Trong chuồng ngựa của Trại nhỏ, nơi Jankôpxki được đưa vào ở, đang nhốn nháo ầm ĩ. Một đám lớn tù nhân lộn xộn xúm quanh anh quản trị phòng, trong khi anh đang múc xúp trong một chiếc nồi to tướng. Họ vừa hò hét kêu la, léo nhéo bằng đủ các thứ tiếng, vừa hoa chân múa tay nhặng cả lên. Những “dân cũ” đang đẩy những dân mới đói ngấu ra cách xa chiếc nồi. Người nọ vẫn hích người kia trong khi anh trùm khối cứ hét vào tai họ. Anh trùm khối chốc chốc lại phải ra sức giữ trật tự trong đám người háu đói ấy.
- Về chỗ kia đã nào, đồ ngốc, đồ quái quỉ ở đâu! Xếp hàng vào!
Chẳng ai hiểu anh ta nói gì, cũng chẳng ai buồn nhìn anh ta. Những người bị kéo lại đằng sau cùng hùng hổ xông đến bên chiếc nồi. Những người mới đến lại đứng đợi người có bát, trong khi anh ta đang vội vã lấy thìa múc ngay vào khẩu phần vừa nhận được, hoặc nếu không có thìa thì cứ việc cho miệng vào mà húp. Xúp chẩy lòng thòng ra ngoài miệng, bắn cả lên áo. Người chủ của cái bát chưa nuốt hết được vào bụng những giọt xúp cuối cùng thì đã có những bàn tay bấu gịt lấy cái bát và giằng đi kéo lại. Cái bát rơi xuống đất nghe cạch một tiếng. Mọi người đâm bổ đến nhặt, anh nào may mắn vớ được thì ghì chặt vào mình rồi cố lách một đường qua đám người chen chúc và len đến bên trên chiếc nồi. Đám người mặt mũi nhếch nhác đứng đằng sau, chỉ chờ anh ta húp xong là giằng ngay lấy bát.
Riêng anh quản trị phòng là bình thản. Anh ta cứ cúi cổ múc xúp lia lịa không nhìn lên. Khi nào người ta chen chúc rối loạn quá thì anh ta lấy khuỷu tay và lấy lưng ẩy cho rộng chỗ.
Pipich bước vào. Anh trùm khối, người ngắn ngủn có cái đầu nhọn, bị tấn công dữ dội đang dơ hai tay lên thất vọng, chán nản. Khi thấy Pipich vào, anh ta cũng mừng vì ít nhất đó cũng là người hiểu biết. Anh ta nói, giọng khản đặc:
- Ngày nào cũng thế, ngày nào cũng thế! Nếu có đủ bát ăn thì đâu đến nỗi! Không làm sao bảo được cái đám này!
Pipich đáp:
- Thì hãy đuổi họ ra, khóa cửa lại, có bao nhiêu bát thì chỉ để bấy nhiêu người đến bên nồi thôi.
- Thế thì ở bên ngoài họ sẽ gầm lên như sư tử ấy.
Pipich chẳng còn biết góp ý như thế nào, anh nghển cái cổ dài lên, chăm chú nhìn vào đám người hỗn loạn.
- Trong những người mới đến, có ai tên là Jankôpxki không? - Pipich hỏi.
- Rất có thể có.
Anh trùm khối cố gào lên để lấn át tiếng người nhộn nhịp.
- Jankôpxki!
Nhưng tiếng kêu của anh nghe chỉ khàn khàn khổ sở.
Pipich tự mình đi tìm anh Ba Lan. Jankôpxki đang đứng ở một góc nhà, hai bàn tay co vào chống cằm nhìn cảnh tượng ấy. Nhận ra Pipich, Jankôpxki mừng quá, mặt mày tươi hẳn lên, chạy ngay đến chỗ người Đức:
- Anh! Anh! Thằng bé đâu?
Pipich đưa ngón tay lên miệng bảo cảnh giác và ra hiệu cho Jankôpxki đi theo mình.
Krêmơ đang bàn với Prơn trong khi Prơn đang làm cho xong danh sách chuyến tù sắp đi.
Một nghìn tù nhân của Trại Nhỏ sẽ phải đưa đi một nơi khác. Trại Bukhânvan quá chật chội. Prơn đã rút đều số tù nhân ở mỗi khối trong Trại Nhỏ cho vào danh sách toàn chuyến, và như vậy các trùm khối sẽ dễ thở hơn. Dù sao có chuyến tù đi cũng có nghĩa là thêm được một tí chỗ trong những chuồng ngựa đã chật ních ấy.
Thành phần của mỗi nhóm thì giao cho các trùm khối tự chọn trong đám tù nhân với sự giúp đỡ của các anh em quản trị phòng và các nhân viên khối. Bao giờ cũng là những người suy nhược nhất được chọn đưa đi.
Quy luật về sự ác nghiệt đang rung lên tiếng chuông buồn thảm của nó.
Một bầu không khí im lặng khó chịu đang bao trùm hai anh trùm trại. Prơn đứng bên chiếc bàn trong khi Krêmơ đang ngồi, đầu cúi xuống nghiên cứu bản danh sách tù đi mà Prơn vừa đưa cho anh. Krêmơ cau mày liếc mắt nhìn lên mặt Prơn, một nét nhăn nhíu lại trên trán anh. Chẳng ai nói gì, nhưng trong đầu hai người hình như đều có những ý nghĩ như nhau. Một nụ cười lúng túng từ nãy giờ vẫn ẩn trên khóe miệng của Prơn, nhưng rồi cũng hé lộ ra, đầy vẻ ngại ngùng.
- Chúng mình lại phải cho một nghìn người nữa đi, mà có trời biết là đi đâu...
Krêmơ mím môi, khuỳnh hai tay lên bàn, nhìn vào hai bàn tay mình đang nắm lấy nhau.
