——Câu chuyện của Cung Lâm Đạt

Một

Con gái muốn đến Trung Quốc để hưởng tuần trăng mật lần thứ hai, nhưng lại có chút sợ hãi: "Giả sử họ gom con lại với người Trung Quốc, không cho con quay về Mỹ, thì phải làm sao đây?"

Tôi an ủi nó: "Đừng lo. Ở Trung Quốc, con hoàn toàn không cần mở miệng, họ cũng nhìn ra con là 'người từ bên ngoài đến' rồi."

"Gì cơ?" Con gái không tin. Nó từ trước đến nay vẫn thích truy đến cùng.

"Ý mẹ là, con dù có mặc quần áo của họ, không trang điểm, không đeo trang sức, thì chỉ nhìn dáng đi của con thôi, họ cũng biết con là người bên ngoài đến rồi."

Con gái nghe xong lời này của tôi thì rất không vui, bởi vì ngụ ý trong đó chính là nói nó trông không giống người Trung Quốc. Trên khuôn mặt nó hiện lên một nỗi đau khổ mang phong cách Mỹ. Mười năm trước, nó sẽ vì không giống người Trung Quốc mà reo hò, nhưng bây giờ, nó lại khao khát muốn làm một người Trung Quốc, mà điều này hiện nay rất hợp mốt. Chỉ là nó đã thức tỉnh quá muộn màng. Nhiều năm qua tôi vẫn luôn cố gắng dạy nó nói tiếng Trung, nhưng nó cứ mãi không lọt tai. Câu tiếng Trung duy nhất nó có thể nói là "Cảm ơn", "Tắt đèn đi ngủ", "Xe lửa" và "Ăn cơm". Nhưng ở Trung Quốc, dựa vào mấy câu tiếng Trung "tắt đèn đi ngủ" ấy, thì làm sao mà sống được chứ? Sao nó còn phải lo lắng sẽ bị hòa lẫn với người Trung Quốc cơ chứ? Thực tế thì, ngoại trừ mái tóc và làn da mang phong cách Trung Quốc ra, nội tâm của nó toàn là hàng "made in USA" (sản xuất tại Mỹ).

Tất cả những điều này đều là lỗi lầm của tôi: Từ lâu, tôi vẫn luôn hy vọng có thể tạo dựng cho con mình một đứa trẻ thích nghi với môi trường Mỹ nhưng vẫn giữ lại khí chất Trung Quốc, thế nhưng sao tôi có thể ngờ rằng, hai thứ này vốn dĩ là nước với lửa không dung lẫn vào nhau, hoàn toàn không thể hòa trộn.

Tôi để nó học cách thích nghi với môi trường Mỹ. Thế nào là môi trường Mỹ? Giả sử bạn sinh ra trong nghèo khó ở Mỹ, đây không phải là nỗi nhục nhã gì không thể ngóc đầu lên được mãi mãi, bạn có thể phấn đấu để giành lấy một suất học bổng trước. Nếu bạn bị mảnh ngói nào đập vỡ đầu, không cần phải khóc lóc cho vận hạn đen đủi của mình, bạn có thể đi kiện chủ nhà... Ở Mỹ, dù sao đi nữa bạn cũng có thể tùy ý thay đổi hoàn cảnh sống của mình.

Nó rất nhanh đã học được tất cả những điều này. Thế nhưng tôi lại không thể dạy nó về khí chất Trung Quốc: Làm thế nào để phục tùng cha mẹ, nghe lời mẹ, làm việc gì cũng không lộ vẻ ra ngoài, không nên mài giũa sắc bén quá mức... Những thứ dễ dàng đều không đáng để theo đuổi, phải nhận thức rõ giá trị thực sự của bản thân để khiến mình không ngừng hoàn thiện hơn...

Nó đời nào thèm nghe bộ lý thuyết này chứ, lúc tôi khổ tâm khuyên rải dạy bảo nó những điều này, nó chỉ cắm cổ nhai kẹo cao su, nhồm nhoàm, rồi thổi lên một quả bóng to hơn cả má của nó.

"Uống cạn ly cà phê của con đi," hôm qua tôi nói với nó, "đừng để thừa lại chút nào, tội lỗi lắm."

"Lại thế nữa, mẹ, mẹ đừng có cổ hủ như vậy chứ," nó ực một hơi uống sạch cà phê trong ly, "đừng quản lý con nữa, con là của chính con."

Sao nó có thể chỉ là của chính nó được chứ? Tôi đã từng từ bỏ nó bao giờ chưa?

Hai

Con gái lại sắp kết hôn, cho nên đặc biệt bảo tôi đến tiệm làm tóc mà nó thường lui tới, để thỉnh giáo ngài Lawrence nổi tiếng của nó. Tôi biết ý đồ của nó: Nó không hài lòng với cách ăn mặc của tôi, cảm thấy làm mất mặt mũi của nó, không dễ ăn nói trước mặt chồng, bố mẹ chồng, luật sư và họ hàng bạn bè của nó: Mọi người sẽ nghĩ, mẹ của Vivian sao mà cổ hủ quê mùa thế này!

"Mẹ có thể nhờ dì An Mai làm tóc cho," tôi nói.

