"Chà, tôi mừng hết chỗ biết vì hôm qua đã không dính líu gì đến vụ đó, Stanninghame. Nhưng tha bổng cho đám khốn kiếp ấy lại không phải là phong cách của anh, phải không?"
Holmes vừa nói, khi hai người đang thong thả bước đi, tụt lại phía sau một chút so với đoàn nô lệ.
"Tôi không biết nữa. Anh thấy đấy, họ đã tha cho tôi, và tôi không muốn tỏ ra kém lịch sự, ngay cả với một lũ chó chết ăn thịt lẫn nhau. Chẳng có tình cảm gì trong chuyện này cả."
Trước khi người kia kịp nói tiếp, tiếng rên rỉ yếu ớt cùng những lời van xin bằng một thứ tiếng lạ vang lên ngay phía trước, kèm theo cả tiếng roi vụt.
"Lại có trò tàn nhẫn gì đang diễn ra đây," Holmes lầm bầm với vẻ ghê tởm ra mặt.
"Cạo vỏ thì phải chấp nhận vỡ trứng," câu trả lời vang lên đầy dửng dưng. Và rồi họ bước đến một cảnh tượng không lấy gì làm xa lạ.
Dưới đất, ba bóng người đang co ro, trông thảm hại và gầy mòn đến cực điểm. Bệnh tật và kiệt sức đã quật ngã họ, và họ đang van xin được chết quách đi cho rồi. Đứng sừng sững phía trên với dáng vẻ đe dọa là Lutali cùng khoảng nửa tá lính canh nô lệ.
"Chúng kiệt sức đến mức chẳng còn cảm thấy đau vì roi vọt nữa rồi," Lutali đang nói. "Rõ ràng chúng chẳng còn tích sự gì. Này Murad, kết liễu con chó kia cho ta. Xem như xong."
Kẻ được gọi tên, một tên côn đồ có vẻ mặt hung tợn, bước lên với nụ cười toe toét đầy khoái chí. Ngay lúc hắn vung mã tấu lên, Holmes liền quát lớn:
"Khoan đã, Lutali! Hãy cho kẻ khốn khổ ấy một cơ hội khác."
Hơi quay đầu lại trước lời can thiệp này, gương mặt sắc bén như chim ưng của tên người Ả Rập thoáng hiện lên nét biểu cảm đôi khi gợi người ta nhớ đến Hazon một cách kỳ lạ. Ánh mắt sắc lạnh của hắn phóng cái nhìn kiêu ngạo khiển trách Holmes, bởi hắn đóng vai trò như một quản lý cấp cao của toán buôn nô lệ và chẳng mặn mà gì với sự xem vào này. Rồi quay phắt lại, hắn một lần nữa phát hiệu lệnh. Lưỡi dao lớn chém phăng xuống. Một tiếng bịp đục ngầu vang lên, và thân hình không đầu tuôn máu xối xả xuống đất.
Tuy nhiên, tác dụng đối với hai kẻ khốn cùng kiệt sức kia lại kỳ diệu làm sao. Với một nỗ lực tuyệt vọng, họ gượng đứng dậy và lảo đảo bước đi, hòa lẫn trong tiếng roi vọt giáng xuống như để điểm danh sự lười nhác của họ. Lutali, kẻ từ nãy không hề thốt một lời và giữ nguyên gương mặt lạnh lùng không đổi nét, cứ thế lầm lũi bước tiếp.
"Sao chúng ta lại không thể ngăn cản chuyện này chứ?" Holmes thốt lên, bị thứ sức hút bệnh hoạn nào đó giữ chân chết sững tại chỗ.
"Vì làm thế chẳng khác nào đỉnh cao của sự điên rồ. Sau chuyện ngày hôm qua, Lutali cũng như những kẻ khác đang cực kỳ khó ở, không thể đùa giỡn vô cớ với hắn được đâu. Hơn nữa, mọi sự thương cảm đó chỉ phí công vô ích. Hãy nhớ rằng những kẻ này là lũ dã thú tàn bạo, sẵn sàng ăn thịt cả cha mẹ chúng. Biến chúng thành nô lệ thực ra là một việc làm phúc đức. Một khi đã qua giai đoạn hành quân, chúng sẽ được đối xử khá tốt — thực ra là còn tốt hơn cách chúng đối xử với nhau — và tất nhiên, sẽ chấm dứt nạn ăn thịt đồng loại."
