Sáng sớm, bí thư đến sân phơi thóc, thấy Triệu Thự Quang đã ở đó, đang vận hành chiếc máy bện dây cỏ, bên cạnh đặt ba bó dây cỏ lớn đã bện xong. Triệu Thự Quang trông thấy bí thư liền ngắt cầu dao, sân phơi thóc lập tức yên tĩnh hẳn.

Bí thư nhìn ba bó dây cỏ lớn, vừa quan tâm vừa trách móc: "Cậu cứ tiếp tục thế này thì không xong, tôi đang trông chờ cậu nối nghiệp tôi đây. Nếu cậu làm kiệt quệ sức khỏe, thì tôi biết trông chờ vào ai? Công xã đã chỉ thị cho tôi rồi, nếu không đào tạo được người kế nhiệm, thì bí thư thôn Pha Đáy như tôi, dù muốn từ chức cũng không xong."

Triệu Thự Quang không giấu vẻ hổ thẹn: "Bí thư, ông thực sự cho rằng tôi đáng để ông đào tạo đến thế sao?"

Bí thư ngồi xuống trên mấy tấm mành cỏ, vỗ vỗ chỗ bên cạnh, Triệu Thự Quang đi tới rồi cũng ngồi xuống.

Bí thư nói: "Công xã đã hạ chỉ thị cho mỗi thôn, phải mau chóng phát triển một đợt đảng viên thanh niên trí thức. Đây là nhiệm vụ chính trị mà cấp huyện, cấp tỉnh giao xuống từng cấp một. Về mặt này, thôn Pha Đáy chúng ta lại lạc hậu rồi, lần nào đến công xã họp, tôi đều bị phê bình."

Bí thư thở dài, nét mặt buồn rầu, ông châm tẩu thuốc.

Triệu Thự Quang nói: "Hôm qua, vì tôi mà làm mọi người vất vả chạy đến bệnh viện huyện, lại còn làm ông khó xử ở đó, trong lòng tôi thật không dễ chịu chút nào."

"Đừng nói vậy, cho dù không phải là cậu, mà là bất cứ người lớn hay trẻ nhỏ nào ở thôn Pha Đáy, chẳng phải đều phải làm thế sao? Nhưng chuyện hôm qua cậu không chịu nằm viện là tôi không vui rồi. Họ đều nói miễn phí rồi, tại sao cậu lại không nằm? Thế chẳng phải là ngốc sao? Để Lý Quân Đình người ta nghĩ thế nào? Người ta chẳng phải thành ra tự chuốc lấy sự khó xử sao?"

Triệu Thự Quang cúi đầu một lát, rồi ngẩng đầu nhìn ra xa, không nói gì.

Bí thư nói tiếp: "Tranh thủ lúc này không có người ngoài, tôi nói thẳng với cậu luôn. Sau khi cậu nối nghiệp tôi, dù thế nào cũng phải làm thật tốt cho thôn Pha Đáy chừng ba năm năm năm, còn phải phát triển thêm vài đảng viên nữa. Chi bộ thôn Pha Đáy không thể mãi là một chi bộ hữu danh vô thực được. Đến lúc đó, nếu có cơ hội về thành phố, tôi sẽ đích thân tranh thủ cho cậu."

Triệu Thự Quang chuyển chủ đề: "Bí thư, chúng ta tạm thời chưa nói đến chuyện đó, hãy nói đến việc trước mắt đã. Lát nữa mọi người đến đông đủ, ông phải nói vài lời. Việc này phải làm đến tận cuối năm, tôi sợ thời gian dài quá, mọi người nản chí, đến lúc đó chất lượng không có, số lượng cũng không, chẳng phải chúng ta phụ lòng tốt của người khác sao?"

Bí thư hỏi: "Cậu chịu áp lực vì việc này à?"

Triệu Thự Quang thành thật gật đầu: "Có ạ."

Bí thư hỏi: "Chiếc máy kéo tồi tàn đó, cậu chắc chắn sửa được chứ?"

Triệu Thự Quang đáp: "Thực ra, chỉ nắm chắc được năm sáu phần thôi."

Bí thư trách móc: "Thế mà lúc đó cậu cứ nài nỉ bắt tôi mua!"

"Chính ông về sau cũng động lòng còn gì."

"Dù sao cũng là bị cậu làm ảnh hưởng!"

"Trên thế giới có hai loại cơ hội, một loại là cơ hội tuyệt vời, nắm chắc trong tay là thành công. Loại cơ hội này không nhiều, phần lớn thời gian, chỉ có cơ hội nắm chắc năm sáu phần cũng xứng đáng để nắm bắt. Bởi vì dù sao, khả năng thành công vẫn nhiều hơn khả năng thất bại một phần."

Bí thư gật gù: "Lời này cũng có lý, lát nữa cậu hãy nói vài lời với mọi người đi."

"Ông nói vẫn hơn, dạo này tôi nhiều chuyện phiền lòng, tâm trạng không tốt."

Lúc này, các thanh niên trí thức và dân làng lần lượt đến, bí thư bảo cậu: "Tôi nói thì tôi nói. Cậu thì nghe cho kỹ, học tập một chút đi."

Đối diện với các thanh niên trí thức và dân làng đang ngồi rải rác từng nhóm ba nhóm năm, bí thư ho khan hai tiếng, một tay để sau lưng, một tay ra hiệu: "Mọi người xích lại gần nhau một chút. Trước khi làm việc, tôi xin nói vài lời. Chủ tịch Mao dạy chúng ta, về mặt dân sinh này, xưa nay, đông tây, có hai loại cơ hội..."

Ông dừng lời, ánh mắt nhìn về phía Triệu Thự Quang, rõ ràng đang thầm hỏi - Là Chủ tịch Mao nói phải không?

Triệu Thự Quang quay mặt đi.

Bí thư đành phải nói tiếp cho xong: "Một loại cơ hội, ví như bánh từ trên trời rơi xuống, chộp lấy một cái là coi như nhặt được của hời. Loại chuyện tốt này, xưa nay không có nhiều. Còn một loại cơ hội khác, chỉ nắm chắc khoảng năm sáu phần thành công, ví như chuyện Thảo thuyền mượn tiễn, rất đáng để đánh cược một phen. Không đánh cược một phen như thế thì làm sao kiếm được nhiều tên như vậy! Tại sao Gia Cát Lượng người ta dám đánh cược một phen như thế? Chẳng phải vì khả năng thành công nhiều hơn khả năng thất bại một phần sao? Nhưng nói đi cũng phải nói lại, nhỡ đâu Gia Cát Lượng không thành công thì sao? Vậy thì Chu Du chắc chắn sẽ mỉa mai ông ta. Nhưng nếu hai người đổi vai cho nhau thì sao? Chu Du nghĩ ra kế Thảo thuyền mượn tiễn mà chưa thành công, Gia Cát Lượng có mỉa mai ông ta không?..."

Ma thẩm nói với một người phụ nữ: "Bí thư luyên thuyên cái gì thế không biết!"

Người phụ nữ kia đáp: "Ai mà biết, nghe chẳng hiểu gì."

Lưu Giang hùa theo hô lớn: "Không hiểu!"

Các thanh niên trí thức và phụ nữ đều bật cười.

Bí thư lại vô cùng nghiêm túc, chỉ tay vào Lưu Giang: "Nói đúng lắm! Gia Cát Lượng chính là Gia Cát Lượng, Chu Du chính là Chu Du, trình độ giữa hai người họ, ước chừng cũng chỉ chênh lệch một phần. Nhưng chính một phần đó, lại tạo ra sự khác biệt cao thấp đấy. Tại sao tôi lại nói những điều này? Bởi vì tôi đã nghe được vài lời bàn tán, than phiền rằng tiền không kiếm được, lại rước về một chiếc máy kéo tồi tàn, nhỡ đâu không sửa được, mọi người lại tốn công vô ích hơn mười ngày trời. Tôi ở đây xin đón đầu trước, sợ nhất là nhỡ đâu, chuyện không sửa được quả thật là có khả năng xảy ra. Khả năng sửa được là bao nhiêu phần? Năm sáu phần. Coi như sáu phần, thì hơn khả năng không sửa được một phần. Vậy một phần này rốt cuộc có gì đáng để trông đợi? Trông đợi sau này chuyển việc đi, không cần nhiều người khiêng, vác, cõng đi đi về về hơn bảy mươi dặm nữa. Một người lái máy kéo, thêm một người đi theo là được. Trông đợi sau này trong thôn có người già, trẻ nhỏ bị bệnh, phụ nữ khó sinh, không cần nhiều người thay phiên nhau cõng, không thì dùng xe cút kít đẩy, vội vã chạy đến huyện thành nữa. Chúng ta lái máy kéo đưa bệnh nhân đi, chẳng phải nhanh hơn nhiều sao? Cho nên, nếu sửa được, công lao thuộc về thanh niên trí thức. Nếu không sửa được, lỗi hoàn toàn là của tôi. Dù là của tôi hết, thì tôi cũng hy vọng mọi người học tập Gia Cát Lượng, đừng học Chu Du. Chuyện trong "Tam Quốc" tôi cũng biết đôi chút, Gia Cát Lượng là người dám mạo hiểm. Người ta kế Không thành kia lớn như thế mà còn dám mạo hiểm, người thôn Pha Đáy chúng ta chẳng lẽ không dám mạo hiểm với ba mươi mấy đồng tiền sao?"

Lời của bí thư, càng nói về sau, biểu cảm, tông giọng, cử chỉ càng phát huy tốt. Lúc đó, ông trông hơi giống một nhà hùng biện. Và dù là thanh niên trí thức hay phụ nữ, nghe dần dần trở nên nghiêm túc, đến cả Triệu Thự Quang cũng đang nhìn ông bằng con mắt khác xưa.

"Các thanh niên trí thức, bà con dân làng, thôn Pha Đáy chúng ta vừa nghèo vừa nhỏ, nền tảng tập thể quá mỏng, có khi một hào tiền còn bẻ đôi ra tiêu, mà vẫn thiếu tiền. Trong kịch chẳng phải vẫn hát đó sao, một đồng tiền làm khó anh hùng hán. Thiếu lương thực là chuyện lớn, thiếu tiền là chuyện lớn hơn. Cảm ơn ông trời, năm nay còn coi là mưa thuận gió hòa, chúng ta không lo thiếu lương thực nữa. Tại sao nói thiếu tiền là chuyện lớn hơn? Bởi vì nước ở dưới đất, đào một cái giếng sâu, người thôn Pha Đáy chúng ta sẽ không bao giờ phải lo không có nước tốt để uống nữa! Nhưng cái đó chẳng phải mất hơn một nghìn đồng sao? Chúng ta không lấy đâu ra! Vậy làm sao đây? Chỉ có thể vất vả kiếm thôi! Cho nên, việc kiếm tiền trước mắt này, mọi người tuyệt đối không được chê ít, không được làm cho nản..."

Ma thẩm bỗng kêu lên: "Bí thư, đừng nói nữa!"

Bí thư hỏi: "Sao? Chán nghe à?"

"Đâu có, rất thích nghe!" Ma thẩm đứng dậy, lớn tiếng hỏi các phụ nữ: "Các chị em, bí thư hôm nay nói có hay không nào?"

Các phụ nữ đồng thanh đáp: "Hay!"

"Chúng ta làm việc này có chán không nào?"

"Không!"

Ma thẩm quay sang nhìn bí thư: "Còn cần nói tiếp không?"

Còn phía các thanh niên trí thức, bỗng nhiên đều vỗ tay vang dội.

Bí thư nói: "Vậy thì, làm việc thôi! Làm việc thôi nào!"

Buổi trưa, khi mọi người đang đi về phía thôn, Triệu Thự Quang nghe thấy phía sau có người gọi mình: "Triệu Thự Quang!" Quay đầu lại nhìn, là Lý Quân Đình đang chống hai tay vào hông.

Triệu Thự Quang lách sang một bên, nhường người khác đi trước, đợi trên đường không còn ai mới đi tới trước mặt Lý Quân Đình.

Triệu Thự Quang nói: "Chuyện ở bệnh viện hôm qua, thực sự xin lỗi."

Lý Quân Đình đáp: "Chỉ nói mỗi một câu xin lỗi là xong à?"

Triệu Thự Quang: "Tôi thừa nhận lúc đó tôi rất cảm tính. Sau này sẽ giải thích với cô, được không?"

"'Sau này' là khi nào?" Giọng Lý Quân Đình đã dịu đi nhiều.

Triệu Thự Quang tâm sự nặng nề: "Xem tình hình đã."

Lý Quân Đình bỗng mỉm cười: "Không làm khó cậu nữa, tôi cố tình trêu cậu đấy! Coi như là một cách báo đáp, đồng hành cùng tôi một đoạn đường chắc là được chứ?"

Triệu Thự Quang nghe như không, tâm trí để đâu đâu: "Đi bao xa?"

Lý Quân Đình hờn dỗi: "Còn đi được bao xa nữa? Chẳng phải đến tận cửa nhà Ma thẩm thôi sao!"

Triệu Thự Quang: "Đương nhiên được!"

Khi hai người sóng bước đi, Lý Quân Đình hỏi: "Hôm qua có phải cậu lại có ấn tượng không tốt về tôi không? Tưởng tôi suốt ngày nhiệt tình chạy theo con đường cấp trên, đi khắp nơi quan hệ? Thực ra tôi không hề như vậy. Cha mẹ tôi đều là cán bộ do trường Kháng Đại ở Diên An đào tạo, quan hệ cấp trên cấp dưới ở Thiểm Bắc rất nhiều, có người đã phải đứng sang một bên, có người đã được "kết hợp" trở lại. Trước khi tôi đến đây cắm đội, cha mẹ dặn tôi đại diện họ đi thăm hỏi từng người..."

Triệu Thự Quang: "Là chỉ những người đã được 'kết hợp' đó sao?"

Lý Quân Đình: "Bậy bạ! Cha mẹ tôi mới không phải kẻ thực dụng đâu! Tôi đại diện họ đi thăm hỏi, phần nhiều là những người đã phải đứng sang một bên kia. Tôi vừa đi thăm, cho dù là những người đã phải đứng sang một bên, hay là những người đã được 'kết hợp' kia, chẳng phải đều quay lại bày tỏ sự quan tâm đến tôi sao! Nhưng tôi chưa bao giờ cầu xin họ chuyện gì cả, tôi đến nay vẫn còn ở lại thôn Pha Đáy chính là bằng chứng. Hôm qua ở bệnh viện, là lần đầu tiên tôi mở lời cầu xin một người trong số họ vì cậu. Cậu cứ nhất quyết không chịu nằm viện, tôi về nghĩ lại cũng không giận cậu nữa. Trong hoàn cảnh lúc đó, cậu không nằm viện mới là phù hợp với tính cách của cậu. Nếu cậu tâm an lý đắc nằm lại đó, cậu lại chẳng còn là cậu nữa..."