"Nhưng Lawrence lại là thợ làm tóc nổi tiếng, tóc ông ấy làm đẹp cực kỳ!" Con gái hình như không nghe thấy lời tôi nói; cứ tự mình uyển chuyển nói một thôi một hồi.

Tôi đành phải ngồi lên chiếc ghế làm tóc của ngài Lawrence, rồi con gái bắt đầu đứng một bên chỉ tay năm ngón bình phẩm mái tóc của tôi, cứ như thể tôi là một khúc gỗ vậy. "Nhìn kìa, sao mà xẹp lép hết cả thế này, mấy lợn sóng duỗi thẳng đơ ra rồi." Nó chê bai một hồi, "Mẹ cần phải cắt và uốn lại một chút. Trước đây mẹ toàn tự làm tóc, chưa từng bước chân vào tiệm làm tóc bao giờ."

Nó nhìn ngài Lawrence qua gương, còn ngài Lawrence thì qua gương liếc nhìn tôi, một cái nhìn đánh giá mang tính nghề nghiệp.

"Bà ấy muốn làm kiểu gì?" ngài Lawrence hỏi, ông tưởng tôi không hiểu tiếng Anh, vừa nói vừa nhéo nhéo mái tóc của tôi.

"Mẹ, mẹ muốn làm kiểu gì?" Tôi không hiểu vì sao, nó đột nhiên lại làm phiên dịch cho tôi, còn chưa để tôi mở miệng, nó lại tự chủ trương nói với Lawrence rằng: "Bà ấy muốn có một chút gợn sóng ẩn hiện, nhưng đừng cắt tỉa ngắn quá, nếu không đến lúc tổ chức hôn lễ, tóc sẽ bị bông xù lên. Bà ấy không thích uốn quá xoăn, cũng không thích quá kỳ quái."

Sau đó, nó lại quay đầu lớn tiếng dịch lại cho tôi: "Có phải vậy không mẹ? Có phải là không được uốn quá xoăn không?"

Tôi cười cười, một nụ cười đậm chất Mỹ, nhưng trong mắt người Mỹ, đây vẫn là một gương mặt Trung Quốc, một gương mặt Trung Quốc mà bọn họ đời nào cũng không thể hiểu nổi. Thế nhưng điều dâng lên trong lòng tôi, lại là một nỗi hổ thẹn. Sở dĩ tôi hổ thẹn, là vì nó, con gái tôi cảm thấy hổ thẹn vì tôi, trong khi tôi từ trước đến nay, vẫn luôn tự hào vì có một đứa con gái như thế này.

Nhưng nó lại chẳng vì tôi là mẹ nó mà cảm thấy tự hào.

Ngài Lawrence tiếp tục nghịch ngợm mái tóc của tôi một lúc, rồi ông nhìn tôi, lại nhìn con gái tôi, nói một câu thực sự khiến con gái tôi vô cùng chưng hửng: "Á chà, thật là khó tin, hai người trông giống nhau ghê!"

Tôi cười, đây là nụ cười thuần chất Trung Quốc, nhưng nụ cười của con gái tôi, lại trông vô cùng gượng gạo. Chỉ thấy ngài Lawrence búng tay "póc" một tiếng: "Gội đầu! Gội đầu cho bà Cung."

Khi bên cạnh chiếc ghế chỉ còn lại một mình con gái tôi, chỉ thấy nó cau mày nhìn hình phản chiếu của chính mình trong gương, nói:

"Má giống nhau y đúc," nó chỉ chỉ má của mình, rồi lại lắc lắc má của chính nó, sau đó chúm môi lại, làm cho hai bên má của mình lõm sâu vào trong, một lần nữa ngắm nghía bản thân trong gương, so sánh với tôi.

"Tướng mạo của một khuôn mặt, có thể đoán định được khí chất tính cách của một người, còn có thể suy đoán tương lai nữa đấy." Tôi buột miệng nói.

"Ý gì chứ?" nó hỏi.

Đến lượt tôi nói rồi. Nhìn hai khuôn mặt này xem, giống nhau biết bao! Nói như vậy, thì cả niềm vui, nỗi buồn, vận may và lỗi lầm, cũng sẽ giống nhau y đúc rồi.

Tôi nghĩ đến mẹ của mình, từ rất lâu rất lâu trước đây, ở Trung Quốc, khi tôi vẫn còn là một thiếu nữ.

Ba

Mẹ tôi — tức bà ngoại của con, có lần từng xem tướng cho tôi một cách đặc biệt. Đêm hôm đó chính là đêm giao thừa, qua năm mới tôi sẽ tròn mười tuổi, đây là một đại sinh nhật ở Trung Quốc. Có lẽ nhìn vào điểm này, bà đã không nói những lời chê bai tôi quá nhiều.

"Con có phúc khí lớn lắm," bà vừa nói vừa nhéo dái tai tôi, "nhìn cặp dái tai vừa dày vừa thịt này xem, y hệt như của mẹ vậy. Người có dái tai mỏng sinh ra đã là số nghèo. Con mang một đôi tai có phúc khí tốt, nhưng con nhất định không được bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào."

