làm thế thật đấy.”

Hai cậu bé nói chuyện với nhau rất lâu, nhưng điều đó chẳng giúp chúng nhẹ lòng hơn chút nào. Khi hoàng hôn buông xuống, chúng thấy mình đang lảng vảng quanh khu vực nhà tù nhỏ biệt lập, có lẽ với một hy vọng mơ hồ rằng chuyện gì đó sẽ xảy ra để giải tỏa nỗi khó khăn của chúng. Nhưng chẳng có chuyện gì xảy ra cả; dường như chẳng có thiên thần hay bà tiên nào quan tâm đến gã tù nhân xấu số này.

Hai cậu bé làm đúng như những lần trước—chúng đến chỗ song sắt nhà tù và đưa cho Potter chút thuốc lá cùng mấy que diêm. Ông ấy ở tầng trệt và chẳng có lính canh nào cả.

Lòng biết ơn của ông dành cho những món quà này vốn đã khiến lương tâm chúng cắn rứt, nhưng lần này cảm giác đó còn nhói buốt hơn bao giờ hết. Chúng cảm thấy hèn nhát và phản bội đến tận cùng khi Potter nói:

“Các cháu đã rất tốt với bác—tốt hơn bất kỳ ai khác trong cái thị trấn này. Và bác không quên đâu, không bao giờ quên. Bác thường tự nhủ với lòng mình rằng: ‘Ngày trước mình từng sửa tất cả diều và mấy thứ đồ chơi cho lũ trẻ, rồi chỉ cho chúng chỗ câu cá ngon, lại còn giúp đỡ chúng hết sức có thể, thế mà giờ đây khi bác gặp nạn, chúng nó đều quên lão Muff này hết rồi; nhưng Tom thì không, Huck thì không—chúng không quên bác,’ bác tự nhủ thế, ‘và bác cũng không quên chúng.’ Ồ, các cháu ạ, bác đã làm một việc kinh khủng—lúc ấy bác vừa say vừa mất trí—đó là cách duy nhất bác giải thích cho việc này—và giờ bác phải ra pháp trường vì nó, cũng đúng thôi. Đúng, và cũng là tốt nhất đấy, bác cho là vậy—dù sao thì cũng hy vọng thế. Thôi, mình không nói về chuyện đó nữa. Bác không muốn làm các cháu buồn; các cháu đã giúp đỡ bác mà. Nhưng điều bác muốn nói là, đừng bao giờ say rượu—thế thì các cháu sẽ không bao giờ kết thúc ở nơi này. Đứng lùi ra phía tây một chút đi—đúng rồi; thật là một sự an ủi lớn lao khi nhìn thấy những gương mặt thân thiện lúc người ta đang ở trong đống rắc rối này, mà chẳng có ai đến đây cả ngoại trừ các cháu. Những gương mặt thân thiện—những gương mặt thân thiện. Hãy leo lên lưng nhau đi để bác được chạm vào chúng. Đúng rồi. Bắt tay đi nào—tay các cháu luồn qua chấn song được, chứ tay bác to quá. Đôi bàn tay nhỏ bé, yếu ớt—nhưng chúng đã giúp Muff Potter rất nhiều, và chúng sẽ còn giúp bác nhiều hơn nữa nếu chúng có thể.”

Tom về nhà trong tâm trạng khổ sở, và giấc mơ đêm đó đầy rẫy những nỗi kinh hoàng. Ngày hôm sau và ngày hôm sau nữa, cậu cứ lảng vảng quanh tòa án, bị thôi thúc bởi một ý nghĩ khó cưỡng lại là bước vào trong, nhưng lại tự ép mình phải đứng ngoài. Huck cũng trải qua cảm giác tương tự. Chúng cố tình tránh mặt nhau. Mỗi đứa lại lang thang đi chỗ khác, từ lúc này sang lúc khác, nhưng cái sức hút u ám ấy luôn lôi chúng quay trở lại. Tom luôn dỏng tai nghe ngóng mỗi khi những kẻ nhàn rỗi đi ra khỏi tòa án, nhưng lần nào cũng chỉ nhận được những tin tức đau lòng—những chiếc lưới bẫy đang siết chặt ngày một tàn nhẫn hơn quanh tội nghiệp Potter. Đến cuối ngày thứ hai, lời đàm tiếu trong làng cho rằng lời khai của Injun Joe vẫn vững vàng không lay chuyển, và không còn chút nghi ngờ nào về việc bồi thẩm đoàn sẽ tuyên án ra sao.

