Đến trưa, tên Rainơbốt dùng máy phóng thanh trong trại gọi anh kapô của phòng nhân viên tới. Hắn trao cho anh bản danh sách.

- Những tù nhân này sáng mai phải có mặt ở Trạm số 2. Bảo chúng nó cọ chân cho sạch, hiểu chưa? Chúng tao không muốn để ai nói rằng chúng tao cho người về nhà mà lại bẩn thỉu.

Thả ư?

Từ xưa đến nay, có tù chính trị nào được thả đâu. Khi trở về đến phòng nhân viên, anh kapô nghiên cứu bản danh sách. Trong đó có 46 tên các trùm khối, các kapô và những chức công khác trong trại, tất cả đều là những tù nhân dài hạn dáng tin cậy, và trong trại ai cũng biết. Anh kapô thấy ở đây có cả tên mình với tên anh trùm trại Prơn.

Hẳn có cái gì mờ ám đây.

Anh kapô đến chỗ Krêmơ. Prơn cũng có đây. Sau khi đọc bản danh sách, Krêmơ cười chua chát:

- Thả á? Thả cả lô trong một lúc, mà lại ngay trước khi dời trại. Hành động kẻ cướp thật! - Anh gầm lên. - Nhất định có thằng cò mồi khốn nạn nào đây!

- Tôi phải viết mệnh lệnh ra cho Trạm số 2, tôi phải làm thế nào đây? - Anh kapô hỏi.

Một mối ngờ vực thoáng hiện ra trên mặt Prơn.

- Có lẽ chúng nó định khử chúng mình chăng?

Anh ta nhìn Krêmơ dò hỏi, Krêmơ không muốn biểu lộ sự đồng ý của mình mặc dầu anh cũng nghĩ như vậy.

- Khoan đã, - Krêmơ nói bâng quơ. Quay sang anh kapô, anh nói. - Anh đừng làm gì trước khi có ý kiến của tôi. Anh hãy đọc những tên ấy đi, để tôi viết ra cho.

Mặc dầu vô cùng bối rối nhưng trong khi viết bàn tay anh vẫn không run. Bỗng anh hiểu ngay rất rõ, không cần phải có chứng cớ gì, rằng 46 người này sẽ bị bắn. Nhưng tại sao lại không có tên anh trong danh sách trong khi cả tụi chúng nó trên kia đều coi anh là đầu sỏ? Có phải cả 46 người này thuộc nhóm ILK không? Bôkhâu phải biết điều đó; anh phải đi nói với Bôkhâu ngay bây giờ. Anh đi đến khối của Bôkhâu.

Lúc đó thật là thuận tiện - các anh em quản trị phòng đều đã trên đường xuống nhà bếp với những chiếc thùng rỗng đựng thức ăn, và anh cũng không cần phải giấu giếm Runki điều gì cả.

- Tôi muốn soát lại giường của các anh, - Krêmơ nói. - Vào trong khu nhà ngủ đi, Hécbe.

Đó chỉ là một cớ. Nếu bất ngờ có tên chỉ huy khối nào đi tới thì đấy là một lý do về sự có mặt của Krêmơ. Trong khu nhà ngủ, Krêmơ nhất trí ngay với Bôkhâu về việc ấy và trao cho anh bản sao của danh sách. Bôkhâu im lặng đọc.

- Có người nào của các anh trong đó không? - Krêmơ hỏi.

Bôkhâu lắc đầu:

- Không có ai cả.

- Tốt! - Krêmơ đáp, nhẹ hẳn người.

Hai người đi chầm chậm đến đầu đằng kia nhà ngủ; Krêmơ nhìn lên các giường.

- Ta làm thế nào bây giờ? Họ sẽ bị giết, cái đó rõ rồi.

Krêmơ vuốt lại một cái chăn. Bôkhâu thở dài nặng nề. Bây giờ một khâu mới lại thêm vào cái dây xích của những sự nguy hiểm. Đứa nào đã khai ra 46 người này? Cái đó từ đâu đến? Kluttich - Rainơbốt - hay Xvailinh?

Hay cái thằng cò mồi ở phòng đồ đạc đã...

- Chúng ta phải làm gì bây giờ, anh bảo tôi đi, - Krêmơ giục Bôkhâu.

Hai người đứng im.

- Phải, chúng ta phải làm gì? - Bôkhâu thô dài.

Mảnh giấy trong tay anh đòi hỏi phải có những quyết định quan trọng mà như chưa bao giờ lại có trong tất cả những năm tù tội của anh, và tất cả lại cùng dồn đến một lúc chỉ trong mấy tiếng đồng hồ. Để đến sáng mai sẽ quá muộn. Bây giờ anh phải bàn với các đồng chí trong ILK. Nhưng làm thế nào bắt liên lạc với họ được? ILK sẽ phải họp ngay trong giờ này. Mà không phải là họp ở dưới hầm nóng, chỗ ấy phải chờ đêm tối mới vào được.