- Đôi khi tôi nghĩ rằng, - anh nói dịu giọng. - Đôi khi tôi nghĩ rằng chúng mình đã trở thành một bọn táng tận lương tâm, đáng nguyền rùa…
Mặc dầu Prơn đã hiểu, nhưng anh vẫn hỏi:
- Chúng mình? Anh định nói ai?
- Nói chúng mình!
Krêmơ trả lời tàn nhẫn, đoạn đứng dậy bước đến chỗ cửa sổ, hai tay thọc vào túi, nhìn ra cái sân kiểm soát rộng lớn. Phía trên sân là tòa nhà cổng thấp và to bè bè, có cái tháp canh. Trên nóc nhà lắp mười hai chiếc đèn pha lù lù. Khi trại điểm danh buổi chiều tối hay buổi sáng sớm, những chiếc đèn pha ấy hắt ra những luồng ánh sáng tàn ác vào khoảng đêm tối trên các lán trại trông như những con dao loang loáng đâm vào những bộ mặt mệt mỏi của tù nhân.
Chung quanh tháp canh là một cái hành lang, ở đấy bọn lính canh đi đi lại lại trong không khí mát lạnh của buổi sáng tháng Ba. Khẩu súng đại liên chĩa cái mõm sục sạo của nó qua bức tường của con đường đi vào trại.
Từng người, từng cặp, hay từng tốp tù nhân đang đi lại trên sân kiểm soát, qua cổng ra ngoài hoặc đi vào trại. Họ đứng nghiêm, tay cầm mũ, báo cáo trước cửa sổ phòng giấy. Tên chỉ huy khối coi cổng đang ngồi canh họ. Gã này hôm nay lại đang cáu gắt, miệng gầm gừ, đá vào lưng hay tống vào gáy các tù nhân.
Krêmơ nhìn thấy cảnh ấy nhưng không xúc động. Anh đang nghĩ đến nhiệm vụ bấy lâu nay làm cho anh rất băn khoăn, về vấn đề đứa bé thì thế nào? Nguy hiểm ư? Vì một đứa bé mà thế à? Chả có lẽ! Chắc hẳn là giữa đứa bé với Hơfen có quan hệ gì đó. Nếu như ai biết được, đứa bé có thể bị lộ, cái anh chàng Bôkhâu cái gì cùng bí bí mật mật như khỉ ấy... làm người ta chẳng còn biết đằng nào mà lần. - Đừng hỏi, tôi bảo sao cứ làm vậy.
Krêmơ cau mày lại, anh tì tay vào song chéo cửa sổ, rồi bỗng anh đấm một quả vào khung gỗ.
- Anh làm sao thế? - Krêmơ nghe tiếng Prơn hỏi đằng sau lưng.
Anh giật mình quay người lại.
- Không. - anh đáp cụt lủn.
Prơn muốn an ủi anh:
- Đây sẽ là chuyến cuối cùng. Mà có lẽ ngay chuyến này cũng sẽ bị quân Mỹ chặn lại... Krêmơ im lặng gật đầu đoạn đưa trả Prơn bản danh sách.
- Điều tôi muốn nói là anh nên thu xếp làm sao để những người tới hôm qua. anh biết rồi chứ, những người Ba Lan ấy mà, sẽ có tên trong chuyến đi này...
Trong phòng nhân viên nhà đồ đạc, các tù nhân đội Commando đang ngồi xổm chung quanh Jankôpxki. Pipích đã nhét vào trong túi anh một mẩu bánh. Jankôpxki ngầm bẻ từng tí một, kín đáo đưa lên miệng, anh ta lấy làm thẹn về cái đói của mình.
- Cậu cứ ăn hết đi, - Pipích khuyến khích. - Chúng tớ hôm nay còn có thịt băm hấp với “xốt” củ cải ngựa nữa đấy.
Nói đoạn, anh ta đưa một tách cà phê làm giả[1] nữa đến trước mặt Jankôpxki. Krôpinxki phải phiên dịch cho anh chàng Ba Lan. Rồi hai người Ba Lan nói chuyện với nhau và Krôpinxki dịch lại.
- Cậu ta bảo không phải cậu ta là bố đứa bé. Bố nó chết rồi và mẹ nó cũng bị đưa vào lò hơi ngạt ở Ausơvít rồi. Cậu ấy bảo rầng khi đứa bé phải theo bố mẹ từ khu Do Thái ở Vacsava về Ausơvít thì nó mới được ba tháng. Cậu ấy bảo rằng bọn SS giết hết tất cả trẻ con. Luôn luôn phải đem trẻ con giấu đi.
Jankôpxki ngắt lời dịch và nói với Krôpinxki một cách hối hả. Krôpinxki vẫn tiếp tục dịch lại câu chuyện không thể tưởng tượng được:
- Cậu ấy bảo đứa bé không biết con người là như thế nào. Nó chỉ biết SS là thế nào và tù nhân là thế nào thôi. Cậu ấy bảo, nhưng mỗi khi bọn SS đến thì nó rất biết, nó trốn và bao giờ cũng im thin thít.
Krôpinxki im lặng. Mọi người cũng im lặng cúi đầu. Hơfen không nói nửa lời, đặt tay mình lên tay anh bạn Ba Lan, anh Ba Lan mỉm cười hiền lành. Câu chuyện của anh đã được anh em hiểu.
- Marian - Hơfen bảo Krôpinxki. - Cậu hỏi xem tên đứa bé là gì?
Krôpinxki hỏi rồi dịch lại:
- Tên đứa bé là Xtêphan Xiliăca[2], bố nó làm luật sư ở Vacsava.
Đôi mắt Hơfen nhìn anh chàng nhỏ bé mảnh khảnh kia, chan chứa cảm tình, anh ta chắc chắn ngoài năm mươi.
