[TIÊU TỀ]: Viết văn và quay phim
Từ nhỏ đến lớn, chắc hẳn bạn đã viết không ít bài văn du lịch và báo cáo tham quan rồi chứ?
Bạn có cảm thấy khó viết không?
Có lẽ bạn thấy khó, thậm chí cảm thấy khó hơn cả văn phong thông thường. Nguyên nhân là vì sau khi tham quan một thắng cảnh, hay sau khi đi xem một bảo tàng hoặc nhà máy, trong lòng bạn đọng lại quá nhiều ký trí. Thế là lòng bạn rối bời, không biết nên bắt đầu gỡ từ mối nào trong muôn vàn đầu mối ấy.
Nếu thực sự là như vậy, tôi dạy bạn một phương pháp, mọi thứ sẽ trở nên đơn giản hơn nhiều.
Viết loại bài này, trước hết bạn phải quyết định góc độ quan sát.
Bạn có thể giả định mình là thần linh, từ trên trời nhìn xuống chúng sinh, bởi vì bạn biết tất cả mọi thứ, nên có thể giới thiệu một cách rất tổng quan. Tỷ như khi bạn viết về Bảo tàng Mỹ thuật Metropolitan New York, bạn có thể nói thế này:
“Bảo tàng Mỹ thuật Metropolitan New York nổi tiếng thế giới, nằm bên cạnh Công viên Trung tâm ở Manhattan, tại vị trí Đại lộ số 5 và Đường số 82. Trong bảo tàng được trù bị xây dựng vào năm 1870 này, nay tổng diện tích lên đến 130.000 mét vuông, đã lưu giữ hơn ba triệu tác phẩm nghệ thuật từ cổ đại đến cận đại bao gồm hội họa, điêu khắc, nhiếp ảnh, trang phục, đồ nội thất, nhạc cụ của Ai Cập, Babylon, Hy Lạp, La Mã, Viễn Đông, Cận Đông, Châu Á, Châu Âu, Châu Phi, Châu Mỹ...”.
Hôm nay tôi giới thiệu với bạn một cách viết khác——
Bạn không phải là vị thần “biết tuốt”, bạn biến lại thành một người bình thường, từ việc “nhìn xuống từ hư không” chuyển thành “từ mặt đất bước vào”, đó chẳng phải là tình huống khi bạn đi tham quan sao?
Vốn dĩ bạn chỉ cưỡi ngựa xem hoa, dạo một vòng qua loa, bây giờ hãy hồi tưởng lại một lượt, rồi cưỡi ngựa xem hoa lại lần nữa đi! Thế là bạn có thể viết:
“Đi qua một khu rừng rậm rạp và bãi cỏ của Công viên Trung tâm, từ xa nhìn thấy Bảo tàng Metropolitan, còn tưởng đó là một cung điện màu trắng. Bước lên mấy chục bậc thềm đá rộng lớn, bước vào sảnh chính cao lớn, đập vào mắt là khách du lịch các nước, những bức tượng đá bốn bề và những bình hoa tươi to lớn. Chúng tôi đi theo hướng dẫn viên vào khu vực Ai Cập, nhìn thấy những cỗ xác ướp thần bí, quan tài đá, và những chữ viết kỳ lạ bên trên. Còn bước vào một đại sảnh có mái nhà trong suốt, được bao quanh bởi một vòng hồ nước, ở giữa có một đền thờ Ai Cập cổ đại cao lớn. Tôi và bạn học đều ném tiền xu xuống hồ nước, thầm ước nguyện, mong rằng sau này còn có dịp đến đây chơi lần nữa...”
Thật nhẹ nhàng làm sao! Bạn chẳng cần phải có tài liệu gì cả, chẳng phải đã có thể viết ra một bài văn du lịch sinh động rồi sao? Hơn nữa vì bạn viết theo “ký ức chân thật”, kể chuyện rành mạch, có trật tự rõ ràng, đâu còn phải lo không biết phải đặt bút từ đâu nữa chứ?
Xin đừng nói viết thế này giống như “sổ ghi chép chi li”, không cao minh. Bạn phải biết rằng, từ xưa đến nay bao nhiêu nhà văn vĩ đại, đều dùng phương thức cứ đi như thế, cứ du ngoạn như thế, cứ viết như thế này để hoàn thành những tác phẩm bất hủ.
Không tin, hãy lấy hai ví dụ——
Bài "Quy khứ lai từ" của Đào Tiềm, bạn đọc qua rồi chứ!
Chúng ta hãy xem đoạn thứ hai trong đó (dịch sang văn xuôi):
“Thuyền nhẹ nhàng chao lượn tiến về trước, gió phấp phới thổi tà áo. Tôi cất tiếng hỏi đường người qua đường, thực hận ánh sáng ban mai chưa đủ tỏ. Cuối cùng cũng nhìn thấy cửa lớn và góc mái nhà mình, tôi phấn khích rảo bước chạy về trước. Đầy tớ nhỏ ra chào đón, lũ trẻ đợi sẵn ở cửa ngõ. Lối nhỏ trong sân cỏ mọc um tùm, may mắn là tùng cúc vẫn tươi tốt. Tôi dắt con vào nhà, rượu đã đầy chum. Tôi vừa rót rượu nhấm nháp, vừa vui vẻ ngắm nhìn cây cổ thụ trong sân. Dựa vào cửa sổ phía nam cảm thấy vô cùng khoan khoái, dẫu nơi chốn nhỏ bé nhưng cũng bình yên tự tại. Chỉ thấy bóng cây dưới ánh nắng trong sân liên tục dịch chuyển vô cùng thú vị; cửa đóng lại, dẫu ít khách lui tới, nhưng lại có một vẻ u nhàn khác biệt. Tiếp theo tôi cầm gậy chống bước vào sân dạo mát, chốc chốc ngẩng đầu nhìn xa xăm. Chỉ thấy mây thong thả trôi ra khỏi thung lũng, chim chóc bay mỏi mệt lần lượt bay về tổ. Ánh chiều tà dần chìm xuống, tôi vẫn còn mông lung vuốt ve cây tùng cô độc không nỡ vào nhà...” Quay đầu ngẫm nghĩ thật kỹ một lượt, có phải bạn hầu như có thể vẽ một bức tranh liên hoàn, xâu chuỗi những khung cảnh đó lại với nhau không?
Quá dễ dàng! Bởi vì tất cả mọi sự việc đều diễn ra theo đường thẳng——đầu tiên đi thuyền, rồi vội vã lên đường trong ánh ban mai, hỏi thăm đường sá, thấy cửa nhà, vào nhà, uống rượu, ngồi xuống nghỉ ngơi, đông nhìn tây ngó. Sau đó bước vào sân dạo chơi, ngắm bầu trời, mây trắng, chim bay, tiếp theo trời tối dần...
Đoạn văn này chẳng phải vừa khéo viết về ngày Đào Tiềm trở về nhà đó sao? Ông không miêu tả đường dài bao xa, nhà ở nơi nào, cũng không viết nhà mình rộng bao nhiêu, có bao nhiêu người, thậm chí viết cả đầy tớ nhỏ, con trẻ, mà lại không viết vợ mình, nhưng đọc lên mới sinh động làm sao!