Triệu Thự Quang dừng lại, nói: "Tôi không thể đi cùng cô nữa. Tuần này tôi phụ trách nấu ăn, tôi sợ lũ lười biếng kia thà nhịn đói cũng không chịu tự làm, đều đang đợi tôi. Tôi không thể để họ nhịn ăn trưa được, đúng không?"

Cậu vừa nói vừa lùi lại, quay người chạy mất.

Lý Quân Đình nhìn bóng lưng cậu, lại giận dữ dậm chân.

Triệu Thự Quang chạy về ký túc xá thanh niên trí thức, thấy ngoại trừ Vũ Hồng Binh, mọi người đều đã ăn cơm.

Cậu chen vào chỗ ngồi, nói với Lưu Giang: "Phiền cậu múc cho bát cháo."

Khi Lưu Giang múc cháo cho cậu, cậu hỏi: "Ai nấu thế?"

Một thanh niên trí thức đáp: "Hồng Binh."

"Cậu ấy đâu rồi?"

"Vừa buông bát là đi ngay. Lén lén lút lút, đoán chừng cũng giống cậu, đi hì hục sửa cái máy kéo tồi tàn đó rồi."

Một thanh niên trí thức khác nói: "Bí thư sáng nay chẳng nói rồi sao, thành công thì công lao thuộc về thanh niên trí thức. Mấy người bọn tôi đều không chen tay vào được, tất cả trông cậy vào hai cậu đấy, hai cậu phải cố gắng lên nhé!"

Lưu Giang đưa bát cháo cho Triệu Thự Quang, Triệu Thự Quang húp hai ngụm, thấy một quả trứng trần. Triệu Thự Quang hỏi: "Ai cũng có phần à?"

Lưu Giang: "Bọn tôi cũng mong được như thế!"

Triệu Thự Quang vớt quả trứng, đặt vào bát Lưu Giang: "Hôm qua mọi người vất vả vì tôi rồi, cậu thay mặt mọi người nhận lời cảm ơn của tôi đi."

Lưu Giang vui vẻ, bắt chước giọng Tứ Xuyên: "Được, được, kiểu cảm ơn này, thì đặc biệt được!" Cậu ta sợ người khác tranh quả trứng trần đó, nên bưng bát chạy mất.

Một thanh niên trí thức không giấu vẻ bực bội nói: "Hôm qua trên đường cậu ta đã húp mấy quả trứng sống rồi đấy!"

Triệu Thự Quang tiếc nuối: "Lời của cậu nói muộn rồi."

Một thanh niên trí thức khác bưng bát đuổi theo Lưu Giang, nài nỉ: "Cho nửa quả, cho nửa quả, một phần nhỏ cũng được, đừng có không ra dáng anh em thế chứ!"

Một thanh niên trí thức khác đau lòng thốt lên: "Haiz, thế phong nhật hạ, thế phong nhật hạ! 'Một quả trứng của Bát Lộ, đã làm các cậu thành ra thế này rồi!' Nhân phẩm của thanh niên trí thức Bắc Kinh ở đâu? Các cậu à, từng người từng người một còn muốn giải phóng toàn nhân loại đấy!"

Triệu Thự Quang: "Vẫn là làm chút việc trong khả năng để giải phóng bà con thôn Pha Đáy đi."

Mọi người đang ngồi đều sững sờ, đồng thời nhìn Triệu Thự Quang. Thời đó, câu nói này có thể bị khép vào tội "phát ngôn phản động".

Triệu Thự Quang nhận ra, như để đính chính cho lời mình: "Ý tôi là giải phóng khỏi sự nghèo đói, không phải là từ..." Cậu không biết phải nói thế nào cho đúng.

Thanh niên trí thức đau lòng kia nói: "Bọn tôi cũng đâu có nói gì, cậu đừng giải thích nữa!"

Đêm xuống, Triệu Thự Quang gặp bí thư trên đường đến nhà Hàn nãi nãi.

Triệu Thự Quang hỏi: "Bí thư, ông đi đâu thế?"

Bí thư: "Đang định đi tìm cậu, cậu đi đâu?"

Triệu Thự Quang: "Vũ Hồng Binh đang hì hục sửa chiếc máy kéo đó, tôi qua xem sao. Ông tìm tôi có việc gì à?"

Bí thư: "Cũng không có việc gì, chỉ là muốn hỏi cậu, bài phát biểu của tôi sáng nay thế nào?"

Triệu Thự Quang: "Nói rất hay ạ! Mọi người đều cho rằng ông nói rất hay, ông không nhận ra sao?"

Bí thư: "Mọi người cho rằng thế nào, thì tùy ý họ thôi. Tôi muốn biết là, cậu cho rằng thế nào?"

Triệu Thự Quang: "Tất nhiên tôi cũng cho rằng như thế rồi!"

Bí thư: "Cũng coi như là... cái đó... có chút trình độ chứ?"

Triệu Thự Quang chân thành: "Có ạ."

Bí thư quan sát Triệu Thự Quang, rõ ràng muốn nhìn ra từ biểu cảm của cậu xem cậu nói là thật hay giả.

Bí thư: "Đến cậu mà cũng cho rằng có chút trình độ, thì đó là thực sự có chút trình độ rồi. Nói chuyện với quần chúng nông thôn, mà không có chút trình độ nào, họ sẽ coi thường cậu. Trình độ cao quá, họ nghe thấy mơ hồ, lại tưởng cậu đang khoe khoang, họ không thích những người khoe khoang trước mặt họ, sau này sẽ tránh xa cậu. Cứ nói mấy đạo lý lớn, họ cũng không thích nghe. Không nêu ví dụ, sẽ không thu hút được họ."

Triệu Thự Quang: "Phụ nữ thôn chúng ta, cũng đều biết câu chuyện "Tam Quốc" sao?"

Bí thư: "Đâu chỉ "Tam Quốc"! "Thủy Hử", "Dương Gia Tướng", "Bao Công Truyện", "Nữ hiệp Thập Tam Muội" gì gì đó, họ đều biết cả. Trước "Cách mạng Văn hóa" lúc nông nhàn, sẽ có nghệ nhân hát nói, hoặc đơn thương độc mã, hoặc vợ chồng, anh em, cha con đeo trên lưng một hai nhạc cụ là đến, thường là ở nhà tôi, cơm nước đàng hoàng, kể một tiếng một hát đó là mấy ngày, lúc đi mỗi nhà góp cho nửa túi lương thực, tiễn người ta đi vui vẻ. Giờ thì, không còn cái thú vui này nữa rồi! Cậu tưởng tôi không quan tâm người nghe có biết hay không mà tùy tiện nêu ví dụ à? Thế còn gọi là có trình độ sao? Tôi đó là đang làm thật, là bản lĩnh giữ nhà, vì để cho cậu một cơ hội học tập, hiểu chưa?"

Triệu Thự Quang: "Hiểu ạ."

Bí thư: "Có thu hoạch không?"

Triệu Thự Quang gật đầu.

Bí thư: "Tổng kết lại, hôm nào đến chỗ tôi, báo cáo với tôi, nhé?"

Triệu Thự Quang gật đầu.

Bí thư: "Tôi qua chỗ ký túc xá các cậu xem họ thế nào. Từ khi tịch thu đống sách đó của các cậu, mấy đứa nhóc cứ lạnh lùng với tôi, đoán chừng chúng nó toàn đang nói chuyện phiếm lung tung. Dù sao cũng là không ngủ, tôi qua đó liên lạc tình cảm với chúng nó. Cái này gọi là phương pháp công tác quần chúng, sau này cậu cũng phải học."

"Hiểu ạ."

Bí thư: "Còn về chiếc máy kéo tồi tàn đó, dù sao tôi cũng đã mắc mưu các cậu rồi, các cậu cứ coi như ngựa chết cứu chữa đại đi, đừng có sửa không xong, lại còn làm hỏng cả thể chất của hai lao động chính các cậu!"

Bí thư: "Vậy, đường ai nấy đi nhé." Nói xong, quay người, chắp tay, thong dong đi mất.

Triệu Thự Quang: "Bí thư..."

Bí thư ngoảnh đầu lại.

"Bí thư, những lời về 'cơ hội' đó, không phải lời của Chủ tịch Mao, là... lời của chính tôi. Sau này ông tuyệt đối đừng trích dẫn coi như lời Chủ tịch Mao nữa, đề phòng ai đó bắt thóp ông."

Bí thư: "Lời này của cậu, cũng chỉ đến đây thôi, đừng bao giờ nói với người thứ hai!"

Triệu Thự Quang: "Ghi nhớ rồi ạ."

Triệu Thự Quang đến căn lều đất rách nát của Hàn nãi nãi, chỉ thấy trên bệ cửa sổ, trên bàn, dưới đất, trên giường sưởi, khắp nơi bày linh kiện máy kéo. Chúng đã được lau chùi sáng bóng hơn. Còn Vũ Hồng Binh đang nằm ngửa trên giường sưởi.

Triệu Thự Quang nhìn chậu, trong chậu tự nhiên đã là nửa chậu xăng màu rỉ sét, lại nhìn thùng nhựa đựng xăng, hỏi Vũ Hồng Binh: "Lấy xăng ở đâu ra?"

Vũ Hồng Binh không chút giấu giếm: "Ăn trộm đấy."

"Còn cái thùng?"

"Cũng là trộm."

"Tôi đang hỏi cậu đàng hoàng đấy."

"Tôi trả lời cũng không phải là lời nói đùa."

"Vậy, trộm ở đâu?"

Vũ Hồng Binh: "Vốn là đêm khuya vào huyện thành, muốn đi thăm dò. Thấy ngoài cửa một cửa hàng có mấy cái thùng nhựa, nghĩ bụng không trộm thì phí, nên trộm một cái. Lại thấy trong một sân có đỗ mấy chiếc xe, cũng chẳng biết là sân của đơn vị nào, cũng không có ai canh cửa..."

Triệu Thự Quang: "'Không trộm thì phí', lại nghĩ như thế phải không?"

"Phải." Vũ Hồng Binh đáp gọn lỏn.

"Cậu không sợ rước họa vào thân à?"

"Sợ cũng muộn rồi, làm rồi."

Triệu Thự Quang giận dữ: "Cậu đứng lên cho tôi!"

Vũ Hồng Binh nửa tình nguyện nửa không tình nguyện ngồi dậy, trừng mắt nhìn Triệu Thự Quang.

"Cậu còn trừng mắt với tôi! Cậu cũng là học sinh lớp 12 cũ, không có 'Cách mạng Văn hóa', chúng ta đều là sinh viên năm hai rồi! Còn mấy người kia? Lưu Giang lớn tuổi nhất, đó cũng chỉ là học sinh lớp 8 cũ, nhỏ hơn chúng ta ba tuổi đấy! Cậu làm gương cho họ thế này đấy à?!"

Vũ Hồng Binh quay đầu đi: "Tôi chẳng muốn làm gương cho ai cả."

"Cậu! ... Lúc chúng ta đến, ở nhà ga Bắc Kinh, cha mẹ họ dặn dò chúng ta thế nào? Chẳng lẽ không bảo chúng ta phải quan tâm họ nhiều hơn, làm gương tốt cho họ sao?!"

Vũ Hồng Binh cũng quay mặt lại, trừng mắt nhìn Triệu Thự Quang: "Lời đó của họ, tôi cho rằng chủ yếu là nói với cậu."

Triệu Thự Quang: "Cậu! ... Cậu cho rằng cậu cho rằng, rõ ràng là nói với hai chúng ta, sao cậu có thể..."

Vũ Hồng Binh cũng giận: "Cậu có thôi đi không!"

Triệu Thự Quang vung tay, cũng trừng Vũ Hồng Binh, nhất thời không biết nên nói gì nữa.

Vũ Hồng Binh: "Cậu đừng có trách cứ người khác một cách hùng hồn như thế. Người của Cục Công an huyện đến là vì ai?"

"Cái đó chỉ là vì sách, hơn nữa tôi cũng không phải trộm!"

"Cậu ngồi xuống, từ lâu đã muốn tâm sự với cậu rồi, lúc này là thích hợp."

Triệu Thự Quang ngần ngừ một chút, dù cơn giận chưa tan, vẫn ngồi xuống bên cạnh Vũ Hồng Binh.

Vũ Hồng Binh: "Nói đi nói lại, mối quan hệ của hai ta thực sự không bình thường, đúng không? Hồi nhỏ cùng học một trường mẫu giáo, sau đó cùng học tiểu học, cùng lớp, cậu học tốt, tôi học cũng không kém, đúng không? Học kỳ nào cậu đứng đầu toàn lớp, thì học kỳ sau người đứng đầu toàn lớp chắc chắn là tôi, cái này cậu thừa nhận chứ? Thế nhưng, thầy cô luôn khen cậu, không bao giờ khen tôi. Đến tận lúc lên trung học tôi mới hiểu, hóa ra là do cha của chúng ta khác nhau. Cha cậu là anh hùng chiến đấu trong quân đội, còn cha tôi là 'phái hữu khuynh', vì viết mấy bài báo cáo tham khảo tiêu cực phản ánh tình hình Đại nhảy vọt, mà từ một phóng viên nổi tiếng trở thành 'phái hữu khuynh'. Nhưng cha mẹ tôi đã ly hôn từ năm 57 rồi, hộ khẩu của tôi là đi cùng mẹ tôi, mẹ tôi vẫn là cán bộ Hội Phụ nữ quận đấy thôi. Thế mà cũng không được, cái bóng 'phái hữu khuynh' của cha tôi vẫn bao trùm lấy tôi. Huống chi còn có bạn học trung học của chúng ta đi mách lẻo với thầy cô, nói tôi thường xuyên đến thăm cha tôi, nói tôi đồng cảm với cha tôi..."

Triệu Thự Quang: "Tôi còn không dưới một lần đi cùng cậu đến thăm cha cậu đấy, tôi có bao giờ đi mách lẻo kiểu đó không?"

"Cái đó thì tôi không rõ."

Triệu Thự Quang vặn tai Vũ Hồng Binh: "Nói lại lần nữa!"

"Á á, không có, không có!"

Triệu Thự Quang vẫn không buông tay: "Tôi còn giúp cậu cảnh cáo những bạn học đi mách lẻo, vì thế thầy cô còn gọi cha mẹ tôi lên, có chuyện đó không?"

Vũ Hồng Binh: "Có, có! Tôi đang nói thẳng là có đây thôi!"