Bôkhâu gãi trán suy nghĩ về việc đó thật làm cho anh đau khổ.

- Tôi phải đem bàn với các đồng chí ngay bây giờ, - anh nói. - Chúng ta phải lợi dụng lúc báo động máy bay, chẳng có cách nào khác nữa.

Đã mấy tuần nay, mỗi ngày cứ đến buổi trưa, không sớm cũng không muộn hơn, máy bay oanh tạc của Mỹ bay trên đầu, đi về hướng Tuyarinh, Xaxôny và Branđenbuốc. Có thể căn cứ vào chúng mà lấy lại giờ ở đồng hồ được, chúng xuất hiện ở trên trại rất đúng giờ. Khi mặt trời chiếu sáng, những đoàn máy bay ấy lấp lánh trên trời cao như những con chim, chỉ có tiếng ầm ì của chúng mới nói lên là chúng nguy hiểm như thế nào. Vì vậy ngày nào cũng có báo động. Các đội lao công đã quen với việc sẵn sàng chạy vội về trại, qua sân kiểm soát trong khi tiếng còi rú lên. Mấy phút sau cả trại đã vắng tanh. Chỉ còn thấy những tên lính gác trên tháp canh, mắt nhìn lên trời. Có khi mấy giờ sau vẫn chưa có còi báo hết.

Thế rồi trại lại hoạt động.

Bôkhâu hình như đang đấu tranh với một cái gì. Anh nhìn Krêmơ:

- Việc này anh phải giúp tôi mới được. Tôi không được phép để lộ một tên nào của các đồng chí, nhưng... tôi làm thế nào khác được?

Kremơ cảm thấy thật là khó khăn cho Bôkhâu quá, anh nói:

- Anh đừng lo, tôi sẽ không giữ những tên ấy trong óc đâu. Tôi hiểu anh, và các đồng chí cũng sẽ hiểu. Đây là vấn đề sống hay chết. Bôkhâu gật đầu tỏ vẻ cảm ơn Krêmơ:

- Bây giờ anh hãy nghe nhé. Tôi sẽ đến ngay y xá để nói với anh kapô ở đó, anh ta biết đấy. Anh ta sẽ giành riêng một chỗ cho chúng tôi. Ở đấy chúng tôi có thể không bị quấy rầy. Lúc đó tôi sẽ cho anh biết những ai, và anh phải... Anh thấy không, nó như thế đấy... Thôi được, anh phải đi đến chỗ nhà tắm hộ tôi - tôi không được để ai ở đó trông thấy tôi.

- Được, cho tôi biết là tôi phải truyền đạt cho ai?

- Cho Bôgoxki, - Bôkhâu khẽ nhắc đến tên ấy. - Trong khi báo động anh ta sẽ không trở về nhà khi mà phải tới y xá.

- Được, - Krêmơ gật đầu.

- Tôi sẽ làm sao cho anh biết họp ở địa điểm nào được nhỉ? Bôkhâu ngẫm nghĩ rồi quyết định. - Trong mười phút nữa, tôi sẽ gặp anh trên đường đến y xá, gần dãy nhà khối của tôi.

Krêmơ đồng ý.

Riômăng là người đứng ở “bên ngoài” trong khi báo động, sẽ không có mặt trong cuộc họp bàn này, báo cho Van Dalen cũng dễ, còn Kôđixéc với Pribula thì có thể liên lạc trên đường đi.

Khi Bôkhâu đang từ trạm y xá trở về khối mình, Krêmơ đã tiến đến cho anh. Bôkhâu ra hiệu cho Krêmơ và hai người đứng lại.

- “OP2”, Bôkhâu nói bâng quơ. Krêmơ gật đầu, và mỗi người lại đi một ngả. OP2 là phòng mổ thứ hai, và vì nó ở tầng gác trên của căn nhà phụ của y xá xây từ mấy năm trước, trong khi báo động, không có ai đến đó cả.

Đúng giờ, hầu như không sai một phút, tiếng còi rú lên. Trên sân kiểm soát và trên những con đường giữa các nhà khối, cảnh hỗn độn lại diễn ra như mọi ngày.

Bôkhâu đứng ở chỗ mình làm việc, trương mắt tìm Kôđixéc với Pribula. Anh trông thấy hai người cũng đang chạy vội về nhà khối của họ.

- Lại đằng này, - Bôkhâu nói khẽ.

- Có chuyện gì thế?

- Lại đằng này, - Bôkhâu nhắc lại và chạy đi.

Hai người ngập ngừng, rồi cũng vội theo sau Bôkhâu đang chạy xuống con đường sang y xá giữa đám tù nhân.

