Nghệ sĩ, nhà giáo dục người Mỹ gốc Hoa nổi tiếng Lưu Dung đã nuôi dạy thành công một đôi trai gái, con trai nhận bằng tiến sĩ Harvard, con gái nhận giải thưởng của Tổng thống Bush. Cuốn sách này được ông viết cho con gái, dạy con bài học "Bước một bước là thành công".
Hôm nay trên đường con học violin trở về, bố đề nghị con nghe nhiều CD biểu diễn của các đại sư, và mô phỏng từng tiểu tiết một.
Lúc đó con trợn tròn mắt, nói rằng tại sao con phải mô phỏng người khác, con là chính con, có suy nghĩ của riêng mình.
Mặc dù thái độ của con không đủ tốt, nhưng bố không giận, bởi vì bố nghĩ đến bản thân mình ở cái tuổi này của con, cũng giống như con mà thôi.
Hồi đó bố học tranh thủy mặc đã hơn một năm, bắt đầu tự mình sáng tác. Bố nhớ rất rõ, bố thích nhất là vẽ cảnh phía trước có điền viên nhà tranh, phía xa có mây khói. Bố dệt mây qua dệt mây lại, trông giống như một chiếc lưới, bởi vì quá đều đặn, thực sự chẳng cao minh gì cho lắm, cho nên đến bà nội con cũng không thưởng thức nổi. Thế nhưng khi bà trách bố tại sao không sao chép bản thảo vẽ của thầy cô, bố cũng giống như con ngày hôm nay, vô cùng không vui mà đáp lại bà rằng: "Bởi vì con là con, con có suy nghĩ của riêng mình."
Đúng vậy! Bất luận là hội họa, văn phong, biểu diễn, soạn nhạc, loại hình nghệ thuật nào cũng đều đề cao "sự nguyên bản", ngay cả tivi, tủ lạnh, ô tô, những sản phẩm công nghiệp này, đều phải tự sáng tạo thương hiệu. Vấn đề là, người có sáng kiến nào mà không đi từng bước theo quy củ, từ "tay mơ", "nhập môn", học hỏi từng chút một, đánh nền tảng cho thật tốt, rồi mới có thể sáng tác chứ? Học vẽ phải luyện phác thảo trước, chẳng phải phác thảo là đang mô phỏng những thứ cứng nhắc như tượng thạch cao, vật tĩnh sao? Học biểu diễn phải luyện scale trước, từng nốt từng nốt, luyện giống như một con chó què vậy, đó lại là thứ cứng nhắc đến nhường nào? Còn nữa, nhà văn nào mà từng không là học sinh học thuộc lòng, chép thuộc lòng, viết nhật ký; học sinh tiểu học nào mà từng không học viết từng nét từng chữ trên sách giáo khoa? Ngay cả sư tử, hổ và chim chóc cũng đều phải học theo cha mẹ chúng, chúng học bằng cách nào? Chúng học từ trò chơi, đấm đá và sự mô phỏng.
Khi bố lớn bằng chừng này của con, từng đọc qua một bài báo, tựa đề và nội dung đều quên sạch, chỉ nhớ mỗi một câu trong đó — "Làm thầy của nó, làm bạn của nó, làm địch thủ của nó." Ý là thoạt đầu chúng ta phải học theo thầy cô, khi năng lực bản thân đã xấp xỉ rồi, thì có thể xem người dạy mình như bạn bè, cùng người ấy thảo luận; đến mức tiến xa hơn nữa, chính là vượt qua thầy cô, thậm chí cạnh tranh với thầy cô, tranh biện với thầy cô. Ngày hôm qua lúc đang gõ chữ, bố chẳng phải vẫn hỏi con một chữ phát âm thế nào sao? Phát âm của con rõ ràng là do bố dạy, sao bố lại còn phải hỏi con chứ?
Rất đơn giản, bởi vì trình độ tiếng Trung của con đã cao rồi, nhưng trí nhớ của bố lại kém đi, đành phải thỉnh giáo con thôi. Chỉ là, con quay đầu nghĩ xem, mới cách đây năm sáu năm, chẳng phải con vẫn vừa theo bố học từng nét từng chữ đó sao? Đó không phải là mô phỏng thì là gì?
Người Trung Quốc thường nói "đi xa bắt đầu từ gần, leo cao bắt đầu từ thấp", ý là con muốn đi quãng đường ngàn dặm, thì luôn phải khởi bước từ chặng ngắn; cho dù trèo lên ngọn núi cao ngất ngưởng cũng phải bắt đầu từ nơi thấp. Nếu nền tảng không được đánh cho tốt, thì tuyệt đối không thể có được thành tựu lớn lao.
Như bố đã nói ở trước, hồi bé bản thân cũng muốn sớm thoát khỏi sự ràng buộc của thầy cô, hoàn toàn tự mình phát huy. Thế nhưng bố "buộc phải" tuân theo chỉ thị của giáo sư để sao chép các tác phẩm của người xưa, thoạt đầu tuy trong lòng không cam tâm, tình nguyện, nhưng dần dần từ sự mô phỏng đậm nhạt khô ướt, từng nét từng chữ ấy, lại phát hiện ra rất nhiều điều bản thân vốn dĩ trước đó chưa thể thể ngộ được. Đối mặt với màu sắc của "bản mẫu", vì để sao chép, bố buộc phải tìm hiểu "ông ấy phối ra như thế nào đây?", thế là từng chút một thử nghiệm, mày mò từ trong sai lầm, ngộ ra rất nhiều điều mới mẻ.
Đạo lý cũng tương tự như vậy, hôm nay con nghe phần trình diễn của các bậc danh gia đại sư, "thưởng thức thuần túy" là một chuyện, khi con nghe lặp đi lặp lại từng tiểu tiết một, sẽ ngộ ra được nhiều tiểu tiết hơn nữa. Con thậm chí có thể suy nghĩ, tại sao đại sư ở chỗ này lại mạnh hơn một chút, tại sao chỗ kia hình như lại không tuân theo phổ nhạc cho lắm; theo đuổi con đường này, con thậm chí có thể giao tâm, kết bạn với những vị đại sư kia. Giống như lúc bố sao chép, phát hiện ra "Ồ! Hóa ra vị đại sư này là vì nét bút trước vẽ sai, cho nên buộc phải sửa lệch sang bên cạnh, thế nhưng sửa khéo léo thật đấy, tuyệt diệu làm sao!" Đến giai đoạn này, chẳng phải có thể hiểu sâu sắc hơn về âm nhạc, lại tìm được rất nhiều niềm vui sáng tác từ trong sự mô phỏng đó sao?
Con yêu! Người càng muốn đi xa, càng phải chuẩn bị hành lý cho thật tốt; người càng muốn sáng tác, càng phải đặt nền móng cho thật tốt; người càng có tài năng, càng phải biết nhẫn nhịn, càng phải học hỏi, giống như chiếc máy bay, trước tiên cứ trượt dài trên mặt đất, trượt dài! Trượt dài! Sau đó — vút bay lên trời!