Triệu Thự Quang lúc này mới buông tai Vũ Hồng Binh ra.

Vũ Hồng Binh xoa tai nói: "Dù cậu là như thế, nhưng đối với tôi cũng chẳng thay đổi được gì. Sau đó hai ta lại thành bạn học cấp ba, đều ở đoàn kịch học sinh. Dàn dựng "Thép đã tôi thế đấy", cố vấn đoàn kịch mời đến cho rằng, tính cách ngoại hình của tôi phù hợp đóng Pavel hơn, cậu phù hợp hóa trang đóng anh trai Pavel. Nhưng kết quả thì sao, vẫn là cậu đóng Pavel, tôi ngay cả tư cách đóng Seryozha cũng không tranh giành được, bắt tôi đóng linh mục Vasily, còn nói thích đóng thì đóng không thì thôi. Chính từ lúc đó, tôi xác định cậu là một đối thủ cạnh tranh, âm thầm ganh đua với cậu. Cậu tốt ở mặt nào, mạnh ở mặt nào tôi đều muốn tốt hơn, mạnh hơn cậu. Kết quả càng tệ hơn, cậu tốt cậu mạnh, đó gọi là phẩm học kiêm ưu, vừa hồng vừa chuyên. Tôi thì sao, gọi là tư tưởng tham vọng, trở thành điển hình tiêu cực con đường bạch chuyên của toàn trường. Cậu cho rằng không có 'Cách mạng Văn hóa', tôi có thể vượt qua cửa ải thẩm tra chính trị, bước vào cổng đại học giống cậu không?"

Triệu Thự Quang ngoảnh đầu nhìn Vũ Hồng Binh, thấy Vũ Hồng Binh cũng đang nhìn cậu, mặc dù giọng điệu Vũ Hồng Binh bình thản, nhưng trên mặt đã đẫm lệ.

Vũ Hồng Binh: "Nói đi!"

Triệu Thự Quang ôm chầm lấy cậu ấy: "Hồng Binh, cậu bắt tôi nói gì? Cậu bắt tôi nói thế nào? Nếu cậu cứ ép tôi nói, thì tôi chỉ có thể nói, từ nhỏ đến lớn, tôi luôn coi cậu là bạn học tốt, bạn tốt! Cậu nên nhớ, kỳ thi cuối kỳ lớp 8, đề bài tập làm văn là "Bạn học của tôi", cậu viết về tôi, còn tôi cũng viết về cậu đấy! Cậu thế mà đến tận bây giờ vẫn canh cánh chuyện ai đóng Pavel! Lúc đó vì cậu, chẳng phải tôi suýt nữa thì bỏ diễn sao? Phùng Hiểu Lan đến Thiểm Bắc cắm đội, đối với cô ấy đó là chuyện không có lựa chọn. Vì cô ấy, tôi mới quyết định đến Thiểm Bắc. Đối với gia đình tôi, đây là đạo nghĩa mà bắt buộc phải có người gánh vác. Người đầu tiên tôi từ biệt, chính là cậu! Đêm hôm đó, tôi đi đến nửa đường nhà cậu thì mưa lớn, lúc gõ cửa nhà cậu, tôi ướt như chuột lột! Thế mà cậu, chỉ nói với tôi một câu từ trong cửa, 'không ngờ cậu còn đến báo cho tôi'. Cậu thậm chí không cho tôi vào cửa, lúc đó tôi rời cửa nhà cậu với những giọt nước mắt!"

Vũ Hồng Binh đẩy Triệu Thự Quang ra, ngẩng mặt nói: "Lúc đó cha tôi vừa bị đấu tố xong, đang khóc trước mặt tôi, tôi làm sao cho cậu vào nhà tôi? Lúc cậu từ biệt cha mẹ, em trai trên tàu hỏa, chẳng phải tôi đã xuất hiện trước mặt cậu sao? Tất nhiên tôi hiểu tôi cũng bắt buộc phải đi con đường cắm đội định cư này, nhưng cả nước nhiều nông thôn như vậy, tôi có nhất thiết phải đến thôn Pha Đáy ở Thiểm Bắc này không?"

Triệu Thự Quang đứng dậy, cũng đầy oán trách: "Tôi biết cậu vì đi cùng tôi mà đến, điều này tôi rất cảm động, rất cảm kích! Tôi cứ ngỡ, có cậu ở đây, tôi đã có một người có thể thường xuyên trao đổi tư tưởng! Nhưng tôi nghĩ sai rồi, sai lầm lớn rồi! Cậu ba ngày là bạn tôi, năm ngày lại như kẻ thù, tôi thật sự không hiểu rốt cuộc cậu bị làm sao nữa!"

Vũ Hồng Binh mỉa mai: "Trao đổi tư tưởng? Một giúp một một đôi hồng? Cậu tất nhiên nghĩ sai rồi!"

Triệu Thự Quang: "Thế sao cậu lại cùng tôi đến nơi này? Ở cái nông thôn vừa nghèo vừa nhỏ này, tiếp tục coi tôi là đối thủ cạnh tranh? Cậu muốn tranh giành gì với tôi? Giữa chúng ta có gì đáng để tranh giành?"

Vũ Hồng Binh: "Đôi khi, chính tôi cũng không hiểu nổi mình. Nhưng bây giờ tôi hiểu chính mình, ít nhất hiểu mình muốn gì." Nói đoạn cũng đứng dậy.

Triệu Thự Quang: "Rốt cuộc cậu muốn gì?"

"Cho tôi một cơ hội."

Triệu Thự Quang bối rối nhìn Vũ Hồng Binh. Vũ Hồng Binh nắm lấy cổ tay cậu, dẫn cậu ra ngoài lều, chỉ vào chiếc máy kéo cầm tay nói: "Để tôi sửa nó."

Triệu Thự Quang: "Chẳng phải cậu cho rằng căn bản không sửa được sao?"

"Bây giờ lại cho rằng có thể sửa được rồi."

"Vậy chúng ta nên cùng nhau sửa!"

Vũ Hồng Binh lắc đầu: "Không, để tôi sửa!"

"Được, tôi giúp cậu."

"Trước khi tôi chưa yêu cầu cậu giúp, cậu không được chủ động giúp tôi!"

"Chỉ mình cậu sửa thôi sao?"

Vũ Hồng Binh: "Cậu không giúp tôi, tất nhiên cũng chẳng ai giúp được tôi. Tôi, con trai của một 'phái hữu khuynh', khi cắm đội tại một nông thôn vừa nghèo vừa nhỏ ở Thiểm Bắc, đơn độc một mình, làm nơi đó có được chiếc máy kéo đầu tiên, dù chỉ là một chiếc máy kéo cầm tay cũ kỹ. Đối với bà con ở đó, đây là một chuyện tốt không thể tranh cãi, qua đó đóng góp vai trò không thể xem thường trong việc thay đổi diện mạo nghèo nàn lạc hậu nơi đây... Không, thể, tranh, cãi, không, thể, xem, thường! Tôi khao khát cơ hội này biết bao!"

Triệu Thự Quang nhìn cậu ấy hồi lâu, khẽ nói: "Hiểu rồi."

Vũ Hồng Binh lại nói: "Tôi cần nhiều thời gian hơn để sửa nó. Nếu tôi vì thế mà không đi làm, cậu, đội trưởng thanh niên trí thức không được can thiệp. Nếu người khác có dị nghị, cậu phải đỡ giúp tôi."

"Được."

"Đôi khi tôi có lẽ còn ở lại đây."

"Không được! Tuyệt đối không được!"

Vũ Hồng Binh thâm ý nói: "Sợ tôi ở đây phạm sai lầm về tác phong?"

Triệu Thự Quang không nghe ra ý cậu ấy, chỉ nói: "Sợ cậu hút thuốc, gây ra hỏa hoạn!"

"Ở đây còn gì đáng giá để cháy mà lo?"

"Chính cậu đấy!"

Vũ Hồng Binh lộn hai túi áo ra: "Xem này, tôi rất tự giác, đến đây căn bản không mang theo thuốc lá và diêm."

"Đừng hòng, tôi không tin sự tự giác của cậu! Nếu đêm nào cậu không về, mọi đảm bảo lúc nãy của tôi đều hủy bỏ!"

Vũ Hồng Binh nhượng bộ: "Vậy, tôi rút lại yêu cầu cuối cùng."

Triệu Thự Quang: "Tôi vẫn sẽ để Lưu Giang thường xuyên hỗ trợ cậu."

"Giám sát tôi? Để cậu nắm bắt tình hình?"

"Sau này cậu bớt nói mấy lời này với tôi đi! Tôi còn phải viết một bức thư cho trạm trưởng trạm vật tư nông nghiệp — còn cậu, phải ghi những thứ cần thiết vào giấy, cùng Lưu Giang đến chỗ ông ấy lần nữa, tìm tòi kỹ trong đống phế liệu ở đó, cái gì dùng được thì lấy về hết. Nếu cần tốn tiền, đừng lấy danh nghĩa thôn, hãy lấy danh nghĩa cá nhân tôi mà viết giấy nợ. Lấy danh nghĩa thôn viết giấy nợ khó mà quỵt được. Dù sao tôi cũng từng cứu một mạng em trai ông ấy, mối quan hệ đặc biệt này lúc quỵt nợ sẽ phát huy chút tác dụng đặc biệt."

"Chỉ thị đã ban bố xong?"

Triệu Thự Quang nghiêm túc: "Nghe hiểu chưa?"

Vũ Hồng Binh mỉm cười đồng ý, từ trong túi móc ra một gói giấy nhỏ, đưa cho Triệu Thự Quang.

Triệu Thự Quang hỏi: "Cái gì?"

"Tự xem đi."

Triệu Thự Quang nhận gói giấy, mở ra, thấy bên trong gói là hai chiếc cúc nhỏ.

Triệu Thự Quang vô thức nắm chặt tờ giấy trong tay.

Vũ Hồng Binh: "Tôi nhặt được trên giường sưởi trong nhà. Nếu để người khác nhặt được, sẽ có lời ra tiếng vào đấy."

Triệu Thự Quang hiểu ý, vỗ một bàn tay lên vai Vũ Hồng Binh.

Vũ Hồng Binh: "Tôi cũng yêu Phùng Hiểu Lan."

Tay Triệu Thự Quang như chạm phải sắt nung đỏ, phản ứng nhanh chóng rút về: "Nếu cậu ngay cả chuyện này cũng muốn tranh với tôi, vậy tôi chắc chắn sẽ tranh với cậu đến cùng! Trừ khi..."

"Nói tiếp đi."

"Trừ khi một ngày nào đó Phùng Hiểu Lan trực tiếp nói với tôi, cô ấy không còn yêu tôi nữa, yêu cậu rồi."

Vũ Hồng Binh cười: "Tôi có tự biết mình, tôi chỉ là nói cho cậu biết một sự thật bí ẩn giữa ba người chúng ta thôi, như một..."

"Điều kiện đàm phán?"

"Cách thức cảm kích. Tôi yêu cô ấy, liên quan gì đến cô ấy? Tôi yêu cô ấy, liên quan gì đến cậu? Khi tình yêu của tôi không bày tỏ bất cứ điều gì, thì yêu là một sự tự do của tôi."

Vũ Hồng Binh và Lưu Giang tìm được khá nhiều linh kiện kim loại từ trạm vật tư nông nghiệp huyện, hai người dùng đòn gánh gánh về, đi trên đường về thôn. Sau lưng áo hai người đều ướt đẫm, trong tay mỗi người còn cầm cưa sắt và cờ lê đầu hổ gỉ sét. Đang gánh gánh, đòn gánh gãy. Họ đành dùng mỗi người nửa đoạn đòn gánh, chia linh kiện thành hai phần, gánh trên vai, tiếp tục lên đường. Bóng dáng hai người, tắm trong ánh hoàng hôn, đi giữa những vách núi.

Ngày qua ngày, Vũ Hồng Binh và Lưu Giang sửa máy kéo đã được một thời gian. Chớp mắt lại đến ngày vận chuyển đồ đan bằng cỏ đến huyện thành.

Trong đội vận chuyển đồ đan, bí thư hỏi Triệu Thự Quang: "Vũ Hồng Binh và Lưu Giang, rốt cuộc khi nào bọn nó sửa xong?"

Triệu Thự Quang: "Nghe Hồng Binh nói, sắp rồi ạ."

"Cậu lại không qua đó xem?"

"Không ạ."

"Cậu thật là! Nó nói chưa sửa xong không cho cậu qua xem, cậu cứ nghe lời nó thế à?"

"Tôi đã hứa rồi. Nói thì phải giữ lời."

"Hai đứa nó không hợp mưu với nhau, mượn cớ không đi làm chứ?"

"Không đâu."

"Cậu tin Vũ Hồng Binh chắc chắn sửa được?"

"Tin ạ." Nói xong, Triệu Thự Quang rảo bước đi lên phía trước.

Bí thư lắc đầu: "Không hiểu nổi mấy chuyện giữa đám thanh niên trí thức này!"

Đêm đã khuya, phần lớn thanh niên trí thức trong ký túc xá đã ngủ.

Triệu Thự Quang ngồi dưới ánh đèn dầu trước bàn viết thư cho Triệu Thiên Lượng —

Thiên Lượng:

Bức thư hồi âm trước không biết cậu nhận được chưa? Là Hiểu Lan thay tôi viết hồi âm cho cậu. Kể từ khi nhận được thư cậu, tôi luôn nghĩ, cậu tuy là em trai, nhưng một số nhắc nhở đối với tôi là cần thiết. Hiểu Lan đã thay tôi nhắn nhủ cậu trong thư, bảo cậu xé bức thư tôi viết cho Trương Cảm Phong đi. Nếu cậu vì bức thư đó không phải do tôi đích thân viết, mà lại giữ lại, thì sau khi nhận được bức thư đích thân tôi viết này, hãy tiêu hủy ngay lập tức! Tôi nói là ngay lập tức, không được giữ lại thêm một ngày nào nữa!

---❊ ❖ ❊---

Lưu Giang bỗng hoảng hốt xông vào: "Nguy to rồi, Vũ Hồng Binh chắc chắn thần kinh có vấn đề rồi!"

Triệu Thự Quang vô thức che tờ thư: "Cậu ấy làm cậu tức à?"

"Đâu có, hai bọn tôi vẫn phối hợp rất tốt, cũng sắp thành công rồi! Nhưng, vấn đề còn lại là cái thùng xe không cách nào giải quyết. Cậu ấy, cậu ấy bắt tôi đi cùng cậu ấy đào mộ Hàn nãi nãi! Tôi tất nhiên không đi cùng cậu ấy, cậu ấy vác xẻng tự đi rồi! Can thế nào cũng không được!"