Chưa bao giờ các đồng chí trong ILK lại ở trong tình trạng căng thẳng dồn dập như hôm nay.

Glôgao đã bị chiếm rồi! Những trận đấu ác liệt đang diễn ra ở hai đầu Têklenbuốc trong vùng Tôitôbuốcgơ Van. Quân đồng minh đã chọc được một mũi dùi sâu vào hướng Hécfo. Trong khu vực Vacbuốc và trên vùng Vêra, nghe nói họ đã thọc mãi lên phía bắc Aidơnắc. Nếu như những tin tức đo Kôđixéc và Pribula đưa đến ấy được xác nhận thì không còn nghi ngờ gì nữa, việc xử 46 người kia là mở đầu cho việc dời trại. Việc đó có thể bắt đầu bất cứ giờ nào!

Cùng một lúc, tất cả còi rú lên báo một cuộc báo động khác. Ngồi túm tụm trong một góc phòng mổ, các đồng chí nghe những tiếng động bên ngoài. Tiếng động cơ vang lên rung chuyển chạy qua các trại im lặng. Chắc hẳn lần này là một cuộc tấn công lớn vào nội địa đấy. Mọi người không ai nói gì.

Bôgoxki nhìn lên những khuôn mặt kín đáo thản nhiên của mọi người. Bôkhâu tỳ đầu lên hai nắm tay, những ý nghĩ đang diễn biến trên khuôn mặt to lớn của anh như những tia ánh sáng phản chiếu đang nhảy múa.

Đôi mắt Pribula nhìn đăm đăm, nghiêm nghị, miệng anh mím chặt lại. Kôđixéc bắt gặp cái nhìn bâng quơ của Bôgoxki, lại nhìn xuống. Cái gì bị che đậy đằng sau sự im lặng nặng nề ấy? Bôgoxki nhìn Bôkhâu, nhưng Bôkhâu cũng im lặng.

Tiếng ầm ì của máy bay oanh tạc đã biến mất ở khoảng xa. Lúc này, ở một nơi nào đó trong đám nhà cửa thành phố, không khí bị những trái bom tàn phá xé tung đang rít lên, nổ lên, và những ngọn lửa vàng sẫm bốc cháy đang từ từ cuốn lên trời cao, ném xuống đất những vật đã vỡ tan tành với những loạt gạch đá rơi xuống như mưa. Ở một nơi nào đó xa trại, những cơn thịnh nộ bùng lên điên cuồng giữa những con người đang gào thét rối loạn.

Nhưng ở đây, trên những căn nhà trại hỗn độn; ở đây, trong góc của một căn phòng mổ, có một nhóm nhỏ đang ngồi, đó là những người do số phận đen đủi đã bị đưa đến giữa năm vạn con người trong trại với nhóm 46 người kia, y như ma quỷ đã từng cám dỗ chúa Jêsu trên núi. Vì nếu như sáng mai 46 người phải chết, thì...

Bôgoxki không chờ đợi cho ai nói, xé toang cái màn yên lặng và phát biểu điều mọi người đang suy nghĩ: nếu đến sáng mà 46 người bị bắn, anh nói, thì chúng cho là tổ chức ILK đã bị bắn.

- Rồi, anh tiếp tục, - bọn phát xít sẽ tưởng rằng chúng đã diệt xong bộ phận lãnh đạo và đã sẵn sàng xúc tiến việc dời trại. Nhưng chúng ta, các đồng chí ạ, sẽ vẫn còn đây và bộ máy sẽ không mất bộ phận lãnh đạo của nó. Chúng ta có thể cứu những người khác, rất nhiều người khác, vì 46 người đã chết cho chúng ta, cho chúng ta và cho 50.000 người!

Như thế có đúng không?

Van Đalen ngước mắt lên, Kôđixéc lại nhìn xuống; Pribula chửi rủa - anh không sao ngồi yên được. Vì anh không dám nhảy chồm lên sợ có ai trông thấy qua cửa sổ, anh cứ sốt ruột nhấp nhổm mãi tại chỗ.

- Không, - Bôkhâu nói cộc lốc, và nhìn thẳng vào mắt Bôgoxki.

Cái tiếng “Không” ấy đi vào trái tim của mọi người như một chiếc chìa khóa. Pribula có nhiều điều muốn nói nhưng anh chỉ có thể nhắc lại cái tiếng Đức “net”[1] bằng tiếng Ba Lan; “Nye! Nye! Nye!” anh to tiếng nhắc lại. Bây giờ Bôgoxki cũng tựa người vào tường nhắm mắt lại, mệt mỏi và thanh thoát.

Bôkhâu bắt đầu nói về một chuyện khác.

- Các đồng chí ạ, chính đứa bé đã đem thảm họa đến cho chúng ta. Bây giờ đứa bé biến mất không có một dấu vết gì. Ai đem nó đi? Chỉ có thể là một người trong chúng ta. Nó là một đứa bé Ba Lan. Có phải anh không, Jôxép? - Anh hỏi Pribula.