"Có thể là thế. Nhưng tôi ước gì có thể xóa sạch hai năm qua như thể chúng chưa từng tồn tại. Ký ức về những điều kinh hãi đã trải qua sẽ ám ảnh tôi suốt đời. Tôi chỉ muốn tự bắn vào đầu cho khuây khỏa sự ghê tởm này. Tại sao tôi lại bén mảng đến đây cơ chứ?"
Như chúng tôi đã kể, đây không phải là lần đầu tiên Holmes bộc phát như vậy. Laurence nhìn anh đăm đăm.
"Còn có thứ ám ảnh cuộc đời con người ta đáng sợ hơn cả hồi ức," hắn nói, "đó chính là sự dự cảm."
"Dự cảm điều gì?" Holmes cộc lốc hỏi.
Kẻ kia chạm tay vào nòng khẩu súng trường, rồi chỉ lên trán mình.
"Là thứ đó — hoặc cái này," hắn nói, chỉ về phía cái xác ghê rợn và cái đầu lìa khỏi cổ đang nằm trước mặt họ. "Anh tưởng tôi tự nguyện theo cái nghề ngọt ngào này chắc? Không đâu. Hoàn cảnh ép buộc thôi, anh bạn quý ạ. Nếu có ai đó phải gục ngã — mà thế nào cũng có người phải gục ngã — tôi thà chọn kẻ đó không phải là mình."
Holmes im lặng hồi lâu, rồi họ rời khỏi đó, bước đi trong im lặng. Sau đó Laurence nói tiếp:
"Nhân tiện nói về chuyện này, tôi không chắc là anh sẽ khá khẩm hơn chút nào nếu chúng tôi bỏ mặc anh lại Johannesburg. Vì anh đang đi sai đường rồi. Anh quá ư thích la cà quán xá, và thói quen đó ngày càng lún sâu. Thực ra, đã hơn một lần anh hơi... phải nói thế nào nhỉ, 'mê sảng' thì đúng hơn. Nói huỵch tẹt ra là, anh đang tự chuốc lấy diệt vong. Tôi biết rõ điều đó, vì tôi đã chứng kiến quá nhiều lần trước đây, và chính anh cũng biết điều đó."
Holmes lẩm bẩm thừa nhận: "Tôi tin là anh nói đúng."
"Vậy thì, bổn phận đầu tiên của chúng ta là lo cho bản thân mình; vì thế, anh bạn trẻ mềm lòng của tôi ạ, thà dành ra một hai năm để vơ vét một gia tài và cải thiện số phận nhân loại, còn hơn là chết chìm trong hơi men tại một cái giếng bỏ hoang nào đó ở vùng Rand hoặc xung quanh đây, y hệt như Pulman vào cái ngày trước khi chúng ta khởi hành."
"Tôi không tin khối gia tài đó sẽ mang lại điều tốt lành gì cho chúng ta đâu," Holmes ủ rũ tranh cãi.
"Đồ dở hơi," kẻ kia cười lớn.