Đêm đó Tom về muộn và chui vào giường qua cửa sổ. Cậu đang ở trong trạng thái vô cùng kích động. Phải mất hàng giờ cậu mới chợp mắt được. Sáng hôm sau, cả làng kéo đến tòa án, vì đây là ngày trọng đại. Số lượng nam nữ tham dự đông đảo ngang ngửa nhau. Sau một hồi chờ đợi lâu lắc, bồi thẩm đoàn xếp hàng đi vào và ngồi vào vị trí; ngay sau đó, Potter, xanh xao và hốc hác, rụt rè và tuyệt vọng, được giải vào với xiềng xích trên người, rồi ngồi xuống nơi mà mọi con mắt tò mò đều có thể dán chặt vào ông; cũng nổi bật không kém là Injun Joe, vẫn trơ lì như mọi khi. Lại có một khoảng lặng nữa, rồi vị thẩm phán tới nơi và cảnh sát trưởng tuyên bố khai mạc phiên tòa. Tiếp theo đó là những tiếng thì thầm thường lệ giữa các luật sư và cảnh tập hợp giấy tờ. Những chi tiết và sự chậm trễ đi kèm đã tạo nên một bầu không khí chuẩn bị vừa ấn tượng vừa cuốn hút.

Giờ đây, một nhân chứng được gọi lên, người làm chứng rằng đã thấy Muff Potter đang rửa ráy dưới con suối vào sáng sớm ngày phát hiện vụ án giết người, và rằng ông đã lén lút bỏ chạy ngay sau đó. Sau vài câu hỏi thêm, luật sư bên công tố nói:

“Mời luật sư bên bị đối đáp với nhân chứng.”

Bị cáo ngước mắt lên trong chốc lát, nhưng lại cụp xuống khi luật sư của mình nói:

“Tôi không có câu hỏi nào cho nhân chứng này.”

Nhân chứng tiếp theo chứng minh việc tìm thấy con dao gần xác chết. Luật sư bên công tố nói:

“Mời luật sư bên bị đối đáp với nhân chứng.”

“Tôi không có câu hỏi nào cho nhân chứng này,” luật sư của Potter trả lời.

Nhân chứng thứ ba thề rằng anh ta đã nhiều lần nhìn thấy con dao đó trong tay Potter.

“Mời luật sư bên bị đối đáp với nhân chứng.”

Luật sư của Potter từ chối thẩm vấn anh ta. Gương mặt của những người dự khán bắt đầu lộ vẻ khó chịu. Chẳng lẽ vị luật sư này định bỏ mặc mạng sống thân chủ mình mà không thèm cố gắng gì sao?

Một vài nhân chứng khác đưa ra những lời khai về hành vi đáng ngờ của Potter khi được đưa tới hiện trường vụ án. Họ đều được cho rời bục nhân chứng mà không bị thẩm vấn ngược lại.

Mọi chi tiết về những tình tiết gây bất lợi xảy ra trong nghĩa địa vào buổi sáng hôm đó, cái buổi sáng mà tất cả mọi người có mặt ở đây đều nhớ như in, đều được các nhân chứng đáng tin cậy trình bày ra, nhưng chẳng có ai trong số họ bị luật sư của Potter thẩm vấn ngược lại. Sự bối rối và bất bình của cả khán phòng thể hiện qua những tiếng xì xào bàn tán và đã kích động một lời khiển trách từ phía thẩm phán. Luật sư bên công tố lúc này lên tiếng:

“Bằng lời thề của những công dân mà lời nói giản đơn của họ không thể bị nghi ngờ, chúng tôi đã gắn chặt tội ác khủng khiếp này, vượt xa mọi khả năng nghi vấn, lên đầu gã tù nhân đáng thương đang đứng ở đây. Chúng tôi xin kết thúc phần trình bày tại đây.”

