Gia đình lão bí thư đang quây quần bên một chiếc bàn khang nhỏ đen sì để ăn bữa tối. Lão bí thư chừng sáu mươi tuổi, nhỏ hơn Vương đại bá mười mấy tuổi. Tuy dưới gối không có con trai, nhưng lão có một cô con gái, mấy năm trước đã kết hôn chiêu tế một người con rể, hiện là kế toán của thôn.

Lão bí thư đột ngột đặt đũa xuống bàn: "Nghe! Nghe này!"

Lão bà cũng dừng đũa, hỏi: "Đặt đũa xuống làm gì? Nghe cái gì?"

"Cứ nghe đi, nghe thấy chưa?"

Ở nơi xa tít ngoài cửa sổ, tiếng hát của Vũ Hồng Binh vọng lại:

Muốn mặc trắng thì mặc một thân trắng,

Gọi một tiếng em gái lại gần đây.

Muốn mặc xanh thì mặc một thân xanh,

Đi đường như thể bướm tung bay.

Muốn mặc đỏ thì mặc một thân đỏ,

Như thể hoa sen nở trong hồ.

---❊ ❖ ❊---

Lão bí thư nói: "Nó lại hát bài này!"

Con gái lão bí thư không cho là đúng: "Hát bài này thì sao? Lúc đầu dựa vào cái gì mà phê đấu Đồn Tử người ta? Con mà là Vương đại bá, con cũng hát bài này!"

Người con rể không ngẩng đầu lên: "Không phải giọng của Vương đại bá."

"Người khác hát thì cũng là do ông ấy dạy, đó càng là vấn đề." Lão bí thư giậm chân, xuống khang rồi bước ra cửa.

Lão bà đảo mắt: "Cái lão già này, tai thính thật đấy."

Người con rể tỏ vẻ ngoan ngoãn nói: "Mẹ, Thúy Hoa, con ăn xong rồi." Nói đoạn, cũng đặt bát xuống rồi rời đi.

Nhìn bóng lưng con rể, người mẹ trách con gái: "Thúy Hoa, sau này con không được như thế. Trước mặt chồng con, con đừng có cứ 'Đồn Tử, Đồn Tử' mãi!"

"Thì sao nào? Con thích Đồn Tử! Tri thức trẻ từ thành phố đến đều như con vậy, dám yêu dám hận!"

Người mẹ cũng đập đũa "bộp" một cái: "Càng nói càng quá quắt, câm miệng cho mẹ!"

Trên đường thôn bụi bay mù mịt, Vũ Hồng Binh đuổi đàn cừu đi về phía trước, Vương đại bá đi theo phía sau. Lão bí thư chắp hai tay sau lưng, giang rộng chân, miệng ngậm chiếc tẩu thuốc dài nửa thước, chắn ngang đường bọn họ như một tên cướp đường: "Vừa rồi là cậu hát đấy à?"

"Đúng vậy!" Vũ Hồng Binh quay đầu lại, đắc ý nói với Vương đại bá: "Sư phụ, xa thế mà bí thư vẫn nghe thấy đấy!"

Vương đại bá xua tay: "Lùa cừu vào chuồng đi."

Sau khi Vũ Hồng Binh lùa cừu đi, Vương đại bá nói: "Cậu đừng có giở cái điệu bộ đó trước mặt tôi, không sợ tri thức trẻ cười cho à!"

"Đồng chí Vương lão ca, tôi muốn đại diện cho Đảng nói chuyện với ông một chút, mời!" Lão bí thư một tay đưa về phía trước, một tay để sau lưng, trông như một vị sơn đại vương trên sân khấu.

"Đi đâu?"

"Nhà tôi."

"Tôi chưa ăn cơm!"

"Nhà tôi chuẩn bị sẵn cho ông rồi!"

Đến nhà lão bí thư, Vương đại bá chiếm lấy chiếc bàn khang, ngồi xếp bằng, húp sùm sụp hai bát cháo rau lớn. Ăn cơm xong, hai người đối mặt, bập bùng hút thuốc lào.

Bí thư tâm sự: "Lão ca, ông không thể hát mấy bài đó nữa, càng không được dạy một tri thức trẻ hát. Chúng ta ăn một lần lỗ, phải khôn hơn một chút chứ."

Vương đại bá thản nhiên nói: "Tôi hát đấy, còn dạy đấy, ai muốn làm gì tôi nào?"

"Ở thôn Pha Đáy, chỉ cần tôi còn là bí thư, không ai dám làm gì ông, càng không có ai muốn làm gì ông cả."

"Thế chả phải xong rồi sao? Tôi lại đâu có sang thôn khác hát, càng không có lên huyện hát."

"Thế thì đúng là vậy. Nhưng ông hát mấy bài đó, nghe không được tiến bộ cho lắm!"

Vương đại bá cười lạnh, hỏi ngược lại: "Ông từng nghe tôi hát câu nào tục tĩu chưa?"

Bí thư lắc đầu: "Chưa."

"Vậy tôi hát phản động à?"

"Càng không có!"

Vương đại bá gõ tẩu thuốc xuống bàn: "Thế chả phải xong rồi sao? Tôi hát đều là những bài truyền đời từ bao thế hệ người Thiểm Bắc chúng ta. Tôi dạy hậu bối hát cũng là những bài đó. Không dạy, sớm muộn gì mà không thất truyền? Chẳng qua chỉ là hát mấy câu anh anh em em, yêu yêu đương đương thôi mà? Hai chúng ta chẳng phải cũng lớn lên nhờ nghe và hát những bài đó sao? Chẳng phải năm xưa cũng âm thầm gia nhập Đảng Cộng sản rồi sao? Đánh giặc Nhật có khi nào ngán đâu? Sống khó khăn thế này, không hát mấy câu thì người ta không bí bách mà chết à? Mặt trời lặn núi rồi, thôn Pha Đáy này còn chút sức sống nào không..."

Bí thư thấy ông càng nói càng kích động, vội vàng ngắt lời: "Dừng, dừng lại, ông nói nữa là tôi người nghe cũng phạm sai lầm đấy. Đồng chí lão ca, tôi không phải không cho phép ông hát, tôi chỉ hy vọng ông sau này hát nhiều bài cách mạng, bài đúng thời thế hơn..."

"Thế nào là hát cách mạng? Thế nào là hát đúng thời thế?"

Bí thư ngẩn người, ho khan hai tiếng rồi nói: "Muốn hát thì hát thế này này — Giai cấp ấy đấu tranh ấy là cương, cương mà giương lên ai hài mục ấy là mục ấy mà mục ấy mà mục ấy trương lại!..."

Vương đại bá cũng ngắt lời ông: "Ông cũng cho tôi dừng lại! Nhớ năm xưa, tôi giới thiệu ông vào Đảng, là để hôm nay nghe ông giáo huấn tôi đấy à? Vòng quanh trăm dặm, tôi là ca vương hai mươi mấy năm, cần ông dạy tôi cách hát Tín thiên du chắc? Hả?"

Bí thư có chút khó xử: "Tôi cũng là bất đắc dĩ mới khuyên ông..."

Vương đại bá dùng tẩu thuốc chỉ chỉ bí thư: "Ông đấy, ông đấy, ông thay đổi rồi! Ông còn đâu giống ông của năm xưa nữa? Trên cây rụng xuống quả hồng mềm cũng sợ đập vỡ đầu ông! Hai năm nay, ông không dẫn dắt dân làng sản xuất cho tốt, suốt ngày đi theo làm phong trào! Thôn Pha Đáy này có kẻ thù giai cấp à?"

Bí thư lắc đầu.

Vương đại bá giận dữ nói: "Không có thì ông vận động cái gì! Quỷ ám tâm trí à? Từ trước khi 'giải phóng', thôn Pha Đáy này đến một hộ phú nông cũng không có, nhà ai chẳng là người nghèo chạy nạn năm xưa đến đây cắm rễ? Dựa vào phong trào, ông mà vận động ra được một tên phú nông, tôi cũng phục ông đấy!"

Bí thư biện minh cho mình: "Thôi đừng nói thế, đừng nói thế. Làm phong trào là để phòng ngừa xuất hiện những người đó! Vả lại tôi cũng đâu chỉ dẫn đầu làm phong trào! Chẳng phải tôi cũng đã dẫn thanh niên trai tráng trong thôn mình đi đào mỏ ở phía Sơn Tây rồi sao?"

"Đó là nhờ Triệu Thự Quang cậu bé đó ba lần bảy lượt thuyết phục ông thì ông mới đi! Nhưng ông mới đi được mười mấy ngày, đã điều người ta một cậu bé Bắc Kinh đi thay thế mình! Lỡ như cậu bé đó ở mỏ gặp chuyện gì..."

Bí thư đầy bụng oan ức: "Lão ca, tôi đâu phải sợ mình dính vào tai nạn mỏ! Trời đất chứng giám, tôi là muốn rèn luyện cậu ấy, bồi dưỡng cậu ấy! Lão ca, tôi cũng sáu mươi ngoài rồi! Phải có một đảng viên kế nghiệp tôi chứ, nếu không thôn Pha Đáy chúng ta biết làm sao đây!"

Hai ông lão đột nhiên im bặt, mỗi người trầm tư bập thuốc.

Đúng lúc này, Triệu Thự Quang bước vào: "Bí thư, là bác tìm cháu ạ? Vương đại bá cũng ở đây à."

Bí thư gọi Triệu Thự Quang cởi giày lên khang, hỏi cậu: "Thự Quang à, hai mươi mấy người thôn mình ở dưới mỏ biểu hiện thế nào?"

Triệu Thự Quang nghiêm túc nói: "Bí thư, Vương đại bá, hai bác cứ yên tâm. Mọi người rất đoàn kết, cũng rất tuân thủ kỷ luật của mỏ. Về việc một nửa tiền lương thuộc về cá nhân, một nửa thuộc về tập thể, mọi người đều rất thông suốt, không có ý kiến gì cả. Mọi người đều hiểu thôn mình nền tảng quá mỏng, không có công quỹ thì không thay đổi được bộ mặt, ai cũng muốn góp một phần sức lực cho việc tích lũy công quỹ. Cháu cho rằng người thôn Pha Đáy chúng ta, giác ngộ chủ nghĩa tập thể rất cao."

"Thế, cháu đi rồi, ai đoàn kết bọn họ?"

"Trước khi đi, cháu đã họp với mọi người một buổi. Ai chịu trách nhiệm viết thư định kỳ, thông báo tình hình với trong thôn; ai chịu trách nhiệm thường xuyên nhắc nhở mọi người chú ý an toàn sản xuất; có ý kiến gì với mỏ, ai đại diện mọi người phản ánh; xảy ra xích mích với thợ mỏ địa phương, ai đứng ra hòa giải, đều đã phân công cả rồi. Cháu nói, những người chúng ta đến mỏ, đó đều là con em tinh nhuệ của thôn Pha Đáy, thôn Pha Đáy vốn đã nghèo, không chịu nổi tiếng xấu nữa, mọi người đều đồng ý với lời cháu."

Bí thư gật đầu: "Thế thì tốt, thế thì tốt. May mà phía Sơn Tây thiếu thợ mỏ, nếu không đám thanh niên trai tráng chúng ta biết đi đâu kiếm chút tiền mặt đây? Thự Quang à, bác nghe nói, lúc cháu ở trường đã là đảng viên rồi?"

Triệu Thự Quang gật đầu: "Đảng viên dự bị."