Lòng đầy hy vọng, Jankôpxki nhìn đám anh em tù nhân ngồi quanh đã đối xử với mình rất thân mật, và nụ cười giản dị của anh biểu lộ niềm tin tưởng rằng sau bao nhiêu nguy hiểm, cuối cùng bây giờ đứa bé đã được yên lành. Lòng Hơfen nặng trĩu. Anh Ba Lan không biết tại sao mình được gọi đến đây, nhưng hẳn anh vui mừng được gặp ở đây những người bạn tốt như thế. Hơfen đang nghĩ làm thế nào mà “những người bạn tốt ấy” lại có thể nói với anh Ba Lan kia rằng: Đem đứa bé của anh đi chỗ khác, chúng ta không thể để nó ở đây được. Thế rồi anh chàng bé nhỏ lặng lẽ ấy lại phải gánh cái gánh nặng kia, ra đi, không một lời than vãn, tha nó đi, tha nó đi mãi, lo lắng làm sao che chở cho cái tia sáng yếu ớt của sự sống kia khỏi bị gót giày của bọn SS đạp lên dập tắt. Jankôpxki chắc hẳn cảm thấy rằng người Đức kia đang nhìn mình một cách đặc biệt. Anh mỉm cười với Hơfen, nhưng Hơfen mỗi lúc một chìm đắm vào những ý nghĩ riêng của mình. Đây là một con người không còn chỗ nào bấu víu, đang kéo lê theo mình một mảnh sự sống mà anh đã cướp lại được trong nanh vuốt của thần chết ở Ausơvít, thế rồi chỉ để dẫn nó đến những tai họa mới chưa rõ thế nào. Thực là điên rồ! Đến nơi nào đó, tử thần sẽ giằng lấy chiếc va-li ở tay anh ta và cười nhăn nhở: Ô kìa xem này, có người nào đem đến cho ta cái gì đây này!... Tất cả con người Hơfen sôi lên uất ức. Nếu như cần ngăn chặn cái trò vô nghĩa lý này lại thì phải làm ở đây và ngay bây giờ! Ngoài đây ra không còn nơi nào trên đời này có dịp cứu nổi đứa bé nữa. Hơfen đưa mắt nhìn quanh. Im lặng. Không một anh em tù nhân nào biết nói gì bây giờ. Đôi mắt Hơfen dán chặt vào Pipich. Họ im lặng nhìn nhau. Cái trách nhiệm nặng nề của việc phải quyết định lấy một giữa hai nhiệm vụ đang đè lên trái tim Hơfen và anh đau đớn nhận thấy rằng lúc này sao mà mình cô đơn đến thế. Cái nhìn im lặng của Pipich như dính vào người anh và Hơfen đã định gật đầu như thể thầm đồng ý với Pipich. Nhưng anh chỉ còn cách buông ra tiếng thở dài nặng trĩu từ tận đáy lòng rồi anh đứng dậy.
- Ở đây đã nhé, - anh nói với các anh em tù nhân. - Coi chừng kẻo bất thình lình thằng Xvailinh nó đến.
Đoạn, cùng với Jankôpxki, Krôpinxki và Pipich, anh đi đến góc nhà phía sau. Khi đứa bé trông thấy Jankôpxki nó để yên cho anh bế nó lên, ôm như ôm một con chó con hiền lành.
Jankôpxki lặng lẽ áp chặt đứa bé vào lòng và khóc không thành tiếng, không nước mắt. Một bầu không khí im lặng nghẹt thở bao trùm lấy mấy người. Pipich không thể chịu đựng được lâu.
- Thôi, thôi, đừng có buồn như đi đưa đám thế, - anh nói dằn dỗi, mặc dầu anh cũng thấy cổ mình nghẹn lại.
Jankôpxki hỏi Hơfen một câu gì đấy, quên rằng anh bạn Đức này không hiểu tiếng nói của mình. Krôpinxki dịch lại:
- Cậu ấy hỏi đứa bé có thể ở lại đây được không?
Lúc này chính là lúc Hơfen phải nói với anh Ba Lan rằng anh ta phải đi với chuyến tù nhân sáng mai, và phải đem đứa bé... nhưng anh không sao thốt nên lời, đến khi Pipich trả lời thay anh mới thấy nhẹ cả người. Pipich vỗ nhẹ vào lưng Jankôpxki:
- Đứa bé ở lại đây, nhất định thế - và Pipich nhìn Hơfen như thách thức.
Nhưng Hơfen im lặng. Anh không đủ can đảm để nói trái lại câu của Pipich. Bỗng nhiên một nỗi sợ hãi tràn ngập người anh. Thái độ im lặng của anh biểu lộ anh đã bước một bước đầu đi đến chỗ làm trái nhiệm vụ mà Bôkhâu đã giao cho. Phải, anh tự an ủi mình bằng ý nghĩ đến mai vẫn còn thì giờ trả lại đứa bé cho anh Ba Lan, nhưng anh cảm thấy bàn tay anh trước đây nắm chặt nhiệm vụ của mình đang dần dần thả tuột ra.
Chỉ đến lúc Pipich diễn đạt thái độ im lặng của Hơfen theo ý muốn riêng của mình, vừa cười vừa nói với Jankôpxki:
- Cậu đừng có lo nghĩ gì cả, chúng tớ là những tay đại chuyên gia về nghề trông nom trẻ con đây; thì Hơfen mới gắt gỏng bảo Pipich:
- Đừng có nói bậy.
Nhưng lời phản đối ấy yếu ớt quá, không đủ để cho Pipich tin. Anh ta chỉ cười!
Jankôpxki đặt đứa bé lên mặt sàn và bắt tay Hơfen tỏ lòng cảm ơn, miệng lắp bắp nói với Hơfen một cách sung sướng. Và Hơfen dành phải để chuyện đó trôi qua.
Sau khi Prơn đã sang Trại Nhỏ, Krêmơ cho một tù nhân làm việc trong phòng nhân viên đi tìm Bôkhâu.
Câu hỏi đầu tiên của Bôkhâu là: “Anh đã nói cho Hơfen hiểu rõ cả chưa?”.
- Rồi tôi sẽ thu xếp đâu vào đấy, - Krêmơ đáp chặn lại. - Anh nghe đây này, chúng đang tính chuyện gì đấy.
Anh nói vắn tắt với Bôkhâu về việc vừa xảy ra với Kluttich và Rainơbôt, và báo cho Bôkhâu biết về lệnh của tên chỉ huy trưởng.