Triệu Thự Quang vụt đứng dậy, gấp tờ thư mấy lần, nhét vào túi. Cậu quay người thấy các thanh niên trí thức cũng đã tỉnh cả, bèn hô: "Mọi người mặc quần áo đứng dậy!"

Triệu Thự Quang dẫn các thanh niên trí thức chạy ra ngoài thôn.

Tại mộ Hàn nãi nãi, xẻng cắm trên đất, Vũ Hồng Binh cúi đầu đứng nghiêm, lẩm bẩm: "Hàn nãi nãi, cháu thật sự không nghĩ ra cách nào khác, nhưng cháu lại vì tốt cho thôn Pha Đáy chúng ta, bà chắc chắn có thể hiểu tâm trạng cháu lúc này. Cháu đảm bảo, sau này có điều kiện, sẽ chọn loại gỗ thượng hạng, tự tay đóng cho bà một chiếc quan tài sơn son thiếp vàng."

Cậu ta nói xong, quay người rút xẻng, xẻng lại bị Triệu Thự Quang rút trước một bước. Sau lưng Triệu Thự Quang đứng các thanh niên trí thức nam khác.

Triệu Thự Quang đưa xẻng cho Lưu Giang, nghiêm khắc nói: "Cậu điên à!"

Vũ Hồng Binh: "Tôi không điên! Tôi cũng là bất đắc dĩ. Cậu chẳng phải từng nói, trước khi lâm chung, Hàn nãi nãi cũng hy vọng mấy tấm ván đó được sung công sao? Hơn nữa lúc nãy tôi đã xin Hàn nãi nãi tha thứ rồi..."

Triệu Thự Quang: "Nhưng chúng tôi không thể tha thứ cho cậu! Tất cả bà con thôn Pha Đáy, không ai tha thứ cho cậu đâu!"

Vũ Hồng Binh: "Chúng ta là thanh niên trí thức! Chúng ta không thể nhìn vấn đề theo chủ nghĩa duy vật trước tiên sao?"

Triệu Thự Quang: "Câm miệng! Đừng tranh luận với tôi về vấn đề này trước mộ Hàn nãi nãi! Không chỉ là vấn đề có duy vật hay không duy vật! Cậu quỳ xuống cho tôi!"

Vũ Hồng Binh bất phục quay đầu đi.

Triệu Thự Quang càng nghiêm khắc hơn: "Quỳ xuống! Nếu không mấy người chúng tôi sẽ quỳ ở đây đến sáng! Để cả thôn đều biết chuyện gì đã xảy ra ở đây!" Nói đoạn, cậu tự mình quỳ xuống trước một cách ngay ngắn. Các thanh niên trí thức khác cũng quỳ xuống ngay ngắn.

Vũ Hồng Binh bất đắc dĩ quỳ xuống.

Triệu Thự Quang nói với ngôi mộ: "Hàn nãi nãi, Hồng Binh cậu ấy nhất thời xung động, nhưng mong muốn của cậu ấy, thực sự là vì thôn Pha Đáy chúng ta. Sau này, chúng cháu đều sẽ thường xuyên đến vun đất nhổ cỏ cho mộ của bà, bù đắp sự xúc phạm mà cậu ấy vừa gây ra cho bà..."

"Rầm" một tiếng, mấy bó thanh nhôm rơi xuống đất.

Trong ký túc xá thanh niên trí thức, Triệu Thự Quang quở trách Vũ Hồng Binh: "Chiếc máy kéo cầm tay đó mới bao nhiêu mã lực? Một chiếc mới cũng chỉ tám mã lực! Lại dùng ván gỗ dày làm một cái thùng xe, trọng lượng xe sẽ là bao nhiêu? Một vấn đề đáng lẽ phải nghĩ đến này mà cậu cũng không nghĩ ra sao? Chúng tôi đi huyện làm việc, tiện thể mang về những thanh nhôm này cho cậu, vì chăm sóc lòng tự trọng của cậu, còn không dám chủ động mang đến cho cậu! Phải đợi cậu chủ động bàn bạc với tôi mới có thể đưa ra đề nghị cho cậu. Thế mà đợi mãi đợi mãi, cậu chính là không có lấy một chút chủ động đó! Lòng tự trọng của cậu sao mà đặc biệt thế?"

Vũ Hồng Binh rời khỏi bàn, đi đến đống thanh nhôm, nhặt một thanh, thử độ cứng, nói với Triệu Thự Quang: "Cậu tưởng chỉ số thông minh của cậu mãi mãi cao hơn tôi? Hỏi Lưu Giang xem, điều cậu nghĩ tới, tôi có nghĩ tới không?"

Lưu Giang: "Dùng kim loại nhẹ làm một cái khung, điểm này Hồng Binh quả thực cũng từng nghĩ tới. Nhưng khoảng trống giữa các thanh nhôm thì giải quyết thế nào? Không giải quyết, chẳng phải rơi mất đồ đạc sao?"

Triệu Thự Quang: "Dùng dây sắt chặn mấy đường, rồi dùng dây cỏ bện chặt lại! Như cách bện túi cỏ, mành cỏ ấy."

Vũ Hồng Binh: "Ha ha! Sao cậu không nói giống như bện chuồng gà?"

Triệu Thự Quang: "Cậu cười lạnh cái gì? Chuồng gà nhà bà con có cái bện rất chặt, còn rất đẹp mắt! Không cố tình phá hoại, hai ba năm không hỏng! Chúng ta bện hai ba tháng một lần không được à? Chẳng phải là phiền phức thôi sao? Đừng quên, chúng ta đang ở một thôn vừa nghèo vừa nhỏ! Ở đây, ngay cả uống một ngụm nước đắng ngắt cũng còn rất phiền phức đấy!"

Lưu Giang: "Cũng không ngại thử một chút, Ma thẩm và Thúy Hoa các bà ấy tay khéo lắm, còn từng bện đệm cỏ lén bán cho người thành phố nữa."

Vũ Hồng Binh thở dài: "Không ngờ, cuối cùng lại thành ra thế này..."

Triệu Thự Quang: "Thành ra thế nào?"

Vũ Hồng Binh chỉ tay quanh mọi người: "Được được được, các người đều là mẫu số được chưa?"

Trên sân phơi thóc, Vũ Hồng Binh lái chiếc máy kéo cầm tay chạy vòng quanh sân, bí thư và Vương đại gia ngồi cùng nhau trong thùng xe, sống lưng đều thẳng tắp, trông như hai vị tướng già đang tiến hành duyệt binh. Mà chiếc thùng xe là do Ma thẩm và Thúy Hoa dùng dây cỏ bện thành, còn quét cả sơn dầu. Hai bên thùng xe mỗi bên vẽ một đóa hoa lớn màu đỏ, phía sau viết bằng chữ đỏ là "Thôn Pha Đáy số 1". Các thanh niên trí thức và bà con đứng xem xung quanh đều trầm trồ khen ngợi.

Lưu Giang như một phát thanh viên: "Năm một nghìn chín trăm sáu mươi chín công nguyên, tại Thiểm Bắc, Trung Quốc, ở một thôn vừa nghèo vừa nhỏ tên là thôn Pha Đáy, một chiếc máy kéo cầm tay đã bị coi như phế liệu đã được sửa xong, nó kết hợp một cách khá hoàn hảo kỹ năng đan kết thủ công cổ xưa của nhân loại và thành quả cơ khí của thời đại công nghiệp..."

Một thanh niên trí thức: "Sao tôi nhìn, cứ giống con bọ ngựa mang bầu ấy nhỉ?"

Thúy Hoa: "Mặc kệ nó giống cái gì, chở được đồ là được."

Vương đại gia vẫy tay như người duyệt binh với Xuân Mai. Xuân Mai cười không khép được miệng, cũng vẫy tay với Vương đại gia. Bí thư thấy Vương đại gia vẫy tay, cũng vẫy tay theo.

Xuân Mai đi đến trước mặt Triệu Thự Quang, hỏi: "Anh Thự Quang, anh sửa xong, sao anh không lái?"

Triệu Thự Quang mỉm cười xoa đầu cô ấy: "Chủ yếu là anh Hồng Binh của em sửa xong đấy. Nhớ nhé, sau này nói với người khác, hoặc người khác hỏi, đều phải nói như anh."

Xuân Mai bối rối.

Lý Quân Đình và Phùng Hiểu Lan đứng cùng nhau. Phùng Hiểu Lan nhìn Triệu Thự Quang, đúng lúc Triệu Thự Quang cũng nhìn về phía cô, Phùng Hiểu Lan lập tức quay mặt đi chỗ khác.

Lý Quân Đình lại đang lạnh lùng nhìn Vũ Hồng Binh. Vũ Hồng Binh dừng máy kéo trước mặt cô và Phùng Hiểu Lan, không thèm liếc Lý Quân Đình một cái, chỉ nói đầy ẩn ý với mình Phùng Hiểu Lan: "Thanh niên trí thức, luôn phải cống hiến chút tri thức cho nông thôn. Tri thức là sức mạnh, đúng không Hiểu Lan?"

Phùng Hiểu Lan không chuẩn bị, nhất thời không biết nói gì cho phải. Vũ Hồng Binh đã lái máy kéo đi mất.

Lý Quân Đình khinh khỉnh: "Ham muốn thể hiện bành trướng!"

Vũ Hồng Binh dừng máy kéo, Xuân Mai, Thúy Hoa và các phụ nữ bước lên, đỡ Vương đại gia và bí thư xuống.

Thúy Hoa hỏi bí thư: "Cha, cảm giác thế nào?"

Bí thư: "Cũng không có cảm giác gì không tốt."

Thúy Hoa: "Con là hỏi có cảm giác tốt đặc biệt nào không!"

Bí thư: "Cảm giác tốt đó chính là, cứ muốn hét lên: Thôn Pha Đáy từ nay đứng lên rồi!"

Thúy Hoa: "Có cảm giác tốt thế sao? Vậy con cũng ngồi thử!" Nói đoạn, định lên máy kéo.

Xuân Mai, Ma thẩm và một nhóm phụ nữ cũng đều định lên, bị Vương đại gia ngăn lại: "Đây là đồ quý giá! Sau này không có sự phê chuẩn của bí thư, không ai được tùy tiện ngồi!"

Vũ Hồng Binh cười vỗ vỗ vào chiếc máy kéo: "Thực ra, cũng chẳng quý giá đến thế đâu."

Bí thư: "Tôi từng nói ở đây rồi, sửa xong, công lao thuộc về thanh niên trí thức. Bây giờ, sửa xong rồi, người thôn Pha Đáy chúng ta, phải vỗ tay cho các thanh niên trí thức chúng ta chứ?"

Xuân Mai, Thúy Hoa và Ma thẩm dẫn đầu vỗ tay.

Vương đại gia ho khan một tiếng, có ý kiến trái chiều nói với bí thư: "Như lời ông nói, cũng khái quát quá nhỉ? Ai đóng vai trò lớn hơn, thì nên biểu dương người đó một cách nổi bật. Sao tôi nghe Thự Quang nói, chủ yếu là đồ đệ của tôi sửa mà?"

Triệu Thự Quang đứng bên cạnh nói: "Đúng vậy ạ. Còn có Lưu Giang, luôn hỗ trợ Hồng Binh."

Bí thư quay người nhìn Vũ Hồng Binh.

Vũ Hồng Binh giả vờ khiêm tốn: "Tôi chẳng qua chỉ là bách chiết bất nạo (trăm gãy không nản) thôi..."

Bí thư bỗng nắm chặt cổ tay Vũ Hồng Binh, kéo đi. Đi được hai bước, quay đầu lại nói lớn: "Các thanh niên trí thức, đi theo tôi cả đi!"

Bí thư đưa mọi người đến căn phòng ông và vợ già ngủ, bảo Triệu Thự Quang và Vũ Hồng Binh dịch chiếc hòm ở góc tường ra. Trên bức tường phía sau cái hòm, một mảng trát bùn khác với những chỗ khác.

Bí thư đưa Lưu Giang một cái rìu, bảo cậu ấy chặt bỏ mảng trát bùn đó. Lưu Giang chặt một rìu xuống, lớp vỏ tường bong ra, lộ ra một gói bọc nilon. Lưu Giang kéo gói nilon đó ra mở, bên trong bọc ba lớp ngoài ba lớp, hóa ra lại là những cuốn sách mà Triệu Thự Quang đã mạo hiểm bị bắt để mua về.

Mọi người nhìn nhau ngơ ngác.

Bí thư xua tay: "Các cậu lấy về đi. Sau này, có thể lén xem. Nhưng tuyệt đối đừng gây rắc rối gì cho tôi. Gây rắc rối cho tôi, chính là gây rắc rối cho thôn Pha Đáy. Không có rắc rối, chúng ta mới có thể lặng lẽ kiếm chút tiền, có phải không?"

Đêm trong ký túc xá thanh niên trí thức, đầu nến đèn dầu, chiếc đèn pin tháo chụp và chiếc đèn pin cầm trong tay lại sáng lên, mọi người đọc sách dưới những thứ ánh sáng đủ loại. Trên thành giường sưởi cũng có một mẩu nến, không, đó đã không thể coi là mẩu nến nữa, vì đã bị nặn thành hình bán nguyệt, dựa vào sáp nóng bám chặt vào thành giường, nước nến chảy dọc theo thành giường nhỏ xuống, nhỏ lên đôi giày "Giải phóng" của Lưu Giang. Mà Lưu Giang ngồi trước một họng lửa của giường sưởi, đặt một cuốn sách dày cộm lên đầu gối, chăm chú đọc.

Lưu Giang gấp sách lại, nghĩ một lát, hỏi: "Anh em, ai cho tôi biết, Zhigova là ai?" Lúc hỏi, chẳng nhìn ai, như thể đang tự hỏi mình.

Không ai để ý cậu ta.

"Sao thế, điếc hết rồi à? Không nghe thấy tôi đang hỏi à?"

Một thanh niên trí thức lườm cậu ta: "Mạc danh kỳ diệu, ai biết cậu đang đọc sách gì cơ chứ!"

Lưu Giang: "Cuốn 'Được sinh ra trong giông bão' của Pavel — một nửa là tiểu thuyết, cuốn tiểu thuyết chưa viết xong, một nửa là tập thư từ, Pavel viết thư cho Zhigova nhiều nhất, ông ta gọi cô ấy là 'người yêu dấu'..."