Sự dửng dưng của Laurence Stanninghame hoàn toàn không phải là ra vẻ. Nó chân thực đến cùng cực. Vốn có thần kinh thép, chai sạn và nhẫn tâm bởi áp lực của hoàn cảnh, những cảnh tượng vừa chứng kiến chẳng mảy bén tới hắn dù chỉ một chút. Trong nỗi thống khổ của những sinh vật khốn khổ ấy, hắn chỉ nhìn thấy một lựa chọn nghiệt ngã thay thế cho chính mình. Nhìn họ lê lết trong mệt mỏi, chán nản dưới xiềng xích hay ách gông, hắn thấy chính bản thân mình đang phải nhọc nhằn lao động trong một công việc đê tiện và đầy ghê tởm để kiếm lấy một đồng lương chết đói; không một tia hy vọng, không một phút nghỉ ngơi hay tận hưởng nào để làm ngọt ngào cuộc sống cho đến khi cuộc đời ấy chấm dứt. Trong những con người đang co ro, quằn quại dưới ngọn roi tàn bạo của kẻ cai thùy, hắn thấy chính mình, luôn bị quất roi và dằn vặt bởi sự ý thức đầy đau đớn về những gì đáng lẽ có thể xảy ra, bởi ký ức về những gì đã qua. Hay khi họ ngã xuống vì kiệt sức, ngất lịm đi, để rồi chết hoặc bị chặt đầu nhằm đảm bảo rằng sự kiệt sức đó không mở ra dù chỉ một chút hy vọng nhỏ nhoi về sự trốn chạy, ở đó, hắn cũng thấy chính mình đang chìm xuống, bị đè bẹp bởi sự tuyệt vọng trống rỗng của số phận, tìm chốn nương thân nơi Cõi Tối Vô Định, và kết cục là ngôi mộ của kẻ tự sát. Là hắn hoặc họ, và hắn thà chọn đó là họ. Kẻ săn mồi hoặc con mồi — đó là quy luật sắt đá bất biến của cuộc đời, từ con người ở đỉnh cao tiến hóa cho đến loài côn trùng nhỏ bé nhất; và hắn chỉ đang tuân theo quy luật ấy, không phải vì sự tàn ác bản năng, mà bằng một sự nhẫn tâm lạnh lùng, thụ động.
Hơn nữa, sự đau khổ của những con người này chỉ là chốc lát. Họ sẽ khá hơn rất nhiều khi cuộc hành trình kết thúc và họ được định đoạt số phận — thực ra là khá hơn rất nhiều người tự do ở những vùng đất văn minh và Cơ Đốc giáo. Hơn thế nữa, những chủng tộc thế này, dẫu ở bậc thấp trong thang bậc nhân loại, thì cũng chẳng chịu đựng bao nhiêu đau khổ. Cần phải có trí tưởng tượng, sự tinh tế thì mới làm nổi bật lên nỗi đau khổ. Đối với những kẻ hoàn toàn xa lạ với các đặc tính ấy, họ chẳng khác nào loài thú. Người ta buôn cừu và gia súc để sinh nhai, buôn ngựa và các loài thú bốc vác khác, vậy tại sao lại không thể buôn bán những kẻ vốn còn thua cả các loài động vật bậc cao ấy chứ?
Lý thuyết về công việc làm ăn đen tối này đã được Hazon hoàn toàn ủng hộ.
"Hãy tin tôi đi, Stanninghame," hắn nói, "quan điểm của chúng ta là đúng đắn — là quan điểm duy nhất. Đây là 'một thế giới cướp bóc và săn mồi', như lời Tennyson đã nói, và chúng ta buộc phải đi săn hoặc bị săn. Đơn cử như anh, trước đây hình như đã đóng trọn vai trò thứ hai, và giờ dường như là lúc anh nên đổi vai rồi đấy. Lấy ví dụ mới nhất đi, toàn bộ đống cổ phiếu rác rưởi và trò lũng đoạn thị trường đó đã hạ gục anh, chứ còn gì khác ngoài bọn lừa đảo nữa?"
"Tất nhiên, tôi đã bị cướp bóc, lừa bịp suốt dọc đường, từ hồi tôi còn nhớ nổi. Tôi phát ngấy cái sự đáng kính chết tiệt đó rồi, Hazon. Chẳng bõ béo gì cả. Chưa bao giờ bõ béo cả. Tuy nhiên, cái này thì có đấy."
Kẻ kia mỉm cười đầy ẩn ý trước từ đó.