- Chúng nó đang tính chuyện gì đây, cái đó thì rõ lắm rồi, nhưng chúng nó chẳng biết đến đầu đến đũa đâu. Chừng nào chúng còn ngờ tôi là nhân vật chính thì những người của anh còn an toàn - Krêmơ kết luận.
Bôkhâu lắng nghe chăm chú.
- Thế là chúng nó đang tìm tụi mình đấy, - Bôkhâu phát biểu ý nghĩ của mình. - Được, chừng nào chúng mình vẫn chưa mắc một sai lầm gì thì chừng đó chúng nó còn chưa tìm thấy được đâu. Nhưng tôi không muốn nghĩ rằng anh là kẻ giơ đầu chịu báng như thế.
- Anh cứ yên trí. Với cái khổ lưng của tôi, tôi có thể làm mộc che chờ cho tất cả khối người của anh.
Bôkhâu nhìn Krêmơ dò hỏi; anh nhận thấy có chút châm biếm nhẹ nhàng trong lời nói ấy. Do đó, anh hơi bực mình, nói:
- Phải, phải, Vante ạ, tôi biết. Tôi tin ở anh. Tôi muốn nói là chúng tôi tin ở anh. Như vậy anh thấy đã đủ chưa?
Đột nhiên Krêmơ quay phắt lưng lại, ngồi phịch xuống bàn.
- Chưa!
Bôkhâu sửng sốt:
- Thế nghĩa là thế nào?
Krêmơ nói ngay:
- Tại sao tôi lại phải để đứa bé đi với chuyến tù? Nó ở đây với chúng ta là chắc chắn nhất! Anh không hiểu được ư? Có gì mà phải lo về việc đứa bé kia chứ?
Bôkhâu giơ nắm tay đấm vào bàn tay:
- Đừng làm khó khăn quá cho tôi như thế, Vante ạ! Tuyệt nhiên là không có gì về đứa bé đâu!
- Thế thì cứ mặc kệ nó!
Krêmơ đứng dậy đi đi lại lại. Rõ ràng anh đang cố nén nỗi xúc động trong lòng. Anh đứng im không động dậy, cau có nhìn chăm chăm về phía trước.
- Kỷ luật với chả kỷ luật, làm thế nó nhẫn tâm thế nào ấy - anh nói hạ thấp giọng. - Không thể làm khác được ư?
Bôkhâu không đáp, thấy chẳng còn cách nào ra khỏi tình trạng này, anh giơ hai tay lên trời. Krêmơ bước đến chỗ anh.
- Việc ấy liên quan đến Hơfen, phải không?
Bôkhâu gạt đi:
- Cứ hỏi như thế chỉ tổ làm cho anh thêm khổ thôi!
- Thế mà anh bảo là tin ở tôi đấy phải không? - Krêmơ cười khẩy. - Tôi thì ỉa vào!
- Vante!
- Ôi, thôi, mặc anh! Ngu ngốc! Vô lý! Cái trò bí mật nhà anh thối lắm! Anh có cái bệnh làm cái gì cũng ra điều bí mật lắm.
- Vante, lạy Chúa! Vì sự an toàn của bản thân anh, chẳng bao giờ anh nên biết đến cái gì ngoài những điều cần thiết cho anh, anh không hiểu điều đó ư? Vấn đề là bảo vệ cho bản thân anh!
- Vấn đề là bảo vệ đứa bé! - Krêmơ tìm cách tán. - Chúng mình không thể làm khác được cho đứa bé à? Tôi sẽ giấu nó đi! Anh thấy thế nào? Hả? Cứ yên trí, ở với tôi, nó sẽ an toàn.
Trong giây lát, Bôkhâu trông như chịu bó tay, nhưng rồi anh bỗng bác đi, mà càng kịch liệt hơn:
- Không có bàn cãi lôi thôi. Đứa bé phải ra ngay khỏi trại! Điều đó tôi yêu cầu anh đấy, có thể là khó khăn lắm, tôi cũng thừa nhận như vậy, nhưng hoàn cảnh đang gay go, cố nhiên việc này dính đến Hơfen, nhưng tại sao tôi lại phải giấu anh thì anh cũng thừa biết. Tôi còn nói với anh một điều nữa. Anh nên biết rằng không phải tôi mắc chứng bệnh cái gì cũng làm ra điều bí mật đâu. Công việc của Hơfen là ở một điểm rất dễ nguy. Anh nghe đây, Vante! Một điểm rất dễ nguy! Nếu như dây chuyền bị đứt ở khâu đó thì toàn bộ công trình có thể đổ sụp.
Bôkhâu im lặng một lát. Những lời nói của anh đã làm cho Krêmơ lặng yên, và anh ta đang trố mắt nhìn có vẻ ủ dột. Để cho Krêmơ thấy rõ hơn rằng ý muốn của Krêmơ không thể nào thực hiện được, Bôkhâu nói toạc ý nghĩ của mình.
- Anh đem đứa bé ở chỗ Hơfen đi và giấu nó vào một nơi nào đó. Tốt lắm. Nhưng anh có thể giấu được cái việc là đứa bé từ chỗ Hơfen ra không? Một biến cố xảy đến, và đứa bé bị phát giác...
Krêmơ giơ tay lên. Bôkhâu khõng cho Krêmơ ngắt lời.
- Chỉ một biến cố thôi, Vante ạ, chúng ta đã có kinh nghiệm rồi! Một việc có thể chắc chắn lắm, thế rồi chỉ vì một việc nhỏ nhặt - anh thấy không, đứa bé cũng là chuyện nhỏ nhặt như vậy đấy. Anh không thể đem chôn nó như chôn một con mèo chết. Sẽ phải có người nọ người kia đến quanh đứa bé. Rồi kết quả là cái người đó vào boong-ke[3]… rồi khai anh ra, rồi...
Lúc này, Krêmơ không thể nén được nữa. Anh cười phá lên giòn giã.