Sau đó bà lại nhẹ nhàng vỗ vỗ cằm tôi: "Cằm vừa vặn lắm, không dài không ngắn, chứng tỏ thọ nguyên của con vừa khéo. Sống quá thọ cũng không tốt, biến thành một gánh nặng đấy."

Còn về phần mũi, bà ngoại con đã nói: "Mũi của con cũng giống mẹ, lỗ mũi không quá lớn, cho nên giữ được tiền tài, mũi thẳng tắp, cũng là tướng tốt, con gái mũi lệch, vận khí thường không tốt."

Sau đó bà lại vén tóc tôi ra: "Trán của chúng ta cũng rất giống nhau, có lẽ trán trước của con rộng hơn mẹ, cho nên con thông minh hơn mẹ. Mà mai tóc của con mọc thấp hơn mẹ, điều này chứng tỏ khi còn trẻ, cuộc sống của con sẽ có đôi chút trắc trở... Mắt cũng rất tốt, là kiểu trung thực nhiệt tình, con sẽ trở thành một người vợ, người mẹ và người con dâu tốt."

Lúc đó tôi còn rất nhỏ, tôi rất hy vọng bản thân mọc lên giống mẹ thêm một chút, cho nên, không nhịn được mà thỉnh thoảng bắt chước biểu cảm và cử chỉ của bà.

Tôi trở nên ngày càng giống bà. Thế nhưng một trận hồng thủy, lại khiến tôi và mẹ phải chia xa. Nhà chồng đầu tiên của tôi đã đuổi tôi ra ngoài, rồi lại là một trận chiến tranh, tiếp theo đó là vượt qua một đại dương, đưa tôi đến vùng đất mới. Mẹ sẽ không bao giờ biết được rằng, những năm tháng này, tướng mạo của tôi đã có sự thay đổi rất lớn. Khóe miệng tôi bắt đầu trĩu nặng xuống hai bên, mà đôi mắt của tôi, cũng bắt đầu láo liên trái phải mang đậm phong cách Mỹ, còn ở trên một chuyến xe điện đông đúc ở San Francisco, một cú phanh gấp, đã đâm lệch cái mũi của tôi, lúc đó vừa đúng lúc chúng tôi đang trên đường đi nhà thờ.

Ở Mỹ, muốn giữ gìn một khuôn mặt Trung Quốc không thay đổi, điều đó rất khó khăn. Thậm chí ngay cả khi tôi còn chưa đến Mỹ, ở Bắc Kinh, tôi đã đặc biệt bỏ tiền thuê một tiểu thư người Trung Quốc lớn lên ở Mỹ, để cô ấy dạy tôi làm thế nào để thích nghi với lối sống của nước Mỹ.

Cô ấy từng nói với tôi như thế này: "Ở Mỹ, tuyệt đối bạn không được nói với người ta rằng, bạn muốn ở lại Mỹ mãi mãi. Nếu bạn là người Trung Quốc, bạn nhất định phải nói rằng bạn ngưỡng mộ nền giáo dục của Mỹ và cách suy nghĩ của họ, bạn nhất định phải bày tỏ với họ rằng, bạn muốn trở thành một người có học thức, rồi đem những bản lĩnh học được cống hiến cho nhân dân Trung Quốc."

"Vậy... nếu họ hỏi tôi, tôi muốn học chuyên ngành nào, tôi nên nói thế nào đây?"

Tôn giáo, nhất định bạn phải nói là bạn muốn học tôn giáo." Cô gái xinh đẹp đó đã dạy dỗ tôi như vậy, "Người Mỹ đối với tôn giáo, một nghìn người thì có một nghìn ý nghĩ, mỗi người mỗi khác. Cho nên ở phương diện này, không có cái gọi là đúng hay không đúng. Bạn chỉ cần nói với họ rằng: 'Tôi vì Thượng đế mà sang Mỹ du học', họ lập tức sẽ vô cùng kính trọng bạn."

Sau đó, cô gái này thay tôi điền một tờ đơn, tôi lại chép lại những gì cô ấy viết hết lần này đến lần khác, cho đến khi tôi hoàn toàn có thể thuộc lòng nó. Ở mục họ tên, tôi điền Linda Tôn, ngày sinh: ngày 11 tháng 5 năm 1918, nơi sinh: Thái Nguyên, Trung Quốc. Còn ở mục nghề nghiệp, tôi viết là sinh viên thần học.

Cuối cùng, sau khi nhận thêm nhiều tiền hơn từ tôi, cô gái đó lại cho tôi một lời khuyên: "Trước tiên, bạn nhất định phải tìm một chồng, tốt nhất là tìm công dân Mỹ làm chồng."

Khoảng chừng nhìn thấy vẻ kinh ngạc của tôi, cô ấy rất nhanh lại bổ sung thêm: "Đương nhiên, công dân Mỹ cũng có người Trung Quốc. 'Công dân' không nhất định chỉ người ngoại quốc mũi cao, nhưng nếu chồng bạn không phải là công dân Mỹ, thì bạn đành phải làm việc thứ hai, chính là sinh một đứa con. Là con trai hay con gái ở Mỹ thì vấn đề không lớn lắm, đằng nào bọn họ cũng sẽ không lo tuổi già chôn cất cho bạn đâu, bạn nói xem?" Chúng tôi cười ha hả.