"Vậy, sao cháu không chuyển quan hệ tổ chức về đây?"

"Họ cho rằng cháu không xứng đáng vào Đảng, tuyên bố hủy bỏ tư cách đảng viên dự bị của cháu."

"Họ là ai?"

"Những kẻ tạo phản giành quyền đoạt chức trong trường."

"Chuyện này, khó xử rồi đây."

"Bí thư, đại bá, nếu vì cháu mà có việc gì khiến các bác khó xử, hai bác cứ nói thẳng. Làm thế nào để các bác không khó xử, cháu sẽ làm thế đấy."

"Thự Quang, cháu hiểu lầm rồi. Sự việc là thế này. Thôn Pha Đáy chúng ta vốn có năm đảng viên, nhưng bảy tám năm nay không phát triển thêm người nào. Ba năm trước mất hai người lớn tuổi, hai năm trước bệnh chết một người trung niên, đến nay chỉ còn lại bác và Vương đại bá của cháu. Nếu bác mà có mệnh hệ gì, chi bộ phải sáp nhập vào thôn khác, chi bộ thôn Pha Đáy sẽ không còn nữa! Bác không quan trọng chức bí thư hay không, nhưng thôn Pha Đáy, không thể không có chi bộ Đảng! Lòng người sẽ tan rã, sẽ càng không còn hy vọng thay đổi tốt hơn nữa!"

"Vậy, theo ý hai bác, cháu nên làm gì ạ?"

Vương đại bá và bí thư hiểu ý nhìn nhau, nói: "Thự Quang à, cháu vốn đã là đảng viên dự bị rồi, điều kiện chi bộ phát triển cháu chín muồi hơn bất cứ ai. Vì thôn Pha Đáy, cháu viết lại một đơn xin vào Đảng đi."

Triệu Thự Quang: "Cháu viết báo cáo tư tưởng thì được, đơn xin vào Đảng thì cháu không viết. Bởi vì cháu vốn đã là đảng viên dự bị rồi, những kẻ tạo phản đó căn bản không có quyền hủy bỏ tư cách dự bị của cháu!"

Bí thư và Vương đại bá lại nhìn nhau, nói với Triệu Thự Quang: "Chỉ cần cháu chịu viết, bác và Vương đại bá của cháu sẽ nhân danh chi bộ thôn Pha Đáy khôi phục tư cách dự bị cho cháu ngay lập tức. Cháu suy nghĩ kỹ đi, suy nghĩ kỹ đi." Bí thư đổi giọng, nói tiếp: "Lúa mì thôn mình đã thu hoạch xong rồi. Có mảnh đất trồng kê cũng chín rồi, ngày mai có thể gặt được. Thu hoạch xong kê, là không còn việc đồng áng gì nữa. Những năm trước, già trẻ lớn bé, đàn ông đàn bà đều ngồi dọc chân vách đất phơi nắng, năm nào cũng vậy. Thế không được! Thự Quang, theo ý cháu, mấy tháng mùa đông này, thôn chúng ta nên làm chút việc gì đàng hoàng?"

Triệu Thự Quang không cần suy nghĩ: "Nước! Giải quyết vấn đề nước ăn, vấn đề dùng nước."

Vương đại bá vỗ đùi: "Đúng! Một là lương thực, hai là nước, hai việc này đã tiêu hao hết ý chí của người thôn Pha Đáy chúng ta! Gặp năm được mùa thì ăn no bụng không phải lo. Nhưng vấn đề nước này, lúc đói cũng lo, lúc no cũng lo!"

Thấy Vương đại bá nói vậy, Triệu Thự Quang liền nói ra cách nghĩ mình đã ấp ủ từ lâu: "Bí thư, đại bá, cụ thể là cháu nghĩ thế này..."

Màn đêm buông xuống, thôn Pha Đáy chỉ còn cửa sổ vách đất của một nhà là còn ánh cam nhạt — đó là cửa sổ nhà bí thư, cuộc trò chuyện trong đó vẫn đang tiếp tục...

Triệu Thự Quang bước dưới ánh trăng trở về hang đất nơi các tri thức trẻ ở. Giấy cửa sổ hơi có ánh sáng, nhưng cửa lại bị chốt từ bên trong. Cậu giơ tay gõ cửa, cửa sổ lập tức tối sầm lại, bên trong truyền ra tiếng của Vũ Hồng Binh: "Ai?"

"Tôi, Thự Quang."

Cửa không tiếng động mở hé một khe, Triệu Thự Quang vừa vào, Vũ Hồng Binh lập tức chốt cửa lại.

Triệu Thự Quang hỏi: "Các cậu đang làm mờ ám gì thế?"

Có người dời chiếc áo phủ trên đèn dầu chụp, trong phòng lập tức sáng hơn nhiều. Hóa ra, Vũ Hồng Binh và mọi người nãy giờ đều quây quanh bàn ăn, dưới ánh đèn dầu lờ mờ, đọc những cuốn sách mà mình chia chác được.

Triệu Thự Quang không đồng tình: "Lúc có sách thì không đọc, lúc không có sách thì cướp về đọc, chính là nói các cậu đấy!"

Lưu Giang cười toe toét: "Quá lời rồi, bọn tôi đâu có cướp."

Vũ Hồng Binh cũng nghiêm túc hùa theo: "Mất đi mới thấy quý giá, phù hợp với quan hệ giữa người và sự vật, nên cậu cũng không cần mỉa mai nặng lời thế."

Triệu Thự Quang lạnh lùng nói: "Mọi người ngủ cả đi! Ngày mai phụ nữ phơi lúa mì, các tri thức trẻ chúng ta gặt kê."

Các tri thức trẻ đang bận rộn trên ruộng kê, người thì cắt, người thì bó lại thành từng bó. Lý Quân Đình cầm liềm cắt kê động tác cứ không đúng cách, chợt thấy Triệu Thự Quang đi tới, liền dừng lại không cắt nữa, đi đến trước mặt Triệu Thự Quang, làm nũng gọi một tiếng "Thự Quang".

Triệu Thự Quang nhìn cô mỉm cười.

"Hai ta đổi liềm đi." Lý Quân Đình nói, đưa chiếc liềm về phía Triệu Thự Quang.

Triệu Thự Quang nhìn lướt qua chiếc liềm cô đưa tới: "Sao vậy, không sắc à? Chỗ Hồng Binh có đá mài, bảo cậu ấy mài giúp cho."

Lý Quân Đình khẽ cười: "Không phải không sắc, mà là sắc quá, mình sợ cắt vào chân."

Một tri thức trẻ bên cạnh lẩm bẩm: "Sắc hay không thì liên quan gì chứ, chỉ cần là cái liềm, cắt vào chân thì đều thảm thôi!"

"Vậy, cậu qua giúp Hiểu Lan bó lúa đi." Triệu Thự Quang nói xong, cúi người xuống cắt tiếp.

Lý Quân Đình quay đầu nhìn Phùng Hiểu Lan đang bó lúa bên cạnh — động tác thành thạo, nhanh nhẹn, như một phụ nữ nông thôn tháo vát. Cô lại nhìn Triệu Thự Quang, tiến thoái lưỡng nan.

Phùng Hiểu Lan nói với cô: "Quân Đình, qua đây, mình đang cần người giúp."

"Mình đâu phải chuyên đi làm người giúp việc cho người khác." Lý Quân Đình lẩm bẩm phàn nàn, không tình nguyện đi về phía Phùng Hiểu Lan.

Triệu Thự Quang thì thầm với Vũ Hồng Binh: "Cậu cũng qua giúp họ bó lúa đi, dạy Quân Đình luôn. Nếu việc đồng áng gì cậu ấy cũng không biết làm, sau này phải làm sao?"

Vũ Hồng Binh vung liềm chém vào bờ ruộng rồi bước tới. Triệu Thự Quang lại cúi đầu gặt hái thoăn thoắt.

Vũ Hồng Binh như huấn luyện viên chỉ đạo Lý Quân Đình bó lúa: "Phải bớt một nắm đi, nhiều thế này thì dây có buộc được không? Bông kê phải cho gọn gàng. Này, sao cậu ngốc thế hả? Bảo cậu bông kê hướng lên trên sao cậu cứ hướng xuống dưới, không nghe rõ lời tôi nói à?!"

Lý Quân Đình tức tối ném bó kê xuống đất, còn đá một cái.

Phùng Hiểu Lan thấy vậy liền nói: "Hồng Binh, cậu không thể kiên nhẫn hơn chút à?"

Vũ Hồng Binh mất kiên nhẫn ném bó kê Phùng Hiểu Lan bó về phía Lý Quân Đình: "Được rồi được rồi, tôi kiên nhẫn chút. Cậu xem Hiểu Lan người ta bó thế nào kìa!"

Lý Quân Đình thanh cao nói: "Có người hợp làm nông dân, dạy một lần là biết. Có người bẩm sinh không hợp làm nông dân, thì dạy thế nào học thế nào cũng vô ích."

Vũ Hồng Binh nổi cáu: "Chẳng lẽ chúng ta bẩm sinh đã hợp làm nông dân à? Trước khi xuống nông thôn có ai từng làm mấy việc đồng áng này đâu? Tại sao cùng đến, người ta sớm đã biết làm, chỉ có mỗi cậu là vẫn vụng về!"

Lý Quân Đình không chịu thua: "Cậu mới vụng về ấy! Tôi là đến để nhận sự giáo dục lại của bần nông, không cần cậu dạy bảo!"

"Hừ, tôi thấy cậu đúng là kẻ bẩm sinh chỉ giỏi nói suông cách mạng! Ai thích dạy cậu thì dạy, tôi không dạy nữa!" Vũ Hồng Binh vung tay, quay người bỏ đi. Lý Quân Đình tức đến mức ngồi phịch xuống bó kê, nhìn Phùng Hiểu Lan rồi nói: "Này, lời vừa rồi mình không phải cố ý nói cho cậu nghe đâu nhé!"

Phùng Hiểu Lan ngừng làm việc, hỏi: "Lời gì cơ?"

"Thì cái câu mình nói có người hợp làm nông dân, có người bẩm sinh không hợp ấy... thật sự không phải cố ý nói cho cậu nghe đâu..."

Phùng Hiểu Lan dùng khăn mặt quấn trên cổ lau mồ hôi, cười nói: "Mình không nghe thấy, chỉ lo làm việc thôi. Đừng ngồi đó, người ta nhìn vào thì trông thế nào! Đứng lên, mình dạy cậu."

Lý Quân Đình ngượng ngùng đứng dậy, Phùng Hiểu Lan đi tới bên cạnh cô, kiên nhẫn dạy cô bó kê...

Triệu Thự Quang và Vũ Hồng Binh gần như cùng lúc gặt đến đầu ruộng, họ thấy Lý Quân Đình cũng đã bó kê khá thạo. Vũ Hồng Binh hừ một tiếng: "Không khiêm tốn, còn nói với tôi cái gì mà bẩm sinh với không bẩm sinh!"

Triệu Thự Quang nhìn cậu ấy một cái: "Tôi bảo cậu dạy người ta, chứ không bảo cậu đi huấn luyện người ta. Sao cậu không tự kiểm điểm bản thân thiếu kiên nhẫn?"

"Anh! Anh!"

Hai người nhìn theo tiếng gọi, chỉ thấy Triệu Thiên Lượng thở hổn hển chạy tới. Triệu Thự Quang bất an đón lấy, các tri thức trẻ khác trong ruộng kê cũng quây lại.