- Chúng nó sẽ đập tôi chết trước khi tôi...
- Tôi tin anh, Vante ạ, - Bôkhâu đáp lại nhiệt tình. - Tôi hoàn toàn tin anh. Nhưng anh. chết rồi thì sẽ sao nữa?
- Ừ, rồi sao nữa? - Krêmơ hỏi có vẻ đắc chí.
- Đứa bé vẫn còn đó.
Krêmơ càng được thể:
- Đấy anh thấy chưa?
Bôkhâu mỉm cười đau đớn:
- Bảy nghìn sĩ quan Liên Xô đã bị bắn vào sau gáy đây này, thế mà không một ai có thể ngờ rằng cái thằng SS nấp dưới cái áo choàng bác sĩ đứng đo người cho họ kia lại chính là kẻ đã giết họ...
- Điều đó dính líu gì đến đứa bé kia chứ? - Krêmơ càu nhàu khó chịu.
Dõng dạc, tha thiết, Bôkhâu nói tiếp:
- Chúng nó chẳng khai thác được gì ở anh, vì anh đã chết rồi. Nhưng anh cũng nên biết những phương pháp của chúng. Ai dám bảo chúng không đưa đứa bé về Vaima. Đến đó, đứa bé sẽ được ngồi lên đùi một con mụ quốc xã[4] nào đó mà chúng đã bố trí trước:
- Cháu ở trại Bukhânvan về đấy à, tội nghiệp cho cháu bé bỏng. Thế cái bác tốt bụng giấu cháu khỏi tay bọn SS độc ác, tên là gì?
Krêmơ chăm chú lắng nghe.
- Rồi cái con mụ dê cái hiền lành kia sẽ hỏi han đứa bé rất lâu, bằng tiếng Đức, tiếng Nga, tiếng Ba Lan, nghĩa là bằng thứ tiếng nào đứa bé hiểu được, rằng nó... Rồi lúc đó, Vante ạ, chẳng còn ai ở đấy có cái lưng rộng có thể che đỡ cho Hơfen được nữa...
Bôkhâu nói đã đủ. Anh đút hai tay vào túi, và hai người im lặng cho đến lúc Krêmơ sau khi đã chật vật lắm mới quyết định được. Anh nói:
- Tôi sẽ... sau đây tôi sẽ đến chỗ Hơfen...
Anh đã phải vật lộn với mình. Bôkhâu thưởng cho anh bạn một cái cười thân mật.
- Chính vì đứa bé cũng ở trong chuyến đi, điều đó không có nghĩa là... Tôi muốn nói rằng anh Ba Lan kia đã đưa lọt được nó từ xa đến đây, anh ấy cũng có thể đưa lọt được nó đi xa hơn nũa. Thường thường chúng ta vẫn sợ cái chẳng may. Nhưng lần này chúng ta có thể hy vọng vào đấy được. Chúng ta không thể làm hơn nữa.
Krêmơ gật đầu không nói. Với Bôkhâu, như vậy có nghĩa là câu chuyện đã chấm dứt.
- Còn tiểu đội cứu thương, - anh nói sang vấn đề khác. - Chúng ta phải hoạt động nhanh về mặt đó.
Ý nghĩ đầu tiên của anh ta là đưa tiểu đội ấy vào làm một đội trinh sát. Cơ hội tuyệt quá. Nhưng rồi anh lại thấy ngờ vực. Thằng Kluttich đang theo dõi. Bôkhâu xoa xoa cái đầu lởm chởm tóc.
- Giá mà chúng mình biết được chúng nó rình mò cái gì nhỉ.
- Việc này có lẽ chu đấy, - Krêmơ nói. - Lệnh này là của thằng chỉ huy trưởng.
Bôkhâu xua tay tỏ ý ngờ vực:
- Điều thằng Svan ra lệnh với thằng Kluttich truyền đạt không bao giờ giống nhau.
- Chính tôi đang định nói thế, - Krêmơ ngắt lời ngay. - Cứ để tiểu đội cứu thương đấy cho tôi. Cứ để tất cả đấy cho tôi.
Bôkhâu trố mắt nhìn Krêmơ:
- Anh muốn làm gì với tiểu đội ấy?
Krêmơ mỉm cười ranh mãnh:
- Cũng như anh thôi.
- Như tôi? - Bôkhâu vờ vĩnh.
- Ôi, đừng làm cái trò bí mật nữa, ông ơi. - Krêmơ bẳn lên.
- Tôi đã ngấy cái khoản đó rồi. Trong óc anh đang trù tính chuyện gì về tiểu đội cứu thương - đúng không? - Krêmơ gõ gõ vào thái dương mình. - Có lẽ ở trong này cũng đang nghĩ như vậy đấy.
Bôkhâu cảm thấy như mình bị bắt quả tang, đưa hai tay lên vỗ vào má.
Krêmơ dồn thêm cho anh một thôi:
- Anh thấy không? Những cái anh và tôi nghĩ chính là những cái mà các đồng chí sẽ nghĩ và hôm nay tôi sẽ lo liệu.
- Anh tưởng tôi chưa nháy mắt ra hiệu thì họ chưa làm gì cả đấy hẳn? Dù sao thì khi qua lại các chỗ, họ cũng sẽ mở to mắt ra. Có hay chẳng có sự lãnh đạo bí mật thì... - Như để làm cho Bôkhâu yên lòng, anh nói tiếp ngay - Về những cái mà họ không biết được thì thôi, còn bất cứ cái gì mà họ khám phá ra được ở ngoài đó thế nào cũng nghe ngóng. Khi nào tôi có thể thu xếp được cách liên lạc trực tiếp thì anh có muốn thiết lập một bộ máy thông tin nhiều đường dây không?
Bôkhâu không đồng ý ngay. Krêmơ để thì giờ cho anh suy nghĩ. Đề nghị ấy thật hợp lý. Nhưng chưa có sự tán thành của ILK, Bôkhâu không thể nào chấp nhận cái đó được: dù sao điều đó có nghĩa là vai trò thụ động trước đến giờ của anh trùm trại sẽ biến thành vai trò chủ động. Krêmơ có thể thấy rằng Bôkhâu đang suy nghĩ về việc ấy.