Một tiếng rên rỉ thoát ra từ Potter tội nghiệp, ông úp mặt vào đôi bàn tay mình và nhẹ nhàng đung đưa cơ thể, trong khi một bầu không khí im lặng đau đớn bao trùm phòng xử án. Nhiều người đàn ông đã bị lay động, và lòng trắc ẩn của nhiều phụ nữ đã tự chứng minh qua những giọt nước mắt. Luật sư bào chữa đứng dậy và nói:

“Thưa ngài thẩm phán, trong lời phát biểu khi mở đầu phiên tòa này, chúng tôi đã ngụ ý về mục đích chứng minh rằng thân chủ của chúng tôi đã thực hiện hành vi khủng khiếp này khi đang dưới ảnh hưởng của một cơn mê sảng mù quáng và không tự chủ do rượu gây ra. Chúng tôi đã thay đổi ý định. Chúng tôi sẽ không đưa ra lời biện hộ đó.” [Sau đó nói với thư ký:] “Hãy gọi Thomas Sawyer lên!”

Một sự kinh ngạc đầy khó hiểu nảy sinh trên gương mặt mọi người trong khán phòng, không loại trừ cả Potter. Mọi ánh mắt đều đổ dồn vào Tom với vẻ quan tâm đầy kinh ngạc khi cậu đứng dậy và bước lên bục nhân chứng. Cậu bé trông khá hoảng loạn, vì cậu đang sợ chết khiếp. Lời tuyên thệ được đưa ra.

“Thomas Sawyer, cháu đã ở đâu vào ngày mười bảy tháng Sáu, khoảng chừng nửa đêm?”

Tom liếc nhìn gương mặt sắt đá của Injun Joe và cậu líu lưỡi. Khán giả nín thở lắng nghe, nhưng những từ ngữ cứ tắc nghẹn trong cổ họng. Tuy nhiên, sau vài giây, cậu bé lấy lại chút sức lực, và cố dồn đủ hơi vào giọng nói để một phần khán phòng có thể nghe thấy:

“Trong nghĩa địa ạ!”

“To hơn một chút nữa, làm ơn. Đừng sợ. Cháu đã—”

“Trong nghĩa địa ạ.”

Một nụ cười khinh bỉ thoáng qua trên gương mặt Injun Joe.

“Cháu có ở đâu gần mộ của Horse Williams không?”

“Có ạ, thưa ngài.”

“Nói to lên—to hơn một chút nữa. Cháu đã ở gần cỡ nào?”

“Gần bằng khoảng cách từ cháu tới ngài ạ.”

“Cháu có trốn không, hay là không?”

“Cháu có trốn ạ.”

“Ở đâu?”

“Phía sau những cây du ở rìa ngôi mộ ạ.”

Injun Joe khẽ giật mình, gần như không thể nhận thấy.

“Có ai đi cùng cháu không?”

“Có ạ, thưa ngài. Cháu đến đó cùng với—”

“Khoan đã—khoan đã nào. Đừng nhắc tên bạn đồng hành của cháu vội. Chúng tôi sẽ đưa cậu ta ra vào thời điểm thích hợp. Cháu có mang theo thứ gì đến đó không?”

Tom ngập ngừng và trông có vẻ bối rối.

“Nói đi cậu bé—đừng xấu hổ. Sự thật lúc nào cũng đáng kính. Cháu đã mang theo gì đến đó?”

“Chỉ là một—một—con mèo chết ạ.”

Một tràng cười gợn lên, nhưng tòa đã ra hiệu ngăn lại.

“Chúng tôi sẽ đưa bộ xương con mèo đó ra. Giờ thì, cậu bé, hãy kể cho chúng tôi mọi chuyện đã xảy ra—kể theo cách của cháu—đừng bỏ sót gì cả, và đừng sợ hãi.”

Tom bắt đầu—lúc đầu còn ngập ngừng, nhưng khi đã bắt nhịp được với câu chuyện, lời nói của cậu ngày một trôi chảy hơn; chẳng mấy chốc mọi âm thanh trong phòng đều tắt ngấm, chỉ còn lại giọng nói của cậu; mọi ánh mắt đều dán chặt vào cậu; với đôi môi hé mở và hơi thở dồn dập, khán giả dường như bị cuốn theo từng lời cậu nói, không còn để tâm đến thời gian, bị thôi miên bởi những tình tiết rùng rợn của câu chuyện. Sự căng thẳng của cảm xúc dồn nén đạt đến đỉnh điểm khi cậu bé nói:

“—và khi ông bác sĩ vung cái ván gỗ lên thì Muff Potter ngã xuống, Injun Joe lao tới với con dao và—”

Rầm! Nhanh như chớp, gã lai lao về phía cửa sổ, xé toạc mọi chướng ngại vật cản đường, và biến mất tăm!