"Sự đáng kính — phải," hắn nói. "Hãy nhìn vào hình mẫu thành công của anh, cái gã tự thân lập nghiệp đang ưỡn cái áo ghi-lê trắng với vẻ tự mãn ấm êm, cái khuôn mẫu nhà buôn Anh Quốc, nhà tài phiệt triệu phú của anh xem, hắn chẳng qua cũng chỉ là một tên buôn nô lệ, một kẻ cai thùy, một kẻ hút máu người ta mà thôi. Toàn bộ gia tài cỏn con của anh đã đi về đâu rồi, bị nuốt chửng bởi những công ty vùng Rand quý giá đó chứ đâu, Stanninghame? Nó biến đi để làm phì nhiêu thêm những chiếc áo ghi-lê trắng không tì vết; biến đi để củng cố thêm những trụ cột cho ngôi đền mang tên sự đáng kính kiểu mẫu."
Laurence vừa gõ tàn thuốc vừa cười nhạt đáp lời: "Đúng thế." "Thế mà cái đám lừa đảo đáng kính đó lại sẽ tru tréo lên trong sự kinh hãi trước chúng ta và dự án này. 'Bọn cướp biển', chúng sẽ gọi thế phải không? Một tội đáng treo cổ ấy chứ!"
"Lừa đảo ư — không đâu. Kẻ lừa đảo là từ tiếng Anh dành cho một phạm nhân đã bị kết tội. Thế nhưng tỷ lệ những kẻ chống lưng cho thành công tài chính và sự đáng kính thương mại mà trong sự tự thành thật và thầm kín của những giờ phút mất ngủ, lại hoàn toàn không thể nhớ nổi một hoặc vài lần mà nhà tù Portland, Dartmoor, Simonstown, hay Kowie lại hiện ra gần kề đến thế — chắc chắn con số ấy không thể nhỏ được đâu; điều đó, xét theo mục đích hiện tại, có thể hiểu là nếu anh muốn kiếm tiền thì anh phải kiếm bằng mọi giá, hoặc là không gì cả — 'mọi giá' bao gồm cả những phương pháp gắn liền với thuật ngữ quy ước là 'sự côn đồ'. Nếu anh đã có tiền trong tay, anh muốn sống ngay thẳng thế nào cũng được. Chúng ta thì chưa có — ít nhất là chưa đủ — và vì vậy chúng ta đang kiếm tiền, và cũng giống như phần còn lại của thế giới, chúng ta kiếm tiền bằng mọi giá. Toàn bộ vấn đề chỉ có thế thôi, Stanninghame."
"Chà, dĩ nhiên rồi. Nhưng, giá mà chúng ta có thể kéo Holmes về phía lập điểm cực kỳ hợp lý đó! Tôi chưa bao giờ có thể tin được rằng gã này lại hóa ra một kẻ đần độn đến thế. Hazon, tôi vô cùng hối hận vì đã xúi anh cho hắn đi cùng."
"Ồ, Holmes còn trẻ, và hầu như chưa biết ý nghĩa của cụm từ 'trải nghiệm xương máu' là gì như chúng ta. Dù vậy, theo cách của hắn, hắn cũng khá hữu dụng, và là tay cừ khôi trong các cuộc giao tranh; và khi đến lúc đem phần của mình đi gửi ngân hàng, hắn sẽ quên béng đi việc phải tỏ ra quá ư câu nệ về cách thức hắn kiếm được nó. Đó chỉ là bản tính thông thường của con người, và Holmes còn lâu mới là một cá thể bất bình thường."
"Không, nhưng hắn vẫn ra điều mình có lương tâm. Lỡ như hắn quay về rồi tóm lấy cô gái mắt xanh mà hắn từng si mê, rồi đâm ra mềm yếu, vô tình bán đứng chúng ta thì sao?"
"Anh đang lo bò trắng răng đấy phỏng, Stanninghame? Lạ nhỉ. Nào, mạch đập của anh thế nào rồi? Để tôi bấm giờ xem nào." Và Hazon chìa tay ra.
Laurence cười nhạt đầy vẻ bất cần: "Ừ thì, đúng là hơi khác thường. Nhưng trời nóng chết tiệt, và cái sự ẩm ướt này đôi khi khiến tôi thấy chán nản."
