Mạng nói người Thổ Nhĩ Kỳ rất thích uống cà phê, thậm chí còn có thể dùng bã cà phê đọng lại trong cốc để bói toán cho người uống.

Đâu chỉ bói toán được từ bã cà phê, người xưa có câu: "Thấy nhỏ biết lớn", từ rất nhiều dấu hiệu vi mô đều có thể nhìn ra đại thế, ví dụ như có một phái lý luận cho rằng đường chỉ tay sẽ thay đổi tùy theo công cụ khác nhau, người hay cầm bút lông, đường trí tuệ tự nhiên sẽ dài hơn; người luôn cầm cuốc, búa, đường tình cảm lại thẳng hơn một chút, người xem tướng tay chẳng qua chỉ suy đoán từ tình hình của những đường nét đó mà thôi.

Lại có một phái nói rằng, bất cứ thứ gì cũng đều trải qua ngàn năm vạn năm tiến hóa cho đến nay, cho nên từ mỗi thứ đều có thể thấy được "lý" giữa trời đất. Ngay cả khi tùy tiện nhặt một hòn đá nhỏ trong khe suối, cũng có thể suy đoán những chuyện "nó" từng trải qua.

Rất nhiều điều "thấy nhỏ như lớn", "từ nhỏ thấy lớn" ở trên, thực ra đều là "cật vật trí tri", tức là từ mỗi "vật" mà suy nghĩ, quan sát, thu được tri thức và đạo lý trong đó.

Viết văn cũng vậy, rất nhiều bạn trẻ nói rằng họ không có cảm hứng, đụng phải đề văn là không biết bắt đầu từ đâu. Nào ngờ chỉ cần hiểu được "cật vật trí tri", từ mỗi thứ bên cạnh đều có thể ngộ ra một đạo lý, gợi mở ra rất nhiều bài văn.

Lấy vài ví dụ nhé ——

Bây giờ tôi đang cúi bàn viết bản thảo, trước mắt nhìn thấy một con dao rọc giấy, tôi có thể viết:

"Thực ra trong dao rọc giấy chỉ lắp một lưỡi dao, nhưng nhà phát minh thông minh đã làm rất nhiều vết khắc trên lưỡi dao, cho nên khi đoạn trước cùn đi, chỉ cần dọc theo vết khắc bẻ đi, đoạn ở dưới lại trở nên bén ngọt như mới. Còn về loại dao cũ, là một phiến phẳng lì lớn, thường chỉ vì phần mũi nhọn không đủ sắc bén mà bị vứt bỏ. Đạo lý tương tự, rất nhiều người sử dụng thời gian không có kế hoạch, mặc dù thời gian không ít, nhưng lại chỉ tận dụng một phần rất nhỏ, phần lớn khác bị lãng phí. Chi bằng làm quy hoạch trước, làm việc theo từng giai đoạn, còn có hiệu quả hơn."

Đây chẳng phải là từ nhỏ thấy lớn, từ một con dao rọc giấy bàn về phương pháp sử dụng thời gian đó sao?

Được rồi! Tiếp theo tôi lại nhìn thấy cái dập ghim trên bàn, cũng có thể suy nghĩ theo phương pháp "cật vật trí tri":

"Cái dập ghim là một thứ vừa đơn giản vừa thần kỳ. Thật khó mà tin nổi, chiếc kim bấm ngắn ngủi mảnh mai, thoạt nhìn trông chẳng hề cứng cáp ấy, vậy mà có thể xuyên thủng cả trăm trang giấy trong nháy mắt. Tôi ngắm nhìn hồi lâu, cuối cùng cũng nghĩ thông: nguyên nhân thực sự, là vì nó có thể tập trung lực vào hai điểm, dùng lực theo chiều thẳng đứng. Rất nhiều người trên đời này, thoạt nhìn rất yếu ớt, cũng chẳng có tài năng gì ghê gớm, nhưng lại có thể thành tựu sự nghiệp vĩ đại, đều là vì họ có thể giống như chiếc kim bấm, nhìn rõ mục tiêu, tập trung toàn lực, không hoang mang, không do dự, phấn đấu đến cùng."

Như thế chẳng phải cũng từ cái dập ghim mà suy diễn ra đạo lý nhân sinh đó sao?

Nhắc đến cái dập ghim, lại làm tôi nhớ đến "compa", bạn cũng có thể dùng compa để "cật vật trí tri" ——

"Hồi nhỏ, mỗi lần đi qua tấm biển quảng cáo trước rạp chiếu phim, trên đó có họa tiết hình tròn, cha luôn chỉ vào và nói: 'Con có tin không? Ở tâm của mỗi hình tròn, đều có thể tìm thấy một lỗ nhỏ, đó là tâm vòng tròn, là để vẽ hình tròn mà người vẽ quảng cáo bắt buộc phải cố định trước. Có lúc compa của họ không đủ lớn, thì cắm một cái đinh vào tâm vòng tròn trước, rồi buộc dây vào, một đầu dây buộc bút, kéo xoay một vòng, là có thể vẽ ra hình tròn đẹp đẽ.' Nghe cha nói câu này cho đến nay, đã rất nhiều năm rồi, nhưng mỗi lần đi qua tấm biển quảng cáo như thế, tôi đều nhớ đến lời của ông, cùng với điều ông nói: 'Một người làm việc phải có kế hoạch, phải có tâm, muốn vẽ một vòng tròn nhân sinh ư? Hãy định tâm của con trước!'"

Bạn nói xem, đây chẳng phải là một bài tản văn vừa cảm tính vừa đượm lý đó sao? Cho nên viết văn không hề khó chút nào, chỉ cần như tôi đã nói trong bài viết gần đây, đọc nhiều sách, hơn nữa suy nghĩ theo hướng "người, đất, việc, thời gian, vật", cộng thêm công phu "cật vật trí tri", nhất định sẽ ứng phó trôi chảy.

Cuối cùng, để tôi lấy một bài viết của chính mình trong tác phẩm đầu tay Huỳnh Song Tiểu Ngữ cho bạn xem, đó lại là điều mà tôi lĩnh hội được từ các dấu câu vào thời học sinh ——

Cuộc đời giống như một bài văn, ở phần kết bài, có người dùng "dấu chấm", có người dùng "dấu chấm than", lại càng có người kết thúc bằng "dấu hỏi".

Khổng Tử, Mạnh Tử là bậc thánh nhân, họ thiết lập hệ thống tư tưởng của riêng mình, cho nên dùng dấu chấm; Nhạc Phi, Vương Bột, chí lớn chưa thành mà thân đã chết, cho nên là dấu chấm than; còn như những người không biết vì sao mình đến thế giới này, lại mơ hồ sống hết một đời đành phải kết thúc bằng dấu hỏi vậy.

Nói nhiều như vậy, tóm lại chỉ một câu: "Một hạt cát là một thế giới; Một bông hoa là một thiên đường." Chỉ cần bạn chịu khó tâm huyết, quan sát nhiều, cúi đầu nhặt lên đâu đâu cũng là văn hay ý đẹp!