Thuật sĩ Trung Hoa xưa nay vốn luôn là một quần thể đầy vẻ thần bí. Những dị nhân mình mang kỳ thuật ấy, bất kể là giữa thời thịnh thế quốc thái dân an, hay lúc loạn thế khói lửa ngút trời, trước sau đều lẩn khuất trong bóng tối, kẻ thì thủ thân thanh sạch, kẻ lại giết người cướp của, dù chính hay tà cũng đều lưu lại biết bao truyền kỳ quái đản.

Nhân vật chính Vô Tâm trong hệ liệt "Đạo Khả Đạo" xuất thân từ Chính Nhất giáo. Chính Nhất giáo thuộc phái Phù Lục của Đạo giáo, cũng chính là Ngũ Đấu Mễ đạo do Trương Đạo Lăng thời Đông Hán truyền lại, các đời đều do Thiên sư chưởng quản. Thời Minh xưng tụng thiên hạ có ba đại thế gia: họ Chu đất Phượng Dương là quốc tính, họ Khổng đất Khúc Phụ là Chí thánh tiên sư, còn họ Trương đất Giang Tây chính là dòng dõi Thiên sư. Đạo sĩ phái này phần nhiều không kiêng rượu thịt cưới gả, bởi thế còn được gọi là hỏa cư đạo sĩ. Hỏa cư đạo sĩ chẳng khác người phàm là bao, có thể cưới vợ sinh con, ngày thường ở nhà, tập tành đàn hát thổi kèn, khi gặp chuyện tang tế thì tụ tập đến vẽ bùa niệm chú, dẫn dắt vong linh. Đương nhiên pháp sự trong tiểu thuyết đã được tôi võ hiệp hóa đi rất nhiều, chứ chẳng thể nào để Vô Tâm cầm mấy món nhạc cụ gảy gảy kéo kéo một hồi hòng hàng yêu bắt quái.

Chuyện Trương Thiên sư bắt quỷ lưu truyền rất rộng trong dân gian. Trong cuốn tiểu thuyết thông tục trường thiên "Tam Bảo thái giám Tây Dương ký thông tục diễn nghĩa" của La Mậu Đăng thời Minh, một trong hai vị pháp sư theo Trịnh Hòa hạ Tây Dương chính là Trương Thiên sư, mà chuyện Trương Thiên sư bắt quỷ ghi chép trong các sách bút ký cũng cực kỳ nhiều. Quê tôi có tòa đạo quán tên gọi Tường Vân quán, do Bộc Giám xây dựng vào đầu thời Nguyên, tên gốc là Huyền Minh quán, là một trong ba đại đạo quán vùng Giang Nam, đầu thời Thanh vì kỵ húy Huyền Diệp của Khang Hi mới đổi tên thành Tường Vân. Nghe nói thuở đầu hương hỏa cực thịnh, nhưng lúc tôi nhìn thấy thì chỉ còn trơ trọi một cái cổng sơn môn, cùng hai bức tượng sư tử đá bị Hồng vệ binh giật đổ thời "Cách mạng Văn hóa". Cổng sơn môn ghép bằng đá tảng, chính giữa có một vết nứt, các bậc trưởng lão kể rằng đó là do Trương Thiên sư năm xưa đi ngang qua đây, đấu pháp thất lợi với Quán chủ Trương Hòa, cơn giận bốc lên bèn dùng pháp kiếm chém ra một nhát. Dẫu cho tôi nhìn không ra vết kiếm chém ở chỗ nào, nhưng khi nghe câu chuyện ấy lại khiến người ta vô cùng say mê, suýt nữa tin là thật, bởi lẽ lại còn có cả sự thực làm bằng chứng. Trong các sách bút ký, Thiên sư và pháp quan từ trước đến nay vẫn dùng "Ngũ Lôi pháp" để hàng yêu phục ma. Nhà văn Viên Mai thời Thanh trong "Tục Tử Bất Ngữ" có thiên "Chu Nhĩ Mân", chép rằng thời Khang Hi có gã thuật sĩ Chu Nhĩ Mân dùng tà thuật mê hoặc lòng người, tự xưng thần tiên, danh tiếng vang dội kinh sư. Một lần nọ cùng Trương Thiên sư đấu pháp, Chu Nhĩ Mân ném chén trà lên không trung, dường như có người bưng đỡ, chén lơ lửng chẳng rơi xuống, mà Trương Thiên sư cũng ném một chén, chén của họ Trương dừng giữa không trung, còn chén của họ Chu rơi rụng tan tành. "Có người hỏi chân nhân, chân nhân đáp: 'Kẻ kia dựa vào hồ ly tinh; còn ta sai khiến là Ngũ Lôi chính thần. Chính thần bay vút lên trời, ắt yêu hồ phải tháo chạy'."