Hazon dửng dưng nói: "Hắn sẽ không bán đứng chúng ta đâu, cứ yên tâm đi. Hắn sẽ không tóm lấy cô gái đó đâu, bởi vì cô ta quên béng hắn từ lâu rồi; đó cũng là bản tính thông thường của con người mà thôi. Và — chưa từng có ai dám bán đứng tôi cả. Tôi không nghĩ là sẽ có ai dám làm thế."
Cả hai vế trong câu nói này đều chạm đến một sợi dây vô hình trong tâm trí Laurence; vế đầu tiên gây ra một sự khó chịu, bởi nó nói lên mối hoài nghi đôi khi vẫn bủa vây chính hắn, đặc biệt là trong những khoảng thời gian chán chường như lúc này hắn đang phải chịu đựng. Về vế thứ hai, giọng điệu ấy mang đậm dấu ấn của người nói và chủ đề được nhắc tới. Nó dường như còn sắc bén hơn cả một lời đe dọa, với sự nhẫn tâm lạnh lùng, cương quyết đến cùng cực trong mục đích, đồng thời những lời đó dường như gợi lại lời cảnh báo đầy ám muội mà Rainsford cùng những người khác từng thốt lên về người đồng minh hiện tại của hắn. "Những kẻ khác từng đi sâu vào nội địa cùng Hazon, nhưng — chưa một ai quay về." Đối với bản thân hắn, những lời đó chẳng mang chút đe dọa nào. Hắn tin tưởng Hazon, cảm thấy hoàn toàn có khả năng tự lo cho mình, và hơn nữa, hắn cũng chẳng dại gì vi phạm sự bảo mật về dự án của họ giống như Hazon vậy. Thế còn Holmes thì sao? Dẫu mang bản tính chai sạn, tàn nhẫn và vô lương tâm, Laurence không hề muốn điều bất hạnh xảy ra với Holmes. Chừng mực nào đó, hắn cảm thấy mình có trách nhiệm với cậu ta.
"Đừng có lo lắng về Holmes," Hazon nói, như thể đọc được suy nghĩ của hắn. "Chúng ta có thể giao cho hắn lo phần hình thức của vụ việc, còn phần nghiêm trọng hơn thì chúng ta sẽ trực tiếp giám sát. Và sẽ đến lúc chúng ta rất cần sự có mặt của Holmes, tóm lại là khi ba người da trắng còn tốt hơn hai người. Chúng ta sắp tiến sát đến vùng đất của bộ tộc Ba-gcatya, và một toán chiến binh impi của chúng đi cướp bóc sẽ gây cho chúng ta không ít phiền toái đâu; và dạo gần đây tôi đã thấy những dấu hiệu cho thấy điều đó sắp xảy ra."
Laurence vừa lười biếng thả nhữngh vòng khói màu xanh lam lơ lửng trong bầu không khí nóng bức, tĩnh lặng như thể chúng không bao giờ muốn tan đi, vừa nói: "Cái mối họa Ba-gcatya này có bị làm quá lên không đấy, hả?" "Tôi đoán là sức mạnh của chúng cũng bị phóng đại giống như sự liều lĩnh của chúng vậy. Chớ chi, vùng này không phải là chưa từng có ai thám hiểm, thế mà chẳng có ghi chép nào về một bộ tộc đặc biệt hùng mạnh nào ở quanh đây cả."
Hazon mỉm cười đầy vẻ thương hại.