"Tuy nhiên, mặc dù vậy, bạn vẫn phải cẩn thận," cô ấy nói với tôi, "nếu sở di trú hỏi bạn có mấy đứa con, hoặc bạn muốn có mấy đứa con, bạn nhất định phải trả lời rằng, tôi còn chưa kết hôn mà.' Giọng điệu phải thành khẩn kính cẩn, biểu cảm phải chân thực tự nhiên."

Lúc đó tôi, chắc chắn đã lộ ra một biểu cảm hoang mang, cho nên cô ấy lập tức tiếp lời giải thích: "Phải biết rằng, một khi bạn sinh ra một đứa con, đứa trẻ này chính là công dân Mỹ, nó có thể để người mẹ cũng được ở lại với tư cách là công dân Mỹ, hiểu chưa?"

Nhưng điều làm tôi hoang mang không phải là cái này, mà là tại sao cô ấy bảo tôi nên dùng giọng điệu thành khẩn, chẳng lẽ tôi bình thường, để lại ấn tượng trong mắt người khác vẫn chưa đủ chân khẩn ngay thẳng hay sao?

Con gái tôi luôn nói với người ta rằng, tôi là từ Trung Quốc trải qua một đoạn đường trường xóc nảy mới đến được nước Mỹ. Lời này không đúng. Tôi không phải nghèo đến mức đó. Tôi đi máy bay, chứ không phải đi thuyền tới. Nhà chồng đầu tiên của tôi đã cho tôi một khoản tiền, sau đó tôi làm tổng đài viên điện thoại mười hai năm, cũng tích cóp được một khoản tiền, cho nên tôi không hề nghèo. Nhưng chuyến bay mà tôi đi, lại bay tận ba tuần lễ: Nó phải dừng chân ở Hồng Kông, Việt Nam, Philippines, Hawaii và những nơi khác, cho nên đợi đến khi đặt chân đến Mỹ, tôi hoàn toàn không thể giả vờ ra một vẻ mặt chân thành vui vẻ nổi nữa rồi.

Con gái ơi, con đừng có đi nói với người ta rằng: Mẹ gặp bố con ở nhà hàng "Ngôi Nhà Trung Quốc", nói là có lần mẹ ăn trúng một tờ giấy tiên tri trong nhân bánh quy, trên đó viết rằng, mẹ sẽ lấy một người đàn ông đẹp trai da ngăm đen, mẹ vừa đặt tờ giấy đó xuống, nhân viên phục vụ nhà hàng đó liền cười với mẹ, sau đó, mẹ liền gả cho ông ấy. Con thật biết cách đùa cợt linh tinh.

Bố con từ trước đến nay chưa từng làm nhân viên phục vụ, mẹ cũng chẳng bao giờ đến nhà hàng này ăn cơm. Từ trước đến nay chỉ có người Mỹ mới thích đến "Ngôi Nhà Trung Quốc" ăn món Trung Quốc. Giờ đây nhà hàng "Ngôi Nhà Trung Quốc" này đã bị đập bỏ, trên nền cũ dựng lên một nhà hàng McDonald, mà tấm biển hiệu tiếng Trung thì viết ba chữ "Mạch Đông Lâu". Cái nàygiản trực là bậy bạ hết chỗ nói, "Mạch Đông Lâu" gì chứ! Haizz, con đấy, các người đấy, đều bị cái thứ phong cách Trung Quốc giả tạo đó mê hoặc rồi. Để mẹ kể hết mọi chuyện cho con nghe một cách thật lòng nhé.

Lúc tôi mới đến, ở hải quan không có ai hỏi tôi mấy câu làm khó dễ gì cả, họ đối chiếu giấy tờ của tôi xong, liền cho tôi nhập cảnh. Tôi quyết định đi tìm địa chỉ mà cô gái Bắc Kinh cung cấp cho tôi trước. Tôi nhảy lên một chiếc xe buýt, đến phố California, nhìn thấy một tòa cao ốc sừng sững, đây là nhà thờ Old St. Mary, trên bảng thông báo viết: 7 giờ đến 8 giờ 30 phút sáng, lễ bái Trung Quốc. Tôi ghi nhớ trong lòng thời gian biểu này, để phòng hờ lỡ như sở di trú hỏi tôi làm lễ bái ở đâu, tôi có thể đối đáp trôi chảy. Sau đó tôi băng qua đường, đối diện là một tòa nhà bình thường, chỉ thấy trên mặt tường sơn những dòng chữ thế này: Sự cứu rỗi hôm nay vì sự bình an ngày mai① — Ngân hàng Quốc gia Mỹ. Lúc đó tôi liền nghĩ, ồ, hóa ra đó là nơi người Mỹ làm lễ bái. Ngày nay, nhà thờ St. Mary đó vẫn còn, nhưng tòa ngân hàng thấp bé năm xưa đã bị đập bỏ, mọc lên một tòa cao ốc năm mươi tầng, chính là cái nơi mà hiện tại, con và vị hôn phu của con đang làm việc, với thái độ hách dịch đối phó với từng người đóng thuế.

Mỗi khi con gái nghe đến đây, luôn cười đến mức ha hả cười lớn. Không nhìn ra phải không, người mẹ già cỗi cũng có thể kể được mấy câu chuyện cười đấy chứ.