Triệu Thiên Lượng thở không ra hơi: "Nước! Có nước rồi!"

Triệu Thự Quang hơi ngạc nhiên: "Nước? Đâu ra nước?"

Triệu Thiên Lượng nuốt khan một cái: "Nhà bà Hàn! Em và anh Đồn Tử đào mãi, trong cái hố đó có nước!"

"Mọi người cứ gặt nốt mảnh ruộng đó đi, sau đó nghỉ!" Triệu Thự Quang quay sang nói với Vũ Hồng Binh: "Đi, đi xem sao."

Bà Hàn chống gậy, đứng bên một cái hố lớn trên sân phơi nhà mình, sốt ruột nhìn vào trong hố: "Đồn Tử, hai đứa đào ra nước thật à?"

Đồn Tử đứng trong hố sâu hơn một mét, vừa gật đầu vừa xua tay với bà Hàn.

"Cháu nói đi chứ!" Bà Hàn sốt ruột lẩm bẩm, "Hầy, ta quên mất, cháu không nói được nữa..."

Bí thư và các phụ nữ vội vàng đi tới, vây quanh miệng hố. Bí thư ghé đầu nhìn vào trong hố: "Nước đâu?"

Triệu Thiên Lượng chen lên, kéo Đồn Tử từ trong hố lên. Đồn Tử xòe một bàn tay cho bí thư xem, trong đó có một nắm bùn ướt.

Bí thư có chút mất kiên nhẫn: "Cháu cho bác xem cái đó làm gì, bác hỏi nước đâu?"

Đồn Tử nhún vai.

Triệu Thiên Lượng nóng lòng, nhảy xuống hố, đào bới dưới đáy hố. Từng xẻng bùn bay lên miệng hố, bí thư và phụ nữ vội lùi lại phía sau.

Triệu Thự Quang và Vũ Hồng Binh cũng lẫn trong đám người xem, ngồi xổm bên miệng hố, nghiên cứu bùn ướt trong hố.

Vũ Hồng Binh dùng tay vê nắm bùn ướt đó: "Rõ ràng thế này, chắc chắn là thấy nước rồi."

Triệu Thiên Lượng ngẩng mặt lên từ trong hố nói: "Đương nhiên thấy nước rồi, em lừa mọi người làm gì!"

"Cậu lên đây!" Vũ Hồng Binh chìa một tay, kéo Triệu Thiên Lượng lên khỏi hố, chính mình nhảy xuống. Đất dưới đáy hố nhão nhoét. Cậu nhổ một bãi nước bọt vào lòng bàn tay, giậm mạnh một cái, lưỡi xẻng cắm sâu vào bùn.

Triệu Thiên Lượng giải thích với mọi người đang vây quanh miệng hố: "Em vừa xẻng xuống, ục một cái, nước phun lên, trong veo! Trong lòng em mừng rỡ, lại xẻng xuống một cái, lại phun nước! Không tin mọi người xem giày em này!" Nói đoạn, cậu nhấc một chân lên cao đưa về phía mọi người, cho họ xem bùn ướt trên giày cậu.

"Mọi người xem giày anh Đồn Tử nữa!" Cậu kéo Đồn Tử đang ôm đầu ngồi xổm đứng dậy, chỉ vào giày Đồn Tử.

Triệu Thự Quang ngăn cậu lại: "Thiên Lượng, đừng nói nữa."

Triệu Thiên Lượng im lặng. Cậu nhìn ra từ vẻ mặt mọi người, mọi người không phải không tin cậu, mà là quá vui mừng rồi lại quá thất vọng.

Bí thư chỉ vào Triệu Thiên Lượng hỏi Triệu Thự Quang: "Nó là ai?"

"Em trai cháu, đến thăm cháu ạ."

Bí thư kéo Triệu Thự Quang sang một bên, giọng kiên quyết: "Trong hố chắc chắn là thấy nước rồi! Thấy nước là chứng minh có nước! Mấy đứa tri thức trẻ các cháu đừng gặt kê nữa! Tất cả đến thay phiên nhau đào cho bác! Bác không tin, rõ ràng thấy nước rồi mà còn không đào ra nước! Nhất định phải đào cho bác một cái giếng có nước ở đây! Nếu làm được bác cho các cháu nghỉ ba ngày! Này, bác nói chuyện với cháu, cháu phải nghiêm túc nghe chứ!"

Triệu Thự Quang đúng là không nghiêm túc nghe, cậu đang nhìn một cái cây khô già không xa đó. Cái cây khô đó gần như chỉ còn lại thân cây to bằng vòng eo, cao chừng hai mét. Chỗ đó địa thế thấp hơn chỗ hố này. Triệu Thự Quang đi tới, như đang nghiên cứu, đi vòng quanh cây vài vòng.

Triệu Thự Quang giơ tay: "Đưa tôi cái dụng cụ."

Đồn Tử đứng bên cạnh đưa xẻng sắt cho cậu. Triệu Thự Quang dùng cán xẻng gõ gõ vào thân cây, bên trong phát ra tiếng rỗng. Cậu lại dùng lưỡi xẻng chặt vào gốc cây, rễ mục lộ ra, phần gốc bị chặt xuyên qua, một dòng nước trong nhỏ chảy ra từ chỗ rễ cây, trong chớp mắt đã chảy hết.

Mọi người đều quây lại chỗ cây khô, ngẩn người nhìn mặt đất bị dòng nước nhỏ đó làm ướt.

Triệu Thự Quang giải thích với mọi người: "Thân cây này sớm đã rỗng rồi, mỗi lần mưa, trong thân cây đều lưu trữ ít nước mưa, rồi từ từ thấm xuống đất. Lâu dần, dưới đất thấm ra tầng nước. Đào đến tầng nước, trong hố tự nhiên sẽ phun nước ra. Nhưng chút nước đó quá hạn hẹp, cũng chỉ đủ rửa mặt thôi! Chỗ này địa thế cao thế này, đào thế nào cũng khó thành một cái giếng có nước."

Bí thư há miệng, không nói nên lời.

Bà Hàn hỏi Xuân Mai: "Anh Thự Quang cháu nói gì thế? Bà không nghe rõ câu nào cả."

Trong tất cả những người thất vọng, tính ra Xuân Mai là thất vọng nhất: "Bà ơi, mình vào nhà đi."

Bà Hàn: "Sao ai cũng ngẩn người thế, không ai đào nữa à?"

"Anh Thự Quang cháu nói, ở đây căn bản không đào ra giếng được." Xuân Mai thất vọng đến mức vành mắt hơi đỏ.

Trong hang đất của các tri thức trẻ, Triệu Thự Quang đang khuấy một nồi cháo rau, Vũ Hồng Binh và các bạn lần lượt rửa khăn mặt, lau mặt, lau người trong một cái thùng.

Triệu Thự Quang vừa khuấy thìa trong tay vừa nói: "Cho thêm chút nước đi."

Vũ Hồng Binh nói: "Nước không thể thêm vào nồi được nữa."

Triệu Thự Quang quay người nhìn vào thùng nước, nhíu mày: "Các cậu quá đáng quá rồi, đó là nửa thùng nước đấy! Tối uống gì?"

"Lo không nổi nữa, tối tính chuyện của tối!"

Triệu Thự Quang bất lực lắc đầu, tiếp tục rắc muối vào nồi.

Đang nói, ngoài cửa truyền đến giọng của Lý Quân Đình: "Vào được không?"

"Đợi chút đợi chút." Vũ Hồng Binh đáp, vội vàng vơ chiếc áo ba lỗ mặc vào người.

Một tri thức trẻ nhường đường: "Mời vào!"

Lý Quân Đình chậm rãi bước vào, tay cầm chiếc khăn mặt trắng của mình, bất đắc dĩ nói: "Nhà thím Mã hết nước rồi, mình cũng không thể lấy khăn khô lau mặt cả ngày được!"

Vũ Hồng Binh không nói một lời, rút chiếc khăn trong tay cô, giặt vài lần trong thùng, vắt khô, đưa trả lại cho cô.

Lý Quân Đình nhìn chiếc khăn đã biến thành màu vàng, có chút ngây người.

Vũ Hồng Binh nói: "Đừng thấy người Thiểm Bắc trong phim quấn khăn trắng mà cũng mua khăn trắng. Phim là phim, thực tế là thực tế. Sau này phải mua màu sẫm, tốt nhất là mua màu vàng."

Lý Quân Đình lấy khăn, quay người bước ra cửa, cô lau mặt, lau cổ ngoài cửa, quay đầu nhìn thoáng qua, đưa tay cầm khăn luồn vào dưới áo lau ngực.

Trong phòng vang lên tiếng ho của Triệu Thự Quang, Lý Quân Đình lập tức rút tay từ dưới áo ra. Triệu Thự Quang đi đến trước mặt cô, lại đưa cho cô một chiếc khăn ướt, nói: "Của tôi."

Lý Quân Đình đón lấy khăn, ánh mắt lại đắm đuối nhìn Triệu Thự Quang, hỏi: "Em trai anh ngày nào đi?" Cô lại lau mặt và cổ lần nữa, lúc lau mắt vẫn nhìn Triệu Thự Quang.

"Sáng sớm mai phải đi rồi."

"Đã đến rồi, sao không cho cậu ấy ở lại thêm mấy ngày?"

"Cậu ấy không phải kẻ vô công rồi nghề, cậu ấy là chiến sĩ binh đoàn rồi. Cậu ấy đến đây là đã phải trả giá đấy."

Lý Quân Đình ngẩn người, vừa đưa trả khăn vừa hỏi: "Thế sao? Trả giá gì?"

Triệu Thự Quang cười: "Không nói chuyện đó nữa. Vào ăn cùng đi."

Lý Quân Đình tâm trạng buồn bã: "Thôi ạ."

"Đã múc cho em một bát rồi, cháo rau bột ngô, tôi nấu đấy, uống ngon lắm."

Trên mặt Lý Quân Đình lại có nụ cười: "Anh nấu á, thế thì em uống một bát." Cô đi theo Triệu Thự Quang vào phòng ngồi xuống, lặng lẽ bưng bát uống cháo.

Triệu Thự Quang hỏi cô: "Được không?"

"Ngon. Ở nhà thím Mã, mấy ngày nay chỉ uống cháo kê, uống đến mức em hơi nóng ruột rồi. Các anh lấy bột ngô ở đâu ra thế?"

"Lấy ở đâu ra á?" Vũ Hồng Binh có chút đắc ý nói, "Chẳng lẽ là ăn trộm ăn cướp à? Tôi dùng đôi giày da còn mới một nửa đổi đấy!"

Lời vừa dứt, cửa bị đâm sầm vào, hai nhân viên công an một cao một thấp xông vào. Công an cao lớn dùng dùi cui chỉ mọi người: "Đừng ai động đậy! Ai động là kẻ đó xui xẻo!"

Mọi người đều sững sờ, không dám cử động.

Công an thấp bé: "Tri thức trẻ thôn Pha Đáy, đều ở đây cả rồi?"

Triệu Thự Quang bình tĩnh: "Ngoài một nữ tri thức trẻ, còn lại đều ở đây cả rồi, tôi là đội trưởng tri thức trẻ."

"Lát nữa có chuyện muốn hỏi cậu." Công an cao lớn bĩu môi với công an thấp bé, người thấp bé chắp tay sau lưng, lão luyện dùng ánh mắt quan sát khắp nơi.

