Gần đây tôi nhận được thư của một cô bé người Hà Nam tên là Lý Vĩ, em ấy nói rằng giáo viên của các em dạy khi đọc sách phải chú ý những "từ ngữ ưu mĩ", hơn nữa còn phải viết ra, học thuộc lòng, bảo rằng như vậy mới có thể nâng cao trình độ làm văn.
Thế nhưng Lý Vĩ lại không cho là vậy, em ấy cho rằng "Linh hồn của bài văn không phải là ngôn ngữ, mà là ý chí hàm chứa bên trong, nếu làm văn theo lời thầy cô, chẳng khác nào vứt bỏ cái quan trọng mà lại nhặt lấy cái thứ yếu." Sau đó em ấy hỏi ý kiến của tôi.
Ở đây tôi phải vỗ tay tán thưởng nữ sinh này, bởi vì em ấy nói rất đúng. Thế nhưng, tôi bắt buộc phải nói: Lời thầy cô của em ấy nói cũng không sai.
Xin đừng nghĩ tôi là kẻ ba phải, hãy nghe tôi kể hai câu chuyện trước đã——
Năm thứ ba khoa Mỹ thuật đại học, tôi cuối cùng cũng được học lớp của đại sư tranh thủy mặc Đài Loan Hoàng Quân Bích. Tranh thủy mặc của tôi lúc đó đã tham gia rất nhiều triển lãm và đoạt giải, thầm nghĩ nhất định sẽ được thầy giáo nhìn bằng con mắt khác.
Thế nhưng ngay tiết học đầu tiên, nhận được bản vẽ do thầy phát xuống, tôi vẫn cứ theo đó mô phỏng lại, sao chép y đượm như đúc, nộp lên, vậy mà lại không được điểm "Giáp", chỉ được điểm "Ất".
"Căn bệnh" nghịch ngợm của tôi lại tái phát, không chút phục khí, liền về nhà bóc túi nhựa đựng bản vẽ của thầy ra, rồi nhét bức tranh tôi vừa sao chép vào đó dán kín lại. Hôm sau đem "bản vẽ giả" đó cho thầy xem, lại chỉ vào một cái cây trên đó mà nói: "Thầy Hoàng! Cái này vẽ thế nào ạ? Bút pháp thầy vẽ, em không biết."
Thầy Hoàng vậy mà lại chỉ vào "bản vẽ giả" phân tích hồi lâu, hơn nữa còn không nhận ra đó là món đồ giả do tôi làm ra.
Sau giờ học tôi suy nghĩ mãi, nghĩ thông suốt rồi——
Thầy giáo có thể vẽ như vậy, nhưng thầy lại không biết tôi là "lão luyện", thế nên dùng thái độ đối xử với người mới bắt đầu để đối đãi với tôi, cho dù tôi vẽ giống hệt thầy, thì cũng chỉ có thể nhận điểm "Ất".
Được rồi! Lại kể một câu chuyện có thật nữa——
Năm hơn ba mươi tuổi, tôi viết một cuốn sách lý luận hội họa, nhờ một học giả viết lời tựa, vị học giả đó nói ông ấy không có thời gian, bảo tôi tự viết xong đưa cho ông ấy "xem qua".
Thế là tôi quay về viết một bài dài, mang đến đưa cho ông ấy.
Mấy hôm sau, tôi lấy lại bài văn, phát hiện trên đoạn đầu có rất nhiều nét bút sửa chữa, nhưng lại đều bị bôi xóa đi, đang lúc hoang mang khó hiểu, vị học giả đó liền nói: "Ban đầu tôi động vào rất nhiều chỗ, nhưng sau đó lại phát hiện cậu viết hay cực kỳ, có bút pháp và văn khí của riêng cậu, tôi sửa lại hóa ra lại không thỏa đáng, cho nên giữ nguyên hoàn toàn theo cậu."
Lần này tôi lại rút ra được một kết luận——bạn thường không có cách nào khiến người ta nhìn thấu ngay cái công lực của bài văn, giống như chữ của một số nhà thư pháp, trác tuyệt thành danh, thế nhưng nếu bạn chỉ nhìn vài chữ của họ, lại sẽ cảm thấy rất bình thường. Ngay cả tác phẩm lưu truyền đời đời của Lý Bạch là "Dạ tư" ("Sênh tiền minh nguyệt quang, nghi thị địa thượng sương, cử đầu vọng minh nguyệt, đê đầu tư cố hương"), nếu không phải do Thi tiên sáng tác, chỉ sợ đem ra cho các hội thơ thông thường bình chọn, ngược lại sẽ bị đưa vào loại "thơ con cóc", bị loại trừ ra.
Đạo lý tương tự, phải biết rằng, khi bạn tham gia thi viết văn trung học, hoặc thi viết văn, trong tâm thế của giáo viên chấm thi, họ đối xử với bạn bằng tư cách "học sinh". Bài thi sau khi đã được dán kín niêm phong, thầy ấy không biết bạn là thần thánh phương nào, thế nên chỉ có thể dựa vào mấy chữ đó để cho điểm bạn. Đến lúc này, những người biết "vác sách vở ra nói", từ vựng phong phú đương nhiên rất dễ chiếm ưu thế.
Khi một đại văn hào như Lão Xá, viết về trận tuyết phủ kín đất trời, quả thực có thể dùng "một tấm chăn trắng lớn" để hình dung, đem lại sức mạnh "trực quan" và "trực chỉ nhân tâm". Thế nhưng đổi lại là bạn, một học sinh trung học viết, phỏng chừng bắt buộc phải dùng vài từ hình dung như "trắng xóa", "trong suốt lung linh", "mưa tuyết mịt mờ", "băng phong tuyết đọng", mới có thể lấy lòng được. Nếu bạn cũng học theo Lão Xá, dùng "chăn trắng" để hình dung, trừ phi gặp được "tuệ nhãn", nếu không thì không thể đạt điểm cao được.
Không biết bạn đã từng đọc câu thơ nổi tiếng của Trịnh Bản Kiều chưa: "Thông minh khó, hồ đồ khó, từ thông minh mà chuyển sang hồ đồ lại càng khó hơn", còn có câu nói trong luận họa Trung Quốc rằng "Đại chuyết chính là chỗ khéo, đại xảo lại chính là chỗ vụng". Nhìn bề ngoài, "hồ đồ" và "chuyết" đều là cảnh giới cao hơn, vấn đề là bạn tuyệt đối đừng quên, cái sự hồ đồ đó được sinh ra từ sự thông minh, cái sự mộc mạc vụng về đó là đạt được sau khi đã trải qua sự khéo léo.
Đạo lý tương tự, học viết văn cũng phải bắt đầu từ sự thông minh và khéo léo, bạn phải cố gắng hết sức làm phong phú vốn từ vựng trước, đọc nhiều sách, học thuộc nhiều câu thơ hay của người xưa, đạt đến mức "giữ vững có cơ sở, nói năng có lý lẽ", nhai kỹ nuốt ngon, văn chương rực rỡ, rồi mới tiến một bước theo đuổi cảnh giới phản phác quy chân, khéo léo tự nhiên.
Hãy nhớ kỹ! Dự phòng mà không dùng đến, suy cho cùng không có nghĩa là "hoàn toàn không có" nha!