Ánh mắt Vũ Hồng Binh rời khỏi cuốn sách đang đọc, đính chính: "Đồng chí Lưu Giang-ski yêu dấu, trước hết nhé, tôi muốn đính chính một chút sai lầm của anh. Nếu tôi không làm, anh có thể mãi mãi sai lầm một cách không cứu vãn nổi. Sai lầm của anh chính là — anh đang đọc cuốn tiểu thuyết dài tập thứ hai của Ostrovsky, ông ta chưa viết xong cuốn tiểu thuyết dài tập này thì sinh mệnh đã dừng lại, còn Zhigova là bạn gái của ông ta..."

Vũ Hồng Binh cố tình nói những lời đó ra với cái giọng điệu cố tình làm bộ như một vị bộ trưởng nào đó của chính phủ lâm thời trong "Lênin vào tháng Mười".

Lưu Giang: "Có bạn gái thật tốt nhỉ! Khi nào mình cũng có thể có một cô bạn gái nhỉ?"

Một thanh niên trí thức: "Câm mồm! Cậu có chán ghét không cơ chứ!"

Lưu Giang: "Thế này sao gọi là chán ghét được? Mọi người trao đổi với nhau thôi mà! Anh em nghe đoạn này nhé." Lưu Giang lật lại sách, lớn tiếng đọc: "...Tôi không có ấn tượng tốt về cuộc sống và công việc ở đây. Một số bạn học bị bao vây bởi những kẻ nịnh hót và bợ đỡ. Một số nơi thiếu thái độ thù địch không thỏa hiệp của giai cấp vô sản đối với những phần tử dị biệt... Bất cứ kẻ nào chủ trương nhượng bộ giai cấp tư sản, đều nên đánh rụng răng hắn!..."

Cậu ta gấp sách lại, lại lẩm bẩm: "Tôi cũng không có ấn tượng tốt gì về cuộc sống và công việc ở đây, thật mẹ kiếp muốn đánh rụng răng của vài người. Thế nhưng, tôi có quyền đánh rụng răng ai? Cha của Phùng Hiểu Lan bị xếp vào bộ tư lệnh giai cấp tư sản, hơn nữa nghe nói đã bị đánh rụng răng rồi, chân bị đánh gãy, còn bị dùng cái sọt rách khiêng đi diễu phố. Cho phép tôi lại tung nắm đấm với người như thế, tim tôi mềm quá. Đối với cô gái tốt như Phùng Hiểu Lan, tôi lại càng không nỡ gây tổn thương. Đã từng hùa theo các cậu đấu tố cô ấy vài lần, tôi đã hối hận muốn chết, luôn muốn tìm một cơ hội để trực tiếp xin cô ấy tha thứ. Có lẽ, chỉ có Triệu Thự Quang là đáng bị đánh rụng răng. Cậu ta là con trai quân nhân cách mạng, thế mà chỗ nào cũng che chở con gái của người trong bộ tư lệnh giai cấp tư sản, chắc chắn phù hợp với nhãn dán phần tử dị biệt giai cấp. Nhưng tôi lại đánh không lại cậu ta."

"Chát!" Một thanh niên trí thức khác đập mạnh tay xuống bàn, chỉ vào Lưu Giang, không thể nhịn được nữa: "Cậu mẹ kiếp còn lầm bầm như bà lão, bọn tôi vặt cổ cậu ném ra ngoài đấy!"

"Đừng nổi nóng mà! Đoạn vừa rồi không thích nghe phải không? Xem ra trong phòng này không có ai muốn học tập Pavel. Thôi, đọc đoạn hấp dẫn cho các cậu nghe!" Lưu Giang lật sách lần thứ hai, lớn tiếng đọc, "...Andrei quên hết mọi thứ, cậu ta không màng đến mọi oan ức và trách móc. Chỉ hy vọng có một sự tiếp xúc dịu dàng, hoặc ít nhất cũng được nghe những lời dịu dàng nói ra từ cô gái đáng yêu, tốt đẹp, thân mật này... Cậu ta ôm lấy hai đầu gối của cô ấy, cô ấy không thể chống lại cậu ta. Làm sao có thể đẩy đôi bàn tay bị thương nặng đến thế ra được? 'Andrei', cô ấy khẽ cảnh cáo nói..."

Ánh mắt mọi người lần lượt rời khỏi cuốn sách của mình, đều nhìn về phía cậu ta, đều đang nghe.

Lưu Giang đọc rất say sưa: "Nhưng đôi môi của Andrei chạm vào đầu gối của Olesya, thực tế chạm vào lại là hàng dệt thô ráp. Cậu ta quên hết mọi thứ, cũng không còn cảm thấy đau đớn nữa, dùng bàn tay bị thương kéo chiếc tất trên đầu gối xuống. Bây giờ, cậu ta thực sự đã hôn lên đầu gối của cô ấy rồi, mà cô ấy lại bất lực để ngăn cản hành động này của cậu ta. Olesya bị sự nhiệt tình bất ngờ này làm rung động, đến mức hoàn toàn không biết làm sao, một chút cũng không biết phải đối phó thế nào với chàng thanh niên bồng bột này. Sau khi cô ấy trấn tĩnh lại, Andrei đã tự mình, cẩn thận dùng tay che lại đầu gối lộ ra của cô ấy... 'Olesya, ánh rạng đông xinh đẹp của anh.' Olesya tim đập thình thịch vội đứng dậy, Andrei buông cô ấy ra, cô ấy quay người chạy khỏi phòng..."

Lưu Giang rất đắc ý với trình độ đọc của mình, ngẩng đầu lên hỏi: "Hay không?"

Một thanh niên trí thức: "Cũng chỉ là hôn đầu gối thôi mà! Có gì đâu? Làm quá lên rồi đấy!"

Lưu Giang: "Có gì? Làm quá? Giống như cậu từng hôn rồi ấy!"

Đối phương: "Đương nhiên, không chỉ một lần!"

Tất cả ánh mắt lại tập trung lên người thanh niên trí thức này.

Đối phương: "Trong mơ ấy."

Lại một thanh niên trí thức nữa: "Này này này, chư vị, trật tự, trật tự! Để tôi đọc một đoạn, đoạn này của tôi còn hay hơn đoạn của cậu ta! 《Chiến đấu thanh xuân》, kiểu Trung Quốc, giữa những người cách mạng với người cách mạng... cái đó..." Cậu ta đứng bật dậy, hắng giọng, bày ra tư thế muốn đọc diễn cảm.

Vũ Hồng Binh đập bàn: "Ngồi xuống!"

Thanh niên trí thức kia miễn cưỡng ngồi xuống.

Vũ Hồng Binh nhìn quanh mọi người: "Tất cả im lặng mà đọc cho tôi! Thằng chó nào còn dám đọc thành tiếng, tao đập nát răng nó trước!"

Lưu Giang ấp úng: "Andrei là một nhân vật kiểu Pavel, Olesya là cô gái xứng đáng để anh ấy yêu..."

Vũ Hồng Binh: "Tao biết rồi. Vì tao đọc lâu rồi."

Lưu Giang cười như gặp được tri kỷ.

Không ngờ Vũ Hồng Binh đột nhiên dùng sách đập vào đầu cậu ta, đập liên hồi, vừa đập vừa gầm lên: "Còn đọc nữa không, còn đọc nữa không!"

Lưu Giang ôm đầu chịu trận, không dám phản kháng.

Một thanh niên trí thức khác kêu lớn: "Đừng làm hỏng sách! Tôi còn chưa đọc mà!"

Lúc này Vũ Hồng Binh mới dừng tay, hỏi: "Nhớ kỹ chưa?"

Lưu Giang gật đầu.

Vũ Hồng Binh trả sách lại vào tay Lưu Giang, xoa đầu cậu ta một cái, an ủi: "Thế là mục đích của tao đạt được rồi."

Vũ Hồng Binh quay người lại, thấy Triệu Thự Quang không biết về từ lúc nào, đang đứng ở cửa lắc đầu trách móc cậu.

Vũ Hồng Binh: "Đừng tưởng tao đang bắt nạt nó, vừa nãy nó còn nói với mọi người là muốn đập nát răng mày đấy! Không tin mày cứ hỏi mọi người xem!"

Triệu Thự Quang đi đến bên bàn ngồi xuống, thuận tay lấy cuốn sách của một thanh niên trí thức bên cạnh, thấy trên bìa bọc bằng giấy da bò có ghi bốn chữ "Tài liệu phê phán".

Thanh niên trí thức kia: "《Anh em Yershov》, chẳng có gì thú vị. Bí thư bọc bìa, bí thư viết chữ đấy."

Triệu Thự Quang trả sách, nói: "Thực ra đây là một cuốn tiểu thuyết hay. Có những cuốn sách không chỉ dùng mắt để đọc, mà còn phải dùng cả trí não. Dùng trí não mới thấy được cái hay của nó." Cậu nhìn Lưu Giang, "Lưu Giang, vì sao lại thù hận tôi đến thế, muốn đập nát răng tôi?"

Lưu Giang: "Câu nói đùa mà cậu cũng tưởng thật à?"

Cậu ta nhét sách vào trong chăn, hít hít mũi, hỏi mọi người: "Mùi gì thế?"

Vũ Hồng Binh: "Chẳng phải cậu vừa nhét khoai tây vào cửa lò khang à?" Nói đoạn cúi người khều khều đống lửa trong lò khang.

Lưu Giang: "Không phải mùi nướng khoai tây! Á á á!"

Cậu ta kêu lên, nhảy cẫng lên, lao đến bên bàn, chen một chỗ ngồi xuống, nhe răng nhếch mép tháo chiếc giày đang bốc khói ra khỏi chân.

Mọi người đều bật cười. Quây quanh bàn ăn khoai tây nướng.

Lưu Giang: "Các người nghe tôi đọc diễn cảm trình độ cao, giờ lại còn đang ăn khoai tây do tôi nướng, vậy mà một chiếc giày vừa mới xỏ chân của tôi bị cháy các người còn cười trên nỗi đau của người khác, còn hùa nhau bán đứng tôi cho Thự Quang vì một câu nói đùa của tôi... ôi, cái số tôi, sao cứ phải làm huynh đệ cùng cảnh ngộ với mấy người các cậu chứ?"

Vũ Hồng Binh lại xoa đầu cậu ta một cái: "Nói thật lòng, tao phải cảm ơn mày. Không có mày giúp đỡ, lão đây có khi đến giờ vẫn chưa sửa xong cái máy kéo nát đó đâu."

Một thanh niên trí thức chỉnh lại: "Máy kéo tay nát. Lão nhân gia ông phải phân biệt rõ khái niệm, kẻo sau này truyền ra ngoài,Quảng đại bần nông trung nông lại hiểu lầm."

Vũ Hồng Binh: "Máy kéo tay thì không phải là máy kéo à? Bao giờ cậu sửa được một cái cho mọi người xem đi rồi hãy nói?"

Triệu Thự Quang: "Thôi, đừng đấu khẩu nữa. Bí thư tìm tôi nói chuyện hai việc. Việc thứ nhất, chú ấy vẫn không yên tâm với mấy cuốn sách này, trong thôn không có điện, sợ buổi tối chúng ta đọc say sưa quá, đến cuối cùng làm hỏng hết mắt. Còn bảo tôi yêu cầu mọi người, ai đọc sách nấy, cố gắng đừng trao đổi, đừng thảo luận, càng không được tranh luận. Chú ấy nói kinh nghiệm của chú ấy là, có trao đổi là vì muốn chứng minh tư tưởng độc lập của mình, mà có thảo luận thì sẽ có chia rẽ tư tưởng, có tranh luận thì tất yếu sẽ sinh ra đối lập tư tưởng, tất cả những cái đó đều không tốt."

Vũ Hồng Binh hừ một tiếng phản đối.

Lưu Giang: "Nhìn kìa, lại có chia rẽ rồi."

Triệu Thự Quang: "Tôi không thảo luận, càng không tranh luận với cậu. Tôi chỉ phụ trách truyền đạt chỉ thị của bí thư. Trí nhớ của tôi cũng tạm được, cơ bản chính là nguyên văn lời bí thư nói. Bí thư còn nói, tư tưởng là thứ dễ rước họa thị phi nhất về mặt chính trị, mà chính trị ấy à, nó là thứ thế này, cậu chọc nó một lần, nó sẽ ám cậu cả đời. Bí thư lấy chính bản thân mình làm ví dụ, bảo tôi nói với mọi người, chú ấy chính vì thời kỳ đầu thực hiện công xã nhân dân, có chút tư tưởng khác biệt với cách làm lúc bấy giờ, nên đến tận bây giờ trên đầu vẫn còn đội cái mũ "hữu khuynh" trông có vẻ như không có, nhưng thực ra mãi không tháo xuống được..."

Lưu Giang: " 'Cậu chọc nó một lần, nó ám cậu cả đời', thâm thúy thật! Một bí thư chi bộ đảng ở thôn quê nhỏ bé mà tổng kết được kinh nghiệm thâm thúy đến thế, chứng tỏ chú ấy rất có tư tưởng. Chỉ vì điểm này, sau này tôi sẽ kính trọng chú ấy từ tận đáy lòng."

Ánh mắt của tất cả mọi người đều dán chặt vào mặt Lưu Giang.

Lưu Giang: "Nhìn tôi làm gì? Chính vì có tư tưởng rất chịu thiệt thòi, cho nên tôi mới kính trọng người có tư tưởng, thì làm sao?"

Vũ Hồng Binh: "Đề nghị cậu sau này đừng nói kính trọng một người từ tận đáy lòng nữa. Muốn nói thì nói là từ trong lòng, được không? Kính trọng từ tận đáy lòng, nghe nó khó chịu lắm!"

Ngoài Triệu Thự Quang ra, những người khác đều gật đầu phụ họa.

Lưu Giang lầm bầm: "Kính trọng từ tận đáy lòng thì làm sao? Mẹ tôi thường nói, từ tận đáy lòng thích một đứa trẻ nào đó của hàng xóm, hoặc là không thích..."

Vũ Hồng Binh ngắt lời cậu ta: "Mẹ cậu là mù chữ! Mẹ cậu không phải là thanh niên trí thức, lúc này đừng có nhắc đến mẹ cậu!"

Lưu Giang không phục nhìn mọi người. Ngoài Triệu Thự Quang ra, những người khác lại thi nhau gật đầu.

Lưu Giang tức giận: "Ở đây có kẻ đang được bao vây bởi những người nịnh hót xu nịnh!" Nói xong, đứng dậy định rời đi.

Triệu Thự Quang cười, kéo Lưu Giang lại: "Toàn là những câu nói nửa đùa nửa thật, cậu nghiêm túc làm gì chứ? Ngồi xuống, tôi còn chưa truyền đạt xong đâu!"

Lưu Giang bực bội ngồi xuống.