Bí thư vội vã đến. Sau lưng ông là Triệu Thiên Lượng, Phùng Hiểu Lan, Xuân Mai và một số phụ nữ. Bí thư thong thả nói: "Chuyện gì thế? Tôi là bí thư, hai đồng chí công an, dù là chuyện gì, cũng phải chào hỏi bí thư này một tiếng chứ?"

Công an cao lớn "bộp" một cái đứng nghiêm: "Đồng chí lão bí thư, chuyện là thế này. Một thư viện đã niêm phong ở huyện gần đây bị trộm, mất một lượng lớn sách độc hại. Có dấu hiệu cho thấy, một lô trong số đó từng xuất hiện ở chợ phiên của huyện chúng ta. Lại có dấu hiệu cho thấy, một số trong lô sách đó, có thể đã chuyển vào tay các tri thức trẻ ở thôn các ông."

Bí thư quay sang nhìn các tri thức trẻ, mọi người ai nấy đều cố tỏ ra bình tĩnh. Ông hỏi Triệu Thự Quang: "Thự Quang, cháu biết tình hình gì không?"

Triệu Thự Quang lắc đầu.

Bí thư lại nói với công an cao lớn: "Sách độc hại ư, đó chắc chắn là do kẻ thù giai cấp trộm rồi. Chúng trộm, chúng đọc, thế thì người trúng độc là chúng, trúng độc đáng đời, làm gì có chuyện mất mát hay không mất mát chứ? Các anh xem trong số các tri thức trẻ chúng tôi có ai giống kẻ thù giai cấp không?"

Công an cao lớn cứng nhắc nói: "Đương nhiên là không có rồi. Nhưng với tư cách là một vụ án trộm cắp, cục công an huyện chúng tôi nhận được báo cáo thì vẫn cố gắng phá cho bằng được, đúng không?"

Bí thư cũng xụ mặt: "Thế là phá đến tận thôn Pha Đáy chúng tôi à? Thôn Pha Đáy chúng tôi tuy nghèo, nhưng từ trước đến nay là một thôn đường không nhặt của rơi, đêm không cần đóng cửa. Các anh đến thế này, chẳng khác nào tát vào mặt tất cả người trong thôn chúng tôi à? Nếu các anh không tìm được cuốn sách nào thì sao? Làm sao bù đắp được sự tổn thất... cái đó nghiêm trọng về danh dự mà thôn Pha Đáy chúng tôi phải chịu đây?"

Các phụ nữ nhao nhao lên:

"Đúng đấy!"

"Tri thức trẻ thôn chúng tôi đều là tri thức trẻ tốt, họ tuyệt đối không làm loại chuyện đó đâu!"

"Đang bận vụ mùa, tri thức trẻ nam chúng tôi mấy ngày nay đều không rời khỏi thôn!"

"Tri thức trẻ nữ thì chỉ có cô ấy, chỉ có cô ấy thôi, hai người họ chỗ nào giống làm loại chuyện đó chứ?"

Vũ Hồng Binh đột nhiên đứng dậy từ bên bàn, như luật sư: "Các đồng chí phụ nữ, các đồng chí phụ nữ thân mến, bớt giận, bớt giận! Hai đồng chí công an đã đến đây rồi, thì chúng ta có nghĩa vụ phối hợp với họ phá án. Tôi phát hiện ánh mắt của hai đồng chí, cứ nhìn về phía chiếc khang hết lần này đến lần khác. Điều này chứng tỏ cái gì, chứng tỏ họ nghi ngờ tang vật giấu trong chăn đệm của chúng tôi. Bây giờ tôi yêu cầu mọi người, giúp tôi ôm chăn đệm ra bên ngoài, treo trên dây, để thuận tiện cho các đồng chí công an kiểm tra!"

Thế là các phụ nữ ùa tới, gối xếp một hàng trên khang, chăn đệm đều treo trên dây. Công an thấp bé ở bên ngoài dùng hai tay vỗ chăn đệm, công an cao lớn ở trong phòng nắn bóp gối. Công an thấp bé vào trong phòng, hai người trao đổi ánh mắt không thu hoạch được gì. Trong phòng trông như không còn chỗ nào có thể giấu đồ, mọi thứ đều rõ mồn một. Các tri thức trẻ bao gồm cả Phùng Hiểu Lan và Lý Quân Đình đều ngồi quanh bàn, tư thế khác nhau. Có một tri thức trẻ nam nằm phục trên bàn, phát ra tiếng ngáy, những người khác nhìn hai công an với vẻ ngây thơ vô tội. Bí thư ngồi xếp bằng trên khang, bập bùng hút thuốc.

Triệu Thự Quang giải hòa: "Bí thư, cháu hiểu, hành động của hai đồng chí công an, thực ra cũng không phải chuyên nhắm vào vài tri thức trẻ chúng cháu."

Công an cao lớn được đà lấn tới: "Đúng đúng! Cấp trên giao nhiệm vụ xuống, chúng tôi cũng chỉ là thi hành công vụ thôi mà."

Bí thư gật đầu: "Tôi không tiễn hai đồng chí nữa. Thự Quang, thay bác tiễn hai đồng chí."

Triệu Thự Quang và hai công an vừa ra khỏi phòng, các tri thức trẻ đều thở phào nhẹ nhõm.

Bí thư bảo các phụ nữ giải tán, chính mình lại ở lại, chắp hai tay sau lưng, cũng dùng ánh mắt như thám tử quan sát trong phòng. Ông nhìn ra ngoài từ cửa sổ, hai công an và Triệu Thự Quang đã đi xa. Ông đi tới bên bàn, nhìn quét qua các tri thức trẻ, đột ngột đập một chưởng xuống bàn: "Tưởng bác già mắt rồi à? Cái gì kỳ quái cũng không nhìn ra? Bảo cho các cháu biết, mắt bác là nơi không chứa nổi hạt cát nào! Ở đâu?"

Các tri thức trẻ đều bị ông làm cho giật mình.

Vũ Hồng Binh cười gượng hỏi: "Cái gì ở đâu cơ ạ? Chuyện chẳng phải kết thúc rồi sao? Sao bác lại thẩm vấn bọn cháu?"

Phùng Hiểu Lan khuyên cậu: "Hồng Binh, bí thư đã nhìn ra rồi, thì khai thật đi, đừng làm bí thư giận thế."

Vũ Hồng Binh vặn người, không chịu khai.

"Được, bác không thẩm vấn kẻ gây chuyện đó trước, bác thẩm vấn kẻ mật báo trước! Tố giác thì cũng phải tố giác trước với bác, đằng này lại dẫn công an vào thôn trước! Trong mắt còn có bí thư này không!" Bí thư vừa nói, vừa quay đầu trừng Lý Quân Đình.

Lý Quân Đình vội nói: "Bác trừng cháu làm gì?"

"Giơ hai tay ra!"

Lý Quân Đình ngoan ngoãn giơ hai tay ra.

"'Lăn đầy bùn đất', bùn đất trên người đâu? 'Mài đầy vết chai', tay sao không có? Ba ngày hai bữa chạy lên huyện họp, họp còn nhiều hơn cả cuộc họp của bí thư này! Các cháu nghe cho kỹ đây, bất kể từ Bắc Kinh đến hay là con cái quan to bao nhiêu, đã là tri thức trẻ cắm đội thôn Pha Đáy của bác, thì bác có quyền giáo dục nó, cải tạo nó!"

"Bác nổi nóng với cháu làm gì!" Lý Quân Đình ấm ức đến muốn khóc.

"Bí thư!" Triệu Thự Quang đi vào nói, "Chuyện vừa rồi hoàn toàn không liên quan đến cô ấy, hoàn toàn là do cháu gây ra. Nhưng cháu tuyệt đối không trộm thư viện! Cháu chỉ bỏ ra mười tệ mua một số sách mang về thôi. Cháu thề, những cuốn sách đó cháu đã đọc thời học sinh rồi, đều là sách giúp lòng người trở nên tốt đẹp thiện lương. Ở chợ, nếu không phải Quân Đình giúp cháu, thì cháu đã bị đội tuần tra bắt đi rồi, nên tuyệt đối không phải cô ấy..."

"Còn nghi ngờ em là kẻ bán đứng!" Lý Quân Đình khóc òa lên, lao ra ngoài.

Trong hang đất nhất thời im ắng.

Bí thư nói với Triệu Thự Quang: "Thế thì, thế thì cháu đi dỗ cô ấy đi!"

Triệu Thự Quang quay người vừa đi một bước, đứng lại, quay đầu nhìn Phùng Hiểu Lan. Phùng Hiểu Lan hiểu ý, lập tức đứng dậy chạy ra khỏi phòng.

"Giấu đâu rồi?" Bí thư lục lọi khắp nơi tìm những cuốn sách gây họa đó. Vũ Hồng Binh lặng lẽ vỗ mấy cái vào bàn. Cái mặt bàn đó được ghép bởi mấy tấm ván gỗ, bên trong là một khoảng trống, rút một tấm ván mặt bàn ra, những cuốn sách đó liền hiện ra.

Bí thư trừng mắt: "Lấy ra."

Vũ Hồng Binh lặng lẽ lấy sách ra từng cuốn một. Bí thư ôm sách đến chỗ miệng bếp, đặt sách xuống đất, cầm một cuốn lên, xem một lúc, định ném vào miệng bếp, nhưng lại bị Triệu Thự Quang chặn lại: "Bí thư!"

Vũ Hồng Binh đột nhiên hét lớn: "Đốt đi! Đốt đi! Nhưng bác đừng quên, chúng cháu là tri, thức, thanh, niên! Chúng cháu không có sách đọc, cũng giống như người Thiểm Bắc không thể hát Tín thiên du! Đến một ngày nào đó, chúng cháu sẽ phát điên! Không thì sẽ thành ngốc!"

Bí thư nhìn những người trẻ tuổi bên cạnh, mỗi tri thức trẻ đều lặng lẽ nhìn ông, có người trên mặt đầm đìa nước mắt. Bí thư không ném sách vào miệng bếp, mà đặt chúng xuống đất. Ông muốn đứng dậy, nhưng có lẽ chân mỏi, loạng choạng một chút. Triệu Thự Quang tiến lên đỡ ông, nhưng bị ông hất tay ra.

Bí thư ngồi xếp bằng trên khang, hút thuốc dữ dội, trong phòng chỉ nghe thấy tiếng rít tẩu thuốc bập bùng. Ông gõ tẩu thuốc, xuống khang, nhíu mày nhìn quanh các tri thức trẻ: "Các cháu tưởng bác làm bí thư dễ dàng thoải mái lắm à? Sau này bớt làm bác lo lắng một chút có được không hả?!" Nói xong, ông cởi chiếc áo khoác của mình, trải lên bàn, cúi người nhặt từng cuốn sách trên đất, đặt lên áo khoác, gói lại thành một bọc, xách ra ngoài.

Triệu Thự Quang đuổi theo ra ngoài: "Bí thư!"

Bí thư không hề quay đầu lại.

Phùng Hiểu Lan đuổi theo Lý Quân Đình, chặn trước mặt cô. Lý Quân Đình sang trái, Phùng Hiểu Lan chặn trái; Lý Quân Đình sang phải, Phùng Hiểu Lan chặn phải.

Lý Quân Đình trừng cô: "Mình che chở Triệu Thự Quang lại thành ra sai à? Mình cũng là tri thức trẻ chứ bộ? Mình có thể che chở ngoài mặt mà trong tối lại bán đứng sao? Mình có hèn hạ như thế không?"

