"Alicia, mình ơi," Robert Hedderwick vừa nói với vợ trong lúc hút thuốc sau bữa tối, "hay là chúng ta bàn về kỳ nghỉ hàng năm đi nhỉ?"

Người vợ, một phụ nữ quả quyết ở tuổi bốn mươi lăm—kém ông sáu tuổi—đặt đan xuống.

"Đương nhiên rồi, Robert, nếu anh muốn. Nhưng tôi chẳng biết có gì để bàn. Vẫn chưa đến tháng Bảy và chúng ta không bao giờ đi nghỉ cho đến tháng Tám, thế nên còn khối thời gian."

"Nhưng sao năm nay chúng ta lại không đi vào tháng Bảy nhỉ?" ông gợi ý, có phần rụt rè.

"Sao lại phải đi?"

"Ờ... thì sẽ là một sự đổi thay..."

"Một sự đổi thay hoàn toàn không mong muốn và chẳng có ích gì," vợ ông dứt khoát đáp, rồi nhặt đan lên lại. "Tháng Tám là tháng nóng nhất, và ở London vào tháng Tám thì không thể chịu nổi. Hơn nữa, thay đổi chỉ vì muốn thay đổi là một điều trẻ con. Anh có thể đề nghị chúng ta đi một nơi nào khác ngoài Cromer xem sao."

"Ừ... à..." ông Hedderwick ngập ngừng nói, "sao chúng ta lại không nhỉ? Cromer là một nơi quyến rũ—quấn rũ thật; nhưng chúng ta đã đến đó mười hai năm liền rồi. Em không nghĩ là—"

"Cromer rất hợp với sức khỏe của tôi. Và của anh nữa," Alicia nói thêm sau một thoáng suy nghĩ. "Và mẹ sẽ thất vọng nếu chúng ta không đi. Anh có vẻ như chưa nghĩ đến điều đó."

Chồng bà há miệng định nói "Anh có nghĩ chứ, mình ơi," nhưng lại đổi thành "Ồ... à... vâng... dĩ nhiên rồi." Sau đó ông đứng dậy, đi về phía cửa sổ có vẻ như không mục đích gì, rồi thẫn thờ nhìn ra ngoài. Chẳng mấy chốc ông bắt đầu huýt sáo.

"Xin anh đừng huýt sáo, Robert," Alicia quở trách. "Anh biết là tôi không thể chịu được điều đó mà."

"Anh xin lỗi," Robert ngoan ngoãn đáp. "Anh quên mất."

"Anh cần việc gì đó để làm," vợ ông nhận xét, giọng điệu như đang ra lệnh. "Từ lúc ăn tối xong anh chẳng làm gì ngoài việc hút thuốc. Sao anh không ra vườn cuốc đất đi?"

"Anh—anh không có hứng làm vườn."

"Hoặc đọc sách. Cuốn sách của anh đâu rồi—"

"Anh—anh không có hứng đọc sách."

"Sự thật là anh chẳng biết mình muốn gì," Alicia kiên quyết nói. "Các anh cứ như trẻ con khi không có một nhiệm vụ cụ thể nào vậy. Cho đến khi nghỉ làm, anh lúc nào cũng hoàn toàn hạnh phúc. Giờ đây khi những ngày tháng đã được thảnh thơi, anh lại chẳng biết phải làm gì với bản thân mình. Nào! lại đây cuộn len giúp tôi mau!"

Bà đặt kim đan xuống bàn và nhặt một cuộn len trắng đang để gần đó lên. Chồng bà, với vẻ mặt đầy nhẫn nhịn, lặng lẽ dơ hai tay lên. Cuộn len được đặt lên tay ông, rồi sau những lời dặn dò nghiêm ngặt là không được nhúc nhích, không được để rối, không được làm rớt mối, hay thở quá to, bà Hedderwick bắt đầu quấn nó thành một quả cầu.