Phe đối lập xuất hiện trong tiểu thuyết là Trúc Sơn giáo cũng là một tà phái có thật trong dân gian. "Tử Bất Ngữ" có thiên "Học Trúc Sơn lão tổ giáo đầu toản mã đổng", chép rằng:

"Huyện Trúc Sơn đất Hồ Quảng có tà giáo lão tổ, chỉ truyền cho một người, chuyên trộm cắp tài vật của khách thương. Giáo này chia làm hai phái, Phá Đầu lão tổ chính là sư đệ của Trúc Sơn. Kẻ học pháp này tất bị sét đánh. Kẻ học pháp trước hết phải thề trước mặt lão tổ, tình nguyện bảy kiếp không được thác sinh làm người, mới chịu truyền pháp cho. Muốn tránh sấm sét phải dùng bảy cái bô của sản phụ, vào ngày trừ tịch mặc tang phục bằng vải gai thô, đem số bạc chuyển dời được trong vòng ba năm bày biện lên kỷ trà, dập đầu xong liền chui qua bô sản phụ vài lượt, ấy là để áp chế thiên thần. Có tay người làm của một đại thương gia Giang Tây nửa đêm mất ba ngàn lượng bạc, sáng ra xem rương hòm, thấy chẳng hề xê dịch tơ hào, duy chỉ có giấy gói bạc là bị đục thủng một lỗ nhỏ như mọt cắn. Bèn nhớ lại lúc thuyền qua Tương Dương, có ông lão đi nhờ thuyền ở nhờ sau khoang, mỗi đêm đều đốt một nén hương, hướng về hư không vái ba vái lạy ba lạy, miệng lẩm bẩm tụng chú, nghe chẳng hiểu gì, ngờ rằng chính là tà giáo Trúc Sơn. Kẻ hiểu chuyện bèn dùng giấy đỏ gói bạc, bốn phía bọc kín bằng ngũ cốc, thì tà pháp kia không thể thi triển được."

Trúc Sơn giáo ở đây học cũng chỉ là mấy thứ tiểu pháp thuật kiểu như ngũ quỷ vận tài mà thôi. Chi tiết học pháp thuật Trúc Sơn giáo phải chui đầu qua bô sản phụ quả thực vô cùng thú vị, nói là để tránh sấm sét, xem ra Trúc Sơn giáo cũng tự biết mình là tà giáo, sẽ phạm phải thiên nộ, nên mới mượn thứ xú uế bẩn thỉu để tránh sét đánh, âu cũng có đôi phần thẳng thắn của kẻ chân tiểu nhân. Cái tên Nhạn Cao Tường được viết trong truyện "Đạo Khả Đạo" bắt nguồn từ tập tiểu thuyết bút ký "Dạ Vũ Thu Đăng Lục" của Tuyên Đỉnh cuối thời Thanh. Nhạn Cao Tường ở đó là một hiệp khách, nhưng thực chất chính là tên cướp cạn đánh nhà cướp của. Năm xưa đọc sách này, tôi rất thích bài thơ dài mà Nhạn Cao Tường ngâm cho Tam Nhu tú tài nghe: "Chân trời trăng tối gọi quỷ xa, bình nguyên mỹ nhân khóc đầu lâu..." Vừa thô ráp vừa ma mị, ngập tràn vẻ đẹp quái đản, khi viết đến câu chuyện này, tôi liền tiện tay mượn luôn cái tên đó. Trúc Sơn giáo trong "Thục Sơn Kiếm Hiệp Truyện" của Hoàn Châu Lâu Chủ cũng từng xuất hiện, có điều Trúc Sơn giáo dưới ngòi bút của Lý Thọ Dân là bọn yêu nhân từ đầu chí cuối, chỉ đóng vai chạy cờ làm nền mà thôi. Còn "Cửu Liễu môn" cùng một nguồn gốc với Trúc Sơn giáo trong tiểu thuyết lại là do tôi hư cấu nên, chẳng có căn cứ nào trong lịch sử.

Thuật sĩ Trung Hoa có nhiều nét khá tương đồng với Ninja và Âm Dương sư của Nhật Bản. Nhẫn thuật và Âm Dương thuật thực chất cũng ra đời dưới sự ảnh hưởng từ văn hóa thần bí của Trung Hoa. Câu chân ngôn chín chữ "Lâm binh đấu giả giai trận liệt tại tiền" thường xuất hiện nhất trong các tiểu thuyết về Ninja, vốn xuất xứ từ cuốn "Bão Phác Tử" của Cát Hồng, trong đó còn có mấy chữ bị chép sai lệch đi. Chỉ tiếc là hiện nay tiểu thuyết viết về Ninja và Âm Dương sư thì nhiều vô kể, còn giới thuật sĩ truyền thống của Trung Hoa lại dần dà bị người đời lãng quên, nghĩ tới thật khiến lòng người thổn thức khôn nguôi.