"Vị thần vĩ đại mang tên nhà thám hiểm châu Phi ấy, không phải lúc nào cũng biết tuốt," hắn nói — "không, không phải biết tuốt đâu, dù hắn nghĩ là mình biết. Dù sao đi nữa, hắn thường xuyên xoay sở để có được một ý niệm vô cùng mơ hồ về các sự vật và địa điểm quanh đây — một sự mập mờ mà người bản xứ ở vùng đất này thà làm cho dày thêm chứ quyết không chịu xua tan. Chẳng hạn, hắn sẽ hỏi tên của một con sông hay một ngọn núi, và khi người đối thoại lặp lại câu hỏi của hắn, điều mà người bản xứ luôn làm để có thời gian suy nghĩ câu trả lời, thì hắn lại tưởng đó là câu trả lời, và ngay lập tức ngọn núi hay con sông ấy được gán cho một cái tên mà đơn giản chỉ có nghĩa là 'sông' hoặc 'núi' trong một hoặc hàng trăm thứ tiếng đang thịnh hành ở vùng này. Không, sự tồn tại của bộ tộc Ba-gcatya không được ghi chép lại, đơn giản chỉ vì nhà thám hiểm đó đã may mắn không chạm trán với chúng. Nếu hắn chạm trán, có lẽ hắn đã chẳng bao giờ quay về để ghi chép lại bất cứ điều gì. Nhưng, cứ thử gặng hỏi một hoặc hai tên Wangoni của chúng ta xem, chúng có thể sẽ kể cho anh nghe đôi điều về họ, hoặc không; bởi vì người Ba-gcatya cũng giống như bộ tộc Wangoni vậy, họ là một nhánh tách ra từ người Zulu, chỉ có điều họ giữ gìn các truyền thống Zulu cổ xưa một cách bảo thủ hơn và mang dòng máu thuần khiết hơn. Quả thực họ là một chủng tộc ưu tú hơn nhiều, tôi tin rằng họ mạnh mẽ và kỷ luật tốt không kém gì người Zulu dưới thời vua Cetywayo. Anh biết đấy, tôi đã trải qua toàn bộ cuộc chiến năm '79, và vết sẹo xinh xắn mà tôi mang trên người như một món đồ trang trí chính là nỗ lực cuối cùng của một đối thủ cực kỳ cứng cựa, kẻ đã mất quá nhiều máu nên không thể tung ra cú đánh chí mạng cuối cùng. Tôi thường gọi nó là huy chương Isandhlwana của mình."
Laurence tỏ vẻ quan tâm nói: "Chỗ đó là nơi anh lấy được nó phải không?" vì câu chuyện này khá mới mẻ đối với hắn. Hắn nhớ lần đầu tiên nhìn thấy vết sẹo lớn trên ngực Hazon là vào ngày hắn đến thăm Hazon khi bị bệnh nằm liệt giường ở Johannesburg, nhưng hắn chưa từng hỏi về nguồn gốc của nó; thực ra, điểm đặc trưng trong mối quan hệ kỳ lạ giữa hai người này là dù đã cùng nhau trải qua ngần ấy thời gian gắn bó khăng khít, chưa bao giờ người này đặt cho người kia bất kỳ câu hỏi mang tính cá nhân nào. Cũng đặc trưng không kém cho phong cách của Hazon là việc mảnh thông tin này được hé lộ một cách tự nhiên như thế. Không ít lần anh từng kể lại những trải nghiệm kỳ lạ và đầy kinh ngạc, nhưng bao giờ cũng vậy, không phải để khoe khoang câu chuyện. Nếu có chuyện gì xảy ra khơi gợi lại, nó sẽ tự khắc tuôn ra, có lẽ còn kéo theo cả những câu chuyện khác nữa, nhưng luôn theo một trình tự hợp lý. Ngay cả Holmes, kẻ bồng bột vốn là 'con người tự nhiên' của bộ ba vì tuổi trẻ, từ lâu cũng đã rút ra bài học rằng việc gặng hỏi Hazon một câu chuyện chính là cách nhanh nhất để chẳng moi được gì từ hắn.
"Đúng vậy," Hazon nói tiếp, "đó là nơi tôi giành được nó. Nói dựa trên chút ít kinh nghiệm, chiến dịch Isandhlwana là điều gai góc nhất từng đến với cuộc đời tôi, và tôi chẳng thèm muốn lặp lại nó thêm lần nào nữa với 'Lược người Nhện...' — Chà, thế này là nghĩa gì đây?"
Những lời nói đột ngột, vội vã bỗng ngắt quãng. Trên gương mặt của cả hai người đều hiện lên vẻ sắc sảo, lo âu và đầy cảnh giác. Từ đâu vọng lại một tiếng la hét hoang dã, dữ tợn bỗng nhiên bùng lên và đang tiến lại gần hơn, lớn dần, vang dội và đầy đe dọa.