Trong lúc thực hiện công việc nhàm chán này, Robert ủ rũ ngẫm nghĩ rằng nỗ lực giành lấy tự do của ông chẳng gặt hái được mấy thành công. Ông từng ôm hy vọng rằng ít nhất là năm nay Alicia sẽ chịu đồng ý đến một nơi nào khác cho kỳ nghỉ của họ. Ông đã chán ngấy Cromer và muốn được đổi gió. Hơn nữa, ông cũng chẳng mấy hào hứng với một kỳ nghỉ nữa dưới bóng của mẹ vợ, bà Ainsley. Bà ấy quá giống vợ ông—ông kịp kìm hãm cái suy nghĩ ngỗ ngược đó lại và đổi thành "quá quyết đoán"—đến mức ông chẳng hề mong muốn gặp lại bà ấy thường xuyên hơn mức bắt buộc. "Bắt buộc..." Từ đó cứ vo ve khó chịu trong tâm trí. Bản năng tiên tri mách bảo rằng ông sẽ buộc phải nhượng bộ mong muốn của Alicia. Nếu ông cả gan đề nghị một lần nữa rằng Eastbourne hay Brighton có lẽ sẽ thích hợp hơn Cromer, ông thừa biết chuyện gì sẽ xảy ra. Alicia sẽ kiên quyết nói, "Không, Robert; anh biết là chúng ta đã định đi Cromer rồi, và sẽ thật ngớ ngẩn nếu thay đổi ý định lúc này." Giả sử ông dám lắm chứ và kiên quyết giữ vững quan điểm; giả sử ông nói, "Tôi sẽ không đến đó: tôi sẽ đi Brighton!" chuyện gì sẽ xảy ra? Ông thừa biết rằng mình chẳng bao giờ đủ dũng khí để nổi loạn đến mức độ ấy; nhưng ông cứ mân mê ý nghĩ đó giống như người ta đùa giỡn với sự cám dỗ trong đời sống thường ngày. Giá như ông dám! Ông có thể nói, "Tôi không đi đâu, Alicia!" rồi chuồn khỏi nhà. Nghe cũng thú vị phết, một cuộc phiêu lưu, bỏ trốn... một mình. Một mình! đó sẽ là một kỳ nghỉ tuyệt vời làm sao! Ông bật cười thành tiếng khi nghĩ đến điều đó.

"Tôi thấy chẳng có gì buồn cười khi cuộn len bị rối cả," giọng Alicia quở trách vang lên, và ông giật nảy mình vì hoảng hốt.

"Anh có cười vì chuyện đó đâu, mình ơi," ông xoa dịu đáp. "Anh đang nghĩ đến chuyện khác."

Alicia hừ mũi, nhưng may mắn là vẫn giữ im lặng. Khi làm xong, bà nói, "Tôi ra ngoài chủ trì buổi họp may vá khoảng một tiếng. Anh có ở nhà không?"

"Có chứ, mình," Robert vui vẻ đáp, và chỉ vài phút sau ông nghe thấy tiếng cửa trước đóng lại.

Chỉ còn lại một mình, ông bước đến cửa sổ và tiếp tục nhìn ra ngoài một cách vô định. Nhớ ra rằng bây giờ mình là một người tự do, ông bắt đầu huýt sáo trở lại, có chút u sầu, bởi ông đang ngẫm nghĩ về cuộc đời. Đối với một người đàn ông bình thường, điều này thông thường hay sinh ra nỗi buồn—đặc biệt là khi anh ta ngẫm nghĩ về chính cuộc đời mình.