- Các anh cứ suy nghĩ thêm về cái đó đi, - Krêmơ nói. - Nhưng nhanh nhanh lên cho.
Bôkhâu cũng tính là anh sẽ đưa việc ấy ra thảo luận ngay với ILK. Với Bôgoxki và cả anh Hà Lan, Pitơ Van Đalen nữa thì cũng dễ bắt liên lạc thôi. Nhưng với Pribula với Kôđisec thì làm thế nào? Đành rằng họ đều ở trong trại và cùng làm việc trong những căn nhà trại dụng cụ quang học, ở bên sân kiểm soát, trong đó chế tạo những ống kính ngắm súng. Nhưng việc ra vào những căn nhà ấy là tuyệt đối cấm. Anh chàng người Pháp Riômăng cũng không làm sao liên lạc được. Anh ta ở trong đội Commando làm bếp của câu lạc bộ sĩ quan bên ngoài trại. Những anh em nào khó gặp quá chỉ có thể nhắn tin cho họ bằng cách thử đường dây. Bôkhâu không muốn quyết định dùng hình thức đặc biệt này để thông báo vì hình thức này chỉ dành cho những trường hợp cấp bách lắm. Song lần này sự mau lẹ và rõ ràng đòi hỏi đến phương tiện ấy. Bôkhâu nhìn Krêmơ có vẻ dò hỏi:
- Anh có thể cho thử đường dây được không?
- Có thể.
Krêmơ gật đầu vì anh biết ngay nói như vậy có nghĩa là thế nào. Anh từng thi hành một nhiệm vụ như thế.
- Thế thì tốt, anh ghi nhớ những con số này: ba, bốn, năm và cuối cùng là tám.
Krêmơ gật đầu, ranh mãnh nói:
- ILK.
Trong xưởng của anh thợ điện trong trại, một tù nhân đang đứng bên chiếc bàn kẹp chăm chú dũa một mảnh sắt.
Krêmơ bước vào.
- Suyp có đây không?
Anh tù nhân đưa cái giũa trỏ qua vai anh vào một căn phòng gỗ phía sau xưởng. Thấy Krêmơ nhìn có vẻ ngập ngừng, anh nói:
- Không có ai trong ấy đâu.
Suyp đang ngồi ở bàn loay hoay chữa một cái máy báo động, Anh ngẩng nhìn Krêmơ bước vào.
- Chúng mình cần thử đường dây, Henrich[5] ạ! - Krêmơ nói. Suyp đã hiểu.
- Được. Có ngay.
Krêmơ xích lại gần rồi nói:
- Đây, những con số này: ba, bốn, năm và cuối cùng là tám.
Suyp đứng lên. Anh không hỏi những con số ấy nghĩa là thế nào. Bởi với anh, những con số ấy là một bức điện quan trọng của một người gửi cho một người nào đó. Anh thu những thứ lộn xộn trên bàn lại một chỗ và lấy hộp dụng cụ ra.
- Tôi ra ngay bây giờ, Vante ạ.
- Nhưng nó phải chạy đấy nhé, nghe không?
Suyp lộ vẻ ngạc nhiên:
- Với tôi bao giờ nó cũng chạy.
Từ chỗ Suyp, Krêmơ lại đến chỗ Hơfen. Tên Xvailinh có mặt ở đó. Khi thấy anh trùm trại đứng với Hơfen bên chiếc quầy dài, hắn bước ngay ra khỏi phòng.
- Cái gì thế?
- Hơfen phải chuẩn bị đồ đạc sẵn sàng, - Krêmơ nhanh trí đáp - Mai có chuyến tù đi.
Xvailinh thè lưỡi ra trên môi cố ý dò hỏi.
- Đi đâu?
- Tôi không biết.
Xvailinh nhe răng:
- Mày đừng có nói với tao như vậy. Mày còn biết hơn chúng tao nữa kia.
- Sao thế ạ? - Krêmơ làm ra bộ ngớ ngẩn hỏi lại.
- Tao mà biết chúng mày đang định làm gì thì liệu hồn! - Nói xong hắn bước từng bước dài quay về phòng.
Krêmơ nhìn theo lẩm bẩm:
- Nó chỉ có nhìn vào đồng hồ mới biết được mấy giờ thôi...
Anh nói nhỏ qua kẽ răng:
- Tớ ở chỗ Bôkhâu đến, cần nói chuyện với cậu. Ta đi ra ngoài kia đã.
Pipich bê một mớ quần áo trên tay vừa bước từ phòng quần áo ra quầy. Anh đã nghe thóp được mấy tiếng sau cùng của Krêmơ và nghi hoặc nhìn theo hai người đang bỏ đi, Họ ra đứng bên ngoài, trên cái bệ ở cầu thang đá dẫn lên tầng gác trên, hai bên có tường nhà che kín. Krêmơ tì vào tay vịn bằng sắt trên bệ.
- Nói ngắn và nói nhỏ thôi, Anđrê. Tớ biết tất cả câu chuyện rồi. Ngày mai có chuyến tù đi. Jankôpxki mang đứa bé đi theo, hiểu chưa?
Dáng điệu Hơfen như người bị xử tội. Anh cúi đầu xuống.
- Chúng mình không thể nào làm khác với đứa bé được ư? - Anh hỏi khẽ.
Đó cũng là những lời, cũng là câu hỏi mà Krêmơ đã nói với Bôkhâu. Rõ ràng trên đời không còn những lời nào khác để giải quyết cái bế tắc này nữa. Và lúc này Krêmơ lại trả lời bằng những câu của Bôkhâu:
- Không bàn cãi gì nữa. Hoàn toàn không bàn cãi gì nữa. - Phải. Chỉ một lúc sau Hơfen mới lại hỏi:
- Chuyến tù này đi đâu?
Trong người bị dằn vặt, Krêmơ đấm đấm vào ống sắt ở tay vịn, không nói gì. Hơfen nhìn anh.