Lại một thanh niên trí thức khác: "Đợi đã. Lời của bí thư nghe thì có vẻ thâm thúy thật, nhưng sao tôi lại thấy nó hơi... trái ngược với việc 'nổi bật chính trị' nhỉ?"

Triệu Thự Quang: "Tôi thấy bí thư đang nói những lời tâm can. Bây giờ người nói lời tâm can không còn nhiều nữa đâu. Mà lời tâm can thì luôn vô tình trái ngược với cái này cái nọ." Triệu Thự Quang cười khổ nói, ánh mắt tất cả mọi người lại nhìn về phía cậu, "Những gì tôi vừa nói cũng là lời tâm can đấy. Nói ở đâu thì để ở đó nhé! Nếu sau này bị điều tra, không bằng không chứng, lại càng không có ghi âm, tôi sẽ không thừa nhận đâu. Với các cậu, tôi là truyền đạt đúng sự thật. Không tham ô, cũng không xuyên tạc. Nếu thực sự có người đến điều tra, thì xin lỗi, tôi chỉ có thể kiên quyết phủ nhận, làm gì có chuyện truyền đạt hay không truyền đạt, ai mật báo thì người đó tự giải quyết lấy. Tóm lại, bí thư yêu cầu, sách trong tay các cậu một cuốn cũng không được truyền ra ngoài cho thanh niên trí thức ở thôn khác. Tất cả đều đảm bảo được chứ?"

Mọi người gật đầu.

Vũ Hồng Binh: "Nghe ý cậu là, nếu có ai không đảm bảo được, thì sẽ phải thu hồi sách từ trong tay người đó hả?"

Triệu Thự Quang: "Đúng. Bí thư đã trao cho tôi quyền này."

Vũ Hồng Binh: "Thế còn cậu?"

Triệu Thự Quang: "Kiên quyết chấp hành. Nếu có một người vi phạm, thì những người khác cũng đừng hòng đọc nữa."

Lưu Giang phản đối: "Đây gọi là liên đới trách nhiệm!"

"Chính là muốn thực hiện liên đới. Bí thư tin tưởng chúng ta đến thế, dùng cách gì để đảm bảo chúng ta xứng đáng với sự tin tưởng hiếm có đó của bí thư, thì tôi sẽ dùng cách đó!"

"Hiểu rồi." Vũ Hồng Binh rít một hơi thuốc, sau đó chậm rãi giơ một tay lên, nói, "Tôi, hiểu bí thư, ủng hộ Thự Quang, tự đảm bảo, còn sẽ giám sát các cậu."

Mọi người cũng thi nhau giơ tay lên.

Triệu Thự Quang trút được gánh nặng: "Vậy mai tôi sẽ báo cáo với bí thư, xin chú ấy trăm phần trăm yên tâm. Bây giờ nói việc thứ hai, Hồng Binh, việc thứ hai này, bí thư thấy thực sự rất có lỗi với cậu, tôi cũng vậy. Hy vọng cậu bình tĩnh đối mặt, cũng hiểu cho."

Điếu thuốc trong tay Vũ Hồng Binh còn chưa chạm môi, đã cứng đờ giữa không trung.

Triệu Thự Quang: "Không biết cảm giác của các cậu thế nào, dù sao cảm giác của tôi là — kể từ khi đến thôn Dốc Đáy, hôm nay là ngày vui nhất của chúng ta và cả thôn. Tại sao ư? Bởi vì Hồng Binh dưới sự giúp đỡ của Lưu Giang, không nhục sứ mệnh, đã sửa xong chiếc máy kéo tay kia. Hôm nay thực sự giống như một ngày lễ của thôn Dốc Đáy chúng ta. Lúc tôi từ nhà bí thư đi về, còn gặp mấy đứa trẻ và phụ nữ đang đi về phía hang đá nát của Hàn nãi nãi. Họ đi làm gì? Họ đi ngắm nghía chiếc máy kéo tay kia một cách tỉ mỉ dưới ánh trăng, ban ngày họ vẫn chưa xem đã mắt. Dùng lời của bí thư mà nói, Hồng Binh và Lưu Giang không chỉ làm vẻ vang cho mấy thanh niên trí thức Bắc Kinh chúng ta, mà còn làm vẻ vang cho vị bí thư như chú ấy, làm rạng danh thôn Dốc Đáy. Nhưng, chúng ta không thể dùng nó để phục vụ thôn Dốc Đáy. Bởi vì chúng ta đều quên mất, nó phải uống no dầu diesel mới chạy được. Hồng Binh, tôi và cậu, đặc biệt là tôi, vậy mà cũng quên mất điểm này, đây là điều tôi đặc biệt cảm thấy áy náy, đặc biệt thấy có lỗi với cậu. Thôn Dốc Đáy chúng ta căn bản không mua nổi thứ dầu diesel đó."

Lưu Giang: "Xăng chẳng phải vẫn chạy băng băng đó sao?"

Đầu thuốc lá làm bỏng tay Vũ Hồng Binh, rơi xuống bàn.

Triệu Thự Quang nhặt đầu thuốc, ném xuống đất, giẫm một cái.

Vũ Hồng Binh: "Thùng xăng đó là tao ăn trộm đấy."

Triệu Thự Quang: "Không thể trông chờ Hồng Binh lại đi trộm dầu diesel được? Lần đầu may mắn không bị bắt, lần hai lần ba liệu có may mắn được như thế không? Trộm nhiên liệu là sẽ bị phạt rất nặng đấy! Bí thư đã tính một bài toán — nếu không dùng đến nó, mỗi lần chở hàng giúp huyện, còn kiếm được chút tiền. Dùng nó rồi, đi về bảy mươi dặm, trừ tiền dầu ra mọi người gần như vất vả không công."

Lưu Giang: "Bài toán đó chính cậu lúc nãy còn tính toán rành mạch với bí thư mà!"

Triệu Thự Quang: "Cho nên lòng tôi còn khó chịu hơn cả bí thư."

Một thanh niên trí thức: "Người khó chịu nhất hẳn phải là Hồng Binh và Lưu Giang."

"Mẹ kiếp, chuyện quái gì thế này!" Lưu Giang rưng rưng nước mắt đứng dậy rời đi, nằm vật xuống khang.

Triệu Thự Quang: "Hồng Binh, muốn phát hỏa thì cứ trút lên đầu tôi đi."

Vũ Hồng Binh: "Bí thư có trách cậu không?"

Triệu Thự Quang lắc đầu.

Vũ Hồng Binh: "Bí thư không trách cậu, thế là tốt rồi."

Nói xong cậu đứng dậy, đi ra khỏi phòng.

Triệu Thự Quang và Vũ Hồng Binh cùng ngồi sóng vai trên bậu cửa hang đá nát của Hàn nãi nãi, ngẩn ngơ nhìn chiếc máy kéo tay dưới ánh trăng.

Vũ Hồng Binh: "Nó rất đẹp, phải không?"

Triệu Thự Quang: "Phải."

"Mặc dù là thùng xe bện bằng dây cỏ."

"Đúng. Mặc dù là thùng xe bện bằng dây cỏ."

Vũ Hồng Binh: "Lúc này, tao càng nhìn càng thấy yêu."

Triệu Thự Quang: "Tôi cũng vậy."

Vũ Hồng Binh: "Vì nó, tao suýt chút nữa đã đào mả của Hàn nãi nãi lên. Lúc đầu, tao hoàn toàn là vì muốn làm vẻ vang cho bản thân, nhưng sửa dần sửa dần, ý nghĩ thay đổi, toàn tâm toàn ý hy vọng nó có thể giúp ích lớn cho thôn Dốc Đáy."

Giọng điệu của Vũ Hồng Binh thay đổi, cậu ngửa mặt lên, ánh trăng chiếu sáng những giọt nước mắt trên mặt cậu.

Triệu Thự Quang: "Bí thư nói, có hai cách xử lý, hoàn toàn có thể do một mình cậu lựa chọn — hoặc là, do chúng ta thanh niên trí thức xác định một địa điểm, dựng một cái lán, để ở trong đó, coi như một vật hiếm của thôn, bọn trẻ con có thể ngồi lên chơi, nếu lãnh đạo công xã có tới kiểm tra công việc, có thể cho họ xem, có thể chứng minh điều gì đó với họ. Hoặc là, lén lút đưa ra chợ, bán đi. Bán được một trăm, chúng ta không lỗ, lại còn nâng cao tay nghề. Bán được một trăm rưỡi, lãi năm mươi. Bí thư nói nếu có thể bán được đến hai trăm, thì mỗi bên nhà Hiểu Lan, Lý Quân Đình và ký túc xá của chúng ta, mỗi bên sẽ được trang bị một chiếc đèn bão, ngoài ra mỗi bên còn chuẩn bị thêm mười cây nến."

Vũ Hồng Binh đứng dậy, đi đến trước chiếc máy kéo tay, sờ chỗ này một cái, vuốt chỗ kia một cái, đầy luyến tiếc.

Triệu Thự Quang đi theo qua đó, lặng lẽ nhìn.

Vũ Hồng Binh: "Mày biết không? Trạng thái động cơ của nó vẫn ổn, chạy hai ba năm không thành vấn đề."

Triệu Thự Quang gật đầu.

Vũ Hồng Binh cúi người xuống, ngửi chiếc thùng xe bện bằng dây cỏ. Cậu nhắm mắt lại, hít một hơi thật sâu rồi nói: "Tao dám khẳng định, trên thế giới này chỉ có thùng xe máy kéo tay của chúng ta là tỏa ra hương thơm như nông sản. Xét về điểm này, nó có thể nói là chưa từng có tiền lệ."

Triệu Thự Quang: "Bí thư nói lúc chúng ta không dùng nổi nó, chú ấy đã rơi nước mắt."

Vũ Hồng Binh quỳ một đầu gối xuống, hôn lên những bông hoa bện trên thùng xe.

Triệu Thự Quang: "Nếu mấy anh em cứ đọc sách lâu dài như thế, mắt quả thực sẽ hỏng đấy. Tôi rất hy vọng trong ký túc xá của chúng ta có một chiếc đèn bão mới tinh, phát ra ánh sáng còn sáng hơn cả ánh đèn dầu và nến cộng lại..."

Vũ Hồng Binh đứng dậy, lại ngửa mặt nhìn bầu trời đêm. Trăng to và tròn quá.

Vũ Hồng Binh: "Không cần nói gì thêm nữa, bán! Mai là chợ huyện rồi, cậu phụ trách tổng động viên toàn thể..."

Phùng Hiểu Lan và Xuân Mai đứng trên phiên chợ huyện tấp nập, nhìn một quân giải phóng khoảng bốn mươi tuổi, gánh đôi giỏ lớn đang mua rau. Khi người quân nhân gánh hai giỏ đầy rau rời đi, người phụ nữ bán rau ân cần nói: "Quản lý hậu cần, cảm ơn nhé, hôm nay đích thân mua cho tôi nhiều rau thế này!"

Người quân nhân: "Đừng khách sáo, tôi còn phải cảm ơn các người mới đúng! Các người vất vả lặn lội đến chợ bán rau, cũng thuận tiện cho người trong bộ đội chúng tôi mà."

Phùng Hiểu Lan thì thầm vào tai Xuân Mai, Xuân Mai có vẻ không tình nguyện, vặn vẹo người.

Phùng Hiểu Lan trố mắt nhìn người quân nhân đi qua trước mặt, không vui: "Không giúp thì cậu theo đến đây làm gì?"

Xuân Mai: "Tôi không biết nói mà!"

"Dọc đường dạy cậu bao nhiêu lần rồi?"

"Chị đừng huấn tôi. Thế, tôi đuổi theo hỏi là được chứ gì."

Xuân Mai chạy nhanh vài bước, vừa chạy vừa gọi: "Chú giải phóng quân, đợi đã!"

Người quân nhân dừng lại, đặt giỏ xuống, đợi Xuân Mai chạy đến trước mặt, ân cần hỏi: "Cô bé, gọi chú có việc gì thế?"

"Muốn... muốn hỏi chú, có một món đồ tốt chú có mua không."

"Đồ tốt? Đồ tốt gì thế?"

"Máy kéo!"

Người quân nhân ngạc nhiên: "Máy kéo?! Cháu định bán cho chú một chiếc máy kéo à?!"

Ông ta thăm dò nhìn Xuân Mai, tưởng Xuân Mai có vấn đề về thần kinh, liền nói: "Không mua, không mua. Đừng đuổi theo gọi chú nữa, nhé. Nếu đến chợ không có việc gì, thì nhanh về nhà đi, nhé? Kẻo bố mẹ cháu không tìm thấy lại lo lắng đấy."

Ông ta cúi người, định gánh lại gánh hàng.

Xuân Mai lại kéo dây buộc giỏ không cho ông ta đi, vội vàng nói: "Chú cứ theo cháu đến xem đi mà! Chiếc máy kéo đó đẹp lắm, máy kéo tay đấy! Chị cháu nói, hợp nhất là bán cho chú đấy! Nếu chú lái nó đi chợ, chẳng phải một lần có thể mua về nhiều nhiều đồ hơn sao?"

"Cô bé, đừng kéo gánh hàng của chú! Chị cháu đâu? Tìm chị cháu ra đây nói chuyện với chú!"

"Cháu chính là em gái chị ấy."

Người quân nhân quay đầu lại, Phùng Hiểu Lan đã ở bên cạnh ông ta.

Một góc khác của chợ, Lưu Giang cũng đang tìm người mua. Cậu ta tiến lại gần bất cứ ai mà cậu ta cho rằng đáng để chào hàng, vẻ mặt vô cảm, hành động lại lén lút bí ẩn: "Mua máy kéo không? Máy kéo tay, tám mã lực, rẻ thôi, tiền trao cháo múc..."

Những người bị cậu hỏi, hoặc là tưởng cậu có vấn đề thần kinh, hoặc là cảm thấy cậu là một kẻ khả nghi, tránh như tránh người bệnh truyền nhiễm.

Lưu Giang không quan tâm đến cái nhìn khinh bỉ của người khác, lẩm bẩm một mình đi xuyên qua chợ.

Hai thanh niên trí thức khác cũng đang tiếp thị máy kéo ở một góc chợ, họ giống như đang diễn tấu hài ở Thiên Kiều Bắc Kinh, người này nói một câu người kia tiếp một lời, cao giọng quảng bá cho chiếc máy kéo của họ:

"Vị này hỏi đây, tốt như thế nào, phải không?"

"Đúng vậy, tốt như thế nào, nói nghe xem nào!"

"Vị này, nghe đây nhé! Nói về chiếc máy kéo tay này của chúng tôi, ai mua người đó phát tài, mới bán có hai trăm bảy!"