Phùng Hiểu Lan kiên nhẫn khuyên: "Quân Đình, đừng giận. Sự nghi ngờ của một mình anh ấy không đại diện cho mọi người. Thự Quang vừa về thôn, đã kể lại tình hình hai cậu gặp nhau ở chợ huyện cho mình biết rồi. Anh ấy rất cảm kích cậu, nói cậu thực ra là cô gái tốt, trong số mấy tri thức trẻ chúng ta lại nhỏ tuổi nhất, bảo mình phải dẫn đầu quan tâm đến cậu..."

"Thực ra là?"

Phùng Hiểu Lan vội vàng xin lỗi: "Xin lỗi, mình dùng từ không đúng."

Lý Quân Đình nhướng mày: "Mình đoán anh ấy không phải muốn nói với cậu mình tốt hay không, mà là vội vã muốn giải thích gì với cậu thôi nhỉ?"

Phùng Hiểu Lan vẻ mặt hơi lúng túng: "Cậu đấy, là Thự Quang bảo mình đến khuyên cậu. Cậu lại hỏi thế, làm mình phải trả lời thế nào đây?"

Lý Quân Đình cười lạnh: "Anh ấy thật sự quan tâm đến em như vậy, thế sao anh ấy không tự mình đến khuyên em? Em tuy nhỏ tuổi nhất, nhưng không phải kẻ đáng thương! Mời cậu tránh ra, đừng chặn mình!"

"Cậu!" Phùng Hiểu Lan không ngờ cô vô lễ như vậy, cơn giận cũng bốc lên, "Cậu tưởng cậu nhỏ tuổi, người ta đều phải coi cậu là bảo bối à? Thật không biết tốt xấu!"

Lý Quân Đình lại càng không khách sáo: "Tránh ra!"

Phùng Hiểu Lan lách người, Lý Quân Đình kiêu hãnh lướt qua bên cạnh cô. Phùng Hiểu Lan nhìn bóng lưng cô, tức giận lẩm bẩm: "Có ngày cậu tự làm tự chịu!"

Vũ Hồng Binh theo sau Triệu Thự Quang, đi qua sân phơi của thôn Pha Đáy, đến sau kho thóc. Vũ Hồng Binh có chút mất kiên nhẫn: "Chuyện gì, mà cứ nhất định phải đến chỗ này nói?"

Triệu Thự Quang quay người, túm lấy cổ áo Vũ Hồng Binh. Vũ Hồng Binh nhìn bàn tay nắm trên cổ áo mình: "Có cần nổi nóng lớn thế không? Chuyện chẳng phải qua rồi sao?"

Triệu Thự Quang gầm thấp: "Tôi không phải vì chuyện sách!"

Vũ Hồng Binh vẻ mặt vô tội: "Thế còn vì chuyện gì?"

"Trong những ngày tôi không ở thôn Pha Đáy, tại sao cậu hết lần này đến lần khác ức hiếp Phùng Hiểu Lan?!"

Đối mặt với sự chất vấn của Triệu Thự Quang, Vũ Hồng Binh lại cười. Cậu ta đột ngột giơ tay nắm lấy cổ tay Triệu Thự Quang, nhân đà xoay người vác Triệu Thự Quang lên lưng, Triệu Thự Quang không phòng bị liền bị vật xuống đất.

Vũ Hồng Binh chỉnh lại cổ áo: "Người quý ở chỗ biết mình biết ta, bàn về đánh nhau, cậu còn phải học vài chiêu đấy!"

Triệu Thự Quang từ dưới đất bò dậy, hai tay ôm ngang hông Vũ Hồng Binh, đẩy Vũ Hồng Binh ngã xuống đống cỏ. Hai người xô xát, làm đống cỏ đó tan tác. Triệu Thự Quang cuối cùng cũng chiếm thế thượng phong, dùng khuỷu tay đè cổ Vũ Hồng Binh. Vũ Hồng Binh giãy giụa nói: "Đừng có làm thật, tôi không thở nổi nữa rồi!"

Triệu Thự Quang càng đè chặt cánh tay hơn: "Tôi đương nhiên làm thật! Nói! Tại sao?!"

"Vì... hư không..."

Triệu Thự Quang nghiến răng: "Vì hư không mà... cậu khốn kiếp!"

"Không phải tôi hư không, là mấy đứa kia! Cậu buông tôi ra trước đã! Nếu không tôi không trả lời cậu gì cả, làm cậu hồ đồ mà chết!"

Triệu Thự Quang buông cậu ta ra, Vũ Hồng Binh chật vật đứng dậy từ đống cỏ đã sập, biện bạch: "Lần đầu là Lưu Giang bày mưu, tôi chẳng qua không phản đối thôi."

"Cậu còn 'chẳng qua'!"

Vũ Hồng Binh đảo mắt: "Thì có sao nào? Phùng Hiểu Lan cậu ta còn quan tâm chuyện đó sao? Đối với cô ấy, lúc ở Bắc Kinh, chẳng phải đã là chuyện thường ngày sao? Mấy tri thức trẻ nhỏ đó hư không, nhàm chán, cô đơn! Thực ra phê bình cô Phùng Hiểu Lan đó là giả, lấy Lý Quân Đình ra đùa giỡn mới là thật! Cô ấy tưởng mọi người giống cô ấy, mà mọi người chẳng qua là đang giả vờ, cảm thấy như đang đóng kịch!"

Triệu Thự Quang nghe đến ngẩn người.

"Tất nhiên, tôi thừa nhận, đôi khi nội tâm tôi cũng hư không. Nhưng tôi không hư không đến mức nghiêm trọng như mấy đứa nhỏ đó! Thế nên, lần thứ hai chúng muốn làm vậy, tôi đã rõ ràng phản đối. Nhưng mấy thằng nhóc, lúc ăn tối đã bỏ thuốc ngủ vào cháo của tôi..."

"Ai? Ai có thuốc ngủ? Lấy ở đâu ra?!"

"Lưu Giang có, nghe nói cậu ta bảo người nhà kẹp trong thư gửi cho."

"Lúc tôi không ở đó, các tri thức trẻ nhỏ có thuốc ngủ mà cậu không quản sao? Cậu đối với bọn họ còn chút trách nhiệm nào không?!"

Vũ Hồng Binh nghẹn lời, chưa kịp phản ứng lại, một cái tát đã vả lên mặt cậu ta.

"Cậu còn là học sinh cũ cấp ba đấy!" Triệu Thự Quang nói xong, quay người bỏ đi.

Ngày hôm sau, Phùng Hiểu Lan và cả nhà Vương đại bá tiễn Triệu Thiên Lượng đi, Triệu Thự Quang đã đợi ngoài sân. Vương đại nương nhét hai quả trứng gà vào túi Triệu Thiên Lượng, Triệu Thiên Lượng vội né tránh: "Đại nương, không được, không được ạ! Trong nhà mới gom được hai quả trứng gà..."

"Sao lại không được, đều luộc chín rồi!"

"Nhìn cậu xem, cứ đùn đẩy thế thì không tốt." Vương đại bá đứng bên cạnh phụ họa.

Triệu Thự Quang: "Là tấm lòng của đại nương đại bá, cất lấy đi."

Xuân Mai: "Cũng là tấm lòng của em."

Triệu Thiên Lượng cười xoa đầu Xuân Mai, nói với Phùng Hiểu Lan: "Chị Hiểu Lan, đừng quên lời chị hứa, mỗi tháng ít nhất đưa Xuân Mai đến huyện tắm một lần."

"Không quên đâu." Phùng Hiểu Lan cười, cũng xoa đầu Xuân Mai một cái.

Triệu Thiên Lượng quay mặt nhìn Đồn Tử đang đứng một bên, không kìm được ôm cậu ấy một cái: "Anh Đồn Tử, xin lỗi nhé, không thể giúp anh đập gạch, sửa hang đất cho bà Hàn rồi."

Đồn Tử chìa bàn tay to lớn của mình ra, nhẹ nhàng vỗ vỗ lưng cậu.

Xuân Mai: "Anh Thiên Lượng, anh còn đến không?"

Triệu Thiên Lượng: "Nhất định sẽ cố gắng."

Xuân Mai cúi đầu: "Nhất định sẽ cố gắng, nghĩa là sẽ không bao giờ đến nữa?"

Triệu Thiên Lượng không biết trả lời thế nào cho phải. Xuân Mai đăm đăm nhìn cậu, nước mắt chảy dài trên mặt. Phùng Hiểu Lan lau nước mắt cho Xuân Mai, dịu dàng nói: "Nhất định sẽ cố gắng, nghĩa là nhất định sẽ đến."

Triệu Thự Quang: "Nó mà dám không đến, anh đi đến tận Bắc Đại Hoang lôi nó về!"

Nhà họ Vương nhìn Triệu Thiên Lượng dưới sự tiễn đưa của Phùng Hiểu Lan và Triệu Thự Quang, dần dần đi xa.

Đi ra một đoạn xa, Triệu Thự Quang đưa một bức thư cho em trai, dặn dò cậu: "Nếu có cơ hội, em nhất định phải thay anh đi thăm các tri thức trẻ ở 'Chi đội tri thức trẻ Bắc Kinh', tận tay đưa bức thư này cho đội trưởng Trương Cảm Phong. Phải nhớ kỹ, đây là bức thư tuyệt đối không được gửi qua bưu điện, cũng tuyệt đối không được để người khác chuyển giao. Ngay cả em cũng không được mở ra xem, càng không được làm mất!"

Triệu Thiên Lượng thấy miệng thư đã được niêm phong, cất vào túi áo trong, hứa với anh trai: "Không gặp được Trương Cảm Phong, bức thư này không rời khỏi người em."

Phùng Hiểu Lan dặn dò: "Về nhà, có thể nói thật với bác gái, nhưng tuyệt đối đừng nói thật với bác trai. Tính khí bác ấy thế, sự thật của em sẽ làm bác ấy tức chết đấy."

Triệu Thiên Lượng lặng lẽ gật đầu.

Triệu Thự Quang ôm em trai một cái, vỗ vai em nói: "Người ta phải chịu trách nhiệm với hành vi của mình. Đã làm thế nào, thì phải gánh chịu hậu quả thế đó. Dù hậu quả đó là sự trừng phạt, cũng không được phàn nàn gì cả."

Triệu Thiên Lượng gật đầu, nói: "Anh, ở góc khang còn lại một cuốn 'Thơ Tagore', em mang đi nhé, được không?"

"Đi đi!"

Triệu Thiên Lượng bước một bước quay đầu ba lần đi về phía nơi mịt mù hơn của cao nguyên hoàng thổ. Chợt, từ xa truyền đến tiếng hát trong trẻo của Xuân Mai:

Hoa sơn đan nở đỏ bên vách đá,

Người Thiểm Bắc thích hát Tín thiên du.

Hoa nở hoa tàn ấy không do người,

Gặp được người ưng ý chẳng dễ dàng!

---❊ ❖ ❊---

Triệu Thiên Lượng nhìn theo tiếng hát, thấp thoáng thấy bóng dáng xinh đẹp của Xuân Mai tắm trong ánh rạng đông, đứng sừng sững trên vách đá đằng xa.

Mương rãnh vang vọng câu "chẳng dễ dàng" ...