Robert Hedderwick từng là một thu ngân trưởng tại một cửa lớn hơn mười lăm năm. Ông đã kiếm được hai trăm năm mươi bảng một năm (kèm theo một khoản tiền thưởng thỉnh thoảng) trong suốt một thời gian, và nhìn chung ông rất thích công việc của mình. Ít nhất thì nó luôn thú vị, và mang lại cho ông thứ cần thiết nhất trong tất cả—công việc đều đặn và rõ ràng. Và dù đôi khi ông từng ước mình là một đối tác hoặc có nhiều triển vọng hơn, thì ông vẫn cảm thấy mãn nguyện. Thế rồi ở tuổi năm mươi, một người bác qua đời và để lại cho ông một gia tài khá giả. Alicia ngay lập tức bắt ông từ bỏ văn phòng và tập tễnh làm một quý ông thảnh thơi. Không phải là ông không muốn tuân theo. Ban đầu ông rất hoan nghênh sự giải thoát khỏi cảnh nô lệ công sở. Thật là một xa xỉ khi có thể nằm lỳ trên giường lâu hơn một chút, nếu muốn, mà không phải cảm thấy "Mình phải dậy ngay thôi, kẻo lỡ chuyến tám giờ năm mươi." Thật là một sự xa xỉ khi được ngồi thư thả trong khoảng sân nhà vào một buổi sáng đẹp trời và đọc báo. Cảm giác nghĩ rằng các đồng nghiệp cũ đang thốt lên, "Sướng thật đấy, anh chàng Hedderwick!", trong lúc họ đang chịu sự kèm cặp của ông chủ, cũng không đến nỗi nào.

Nhưng những sự xa xỉ này và tương tự thế dần trở nên nhàm chán sau một thời gian, và ông bắt đầu cảm thấy, không hẳn là bất mãn, mà là bồn chồn và bất hạnh một cách mơ hồ. Ông chẳng có sở thích gì, ngoại trừ việc đọc sách, và chẳng có ai ngoài một học giả nhiệt thành lại muốn đọc sách suốt cả ngày. Ông cảm thấy mình đã hơi già để bắt đầu nhiếp ảnh, sưu tầm tem hay chạm khắc gỗ; dẫu vậy, nhận thức được sự cần thiết phải có một công việc nào đó, ông cố gắng làm chút việc vườn. Khoảng đất phía sau nhà nhỏ, dài khoảng ba mươi thước và rộng hai mươi. Hai phần ba trong số đó là cỏ, mà ông chăm chỉ cắt một lần một tuần: phần còn lại dành cho hoa. Vì Robert chẳng biết gì về hoa, ông thuê một người làm những việc cần thiết như cuốc đất và trồng cây. Khi công việc làm vườn nghiêm túc kết thúc, ông tự tay cắt bỏ những bông hoa đang tàn, nhổ cỏ dại và tưới nước. Nhưng tổng cộng thời gian lao động của ông trên mảnh đất nhỏ ấy cũng chẳng quá bốn hoặc năm tiếng một tuần.

Vợ ông là một người tích cực—quá mức cần thiết đối với vợ của thầy quản nhiệm—ủng hộ Nhà thờ Saint Frideswide, và khi chồng bà trở thành một trong những tầng lớp thảnh thời, bà đã làm hết sức mình để thúc giục ông có sự quan tâm tương tự. Ông ngoan ngoãn vâng lời, trở thành một người phụ tế, và đúng hạn trở thành ủy viên hội đồng giáo xứ của mục sư. Ông không phải là, theo lời của mục sư, "một tín chúa nhiệt thành," nhìn chung ông là một người thực tế lạc giáo hơn là một tín đồ tôn sùng giáo lý. Nhưng ông là một người tốt, vui vẻ, tử tế, với một số thói hư vặt vô hại. Ví dụ, ông thích mang túi đựng tiền quyên góp đi quanh và dẫn đầu đoàn người thu tiền. Ông thường phàn nàn về rắc rối do việc tổ chức buổi tiệc đãi thường niên hoặc trà giáo xứ mang lại, nhưng thầm kín thì ông lại đánh giá cao công việc và tầm quan trọng của nó. Những điều này giúp lấp đầy một phần cuộc sống trống rỗng, nhưng chúng vẫn chưa đủ. Ông cảm thấy mình đang bị gỉ sét đi.

Buổi tối hôm nay "nỗi sầu muộn đã chọn ông làm của riêng." Đó là một ngày ít sự kiện hơn thường lệ và ông suýt nổi cáu. Suy nghĩ về thất bại gần đây trước Alicia cứ day dứt trong tâm trí, và ông nhẩm tính trong đầu những kế hoạch có thể giúp ông qua mặt bà và có được một kỳ nghỉ ở Brighton. "Thế này thì hay ho thật đấy," ông lầm bầm một mình, "nhưng tôi không hiểu tại sao mình cứ phải chịu lép vế mãi. Tôi đã quá dễ dãi rồi. Đã đến lúc mọi thứ phải được đặt vào một vị thế khác. Không biết là..."