Vũ Hồng Binh và Lưu Giang đứng ở không xa, nhìn và nghe.

Vũ Hồng Binh hạ giọng chửi thề: "Hai thằng khốn này, sao lại công khai như thế!"

Lưu Giang lại xem với vẻ rất ngưỡng mộ rồi cười ngây ngô, còn nói: "Hai đứa nó từng ở đội tuyên truyền Hồng vệ binh đấy, nói vè hay cái gì đó là sở trường của hai đứa nó mà!"

Vũ Hồng Binh: "Chẳng có ai bảo hai đứa nó bán hai trăm bảy cả! Một trăm rưỡi là chúng ta đã mong muốn bán phắt đi cho xong rồi!"

Lưu Giang: "Máy kéo, hai trăm bảy, nói như thế chẳng phải có vần điệu à!"

"Cậu cứ đứng đây canh chừng cho tôi, có tình hình gì thì hét 'sói đến' nhé! Tôi phải đi quản hai đứa nó."

Vũ Hồng Binh bước những sải chân dài đi về phía hai thanh niên trí thức đang thao thao bất tuyệt.

Hai thanh niên trí thức vẫn đang tự cảm thấy rất đắc ý nói:

"Nếu nói hai trăm bảy, thật sự coi như cho không họ rồi!"

"Sao lại coi như cho không?"

"Máy này, máy kia, mấu chốt phải xem động cơ!"

"Đúng!"

"Thôn Dốc Đáy, có thanh niên trí thức. Trong thanh niên trí thức có nhân tài, nhân tài bảo dưỡng động cơ!"

"Bảo dưỡng thế nào?"

"Động cơ, rất phức tạp, phải lau sạch bụi bẩn trước..."

Trước mặt hai thanh niên trí thức đứng trên cao, tụ tập không ít người xem, từng người ngửa cổ nhìn họ, nghe với vẻ rất hứng thú, bàn tán:

"Họ đang làm gì thế?"

"Hình như là bán máy kéo!"

"Họ không phải nói mình là người thôn Dốc Đáy sao? Thôn Dốc Đáy nghèo thế, lấy đâu ra máy kéo mà bán? Chắc không phải hàng chính ngạch đâu nhỉ?"

Triệu Thự Quang ở không xa đang gọi điện thoại công cộng. Vừa nhìn chiếc máy kéo ở rìa chợ, vừa hét to vào điện thoại: "Mẹ, tiền gửi ra từ bao giờ ạ? Mẹ nói to lên, con ở đây nghe không rõ!"

Cậu nhìn thấy Phùng Hiểu Lan và Xuân Mai dẫn người quân nhân kia đi về phía máy kéo, lại nói: "Mẹ, con có việc gấp, không nói thêm được nữa!" Cậu đặt điện thoại xuống, cũng bước những sải chân dài đi về phía máy kéo.

Người quân nhân đi vòng quanh xem chiếc máy kéo tay, có chút động lòng: "Thùng xe như thế này đúng là không tồi, nhẹ. Bộ đội chúng tôi dùng để mua rau hay gì đó đúng là rất thiết thực. Nhưng cái bện bằng dây cỏ này, rốt cuộc không chắc chắn bằng sắt lá."

Triệu Thự Quang: "Bộ đội các ông có điều kiện, vậy các ông tự sửa lại thành sắt lá thôi. Chúng tôi làm thế này, thực ra cũng là hết cách thôi."

Người quân nhân: "Cậu nói bán bao nhiêu tiền?"

"Bán cho người khác, người ta thế nào cũng phải đưa hai trăm, bán cho bộ đội, là chuyện chúng tôi vui mừng, ông đưa một trăm tám là được."

Lưu Giang vẫn đang đi dạo với vẻ nghi vấn ở chợ, bắt chuyện với người ta.

Mấy người chặn cậu ta lại, cầm đầu là người mà cậu ta từng bắt chuyện, những người còn lại đều là những gã to con, ai nấy đều đeo băng đỏ, trên ghi hai hàng chữ là "Thị trường đỏ xã hội chủ nghĩa — Đội kiểm tra".

Kẻ cầm đầu chỉ vào Lưu Giang: "Chính là nó hỏi tao có mua máy kéo không!"

Không đợi Lưu Giang phản ứng, đã bị hai gã to con vặn chặt hai cánh tay.

Hai thanh niên trí thức nói tấu hài cũng nhận được đãi ngộ tương tự như Lưu Giang. Vũ Hồng Binh leo lên chỗ cao, từ phía sau lưng hai người, quàng hai cánh tay lên vai họ, ôm chặt lấy hai người.

Vũ Hồng Binh hạ giọng nhưng đầy giận dữ: "Là đang làm việc, hay chạy đến đây biểu diễn đấy? Về rồi tính sổ với hai cậu sau!"

Một tên vẫn còn chưa đã thèm: "Cho em thêm hai đoạn nữa thôi, chỉ hai đoạn thôi! Em đây còn chưa đã nghiện đâu!"

Thanh niên trí thức đang "canh chừng" nghe thấy sau lưng có người hắng giọng thật to, quay người lại, trước mắt cũng là mấy người của "Đội kiểm tra", hai cánh tay cậu ta cũng lập tức bị vặn ra sau lưng. Cậu ta hét lớn với Vũ Hồng Binh và ba người kia: "Hồng Binh, các anh mau chạy đi!"

Vũ Hồng Binh và hai thanh niên trí thức đang nói tấu hài nhìn theo hướng đó, thấy là Đội kiểm tra, lập tức nhảy từ chỗ cao xuống bỏ chạy. Người của Đội kiểm tra đuổi theo không buông. Ba người hoảng loạn không chọn đường chạy vào ngõ cụt.

Một thanh niên trí thức: "Thà bị bắt hết, chi bằng chạy được người nào hay người đó!"

Một thanh niên trí thức khác: "Đúng! Hồng Binh, chúng tôi giúp anh vượt tường qua! Anh biết lái máy kéo, máy kéo của chúng ta không thể bị bắt theo được!"

Vũ Hồng Binh do dự.

Thanh niên trí thức kia giục: "Nhanh lên!"

Vũ Hồng Binh dưới sự giúp đỡ của hai thanh niên trí thức, trèo qua một bức tường cao, chạy về phía chỗ để máy kéo.

Bên cạnh máy kéo tay, người quân nhân đang rút một xấp tiền ra đếm. Triệu Thự Quang, Phùng Hiểu Lan, Xuân Mai mắt không chớp nhìn chằm chằm vào số tiền trong tay ông ta.

Phùng Hiểu Lan: "Chú ơi, chú không cần xin chỉ thị cấp trên sao?"

Người quân nhân thật thà: "Trong liên đội, chuyện nhỏ này quản lý hậu cần vẫn quyết được."

Phùng Hiểu Lan lại nói với Triệu Thự Quang: "Thự Quang, chú đã thật lòng muốn mua như thế, mau nói hết những bệnh cần chú ý với chú ấy đi."

Triệu Thự Quang nhìn Phùng Hiểu Lan một cái, mở miệng, không biết nói gì cho phải.

Người quân nhân lại nói: "Tôi xuất thân từ đoàn xe, lái một lần, tự mình sẽ biết chỗ nào có bệnh chỗ nào không có bệnh ngay thôi."

Phùng Hiểu Lan còn muốn nói gì đó, Xuân Mai lén vặn cánh tay cô một cái.

Vũ Hồng Binh hớt hải chạy tới.

Xuân Mai vui mừng: "Anh Hồng Binh, ba người chúng em bán thành công rồi!"

Vũ Hồng Binh: "Xin lỗi, không bán nữa không bán nữa! Xuân Mai, mau lên đi!"

Triệu Thự Quang và bốn người kia đều ngẩn người.

Vũ Hồng Binh đút hai tay vào nách Xuân Mai, nhấc bổng Xuân Mai lên thùng xe, nhìn Phùng Hiểu Lan lại nói: "Cô cũng lên đi, mau!"

Phùng Hiểu Lan do dự nhìn Triệu Thự Quang.

Vũ Hồng Binh vội vàng: "Nhìn cậu ta làm gì, lên đi!"

Phùng Hiểu Lan ngơ ngác cũng lên thùng xe.

Người quân nhân: "Việc này..."

Triệu Thự Quang: "Hồng Binh, cậu giở trò gì thế?"

Vũ Hồng Binh: "Bây giờ không có thời gian giải thích với cậu đâu!"

Triệu Thự Quang và người quân nhân, trố mắt nhìn chiếc máy kéo đâm đổ giỏ rau, "phành phạch" tiếng nổ vang lên rồi theo con dốc đi mất.

Trên con đường dẫn về thôn Dốc Đáy, Phùng Hiểu Lan ngồi ở ghế lái cầm lái, Vũ Hồng Binh ở phía trước dùng dây kéo, Xuân Mai ở phía sau đẩy, chiếc máy kéo lắc lư vẹo vọ đi về phía trước.

Ở một chỗ lên dốc, Vũ Hồng Binh đứng lại, thở hổn hển: "Nghỉ... nghỉ một lát đã..."

Phùng Hiểu Lan nhảy xuống thùng xe, đòi dây từ tay cậu: "Để tôi kéo, anh cầm lái."

Vũ Hồng Binh: "Để tôi đi, chỉ là nghỉ một chút thôi." Cậu ngồi xổm xuống, nhìn chiếc máy kéo tay, "Muốn trách thì trách tao, đừng trách nó, nó hết dầu rồi."

Xuân Mai đi đến trước mặt hai người, hỏi: "Anh Thự Quang có bị bắt không nhỉ?"

Cả ba người mặt mũi đều đẫm mồ hôi, lưng áo cũng ướt sũng.

Vũ Hồng Binh lườm Xuân Mai khó chịu: "Trong lòng em chỉ có anh Thự Quang của em thôi đúng không?"

Xuân Mai tủi thân, sắp khóc đến nơi. Phùng Hiểu Lan ôm Xuân Mai vào lòng, nhẹ nhàng vỗ về, hỏi Vũ Hồng Binh: "Anh đoán sẽ xử lý Lưu Giang và bốn người kia thế nào?"

"Đoán là cũng không làm gì được đâu. Có khi, ngược lại còn khiến bí thư phải chịu chút phê bình. Anh nghĩ, cũng chỉ là phê bình phê bình thôi."

Bí thư ngồi khoanh chân trên khang nhà mình, trước mặt đứng một cán bộ trẻ tuổi đến từ huyện.

Bí thư biện lý lẽ cho đám thanh niên trí thức: "Thanh niên trí thức tìm thấy một thứ như thế từ đống phế liệu, họ chung sức chung lòng sửa cho nó chạy được, chỉ vì thôn Dốc Đáy nghèo không mua nổi dầu, nên mới muốn bán nó đi. Thứ rõ ràng có thể dùng được, để người dùng được nó sử dụng, dù sao cũng tốt hơn là để không đó rồi lại biến thành phế liệu, nhỉ? Tôi thật không hiểu nổi, sao cái này lại trở thành một việc phá hoại tòa nhà xã hội chủ nghĩa được?"

Cán bộ trẻ: "Khoan bàn đến vấn đề của mấy tên thanh niên trí thức đó! Tôi là muốn ông tự khai báo vấn đề của bản thân ông trước!"

Bí thư nhìn cậu ta một lúc, cười, nói: "Phải rồi phải rồi, cậu từng nói thế mà. Khai báo vấn đề của bản thân tôi. Để tôi suy nghĩ kỹ xem... ồ, vấn đề của tôi nghiêm trọng rồi, cậu lại gần đây, để tôi kể từng việc từng việc một cho cậu nghe."

Bí thư vẫy ngón tay về phía cán bộ trẻ.

Cán bộ trẻ: "Tôi đứng đây nghe rõ rồi, ông cứ nói vấn đề của ông đi!"

Bí thư nghiêm túc: "Vấn đề tôi cần khai báo không ít đâu, cậu vẫn nên lại gần đây, ngồi ở bàn này này. Dù sao cũng phải ghi chép chứ?"

Cán bộ trẻ không do dự nữa, ngồi xuống mép khang, rút bút và sổ nhỏ ra, đặt sổ nhỏ lên bàn một cách nghiêm trọng, tay cầm bút, mặt lạnh lùng trừng mắt nhìn bí thư.

"Tôi có thể bắt đầu khai báo được chưa?"

"Bắt đầu đi."

"Phỉ!"

Cán bộ trẻ giật mình kinh hãi, ngửa người ra sau né tránh, mất thăng bằng, ngã ngồi xuống đất.

Bí thư cúi người, tiếp tục nhổ từng bãi từng bãi vào mặt cậu ta: "Phỉ! Phỉ! Phỉ! Phỉ! Cậu là cái thá gì? Trong toàn công xã này thôn nào chẳng biết rõ gốc gác của cậu? Cái loại người nay lăng nhăng mai chọc ghẹo! Cái loại người nay tố giác mai làm phản, ngày kia lại đi kiện cáo, con tắc kè hoa! Tên hề! Cái loại người nay chỉnh lý tài liệu đen của người khác, mai dẫn đầu đi khám nhà người ta, thằng khốn! Cậu có tư cách gì mà chạy đến thôn Dốc Đáy để dạy đời tôi, xét xử tôi? Tôi nói cho cậu biết, tôi vào đảng là đã từng thề trước cờ đảng, nắm tay tuyên thệ đấy, còn thằng khốn nhà cậu vào đảng thế nào?"

Thúy Hoa và Ma thẩm cùng mấy người phụ nữ khác đang lén nghe ngoài cửa sổ. Vương Xuyên hoảng hốt xông vào phòng, thấy cán bộ trẻ vẫn đang ngồi dưới đất, vội vàng đỡ đối phương dậy.

Bí thư: "Cậu đừng đỡ nó, không có việc của cậu ở đây, cút ra ngoài cho tôi!"

Vương Xuyên vừa phủi bụi trên mông cán bộ trẻ, vừa bất an nói: "Bố, người của 'Ủy ban Cách mạng' huyện cũng đến rồi, còn mang theo dân binh..."

Tiếng phanh xe chói tai truyền đến.

Một chiếc xe jeep đỗ lại ngoài cửa, một cán bộ trung niên mặc áo trung sơn bên trong, khoác áo dạ bên ngoài, thân hình đẫm đà từ trên xe bước xuống, phong thái của một đại lãnh đạo tràn đầy đắc chí.

Những người phụ nữ đều có chút sợ hãi tránh khỏi cửa sổ.

Cán bộ trung niên không nói một lời vẫy vẫy tay với họ, những người phụ nữ đều lặng lẽ rời đi.

Cán bộ trung niên vào phòng, Vương Xuyên sợ hãi lui ra ngoài.