Trong bệnh viện của một học viện quân sự nào đó ở Bắc Kinh, một nữ bác sĩ gần trung niên đang cẩn thận nghe tim cho một bệnh nhân cao tuổi. Nghe một lát, nữ bác sĩ đặt ống nghe xuống, vừa ngồi viết đơn thuốc, vừa nói: "Yên tâm đi, tim bác vẫn bình thường, phổi viêm nhẹ thôi. Vẫn hút thuốc à? Thật sự không cai được thì cố gắng hút ít đi. Lúc rảnh rỗi đi dạo bộ. Bệnh viện chúng tôi có mở lớp đào tạo Thái Cực Quyền tình nguyện, học theo được thì càng tốt."

Một y tá đẩy hé cửa, ló đầu vào thì thầm: "Bác sĩ Tần, có người tìm."

Nữ bác sĩ không ngẩng đầu: "Bảo cậu ấy đợi chút."

"Là con trai bác ạ."

Nữ bác sĩ ngẩn người.

Triệu Thiên Lượng đi lại trong hành lang bệnh viện, rõ ràng đợi đến mức có chút sốt ruột, thấy mẹ bước ra khỏi phòng khám, liền chạy tới: "Mẹ!"

Nữ bác sĩ ngạc nhiên nói: "Thiên Lượng? Con... con sao lại..."

Triệu Thiên Lượng không trả lời câu hỏi của mẹ, chỉ hỏi: "Mẹ, bố có nhà không?"

"Giờ này chắc chưa về nhà đâu."

"Tốt quá, thế mẹ chắc chắn biết sổ tiết kiệm nhà mình để đâu rồi nhỉ?"

Vẻ mặt mẹ Triệu nghiêm túc lại: "Con bị sao thế? Đột nhiên xuất hiện trước mặt mẹ, câu trước câu sau hỏi không đầu không đuôi!"

Triệu Thiên Lượng có chút nóng lòng: "Một câu nói không rõ ràng được, rốt cuộc mẹ có biết hay không cơ chứ!"

Mẹ Triệu ngắt lời cậu: "Đừng đứng đây nói mãi không dứt!"

Hai mẹ con ra khỏi bệnh viện, đứng bên cạnh cửa, mẹ Triệu nghi ngờ nhìn Triệu Thiên Lượng đầy thắc mắc.

Triệu Thiên Lượng vẻ mặt áy náy: "Mẹ, con nói thật với mẹ, mẹ đừng có phát hỏa. Con đang làm tiểu đội trưởng ở đội tốt lành, lại nhận được một bức điện anh con gửi cho con, nói anh ấy ở phía Thiểm Bắc gặp phải chuyện nghiêm trọng, bảo con nhanh chóng đến chỗ anh ấy. Con có thể không đi không?"

Mẹ Triệu dường như đoán được gì đó, hỏi dồn: "Có xin phép không?"

"Có, nhưng không duyệt. Kết quả đến chỗ anh ấy rồi, mới biết anh ấy căn bản không gửi điện cho con. Con chỉ ở lại ba ngày liền..."

"Thế mà con còn ở lại ba ngày!"

"Mẹ, mẹ đừng có cứ ngắt lời con mãi thế! Bảo mẹ đừng sốt ruột, mẹ lại cứ sốt ruột! Ngày đầu con đến không gặp được anh con, anh ấy và mấy người trẻ trong thôn đi Sơn Tây đào than rồi, con có thể đi xa vạn dặm đến đó, mà không gặp anh ấy một lần sao?"

"Thế rốt cuộc là ai gửi điện cho con?"

"Đương nhiên là người có ác ý với anh con rồi! Bạn bè ai làm được loại chuyện thất đức đó chứ!"

"Sao lại có người có ác ý với anh con được? Anh con ở đó tốt không? Chị Hiểu Lan của con ở đó tốt không?"

"Tốt, tốt, đều tạm được."

Mẹ Triệu có chút sốt ruột: "Sao gọi là tạm được?!"

"Mẹ, mẹ có cho con nói hết câu không hả? Đều tạm được chẳng phải là, chẳng phải là không có gì quá không vui sao!" Triệu Thiên Lượng cũng nóng nảy, nói câu cuối cùng khi định dùng lòng bàn tay đập vào tường; thấy trước mặt không phải tường, mà là cửa sổ, bàn tay đó cứng đờ giữa không trung mới hạ xuống, bác sĩ và bệnh nhân bên trong cửa sổ nhìn cậu kinh ngạc.

Mẹ Triệu kéo cậu một cái, tránh đến chỗ người trong cửa sổ không nhìn thấy, sau đó lo âu mím chặt môi.

Triệu Thiên Lượng sốt ruột hỏi: "Nhà mình có bao nhiêu tiền gửi tiết kiệm?"

Mẹ Triệu do dự nói: "Hơn hai ngàn tệ."

"Chỉ hơn hai ngàn tệ?" Con số này thấp hơn nhiều so với dự tính của Triệu Thiên Lượng.

"Thế con tưởng mẹ và bố con còn gom được bao nhiêu tiền?"

Triệu Thiên Lượng giải thích: "Lúc con rời khỏi chỗ đó, anh con dặn con, thay anh ấy vay nhà mình một khoản tiền. Cái thôn anh ấy cắm đội nghèo quá! Hơn nữa lại thiếu nước nghiêm trọng. Anh ấy cần một khoản tiền để tổ chức dân làng đào giếng máy. Không phải vì thay anh ấy giải quyết việc này, con căn bản không về nhà chuyến này! Hôm nay con gửi tiền cho anh ấy, ở nhà một đêm, ngày mai đi luôn."

"Thế thì cần bao nhiêu tiền?" Mẹ Triệu có chút do dự.

"Con cũng không biết. Mẹ, thế nào cũng phải gửi cho anh ấy một ngàn chứ? Gửi ít quá, chẳng phải bằng không gửi sao?"

Mẹ Triệu do dự nói: "Nhưng sổ tiết kiệm, từ trước đến nay đều do bố con giữ."

"Cho con chìa khóa! Nhân lúc bố chưa về nhà, con về nhà tìm thử trước đã."

"Không cần để chúng ta làm cha mẹ bàn bạc một chút sao?"

Triệu Thiên Lượng lại trở nên nóng nảy: "Còn bàn bạc cái gì nữa! Con trai vay tiền bố mẹ, bố mẹ có gì mà phải bàn bạc chứ? Có bàn nữa thì bàn ra việc không cho vay à?" Cậu chìa một tay về phía mẹ, vẻ mặt như không đạt được mục đích thì không bỏ qua. Mẹ Triệu lẳng lặng móc chìa khóa trong túi ra, đặt vào tay cậu. Triệu Thiên Lượng nhận lấy chìa khóa, quay người chạy đi.

Căn hộ ba phòng đơn giản, ngăn nắp bị Triệu Thiên Lượng lục tung cả lên. Phía sau cậu vang lên tiếng mở cửa, có người bước vào.

Triệu Thiên Lượng không thèm quay đầu lại nói: "Mẹ, những điều con nói với mẹ, mẹ tuyệt đối không được nói với bố, còn phải giúp con bịa chuyện nói dối để lừa ông ấy đấy - Bố thường để sổ tiết kiệm ở đâu nhỉ?"

"Đúng là phòng người ngoài thì dễ, phòng người nhà mới khó!" Giọng nói quen thuộc vang lên từ phía sau, Triệu Thiên Lượng cứng họng không dám nhúc nhích.

Người về nhà không phải là mẹ, mà là bố. Ông chống gậy đứng trong phòng khách, nghiêng tai lắng nghe tiếng Triệu Thiên Lượng lục tìm đồ đạc. Thực ra ông gần như là người mù, dù ở nhà hay ra ngoài đều đeo kính râm.

Triệu Thiên Lượng muốn men theo tường lẻn ra khỏi căn phòng bị chính mình lục tung, nhưng bố Triệu bước ngang một bước, chặn ngay cửa nhà, cắt đứt đường trốn của Triệu Thiên Lượng.

"Bố." Triệu Thiên Lượng lí nhí gọi một tiếng.

Bố Triệu nói trúng tim đen: "Trốn việc về à?"

"Không ạ. Nhiệm vụ đặc biệt." Triệu Thiên Lượng nhỏ giọng tranh cãi.

Bố Triệu cười lạnh: "Ăn trộm sổ tiết kiệm của nhà mình? Loại người nào giao nhiệm vụ này cho mày?"

"Bố, bố hiểu lầm rồi, để con giải thích từ từ..."

"Quỳ xuống!" Bố Triệu quát lớn.

"Được được được, con quỳ, con quỳ." Triệu Thiên Lượng nhẹ nhàng bê một cái ghế, đặt đối diện bố, lặng lẽ ngồi xuống. Ai ngờ, bố Triệu giơ gậy dò xét về phía trước, đầu gậy gõ một cái, chạm vào chân Triệu Thiên Lượng, cũng chạm vào chân ghế. Bố Triệu đột ngột giơ gậy lên: "Mày trốn việc! Lẻn về nhà ăn trộm sổ tiết kiệm! Vậy mà còn dám ngồi trước mặt tao!"

Thấy cái ghế làm lộ vị trí của mình, Triệu Thiên Lượng nhanh chóng đứng dậy, đồng thời dời ghế đi. Gậy của bố Triệu quét ngang qua, nhưng lại hụt. Bố Triệu nghiến răng nói đầy căm hận: "Thằng nhãi con, dám bắt nạt bố mày mù lòa!"

"Bố, bố nghe con giải thích!"

"Mày còn gì để giải thích nữa!" Gậy của bố Triệu lại giơ lên theo hướng giọng nói của Triệu Thiên Lượng, chưa kịp bổ xuống, cổ tay đã bị một bàn tay trẻ trung, mạnh mẽ chộp lấy. Bố Triệu muốn hất tay con trai ra nhưng không thành, hai bố con cứ thế giằng co với nhau.

"Bố, con không muốn đối xử với bố như vậy, nhưng bố..."

"Câm miệng! Mày đã động tay động chân với tao rồi đấy!"

Vừa lúc đó, mẹ Triệu về đến nhà, bị cảnh tượng của hai bố con làm cho giật mình: "Ông Triệu! Hai người đang làm cái gì vậy?!"

Triệu Thiên Lượng nhân cơ hội đẩy một cái, không ngờ lại đẩy bố lùi lại hai bước, ngã ngồi xuống ghế sofa.

"Bố, con xin lỗi..."

Mẹ Triệu vội vàng tiến lên đỡ bố Triệu, nhưng bị bố Triệu đẩy ra, ông gầm lên: "Bà tại sao lại có thể giúp nó lừa tôi!"

"Mẹ con đã nói câu nào giúp con đâu ạ?" Triệu Thiên Lượng vừa lên tiếng đòi công bằng cho mẹ, gậy của bố Triệu lại đập xuống. Triệu Thiên Lượng né người tránh được, bình giữ nhiệt phía sau lại bị đập vỡ.

"Mẹ, con không thể ở nhà thêm đêm nào nữa! Chuyện của anh con, mẹ tự liệu đi!" Nói xong, Triệu Thiên Lượng như chạy trốn lao ra khỏi cửa.

Xuống tàu, Triệu Thiên Lượng ở lại ga Bạch Hoa Lâm một đêm chỗ Dương Bỉnh Khuê, đến chiều tối ngày hôm sau thì về đến liên đội. Liên đội vắng lặng như tờ, không thấy bóng người. Cậu nghi hoặc đi về phía ký túc xá. Ngoài cửa ký túc xá, con trai Trương liên trưởng và con trai Doãn bài trưởng hợp sức khiêng một thùng nước đi tới. Hai đứa trẻ nhìn thấy cậu, như nhìn người lạ vậy.