Ông vẫn đang tự hỏi thì Alicia trở về, và cách giải quyết cho những rắc rối của ông vẫn chưa có. Alicia, đang trong tâm trạng vui vẻ hiếu chiến, nhận xét về vẻ đờ đẫn của ông. Robert đáp lại bằng một giọng điệu mà bà mô tả là "cộc cằn"; bà cũng đưa ra lời gợi ý không thể tránh khỏi rằng ông đã ăn cái gì đó không hợp bụng.

"Chúa tôi!" Robert thốt lên, cuối cùng đã bị dồn ép vượt qua cả sự thận trọng và sợ hãi. "Ai mà chẳng cộc cằn, khi nửa ngày chẳng làm gì, và nửa ngày còn lại thì làm những việc mình không thích? Chẳng có gì xảy ra ở đây cả—giống như một con ruồi đang vo ve trong cái cốc thủy tinh vậy. Nó chẳng thể thoát ra được, dẫu nó có thể nhìn thấy đủ mọi thứ thú vị qua lớp thủy tinh."

Vợ ông lạnh lùng nói: "Anh nên biết ơn vì những ơn phước mà mình nhận được đi." Bà thừa biết cách trị bệnh này rồi. "Thay vì cằn nhằn như một đứa trẻ, anh nên đi ngủ thì hơn. Nghĩa là, nếu anh đã ăn tối xong."

Vào khoảnh khắc đó, ông Hedderwick đã có một trong những sự cám dỗ lớn nhất của một cuộc đời vô tội. Ông khao khát có đủ dũng khí để thốt lên, "Ôi, mặc xừ cái bữa tối!" nhưng lại vã mồ hôi hột chỉ vì nghĩ đến điều đó. Thay vào đó, ông còn chút duyên may để ngạc nhiên trước tâm trạng của chính mình và yếu ớt đáp lại, "Anh nghĩ là anh sẽ đi ngủ, mình ạ." Khi ông mở cửa, người bạn đời của ông gợi ý rằng trong lời cầu nguyện riêng, ông đừng quên cầu xin một tâm hồn mãn nguyện. Sự nổi loạn trỗi dậy, và ông sập cửa cái rầm.

Chẳng mấy chốc ông đã quên đi phiền muộn trong giấc ngủ; trên thực tế, ông thậm chí còn chẳng nghe thấy vợ mình lên giường. Ông ngủ say không mộng mị, bất chấp lời gợi ý rằng ông đã phạm sai lầm trong chế độ ăn uống, cho đến tận một giờ mười lăm phút. Rồi ông bỗng tỉnh giấc hoàn toàn, với một ý nghĩ mơ hồ rằng có điều gì đó đang xảy ra. Ông ngồi dậy trên giường, dụi mắt, và lắng nghe: không, hình như chẳng có gì cả... mọi thứ vẫn tĩnh lặng: chỉ có tiếng thở đều đặn của vợ ông, đang ngủ say như chết, là có thể nghe thấy. "Chắc là mình mơ thôi," ông nghĩ, chuẩn bị nằm xuống lại. Và rồi ông nghe thấy một tiếng động nhỏ nhưng rõ mệt phát ra từ dưới lầu.

Robert cảm thấy một luồng lạnh lẽo bò dọc qua sống lưng và gáy, lan thẳng lên đại não. Những sợi tóc ngắn ở gáy ông dựng cả lên như thể chúng bắt đầu cứng lại. Sự hèn nhát ma quái ngập tràn con người ông, thâm nhập đến tận những ngóc ngách sâu thẳm nhất. "Chúa tôi!" ông nghĩ, "chắc chắn là kẻ trộm rồi!" Bản năng đầu tiên của ông là nằm xuống và kéo chăn trùm kín đầu; bản năng thứ hai là chọc mạnh vào sườn vợ: có bạn đồng hành trong hiểm họa cận kề là nhu cầu tối thượng của ông. Cả hai xung động thấp hèn đó đều được ông kìm chế lại. Dù đã có tuổi, ông vẫn cảm thấy mình là một người đàn ông; và bất chấp thực tế là ông chẳng có khán giả nào, chẳng có dư luận nào để biến hành động anh hùng trở nên dễ dàng, ông nhận ra rằng vai trò của mình phải được thực hiện một mình bằng mọi giá.