Cán bộ trẻ như thấy chủ nhân, báo cáo với vẻ chịu nhục nhã cực độ: "Chủ nhiệm Từ, ông ta vừa nãy nhổ nước bọt vào mặt tôi, còn lấy cái tư cách già nua của mình ra để dạy đời tôi!"

Cán bộ trung niên: "Thế à?"

Cán bộ trẻ: "Thật ạ! Chủ nhiệm, tôi không nói dối."

"Nó không nói dối đâu." Bí thư nói, "Tôi là như thế đấy."

Cán bộ trung niên lại cười: "Xét về tư cách, ông ta tất nhiên tư cách già hơn cậu, cũng già hơn tôi. Tuy nhiên, nhổ nước bọt vào mặt cán bộ trẻ, đó chắc chắn là không đúng. Dù có trẻ, thì đó cũng là người của 'Ủy ban Cách mạng' cấp trên phái tới."

Cán bộ trẻ huấn bí thư: "Phó chủ nhiệm 'Ủy ban Cách mạng' huyện đang đứng trước mặt ông đấy, còn không xuống khỏi khang!"

Bí thư lườm cậu ta một cái, quay đầu đi: "Chân đau, không xuống khỏi khang được."

Cán bộ trung niên: "Chân đau thì thôi không cần xuống khang nữa. Ông không xuống khang, tôi lên khang ngồi, chẳng phải cũng là một chuyện thôi sao!" Nói xong, không khách khí ngồi xuống đầu kia của bàn khang.

Cán bộ trẻ: "Ông ta không thừa nhận việc thôn bọn họ buôn bán máy kéo là..."

Cán bộ trung niên giơ một tay lên, lời của cán bộ trẻ đột ngột chấm dứt. Cán bộ trung niên lại vẫy tay đó về phía ngoài cửa, cán bộ trẻ ngẩn người ngoài ý muốn,thức thú (thức thời) lui ra ngoài.

Cán bộ trung niên đưa thuốc cho bí thư. Bí thư lắc đầu, lặng lẽ đặt bao thuốc lên bàn khang, cầm tẩu thuốc của mình lên. Hai người hút thuốc. Cán bộ trung niên vừa hút thuốc, vừa nghiên cứu nhìn bí thư, còn bí thư thì quay đầu nhìn chỗ khác.

Cán bộ trung niên: "Chuyện máy kéo, không tính là chuyện gì cả. Nếu đến cả chuyện như thế cũng lung tung nâng cao vấn đề, chứng tỏ trong mắt cán bộ không có chuyện lớn rồi."

Bí thư: "Cậu có thể nhìn nhận như vậy, tôi cũng không giận nữa."

Cán bộ trung niên: "Việc lớn của cả nước hiện nay là tiến hành đấu tranh đường lối, đấu tranh giai cấp. Tiếp tục, đi sâu tiến hành. Điểm này, tôi không nói, ông cũng nên hiểu."

Bí thư không lên tiếng.

Cán bộ trung niên: "Xăng của mấy chiếc xe của ban vũ trang huyện bị trộm. Trộm chút xăng cũng chỉ là phạm tội trộm cắp thôi, xét ra cũng không tính là chuyện lớn gì. Nhưng trộm là xăng của mấy chiếc xe của ban vũ trang, tính chất lại khác rồi! Ông nói xem, có phải không?"

Bí thư không kìm được nhìn ông ta, sắc mặt trở nên bất an.

Cán bộ trung niên: "Có thể liên quan đến chiếc máy kéo ở thôn các ông."

Bí thư: "Việc này cần phải có người đưa ra bằng chứng."

Cán bộ trung niên: "Chiếc máy kéo nát đó đổ loại dầu gì?"

Bí thư ngẩn ra: "Việc này... tôi chưa hỏi qua, việc nhiều quá, quên không hỏi rồi."

Cán bộ trẻ đột nhiên xông vào, ném cái thùng nhựa cầm trong tay xuống đất: "Tìm được rồi, là thùng ở bãi đỗ xe của ban vũ trang."

Bí thư nhìn chiếc thùng ngây người.

Lại có hai người vào phòng, mỗi người ôm một chồng sách, cổ tay một người còn treo chiếc cặp da đen.

Cán bộ trung niên: "Đặt sách lên bàn."

Hai người đặt sách lên bàn, lui ra, đứng nghiêm một bên.

Cán bộ trung niên cầm một cuốn lên, lơ đãng lật xem mấy trang, đặt xuống: "Phong, tư, tu..."

Cán bộ trẻ: "Đều là những cuốn sách đáng đốt thành tro. Đồng chí công an đã từng đến khám xét một lần, không tìm thấy."

Cán bộ trung niên: "Để những cuốn sách thế này lưu truyền khắp nơi, 'Cách mạng văn hóa' chẳng phải uổng công sao?"

Bí thư mở miệng, nửa ngày mới nặn ra được một câu: "Việc này, tôi chịu trách nhiệm."

Cán bộ trung niên cười nhạo: "Ông lấy gì mà chịu?"

Bí thư: "Đương nhiên không phải trộm. Tôi đã ép hỏi đám thanh niên trí thức ở thôn chúng tôi rồi, cũng không phải ai trong bọn họ trộm, là một người trong bọn họ mua ở chợ huyện. Nhưng, sau đó tôi đã cho phép họ đọc."

Cán bộ trung niên dập tắt tàn thuốc: "Ông đấy, ông đấy, đúng là đồ già cứng đầu nổi tiếng! Nói cho cùng vẫn là 'hữu khuynh'! Các cuộc vận động chính trị qua các thời kỳ ông đều 'hữu'! Từ 'Cách mạng văn hóa' đến nay, ông càng 'hữu' hơn!"

Bí thư: "Thế thì cách chức tôi luôn đi."

Cán bộ trẻ: "Nói năng kiểu gì đấy hả?!"

Bí thư trừng mắt: "Chẳng lẽ cậu còn muốn dạy tôi nói năng à?!"

Cán bộ trung niên đưa một tay ra: "Lấy cái mũ đó ra đây."

Người đeo cặp da đen mở cặp, rút ra một chiếc mũ quân đội đưa tới. Cán bộ trung niên nhìn ba chữ "Vũ Hồng Binh" viết trong mũ hỏi: "Thôn các ông có thanh niên trí thức tên là Vũ Hồng Binh?"

"Đúng."

"Cha cậu ta là 'phái hữu', trong tờ khai hồ sơ cậu ta tự điền, lại viết là trí thức. Tình hình này ông có nắm được không?"

"Biết. Hồ sơ thanh niên trí thức thôn Dốc Đáy tôi đều đã đến phòng thanh niên trí thức huyện xem qua cả rồi, bố mẹ tiểu Vũ ly hôn năm 57, hộ khẩu của cậu ấy nhập cùng mẹ, cho nên cậu ấy cũng có thể viết như vậy."

"Thế cũng không thay đổi được sự thật bố cậu ta là 'phái hữu'!" Cán bộ trung niên vỗ mạnh xuống bàn, nghiêm giọng nói: "Nói ông là 'đồ già cứng đầu', quả thực không oan chút nào! Nói thật cho ông biết, hôm nay chúng tôi phải đưa Vũ Hồng Binh đi! Bởi vì cậu ta có ngôn luận mang tính 'phản cách mạng hiện hành', cũng có hành vi mang tính 'phản cách mạng hiện hành'!"

"Việc này không thể nào, việc này không thể nào! Ông nói bậy!" Bí thư biến sắc kinh hoàng.

Cán bộ trung niên cười lạnh: "Tôi? Phó chủ nhiệm 'Ủy ban Cách mạng' huyện, 'nói bậy'?"

Thúy Hoa đang ở ngoài cửa kinh hoàng, hoảng hốt chạy sang nhà Ma thẩm. Ở nhà Ma thẩm, mấy người phụ nữ đang tụ tập bàn tán xôn xao.

Ma thẩm bắt chước bí thư: "Bí thư cứ thế này — Phỉ! Phỉ! Phỉ! Phỉ! Phỉ đến nỗi thằng mặt trắng công xã trẹo mông ngã ngồi xuống đất..."

Mấy người phụ nữ cười.

"Đã bao năm rồi không thấy bí thư nổi giận."

"Cũng khó trách bí thư nổi giận. Mấy người 'Ủy ban Cách mạng' công xã, 'Ủy ban Cách mạng' huyện đó mà không tới, cuộc sống nghèo khó của chúng ta còn yên ổn chút. Họ mà tới, chắc chắn không có chuyện gì tốt lành!"

"Suốt ngày cách với mạng, cách cái con mẹ chúng nó ấy! Chẳng phải càng làm loạn càng nghèo à?"

Đúng lúc này, Thúy Hoa hốt hoảng bước vào: "Vũ Hồng Binh gây họa rồi! Người của huyện muốn bắt cậu ấy đi!"

Ma thẩm ngừng cười đùa: "Ồ? Nó có thể gây ra họa lớn gì, đáng để người ta đến bắt đông thế?"

"Nó vì chiếc máy kéo kia mà trộm dầu, người ta đã trưng ra bằng chứng rồi!"

"Đứa nhỏ này, cũng thật là, không có dầu, chúng ta không dùng nó là được mà!"

"Còn nói nó là 'phản cách mạng hiện hành'!"

Những người phụ nữ nhìn nhau. Một người phụ nữ hỏi: "Không thể nào chứ? Nó suốt ngày làm việc trước mắt chúng ta, một không nghe nó hô khẩu hiệu phản động, hai không thấy nó dán biểu ngữ phản động, hiện cái hành gì chứ?"

Thúy Hoa: "Tôi tận tai nghe thấy tên của 'Ủy ban Cách mạng' huyện nói như vậy! Cụ thể nó hiện hành gì, tôi chưa nghe tiếp."

Ma thẩm: "Thế, việc này phải làm sao! Bố cháu thái độ thế nào?"

Thúy Hoa: "Bố tôi đương nhiên phản đối rồi! Nhưng ông ấy là một bí thư chi bộ thôn nhỏ bé, người ta là một phó chủ nhiệm 'Ủy ban Cách mạng' huyện đích thân mang theo mấy người dân binh đến bắt người, ông ấy ngăn cản nổi sao!"

Ma thẩm: "Thế, cháu có chủ trương gì?"

Thúy Hoa: "Tiểu Vũ từ khi đến thôn Dốc Đáy chúng ta, làm việc chưa bao giờ gian dối lười biếng, đây là điều chúng ta đều phải thừa nhận, đúng không?"

Những người phụ nữ thi nhau gật đầu.

Thúy Hoa: "Hiện nay, chuyện oan uổng người khác nhiều lắm, chúng ta cũng không thể trơ mắt nhìn cậu ấy bị bắt đi được! Mọi người đều đến các đầu thôn chặn họ lại, đừng để họ vào thôn, bảo cậu ấy đi đâu đó trốn một thời gian, tránh thoát kiếp nạn trước mắt này đã rồi tính tiếp!"

Một người phụ nữ hỏi: "Thế, chúng ta không phải cũng không thoát khỏi liên can sao?"

Ma thẩm trầm ngâm: "Chúng ta đều là vợ của bần nông trung nông, pháp luật không trách chúng, lượng chắc cũng không thể làm gì chúng ta."

Có người phụ nữ tán thành: "Chúng ta không chỉ đều là vợ của bần nông trung nông, chúng ta cũng đều từ nhà bần nông trung nông gả đi mà?"

Ma thẩm: "Đừng nói nhiều thế nữa, cứ làm theo lời Thúy Hoa!"

Vũ Hồng Binh bọn họ kéo máy kéo vừa vào thôn, đã bị mấy tên dân binh cầm súng chặn lại.

Vũ Hồng Binh rõ ràng trong lòng đã chuẩn bị từ trước, bình tĩnh, chủ động đưa hai tay ra, nói: "Dầu là tôi một mình trộm, không liên quan đến bất kỳ ai khác!"

Chiếc còng tay lạnh lẽo khóa chặt đôi tay cậu.

Phùng Hiểu Lan, Xuân Mai bó tay không cách nào.

Ma thẩm và Thúy Hoa cùng đám phụ nữ vừa vặn chạy tới, thấy cảnh đó đều đứng ngây tại chỗ.

Bí thư, cán bộ trung niên của 'Ủy ban Cách mạng' huyện, cán bộ trẻ của 'Ủy ban Cách mạng' công xã cùng hai người tùy tùng cũng đi ra. Bí thư cầm trên tay một tờ giấy trắng lớn được gấp lại.

Cán bộ trung niên ra lệnh cho bí thư: "Ông nói đi."

Bí thư nhìn mọi người và đám trẻ, khó khăn nói: "Họ viết sẵn rồi, muốn tôi đích thân dán, còn nói tiểu Vũ là, là 'phản cách mạng hiện hành'..."

Vũ Hồng Binh kinh ngạc.

Bí thư giận dữ xé tờ giấy trong tay: "Tôi nói không phải, nhưng tôi nói chẳng có tác dụng gì."

"Ông!" Cán bộ trẻ muốn xông lên ngăn cản.

Cán bộ trung niên giơ tay ngăn lại: "Để ông ta diễn."

Bí thư nói với Vũ Hồng Binh: "Tiểu Vũ, thôn Dốc Đáy có lỗi với cháu! Tôi cũng có lỗi với cháu! Càng có lỗi với bố mẹ cháu..."

Cán bộ trẻ: "Bố cậu ta là 'phái hữu'!"

Bí thư lườm cậu ta một cái, tiếp tục nói với Vũ Hồng Binh: "Sau này, chỉ cần cháu còn có thể quay lại thôn Dốc Đáy, thì cháu vẫn là thanh niên trí thức của thôn Dốc Đáy chúng ta! Dù sau này tôi có còn là bí thư hay không, người thôn Dốc Đáy, sẽ coi trọng lời tôi nói hôm nay."

Vũ Hồng Binh rơi lệ. Những người có mặt cũng thi nhau rơi lệ.

Bí thư đi đến trước mặt cán bộ trung niên, hai người trừng mắt nhìn nhau.

"Phỉ!" Bí thư chắp hai tay sau lưng, từng bước từng bước bỏ đi.

Triệu Thự Quang đang đi trên đường về thôn Dốc Đáy, thấy phía trước có xe jeep và xe tải chạy tới, né vào bên đường. Khi xe tải chạy qua trước mắt, cậu đã nhìn thấy Vũ Hồng Binh trên xe.

"Hồng Binh!" Triệu Thự Quang hét lớn.

Chiếc xe tải bụi mù mịt đi xa.

Triệu Thự Quang đuổi theo mấy bước, dừng lại, quay người chạy về phía trong thôn.