Triệu Thiên Lượng cười nói: "Không nhận ra anh à?"

Con trai liên trưởng gật đầu: "Nhận ra ạ."

Con trai Doãn bài trưởng cũng nói lớn: "Triệu Thiên Lượng."

Triệu Thiên Lượng nhớ lại mình đã đi bao nhiêu ngày rồi, không biết lúa mì dưới ruộng thế nào, liền hỏi: "Trời tạnh rồi, lúa mì cắt được rồi chứ?"

Con trai liên trưởng nói: "Lúa mì hỏng hết cả rồi. Giờ không cắt lúa mì, cắt đậu."

Triệu Thiên Lượng còn muốn hỏi gì đó, nhưng lại nhìn thấy "Tiểu Địa Bao" từ khung cửa sổ mở toang. Chỉ mặc độc chiếc quần đùi, "Tiểu Địa Bao" đang đứng trên giường gạch, tay cầm xẻng gỗ, ngẩn ngơ nhìn cậu.

Triệu Thiên Lượng càng thấy khó hiểu. Cậu bước những bước dài vào ký túc xá, ký túc xá đã thay đổi dáng vẻ - chăn đệm ở giường đối diện dồn hết sang một bên giường, rất chật chội, mỗi người chỉ còn lại chỗ nằm rộng khoảng hai thước. Mặt giường kia trải một lớp lúa mì dày. "Tiểu Địa Bao" mồ hôi nhễ nhại, rõ ràng vừa nãy đang dùng xẻng gỗ đảo lúa mì. Còn "Phố Pửu Nhỏ" thì ngồi xổm ở lỗ thông hơi của giường sưởi, đang nhét củi vào trong. Lửa cháy rất mạnh, lúa mì ẩm tỏa ra hơi nước.

Triệu Thiên Lượng chỉ vào lớp lúa mì trải trên giường hỏi: "Đây... chuyện gì thế này?"

"Tiểu Địa Bao" thở dài: "Lúa mì dưới ruộng, mọc mầm ngay trên cây rồi. Biển lúa bây giờ không còn vàng óng nữa, mà xanh như lá hẹ rồi. Lúa mì gặt vội về, không sấy khô thế này thì rất nhanh cũng sẽ mọc mầm, thối rữa. Như thế thì công sức cả liên đội bỏ đi không nói, còn phải ngửa tay xin lương thực của sư đoàn khác mà ăn đấy!"

"Phố Pửu Nhỏ" bổ sung: "Tình hình toàn liên đội bây giờ là, hai ba hộ gia đình dồn vào một nhà ở, để dành giường sưởi ra sấy lúa mì."

Triệu Thiên Lượng kinh ngạc: "Sao lại thế này, sao lại thế này, em mới đi có mấy ngày mà!"

"Mấy ngày? Tính cả hôm nay, anh rời liên đội mười ba ngày rồi! Mới hôm qua trời mới tạnh..."

Triệu Thiên Lượng nhìn quanh: "Còn... còn liềm của anh đâu?"

"Em vẫn giữ hộ anh đây." "Phố Pửu Nhỏ" tìm thấy liềm từ một góc phòng, đưa cho Triệu Thiên Lượng, "Rất nhiều người đều cho rằng anh tự thiết kế một cái cớ, trốn về Bắc Kinh, sẽ không bao giờ quay lại nữa!"

Triệu Thiên Lượng cúi đầu nhìn chiếc liềm quen thuộc đó, trên cán quấn mảnh vải trắng có tên cậu tự viết, trên mảnh vải còn có vết máu đã chuyển sang màu nâu của chính cậu. Cậu ngẩn người một chút, quay người định chạy ra ngoài.

"Tiểu đội trưởng!" "Tiểu Địa Bao" gọi cậu lại, đưa cho cậu đôi găng tay cải tiến từ đôi tất đen, nói: "Cắt đậu còn khổ hơn cắt lúa mì, vì thân cây đậu thấp hơn thân lúa mì, lại còn đâm vào tay, không đeo găng tay là không được đâu."

"Tiểu đội trưởng, hai em cũng chỉ lúc này mới dám lén người khác gọi anh một tiếng tiểu đội trưởng thôi. Bây giờ Tề Dũng đã là tiểu đội trưởng một rồi." "Phố Pửu Nhỏ" nói rất bất lực.

"Tiểu Địa Bao" lại nói: "Tiểu đội trưởng, anh đã về rồi thì phải đối mặt với thực tế thôi. Tiểu đội trưởng của chúng ta đã bị xử phạt vì anh, bị cách chức rồi. Chỉ đạo viên và liên trưởng đã cố hết sức bảo vệ anh ấy mấy lần, còn bị đoàn phê bình cho một trận tơi bời. Trong thời gian thu hoạch lúa mì, tự ý rời khỏi liên đội mà không được phép, toàn đoàn chỉ có mình anh thôi. Đoàn cho rằng tiểu đội trưởng của chúng ta có trách nhiệm không thể thoái thác, nghe nói còn định điều anh ấy khỏi liên đội chúng ta. Tiểu đội trưởng, nhân lúc bây giờ chỉ có ba chúng ta, kể hết những gì hai em biết cho anh nghe, là hy vọng anh sớm chuẩn bị tâm lý..."

Triệu Thiên Lượng không nhận "găng tay", quay người lao ra khỏi ký túc xá.

Trên đường đến liên đội, cậu lại gặp hai đứa trẻ khiêng nước kia, hỏi chúng: "Ruộng đậu ở phía nào?"

Con trai Trương liên trưởng giơ tay chỉ: "Cách ruộng lúa mì về phía đông năm sáu dặm, xa phết đấy!"

Triệu Thiên Lượng cắm đầu chạy, cậu chạy qua ruộng lúa mì, ruộng lúa mì quả nhiên một màu xanh ngắt! Cậu đứng khựng lại. Từ xa, những người cắt đậu của liên đội đang đi về, đi phía trước là nữ thanh niên trí thức và phụ nữ. Tôn Mạn Linh không nhìn thấy cậu, là Lâm Lệ chỉ chỉ, cô mới nhìn thấy. Cô muốn đứng lại nói với cậu một câu, nhưng rõ ràng không biết nói gì cho phải, do dự một lát, cúi đầu đi theo đội ngũ. Có thể thấy từ dáng đi của họ, ai nấy đều vô cùng mệt mỏi.

Các nam thanh niên trí thức đi tới. Tề Dũng đi đến trước mặt cậu, lạnh lùng nhìn cậu một cái: "Nếu tiểu đội trưởng thực sự bị điều đi, tôi không xong với cậu đâu."

Triệu Thiên Lượng chỉ đành im lặng.

Hàn chỉ đạo viên, Trương liên trưởng, Doãn bài trưởng, Phương Uyển Chi và Trương Tĩnh Nghiêm cùng các công nhân già cũng đi tới. Họ phát hiện ra cậu, đều dừng lại.

Triệu Thiên Lượng lấy hết can đảm, chủ động đi tới, lớn tiếng nói: "Báo cáo, tôi đã trở về!"

Trương liên trưởng hừ lạnh một tiếng: "Cậu về rồi thì chúng tôi phải mở tiệc chào mừng sao?! Thất liên thà cần một Trương Tĩnh Nghiêm, chứ không cần mười Triệu Thiên Lượng!"

"Ông Trương!" Hàn chỉ đạo viên ngăn lời liên trưởng, quay sang nói với Triệu Thiên Lượng: "Cậu về rồi, Thất liên tất nhiên vẫn chào đón. Từ mai, trước hết hãy theo đi cắt đậu đi."

Trương Tĩnh Nghiêm nói: "Chỉ đạo viên, liên trưởng, hai người đi trước đi, tôi nói với Thiên Lượng mấy câu."

Sau khi mọi người đi rồi, Triệu Thiên Lượng lặng lẽ nhìn Trương Tĩnh Nghiêm, ân hận nói: "Tiểu đội trưởng, xin lỗi anh."

Trương Tĩnh Nghiêm cố tỏ ra nghiêm túc hỏi: "Có mang về được món gì ngon không?"

"Sự việc quả nhiên giống như anh dự đoán, tôi thực sự hối hận vì đã không nghe lời anh." Triệu Thiên Lượng cúi đầu, trong lòng rất khó chịu.

Trương Tĩnh Nghiêm cười, khoác vai cậu, vừa đi vừa hỏi: "Anh trai cậu vẫn khỏe chứ?"

"Anh ấy là người lạc quan ạ."

"Còn người chị Hiểu Lan kia của cậu?"

"Chị ấy là người duy lý ạ."

"Cậu coi như chẳng trả lời được câu nào của tôi cả. Hỏi thêm một câu nữa, phải trả lời thẳng thắn đấy - Nơi họ cắm đội đó thế nào?"

"Nghèo ạ. Thiếu nước trầm trọng. Thanh niên trí thức cũng như nông dân, hưởng công điểm. Cả năm trời cũng chẳng kiếm được bao nhiêu công điểm."

Trương Tĩnh Nghiêm đứng lại, lẩm bẩm: "So với thanh niên trí thức cắm đội, thanh niên trí thức binh đoàn chúng ta thật may mắn! Lương tháng ba mươi hai đồng, nhất là đoàn chúng ta, cộng thêm hơn chín đồng phụ cấp vùng lạnh, gần bốn mươi hai đồng rồi. Bốn mươi hai đồng này, so với những thanh niên trí thức đi về những vùng nghèo khó cắm đội ở nông thôn, có thể nói, một số ở trên trời, một số ở dưới đất đấy!" Nói rồi, chậm rãi quay mặt về phía Triệu Thiên Lượng, trầm tư nhìn cậu.

Triệu Thiên Lượng nói từ tận đáy lòng: "Tiểu đội trưởng, nếu anh muốn mắng tôi, thì cứ mắng đi! Dù anh mắng thế nào, tôi cũng chịu đựng được. Cũng không có lý do gì mà không chịu đựng được."

Trương Tĩnh Nghiêm lại vẫn cứ tự nói tiếp: "Phải để thanh niên trí thức binh đoàn chúng ta biết! Đúng. Nhất định phải để mọi người biết! Biết rằng chúng ta may mắn đến thế nào!"

"Tiểu đội trưởng, anh chủ động đến Bắc Đại Hoang à?"

Trương Tĩnh Nghiêm gật đầu: "Tất nhiên. Tôi đến vì lý tưởng. Cậu nói anh trai cậu là một người lạc quan, chị Hiểu Lan kia của cậu là một người duy lý, vậy tôi chính là người duy tâm (lý tưởng chủ nghĩa)!"

"Tin rằng bản thân đủ sức cải thiên hoán địa?"

"Không, tôi chưa bao giờ nghĩ như vậy. Hồi lớp mười một, tôi trở thành một trong những học sinh đảng viên đầu tiên của trường. Hồi lớp mười hai, tôi được thẩm định là du học sinh công phí sắp được cử sang Pháp. Khi đó lý tưởng của tôi là dùng khoa học kỹ thuật để làm đất nước hùng cường, vì nước tranh quang. Khi đó lý tưởng của tôi rất lớn..."

"Còn bây giờ?"