Tôi tiếp tục đi dọc theo con đường dốc nhỏ đi lên, con đường càng lúc càng trở nên chật hẹp, u ám và dơ bẩn, mặc dù dọc đường có thể thỉnh thoảng nhìn thấy các loại trang trí mang đặc điểm Trung Quốc, nhưng đều thô ráp cẩu thả hết chỗ nói, tôi không tài nào hiểu nổi, tại sao người ta cứ luôn thích lấy những phần lạc hậu nhất trong hương vị Trung Quốc ra làm đặc sắc để tô điểm? Sao họ không xây dựng thêm vài khu vườn hay hồ nước gì đó chứ?

①Tiếng Anh sự cứu rỗi và tiết kiệm là cùng một từ, Linda đã nhầm lẫn ở đây. — Chú thích của dịch giả

Cuối cùng tôi cũng tìm được nơi cô gái Bắc Kinh cung cấp cho tôi theo địa chỉ, mặc dù tôi sớm đã không ôm kỳ vọng quá cao đối với nơi này, nhưng cái môi trường ồn ào dơ bẩn đó, vẫn khiến tôi hít một ngụm khí lạnh. Đây là một tòa nhà màu xanh lá, một đám đông trẻ con chạy nhảy như lũ chuột trên hành lang. Ở phòng 402, một bà lão đi ra, bà ta vừa mở miệng là đã cằn nhằn, rằng bà ta đã đợi tôi ròng rã một tuần lễ. Sau đó, bà ta lại rất nhanh viết ra mấy địa chỉ đưa cho tôi, tiếp theo bà ta xòe tay về phía tôi, tôi đưa cho bà ta một đô la, bà ta liếc mắt một cái đầy khinh miệt, nói: "Cô tiểu thư," bà ta nói bằng tiếng Trung, "đây là Mỹ rồi, cho dù là một kẻ ăn mày, một đô la cũng không đuổi đi được đâu." Tôi đành đưa thêm một đô la nữa, bà ta nói: "Á chà, cô tưởng sự tư vấn của tôi rẻ mạt thế này chắc!" Tôi đành phải đưa thêm cho bà ta một đô la nữa, lúc này bà ta mới chịu ngậm miệng.

Tôi dựa theo địa chỉ mà bà lão đó cung cấp, tìm một căn hộ giá rẻ ở phố Washington để an thân. Loại căn hộ giá rẻ này, thường đều nằm ở tầng trên của một cửa hàng nhỏ, rồi lại dựa theo danh sách tư vấn tốn ba đô la mới có được đó, tôi tìm được một công việc có mức lương bảy mươi lăm xu một giờ. Đó quả là một công việc khủng khiếp. Vốn dĩ tôi hy vọng có thể làm nhân viên bán hàng, nhưng tiếng Anh của tôi không giỏi. Mà công việc này, chính là làm dịch vụ mát-xa cho những người đàn ông ngoại quốc. Tôi lập tức biết ngay, cái ngành nghề này, chẳng khác gì gái lầu xanh hạng bốn của Trung Quốc là mấy, cho nên tôi lập tức từ chức, và dùng mực đen bôi đậm địa chỉ đó đi. Còn những nghề nghiệp khác, đa phần đều bị người Quảng Đông và người Đài Sơn độc chiếm, những người miền Nam này đời đời kiếp kiếp ở đây, cắm rễ phát tài, do chắt hoặc chút của họ nắm giữ mạch máu của toàn bộ khu phố người Hoa.

Từ đó liên tưởng đến việc mẹ từng nói với tôi rằng: "Cuộc sống những năm đầu đời của tôi rất trắc trở chông gai, điều này rất có lý. Sau đó, tôi liền làm việc trong một xưởng bánh quy. Chúng tôi ngồi trên những chiếc ghế cao bên cạnh cỗ máy, máy móc không ngừng vận chuyển ra những chiếc bánh rán nhỏ nóng hổi, mà việc tôi phải làm, chính là vốc lấy những chiếc bánh rán màu vàng óng nóng hổi đó, nhét vào một tờ giấy tiên tri, rồi nhân lúc bánh rán vẫn chưa cứng lại, gập đôi chúng lại. Công việc này thoạt nhìn thì đơn giản, nhưng lại vô cùng vất vả. Nếu tay bạn ra quá nhanh, sẽ làm những cục bột nhão nóng bỏng làm bỏng ngón tay, ra tay quá chậm, bánh quy sẽ cứng lại, thì không cách nào nhét tờ giấy tiên tri vào được, hơn nữa chiếc bánh rán này cũng sẽ bị coi như phế phẩm.