Khi đi đến quyết định này, sự sợ hãi tự nhiên của ông lắng xuống: ông cảm thấy bình tĩnh hơn, điềm đạm hơn. Ngồi trên giường, ông căng tai lắng nghe. Trong khoảnh khắc, không gian chìm trong im lặng; rồi tiếng mở cửa nhẹ nhàng nhưng rõ mệt ở tầng dưới vang lên. Những nghi ngờ của ông hoàn toàn có cơ sở; với một sự quyết tâm ảm đạm, Robert thận trọng bước xuống giường.

Tại sao ông không đánh thức vợ dậy thì chính ông cũng hầu như không biết. Có lẽ đó là lòng hiệp sĩ, có lẽ là một cảm giác tiềm thức rằng bà có thể làm hỏng mất cuộc vui. Phải, đó là cụm từ kỳ lạ hình thành trong tâm trí ông ngay khi nỗi hoảng sợ tạm thời được kìm chế. Với một nụ cười méo mó—nhớ lại những phàn nàn trước đó của mình về một cuộc sống trống rỗng và khao khát phiêu lưu—Robert rón rén bước thận trọng đến bàn trang điểm. Ở đó, ông thực hiện một công cuộc chuẩn bị nhanh chóng và qua loa. Ông xỏ chân vào một chiếc quần dài, mặc áo khoác và mang ủng—bởi vì giữa lúc hoảng loạn, ông lại có một ý nghĩ ngớ ngẩn rằng tên trộm có thể dẫm lên ngón chân mình. Sau đó, hoàn toàn không tiếng động, ông mở ngăn kéo phía trên cùng bên phải, nơi ông cất cổ áo và khăn tay, rồi lấy ra một khẩu súng lục nhỏ. Khi cầm lấy báng súng, ông cảm thấy sự nam tính mới mẻ của mình đang bừng sáng như rượu sâm-panh trong từng mạch máu. Cuộc sống! Ông đã bắt đầu thực sự sống rồi.

Làm thế nào mà một vị chức sắc nhà thờ vô hại và một nhân viên thu ngân đã nghỉ hưu lại sở hữu một thứ vũ khí sát thương như vậy? Đơn giản thôi, đó là sự pha trộn giữa sự thận trọng và tính lãng mạn. Ông vẫn luôn nghĩ rằng một tên trộm có thể đột nhập, và sâu thẳm trong tính cách ông ẩn chứa một máu phiêu lưu. Thật tuyệt vời khi có một khẩu súng lục—một khẩu súng đã nạp đạn—dù chưa bao giờ dùng đến. Nó mang lại cảm giác quyền lực và liều lĩnh. Thỉnh thoảng ông ngấm ngầm vuốt ve nó và mơ về việc tự vệ chống lại kẻ cướp hoặc một đám đông. Nhưng những màn trình diễn như vậy chỉ diễn ra khi vợ ông vắng nhà.

Robert cầm khẩu súng trong bàn tay không hề run rẩy và lặng lẽ rời khỏi phòng. Lúc này ông không hề sợ hãi chút nào; thực ra ông đang bắt đầu tận hưởng cảm giác mới mẻ khi làm chủ tình hình. Ông rón rén bước xuống lầu, bám sát tường hết mức có thể để tránh gây ra tiếng cót két. Dưới chân cầu thang, ông đứng yên và lắng nghe... Chẳng có âm thanh nào cả. Nhưng từ lỗ khóa của phòng khách phát ra một tia sáng mỏng manh như chiếc bút chì. Phía sau cánh cửa là—cái gì? Robert lên đạn súng lục, mở cửa, và với một tiếng hít nhẹ đầy đắc thắng, ông nói: "Giơ tay lên!"