- Vante...
Krêmơ sốt ruột.
- Chúng mình không thể đứng lâu ở đây được. Cậu còn biết hơn tớ rằng cương vị cậu như thế nào. Đừng có làm cho thuyền phải chòng chành. Tớ còn nhiều cái khác phải làm về chuyến tù sáng mai, tớ không thể lo về chuyện săn sóc đứa bé được. Thôi nhé...
Anh bỏ Hơfen đứng đó và bước xuống cầu thang. Hơfen quay người đi như bị ai đẩy sau lưng, rồi trở vào trong nhà.
- Anh ấy muốn bảo cậu làm gì thế? - Pipich dò hỏi.
Hơfen không trả lời. Mặt anh sa sầm lại. Anh đi qua trước mặt Pipich bước vào phòng nhân viên.
Làn gió lạnh ẩm ướt thổi rú lên giữa những căn nhà trại, Krêmơ càng thọc sâu hai tay vào túi áo. Anh bước qua con đường nhìn về phía trên bên trái có lò đốt xác, một kiến trúc thê lương với cái ống khói vươn lên cao, lặng lẽ. Một hàng rào bằng ván màu nâu ngấm đầy axit cacbônic bao bọc chung quanh để che những con mắt tò mò. Phía sau những tấm ván ấy diễn ra những gì... Tuyệt đối cấm không cho ai vào đó. Nhưng Krêmơ vẫn biết.
Với tư cách trùm trại, anh đã từng mấy lần vào sau những tấm ván ấy mỗi khi có chuyến tàu đem đến hàng trăm người chết. Họ nằm thành từng đống trên sân. Những người Ba Lan làm việc khiêng xác chết trong lò hỏa táng, lôi hết xác này đến xác kia ra khỏi đống ấy, rồi xé bỏ quần áo của họ đi. Đó là những đồ sợi có giá trị không được phép đem đốt đi. Việc cởi quần áo cho các xác chết không phải dễ dàng. Trong lúc vật lộn với cái chết, chân tay những con người ấy co rúm và rắn lại, không tự nguyện chịu để người ta lột bỏ quần áo. Nhưng những người khiêng xác đã có kinh nghiệm. Bao giờ cũng phải hai người để lột một cái xác. Trước hết họ cởi khuy áo rồi dựng người chết ngồi dậy. Trong khi người này giữ thì người kia rút áo ngoài, áo trong của người chết qua đầu. Thực là một cảnh tượng lố lăng và khủng khiếp. Cái đầu ngật ngưỡng, hai tay duỗi ra, người chết trông như một kẻ say rượu đang bị cởi bỏ quần áo đưa lên giường. Những ngón tay như những lưỡi câu có ngạnh cong quèo còn mắc vào ống tay áo. Rồi phựt một cái, họ rút áo ra khỏi bàn tay những người chết như còn cố bám lấy nó. Trên những cái xác trần truồng ấy, có nhiều người mặc cả đồ lót rất lịch sự của phụ nữ. Từ màu đỏ cá vàng nhã nhất đến màu xanh nước biển. Những chiếc áo hở ngực phô cả bộ xương sườn gầy gộc với những chiếc xương quai xanh nhô ra. Bị vất bỏ hết quần áo mà chẳng làm sao được, cái xác chết nằm trên mặt đất lầy lội, đôi tay cứng đờ thảm hại, cái đầu cạo trọc ngoẹo sang một bên. Miệng há hốc mở to như một cái lỗ đen ngòm. Sau khi đã lột bỏ hết, nhiều xác chết trông như đang mỉm cười với cái chết trong một buổi liên hoan đeo mặt nạ. Cũng chẳng ích gì nữa, dù sao con ma xấu số đã lạnh cứng ra rồi.
Các anh em khiêng xác cầm một đôi cặp tháo các dây giày thường làm bằng một sợi dây thắt nút lại hay bằng mẩu dây thép rồi rút đôi giày ra khỏi chân. Có những xác chết đi nhiều đôi tất mỏng tang của đàn bà, rồi cũng bị rút hết. Một người khiêng xác khác đi giữa đám xác đã lột hết quần áo nằm lổn nhổn thành từng đống lộn xộn, trong tay cầm một cái kìm. Anh tìm răng vàng trong miệng các xác chết, đưa kìm rút ra từng bộ răng giả. Nếu bộ răng nào chẳng còn giá trị gì, thì anh ta gắn trả lại trong cái lỗ đen ngòm, lấy kìm gõ vào chỗ cũ, sau đó hai người khiêng xác có thể nhấc những xác đó lên, hoặc cầm tay, hoặc cầm cẳng, tùy theo cái xác ấy nằm như thế nào, kéo nó đến đống người đã bị lột trần truồng. Họ nhấc nó lên, liệu chiều đung đưa cho thuận tay và quẳng cái xác đánh bịch một cái lên đống thịt lầy nhầy.
Krêmơ dừng lại.
Khắp trại lại sặc tanh lên mùi thịt cháy. Mùi khét ấy chui vào tận trong màng mũi. Cột ống khói cao khạc những ngọn lửa đỏ lên trời. Một làn khói nâu sẫm bay lởn vởn từng mảng trên trại.
Krêmơ nghĩ đến một đêm vào tháng Tám năm 1944. Lúc đó, khoảng mấy ngày trước khi quân Mỹ ném bom xuống trại. Từ khung cửa sổ nhà trại nơi anh nằm ngủ, anh đã trông thấy cái ánh lửa đỏ như vậy trên miệng ống khói và anh nghĩ: giữa lúc đêm hôm như thế này, không hiểu chúng nó đốt ai vậy? Hôm sau có tiếng thì thào bí mật khắp trại, Telman đã bị bắn và bị thiêu trong lò đốt xác. Tin đồn hay sự thật? Không ai có thể nói chắc chắn được. Có chứ! Có một người có thể nói chắc!