Chỉ làm có một ngày, mười ngón tay của tôi đã bị bỏng đỏ rực lên. Ngày thứ hai, mắt của tôi cũng không chịu thấu nữa, bởi vì tôi cứ phải trừng mắt nhìn chằm chằm vào bánh rán suốt cả ngày lẫn đêm. Ngày thứ ba, cánh tay của tôi đến nhấc lên cũng không nhấc lên nổi. Nhưng chịu đựng qua một tuần lễ, tôi đã có thể dễ dàng đối phó với cái thao tác mang tính cơ khí thuần túy này rồi. Lúc này, tôi mới có thời gian rảnh rỗi phát hiện ra, bên cạnh tôi là một phụ nữ người Quảng Đông ít nói ít cười, bà ta không thích cười đùa, nhiều lắm là tự mình lẩm bẩm bằng tiếng Quảng Đông một trận. Bên kia của tôi, là một nữ công nhân có độ tuổi xấp xỉ tôi, tôi phát hiện ra trong thùng chứa phế phẩm bên cạnh cô ta, số lượng phế phẩm cực kỳ ít, tôi nghi ngờ cô ta hoàn toàn đã ăn luôn những chiếc bánh rán làm hỏng đó rồi. Cô ta trông rất đầy đặn.

"Này, tiểu thư," cô ta thường dùng giọng lấn át tiếng ồn của máy móc để gọi tôi, giọng nói của cô ta nghe rất khiến người ta vui vẻ, bởi vì, cô ta cũng nói tiếng phổ thông." Cậu đã bao giờ nghĩ tới chưa, có một ngày, cậu sẽ ngẩng đầu đứng mũi chịu sào quyết định vận mệnh của kẻ khác?" Cô ta hỏi tôi như vậy.

Tôi nhất thời không hiểu ý của cô ta là gì. Cô ta liền tiện tay nhặt một tờ giấy tiên tri lên đọc to bằng tiếng Anh: "Đừng đánh nhau với người ta khi đang giặt quần áo, bằng không cho dù cậu chiến thắng, quần áo của cậu cũng sẽ bị bẩn đấy."

Tôi vẫn chưa nghe hiểu, cô ta lại nhặt một tờ giấy khác lên đọc tiếp: "Tiền tài là cội rễ của mọi tội lỗi, nó sẽ khiến cậu vì không thỏa mãn mà đi trộm cắp."

"Toàn lời nhảm nhí!" Tôi vừa nói, vừa quyết định nên học cho đàng hoàng mấy câu tục ngữ Mỹ này.

"Đây chính là vận mệnh!" Nữ công nhân trẻ tuổi đó giải thích, "Người Mỹ cứ tưởng đây là tục ngữ Trung Quốc."

"Nhưng người Trung Quốc chúng ta từ trước đến nay chưa từng nghe qua mấy thứ quỷ quái này," tôi nói, "những lời này hoàn toàn vô nghĩa, căn bản chẳng phải vận mệnh gì sất, chỉ là một đám ăn nói nhảm nhí mà thôi."

"Không đâu, tiểu thư," nữ công nhân trẻ tuổi đó cười khúc khích, "những lời xui xẻo này chính là thông qua đôi tay của chúng ta, gửi đến tay của những kẻ đen đủi khác đấy, xem thử ai là người vớ phải chúng."

Nữ công nhân trẻ tuổi này, chính là Hứa An Mai. Nhìn đi, chính là dì An Mai. Bây giờ là dì An Mai vừa già vừa quái dị.

Có một hôm, An Mai nói với tôi rằng: "Linda, chủ nhật này đến nhà thờ của chúng tôi đi. Một người bạn của chồng tôi, muốn tìm một người vợ Trung Quốc, đương nhiên, anh ta vẫn chưa phải là công dân Mỹ, nhưng tôi chắc chắn biết rằng, anh ta có cách lấy được thân phận công dân." Cứ như vậy, tôi quen biết bố con. Lần kết hôn này không giống như cuộc hôn nhân trước của tôi, lần này tôi có thể tự mình lựa chọn: Được hoặc không được, tôi đều có thể tự mình lựa chọn.

Nhưng ngay cái nhìn đầu tiên trông thấy bố con, tôi đã thấy không thuận mắt lắm rồi. Ông ấy là người Quảng Đông! Sao tôi có thể gả cho một người Quảng Đông chứ? Nhưng dì An Mai lại nói: "Cái này thì có quan hệ gì chứ? Chúng ta đã không còn ở Trung Quốc, không còn cần thiết phải cứ khăng khăng tìm một người chồng đồng hương quê cũ nữa. Ở Mỹ, mỗi một người Trung Quốc đều là đồng hương."

Lần đầu tiên gặp mặt bố con, cả hai chúng tôi đều rất ngượng ngùng. Chúng tôi mỗi người không hiểu phương ngôn của đối phương: Tiếng Quảng Đông và tiếng Phổ thông, chúng tôi bèn cùng nhau đi học tiếng Anh, nói tiếng Anh, đôi khi viết chữ Hán lên giấy để giúp hiểu ý nghĩa của đối phương. Nhưng đối với cặp nam nữ sắp sửa kết thành vợ chồng mà nói, những cuộc trò chuyện như vậy là hoàn toàn không đủ, mà cách thức trò chuyện như thế này, lại khá giống đoạn hội thoại trong lớp tiếng Anh: "Tôi nhìn thấy một con mèo, tôi nhìn thấy một con chuột, đây là cái mũ."

Nhưng rất nhanh tôi đã cảm thấy, bố con rất thích tôi. Ông ấy sẽ dùng cái biểu cảm khoa trương trong kịch Trung Quốc để trò chuyện với tôi.