"Bây giờ lý tưởng của tôi rất nhỏ, rất cụ thể, rất thực tế. Mẹ tôi là nội trợ, mù chữ. Bố tôi là công nhân bốc vác trên đường sắt, người kiếm tiền bằng sức lực, lúc xóa mù chữ mới biết được vài chữ. Nhà tôi đông con, tôi là cả. Bố mẹ có thể nuôi tôi ăn học đến lớp mười hai, quả thực cũng không dễ dàng gì! Đã không thực hiện được lý tưởng lớn, vậy thì hãy để tôi thực hiện lý tưởng nhỏ đi. Để trên mặt bố mẹ bớt đi những đám mây u sầu, thêm nhiều nụ cười hơn, để các em có quần áo mới hoặc giày mới mặc dịp tết lễ, đó chính là lý tưởng nhỏ của tôi bây giờ. Đảng viên cộng sản trước hết cũng là con cái, thương xót bố mẹ cũng là yêu mến người lao động."

Triệu Thiên Lượng hạ giọng: "Tiểu đội trưởng, anh nói thế này, có người nghe thấy sẽ phê bình anh đấy."

"Tôi biết nên nói với người nào, không nên nói với người nào."

Từ phía liên đội mơ hồ truyền đến tiếng còi. Trương Tĩnh Nghiêm vỗ vỗ vai Triệu Thiên Lượng: "Hai chúng ta đừng đứng đây nói mãi không dứt nữa, tôi đói rồi."

Thế là họ đi về phía liên đội. Dáng vẻ của họ, trên mảnh đất bao la, trông thật nhỏ bé. Cuộc đối thoại của họ, lại tiếp tục trên mảnh đất bao la, rõ ràng như trong một phòng thu âm khổng lồ vậy:

"Tiểu đội trưởng, tại sao anh lại không hề oán giận tôi?"

"Sao lại không oán giận cậu? Từ sáng ngày phát hiện cậu rời liên đội, trong lòng tôi đã bắt đầu oán giận cậu rồi. Tôi quá rõ mình sẽ phải chịu hậu quả gì vì cậu. Thế nhưng vài câu nói của chị Phương Uyển Chi đã thay đổi suy nghĩ của tôi."

"Chị ấy nói thế nào?"

"Chị ấy nói, tương lai, thanh niên trí thức các cậu chắc chắn sẽ trở thành một hiện tượng lịch sử của Trung Quốc. Đoạn lịch sử này chủ yếu sẽ dựa vào chính các cậu để viết. Viết xuống nhiều hơn chút sự thấu hiểu và tình hữu ái, lịch sử như vậy mới càng đáng để nhớ lại, và cũng có ý nghĩa hơn. Lịch sử có quá nhiều oán giận là lịch sử đáng ghét. Không chỉ người từng trải qua thấy ghét, ngay cả người chưa từng trải qua cũng sẽ thấy ghét."

Trong nhà ăn liên đội người đã không còn nhiều, người bán cơm là Ngụy Minh.

"Hai cái màn thầu, một phần rau."

Ngụy Minh mặt lạnh lùng đưa cho cậu hai cái màn thầu.

Triệu Thiên Lượng: "Rau."

Ngụy Minh: "Hết rồi. Bán hết rồi."

"Chẳng phải cái đó sao?" Triệu Thiên Lượng chỉ vào trong quầy bán cơm, trong chiếc chậu lớn trên bàn, rõ ràng vẫn còn nửa chậu rau.

"Tôi nói hết là hết!" Ngụy Minh thậm chí chẳng thèm nhìn cậu, "Bộp" một tiếng đóng cửa sổ nhỏ lại.

Triệu Thiên Lượng lặng lẽ quay người, những chữ cắt bằng giấy trắng dán trên mảnh vải đen trên bức tường đối diện khiến cậu chết lặng - "Thương tiếc liệt sĩ Trương Cảm Phong".

Màn thầu và hộp cơm rơi từ trong tay cậu xuống đất.

Triệu Thiên Lượng chạy như điên ra bờ sông, thở hổn hển, lồng ngực phập phồng, trên mặt đã đẫm nước mắt. Cậu lấy thư từ trong túi áo lót ra, do dự một lát, vẫn mở nó ra đọc:

Cảm Phong, người bạn học thân yêu nhất, người bạn tin tưởng nhất, người trao đổi tư tưởng đáng kính nhất của tớ:

Nếu nói, lúc cậu rời Bắc Kinh, Bắc Kinh chỉ có dấu hiệu "sơn vũ dục lai phong mãn lâu" (mây gió sắp kéo đến báo hiệu bão táp), thì bây giờ tớ không thể không nói cho cậu biết cảm giác chân thực của tớ - Nó làm tớ nhớ đến cuốn tiểu thuyết "Phòng bệnh số 6" của Chekhov, nhớ đến câu nói đầy u sầu mà bất lực của ông ấy: "Nước Nga bị bệnh rồi!" Tớ cho rằng bây giờ khắp nơi đều có thể nhìn thấy rất nhiều, rất nhiều những bệnh nhân Trung Quốc đủ hình đủ dạng... Vì thế tâm trạng của tớ cũng u sầu và bất lực như Chekhov năm nào. Tớ còn nhớ đến những câu thơ của Văn Nhất Đa - "Hai tay tớ đấm vào ngực đỏ rực của đất mẹ, trong mắt trào ra huyết lệ: Đây không phải là Trung Hoa của tớ, không phải không phải!" Thế nhưng, đã đến một ngôi làng nghèo khổ ở Thiểm Bắc như tớ, lại chỉ có cách giả vờ là người đầu óc đơn giản, cố gắng dùng trí tuệ kiểu Nasreddin để bảo vệ một số người mà tớ có thể hoặc có khả năng bảo vệ. Bạn ơi, lòng tớ buồn bã, lòng tớ buồn bã! Điều duy nhất khiến tớ cảm thấy an ủi là, dù sao cũng đã thực sự hòa làm một với nhân dân rồi!

---❊ ❖ ❊---

Triệu Thiên Lượng nghe thấy tiếng bước chân, vội vàng nhét thư vào túi, ngoảnh đầu nhìn lại, là Châu Bình đang bưng chậu.

Châu Bình nói: "Cậu có thể về, tôi mừng cho cậu."

Triệu Thiên Lượng không nói gì, đứng dậy bỏ đi.

Buổi tối, Triệu Thiên Lượng về ký túc xá, thấy các thanh niên trí thức như cá mòi trong hộp, chen chúc trên một chiếc giường sưởi, hoàn toàn không có chỗ cho cậu ngủ. Đúng lúc cậu đang ngẩn người, một bàn tay vỗ lên vai cậu, cậu ngoảnh đầu nhìn, là Trương Tĩnh Nghiêm.

"Tôi biết một chỗ có thể nằm lăn lộn ngủ được, hai chúng ta cùng ngủ ở đó đi."

Trên mặt đất chuồng ngựa trải đầy cỏ lúa mì, Trương Tĩnh Nghiêm và Triệu Thiên Lượng nằm ngửa trên cỏ.

Trương Tĩnh Nghiêm ngước nhìn mái che rơm rạ của chuồng ngựa, trầm tư nói: "Biết tại sao tôi bị cậu liên lụy mà vẫn rất thân thiện với cậu không?"

"Anh nói rồi, vì vài câu nói của Phương bài trưởng."

"Đó là một phần nguyên nhân. Nguyên nhân khác là, tình cảm của cả nhà cậu đối với người chị Hiểu Lan kia của cậu, cho thấy cả nhà cậu đều là người chính trực. Chính trực, phẩm chất nhân tính này, ở Trung Quốc ngày nay, quá mức quý giá. Liên trưởng, chỉ đạo viên bọn họ, cũng nhìn nhận vấn đề như vậy. Cho nên, cậu phải nhớ kỹ, cậu không có quyền làm ra những việc khiến một gia đình chính trực phải tủi hổ."

Những lời của Trương Tĩnh Nghiêm khiến Triệu Thiên Lượng cảm thấy càng thêm ân hận: "Tiểu đội trưởng, cảm ơn anh đã nói những lời này với tôi, thật đấy. Anh cũng giống như anh trai tôi vậy, có những lời nói ra, cứ như viết trong sách ấy. Có thể thường xuyên nghe thấy ai đó nói với mình những lời như vậy, lòng thấy ấm áp."

Trương Tĩnh Nghiêm cười, khẽ ngâm lên:

Tôi như một đám mây tàn mùa thu,

Vô chủ phiêu dạt giữa tầng không.

A, mặt trời rạng rỡ của em,

Em vẫn chưa làm bay hơi nước trong tôi.

Nếu đây là mong muốn của em,

Nếu đây là trò chơi của em,

Nếu em muốn kết thúc trò chơi này vào đêm tối,

Thì tôi trong bóng đêm, hay trong ánh sáng tinh khôi của buổi sớm,

Cam nguyện tự mình tan chảy, tiêu biến.

---❊ ❖ ❊---

Triệu Thiên Lượng chồm người dậy: "Thơ của Tagore!"

Trương Tĩnh Nghiêm quay đầu nhìn cậu: "Cậu cũng thích thơ của Tagore à?"

"Tôi sẽ tặng anh một tập thơ của ông ấy!"

Mọi người nghỉ ngơi dưới gốc cây dương cao vút, Hàn chỉ đạo viên đang phát biểu.

"Nhân lúc mọi người nghỉ ngơi bây giờ, công bố mấy việc. Thứ nhất, ngày mai nghỉ một ngày..."

Không hề gây ra tâm trạng vui vẻ nào. Tất cả mọi người đều cúi đầu, nghịch liềm. Mọi người đã vì mệt mỏi mà lười ngẩng đầu, lười nói chuyện với nhau, cũng lười đáp lại.

"Thứ hai, công bố quyết định xử phạt của đoàn, tất nhiên cũng là của liên đội - Xét thấy hành vi của Triệu Thiên Lượng, với tư cách là tiểu đội trưởng thanh niên trí thức, Trương Tĩnh Nghiêm đã không báo cáo kịp thời, do đó có trách nhiệm không thể thoái thác, đoàn kiến nghị liên đội, miễn chức vụ tiểu đội trưởng của cậu ấy, và đưa ra hình thức kỷ luật cảnh cáo trong Đảng..."

Mọi người cũng không có phản ứng gì, dường như đều đã tê liệt.

"Sau này, sẽ do Doãn bài trưởng của tiểu đội cơ vụ, đảm nhiệm chức vụ tiểu đội trưởng nam thanh niên trí thức. Đối với bản thân Triệu Thiên Lượng, đưa ra hình thức kỷ luật ghi đại quá, trong vòng hai năm, không được tham gia bình xét các cá nhân tiên tiến như chiến sĩ năm tốt. Triệu Thiên Lượng, cậu có ý kiến gì không?"

Không ai ngẩng đầu, không ai lên tiếng.

Tề Dũng đột nhiên đứng dậy, nhìn quanh, đi những bước dài về phía một người, nắm cổ áo người đó kéo lên: "Tại sao mày vẫn im lặng?!"

Tề Dũng kéo nhầm người rồi, người bị kéo không phải Triệu Thiên Lượng, mà là "Phố Pửu Nhỏ". Cậu ta lờ đờ giơ một tay lên, chỉ về phía ruộng đậu - Chỉ đạo viên và Tề Dũng quay đầu nhìn về phía ruộng.

Trên ruộng đậu, bóng dáng Triệu Thiên Lượng đang thu hoạch. Nhưng nói là đang thu hoạch thì thà nói là cậu ấy đang thực hiện màn trình diễn kiểu thu hoạch với tốc độ quay chậm...