Ngày mười tám tháng Tám năm 1944, các nhân viên trong lò đốt xác nhận được lệnh do tên chỉ huy điểm danh truyền lại là phải giành một lò đốt ban đêm. Đêm đó, cả đội Commando bị khóa chặt trong nhà ngủ thuộc lò đốt xác... Bọn SS không muốn cho ai chứng kiến. Một anh khiêng xác người Ba Lan đã xoay xở thế nào luồn được ra ngoài và nấp sau giàn than trong sân lò đốt xác. Anh thấy tấm ván cửa hàng rào mở ra. Một toán SS gồm toàn hạ sĩ quan bước vào trong sân. Chúng đem theo một người thường dân. Người đó cao lớn, vai rộng, không có áo khoác ngoài, chỉ mặc một bộ đồ sẫm. Đầu người ấy để trần và hói.
Người lạ bị đưa đến cái cửa ra vào dẫn tới phòng hỏa táng. Rồi có những tiếng súng nổ. Toán SS biến vào trong phòng cùng với người lạ bị hạ sát. Mấy giờ sau - vì đốt một xác người cũng mất nhiều thì giờ - bọn SS rời khỏi lò đốt xác. Trong khi chúng bước ra, một tên hạ sĩ trong bọn nói:
- Chúng mày có biết tụi mình đưa ai vào trong lò đấy không? Đó là lãnh tụ Cộng sản Telman[6] đấy.
Vài ngày sau, Suyp rất xúc động chạy đến chỗ Krêmơ. Suyp đã đọc được trong sổ tay của tên chỉ huy điểm danh ghi vào đó việc xử tử Ecnet Telman.
Krêmơ trố mắt nhìn lên ống khói. Ngọn lửa cao vút trên khoảng trời đen khi đó đã làm đôi mắt anh căng ra vì anh không sao ngủ được, bây giờ lại bùng cháy lẽn trong tim anh. Anh mới hiểu tại sao vải cờ của anh lại màu đỏ.
Anh đang sắp bước lên cầu thang gỗ đi vào phòng nhân viên bỗng nghe tiếng Suyp vang lên qua các ống loa khắp trại.
Chú ý, thử dây...
Krêmơ dừng lại một lát mỉm cười với mình.
Sau khi nói chuyện với Krêmơ, Suyp đã đi ngay ra cổng đến phòng làm việc của tên chỉ huy điểm danh mang hộp dụng cụ đeo lòng thòng trên vai xuống bằng một cái đai. Anh ta biết tác dụng của cái bề ngoài trông thật thà với cái vẻ ngây ngô và nhanh trí khôn của mình và anh ta lợi dụng cái đó.
Khi anh đứng nghiêm trước mặt tên Rainơbôt, hắn gầm gừ hỏi anh muốn gì, anh ngây thơ đáp:
- Tôi lại phải thử dây một lần nữa, thưa ngài chỉ huy điểm danh, có một số loa trong trại không bắt.
Rainơbôt đang bận việc ở bàn giấy, lơ đãng nói:
- Lại thậm thụt với chúng nó rồi, hả?
Với vẻ mặt ngơ ngác như trẻ con, Suyp trả lời:
- Tôi có thậm thụt với chúng nó đâu. Nhưng dây điện bây giờ nó đã mủn cả rồi, đường dây cứ đứt luôn - đúng là những hàng làm trong thời chiến tranh.
- Đừng có làm rầy tao nữa, chữa cái máy phóng thanh đi, rồi cút ngay ra ngoài kia cho tao.
Như thế là Suyp được phép xem lại hệ thống truyền ra loa. Anh đến chỗ để máy, bật điện lên. Máy kêu xè xè, Suyp thổi vào ống máy, để thử trước rồi hắng giọng. Chú ý, thử đường dây. Chú ý, thử đường dây. Tôi đếm... ba, ba, bốn, bốn, năm, năm... tám. Tôi nhắc lại:... ba, ba, bốn, bốn, năm, năm... tám.
Ở các nhà khối, các xưởng, đều nghe thấy tiếng thông báo và trong trại làm dụng cụ quang học, Kôđixec và Pribula ngừng tay ngẩng lên một lát. Hăngri Riômăng, anh bếp người Pháp ở câu lạc bộ cũng căng óc ra nghe thông báo. Ba bốn và năm là những mật hiệu chỉ rõ từng đồng chí trong ILK. Thông báo ấy cho họ biết là sẽ phải gặp nhau tối nay vào lúc tám giờ ở địa điểm thường lệ. Riômăng đang đứng bên lò bếp ngoáy ngoáy cái gì trong nồi. Pribula và Kôđixec nhìn nhau đầy ý nghĩa, chắc có chuyện gì đặc biệt.
Thử dây xong. Thử dây xong. Suyp tắt máy.
Tên Rainơbôt chỉ nghe bằng một lỗ tai, hắn nói vẻ chế nhạo:
- Chà, mày còn có thể đếm được đến ba cơ à, lạy Chúa!
- Thưa ngài chỉ huy điểm danh, vâng, tôi còn cố gắng được ạ.
Và đôi mắt tròn của anh sáng lên nhìn gã thanh niên lịch sự kia. Hắn khó chịu hất tay ra hiệu cho anh đi ra. Trong lòng hớn hở, Suyp quay về xưởng.
❀ ❀ ❀
[1] Cà phê làm bằng một thứ thứ phẩm.
[2] Tên đứa bé là tên con trai.
[3] Boong-ke (Bunker): một căn hầm trong trại tập trung dùng làm nơi tra tấn tù nhân. Xin đừng lẫn với ụ súng ngầm ta vẫn gọi là boong-ke.
[4] Đảng quốc gia xã hội Đức, gọi tắt là Quốc xã, đảng phản động cầm quyền của bọn Hitle.
[5] Tên của Suyp.
[6] Ernst Thälmann, vị lãnh tụ xuất sắc của giai cấp công nhân và Đảng Cộng sản Đức bị bọn Quốc xã bắt giam và lén lút hạ sát. Cuộc đời của Thälmann gắn liền với những năm đấu tranh oanh liệt của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Đức.