Ví dụ như, tay ông ấy quấn quanh mái tóc của mình, tay chân không ngừng khua khoắn một trận, tôi liền biết rằng, công việc tại công ty điện thoại Pacific nơi ông ấy làm việc căng thẳng bận rộn đến mức nào. Con thực sự không hiểu bố con đâu, ông ấy có thiên tài của một diễn viên.

Mãi cho đến sau này tôi mới phát hiện ra, nghề nghiệp của ông ấy, không hề bận rộn như những gì ông ấy miêu tả, cũng không quan trọng đến thế, thậm chí cũng chẳng tốt đẹp gì cho cam. Lúc này, tôi đã có thể dùng tiếng Quảng Đông đối thoại với bố con rồi, tôi luôn hỏi ông ấy, tại sao lúc đó ông ấy không tìm một chức vị tốt hơn một chút chứ? Lúc này, ông ấy liền giả câm giả điếc.

Cho đến tận bây giờ tôi vẫn thấy tự thấy kỳ lạ bản thân mình, tại sao tôi cứ phải chấp nhất vào hai chữ hôn nhân này cơ chứ? Tôi nghĩ, tất cả đó đều là do cái bộ lý thuyết mà An Mai rót vào đầu tôi mà ra. Cô ấy thường nói với tôi rằng: "Trong phim ảnh, các cậu con trai và cô con gái truyền mẩu giấy cho nhau, rồi cả hai rơi vào rắc rối tình yêu không thể dứt ra được. Cậu cũng cần phải làm chút trò chơi kiểu này, bằng không, đợi đến khi cậu tỉnh ngộ lại, cậu đã biến thành một bà lão rồi."

Đêm hôm đó, An Mai và tôi đang trong ca trực, liều mạng lùng sục những mẩu giấy tiên tri, chúng tôi muốn tìm một tờ thích hợp cho bố con.

An Mai đã chọn sẵn một đống mẩu giấy ứng cử viên chất đống ở một bên. Trong đó có một tờ viết rằng: "Kim cương là người bạn đồng hành tốt nhất của con gái, đối với một người bạn tốt, cậu vĩnh viễn đừng có dậm chân tại chỗ. Nếu cậu có một suy nghĩ thế này, đó chính là lúc cầu hôn rồi."

Bản thân tôi đã chọn trúng một tờ: "Khi trong nhà không có nửa kia, thì căn nhà này không thể gọi là nhà." Tôi lén lút gói mẩu giấy tiên tri này vào trong một chiếc bánh rán, sau đó cẩn thận gói chiếc bánh rán này lại.

Chiều hôm sau sau giờ học tiếng Anh, tôi luồn tay vào trong chiếc túi xách của mình, cố tình kêu lên kinh ngạc, rồi từ trong đó mò ra một chiếc bánh rán ngọt: "Nhìn kìa, một chiếc bánh rán ngọt. Á chà, cả ngày nhìn mấy chiếc bánh rán ngọt này khiến tôi nhìn đến mức buồn nôn luôn rồi, chiếc này cho cậu ăn đấy!"

Ông ấy nhận lấy bánh rán vừa ăn nhồm nhoàm vừa đọc mẩu giấy tiên tri được kẹp ở bên trong. Tôi liền làm bộ làm tịch sáp lại gần nói: "Trên tờ giấy đó viết những gì thế?" Ông ấy không lên tiếng, tôi giục ông ấy: "Lật ra dịch cho tôi nghe xem nào."

Hôm đó chúng tôi đang tản bộ ở Quảng trường Portsmouth, đó là một buổi chiều chập choạng sương mù, mặc chiếc áo khoác dạ mỏng manh, tôi cảm thấy lạnh thấu xương, cho nên tôi hy vọng bố con mau chóng cầu hôn tôi, tôi có thể sớm quay về hơn. Chỉ thấy ông ấy đọc xong mẩu giấy tiên tri đó một cách nghiêm túc, rồi sau đó với vẻ mặt khá nghiêm túc mà nói: "Á chà, từ spouse này giải thích thế nào nhỉ? Để tôi về nhà tra từ điển rồi ngày mai nói cho cô biết nhé."

Hôm sau, ông ấy liền dùng tiếng Anh nói với tôi rằng: "Linda, em có thể làm bạn đời của anh không?" Tôi nghe xong cười ha hả, cái từ dùng đó của ông ấy thực sự không thỏa đáng cho lắm. Cứ như vậy, chúng tôi quyết định kết hôn.

Một tháng sau, chúng tôi tổ chức hôn lễ tại Hội Báp-tít Đầu tiên (First Baptist Church), chính là nơi chúng tôi lần đầu tiên gặp gỡ. Chín tháng sau, bố con và tôi, liền cầm được chứng nhận công dân của chúng tôi — một bé trai vừa mập vừa nặng, anh cả Winston của con. Sở dĩ tôi thích cái tên này, là bởi vì nó được cấu thành từ hai từ "giành được" (Win) và "tấn" (ton)①, tôi muốn bồi dưỡng một đứa con trai có thể giành được rất nhiều thứ trong suốt cuộc đời, nó phải giành được rất nhiều thứ: Tiền tài, danh tiếng, cuộc sống giàu sang... Lúc đó tôi liền nghĩ, mọi thứ của tôi đều sẽ tốt đẹp lên, mọi thứ đều sẽ có, sao tôi có thể ngờ rằng, Winston sau đó lại chết vì tai nạn xe cộ, lúc đó, nó mới mười sáu tuổi!

Hai năm sau khi Winston ra đời, tôi lại có thêm một người anh trai nữa của con là Vincent, sở dĩ tôi đặt cái tên này cho nó là bởi vì phát âm này rất giống "thắng một trăm", cũng là âm thanh kiếm ra tiền. Kết quả là mải nghĩ đến chuyện kiếm tiền quá đà, tôi bị đâm lệch mũi lúc xe buýt phanh gấp, sau lần này, con ra đời.

Có lẽ cái chiếc mũi lệch đó đã thay đổi tôi, cũng có lẽ là bởi vì con lúc còn trong bãnh tã, thực sự trông rất giống tôi. Tôi hy vọng cuộc đời của con hoàn mỹ không tì vết, tôi đặt tên cho con là Vivian, đó là tên con đường nơi chúng ta ở. Tôi sống ở đây, nhưng tương lai khi con lớn lên, con sẽ mang theo tôi rời khỏi nơi này.

①Wins — giành được, ton — tấn. — Chú thích của dịch giả

Bốn

Ngài Lawrence dùng bàn chải chải mái tóc của tôi, mái tóc của tôi vẫn mềm mại, đen nhánh.

"Oa, mẹ, mẹ đỉnh thật đấy. Trong hôn lễ, mọi người đều sẽ tưởng mẹ là chị của con đấy."

Tôi ngắm nghía bản thân qua gương làm tóc, tôi biết rõ một số khuyết điểm trên tướng mạo của mình, khuyết điểm này tôi cũng đã mang đến cho con gái mình.

"Á chà, mũi của con sao thế kia?" Tôi thất thanh kêu lên.

Nó nhìn vào gương, khó hiểu nhún nhún vai. "Sao ạ? Mũi con có sao đâu!"

Mũi nó sao lại có hơi cong vẹo thế kia?" Tôi hỏi, quả thực, tôi phát hiện ra một bên mũi của nó bị lệch đi một chút.

"Sao đâu chứ, đây là do mẹ sinh con ra đã thế này mà!"

Nó đúng là bị vẹo rồi, con phải đến chỗ bác sĩ chỉnh hình làm cái khung nhựa để nắn thẳng lại mới được."

Con gái chỉ cười xòa một cái cho qua chuyện, đầu nghiêng sang một bên, áp sát vào khuôn mặt đang lo lắng vô cùng của tôi, nói: "Đừng ngốc thế chứ, mẹ. Mũi của chúng ta mọc đều tạm ổn cả mà, chiếc mũi thế này khiến chúng ta trông có vẻ nhấp nhô có khúc chiết."

"Cái từ 'devious' này có ý gì?" Tôi hỏi.

"Chính là... quanh co, ờ thì, một con đường vốn không phải là thẳng tắp, nó có rất nhiều con đường nhánh, chúng ta có thể đi con đường này hoặc là đi con đường kia, giống như việc trông hai mẹ con ta có vẻ cùng một khuôn mặt, nhưng thực ra chúng ta hoàn toàn khác nhau. Chúng ta nói ra những gì mình suy nghĩ, nhưng sự lý giải của mỗi chúng ta lại khác nhau."

Mọi người sẽ nhìn ra điều này từ tướng mạo của chúng ta sao?" Tôi hỏi.

Nó cười: "Đời nào có chuyện đó. Con người đều có hai mặt mà."

"Thế này thì tốt không?"

"Nếu mẹ có thể nhờ vậy mà toại nguyện thành công, thì đương nhiên là tốt rồi."

Tôi nhìn hai mẹ con chúng tôi trong gương, tôi lại nhớ đến chuẩn mực đối nhân xử thế của chính mình, tôi thực sự không tài nào hiểu nổi, cái nào mang phong cách Trung Quốc, cái nào mang phong cách Mỹ. Dù sao thì tôi cũng chỉ có thể gộp cả hai làm một, chọn lấy một trong hai, nhiều năm qua, tôi vẫn luôn hoang mang dao động giữa cả hai, đắn đo lựa chọn.

Năm ngoái tôi đã quay về Trung Quốc đại lục sau bốn mươi năm xa cách, mặc dù tôi đã tháo hết mọi đồ trang sức vàng ngọc, cũng không mặc trang phục có màu sắc quá sặc sỡ, tôi tiêu tiền tệ của họ, nói ngôn ngữ của họ, nhưng bọn họ vẫn có thể nhận ra tôi không phải là người Trung Quốc thuần túy, họ vẫn cứ bắt tôi phải trả mức giá tiêu chuẩn của người nước ngoài cao gấp mấy lần giá thông thường.

Cho nên bây giờ tôi thường ngẫm nghĩ mãi mà vẫn không tài nào hiểu nổi: Rốt cuộc tôi đã đánh mất thứ gì? Rốt cuộc tôi đã thu hoạch được thứ gì? Tôi không biết, con gái tôi suy nghĩ thế nào.