Anh Ba Lan trẻ tuổi giơ hai tay lên kinh hãi:

- Tôi ư? Chính tôi đang tự hỏi là đứa bé ở đâu?

- Có phải anh không, Leônít?

Bôgoxki mở mắt ra, đáp bằng một giọng chắc nịch.

- Tôi không mang đứa bé đi.

Van Đalen và Kôđixéc cũng cam đoan như vậy. Từ trong miệng mỗi người đều nói ra sự thật; Bôkhâu có một cái tài mẫn nhuệ về việc đó. Vậy thì người duy nhất hãy còn bị ngờ vực là Riômăng vắng mặt. Nhưng không một ai, kể cả Bôkhâu nữa, lại tin rằng có thể là anh người Pháp kia. Bôkhâu giơ tay lên, tỏ vẻ bất lực:

- Thôi được, có lẽ Krêmơ đã đem đứa bé đi một nơi nào đó. Dù nó ở đâu, dù ai làm việc ấy thì nó cũng đã đi rồi, mất rồi, có thế thôi. Tôi cần nói với các đồng chí một điều. - Bôkhâu để hai tay lên ngực. - Trong tôi đã thay đổi rất nhiều. Trái tim tôi, các đồng chí ạ... Anh cố gắng tự thú: - Khi tôi được đưa đến đấy, tôi đã trao trái tim của tôi cũng với những đồ đạc khác vào phòng đồ đạc; hình như tôi thấy nó là một vật vô ích và nguy hiểm mà tôi không thể đem dùng ở đấy được. Con tim chỉ làm cho người ta mềm yếu đi mà thôi, tôi nghĩ thế, và không bao giờ tha thứ cho Hơfen về việc đã... - Bôkhâu dừng lại nghĩ ngợi - Tôi là người đại diện cho các đồng chí Đức trong ILK, ngoài cái đó, tôi còn là người chịu trách nhiệm về những vấn đề quân sự trong các nhóm quốc tế kháng chiến.

Các đồng chí đã cử tôi vào nhiệm vụ đó. Tôi là một đồng chí tốt, có phải không? Tôi cũng là một đồng chí tồi nữa!

Anh giơ tay lên để gạt những phản đối của các đồng chí khác về lời nhận xét của mình.

- Tôi phải nói với các đồng chí điều này, các đồng chí cần phải biết! Các đồng chí cần biết rằng tôi là một người tự kiêu. Tự kiêu về cái ưu thế của đầu óc tôi. Tự mãn, phải, đúng như thế đấy, và khô khan nữa - một sự khô khan không có tâm hồn! Từ khi đứa bé vào trong trại và ngày càng có nhiều người lấy trái tim của mình che chở cho nó, như một bức tường... Hơfen, Krốpinxki, Vante, Krêmơ, Pipich và các bạn của anh ấy, những anh em phụ việc Ba Lan trong khối 61, rồi các đồng chí nữa, rồi cái người vô danh ấy... Các đồng chí ạ, vì tất cả những cái này là do các anh em ấy làm, và dù thằng Kluttich hay thằng Rainơbốt cũng đều không thể phá vỡ được bức tường, thì tôi biết rằng tôi là một đồng chí tồi, tôi biết rằng trong tình trạng bị coi rẻ này, chúng ta vĩ đại biết bao nhiêu, tôi biết rằng Hơfen và Krốpinxki còn mạnh hơn cái chết.

Lời thú nhận của Bôkhâu đã hết. Mỗi người đều xúc động ngồi im lặng - đầu Bôgoxki cúi gập xuống ngực, anh ngồi đó như đang ngủ, Pribula trong lòng phập phồng sôi nổi, quỳ dậy vươn đến chỗ Bôkhâu. Anh ôm lấy Bôkhâu và khóc trên vai Bôkhâu. Bôkhâu kéo người bạn Ba Lan trẻ tuổi vào ngực mình.

Bên ngoài, im lặng như chết. Không khí báo động lơ lửng nặng nề trên trại.

Bôkhâu buông tay khỏi Pribula và lại trở lại khách quan bình tĩnh.

- Chúng ta phải quyết định một điều. - anh nói, - Trước khi đi đến một kết luận nào, chúng ta phải xét cho kỷ lưỡng đã. Có thể có khả năng nào cứu được 46 đồng chí không? Đó cũng là điều đồng chí đang nghĩ đến, có phải thế không, Lêônít?

Bôgoxki ngửng đầu lên như vừa tỉnh dậy:

- Đó là điều tôi đang nghĩ đến, - anh trả lời đơn giản. - Nhưng tôi đang nghĩ là phải đi sâu vào trái tim chúng ta, trong đó lòng dũng cảm và nhân đạo bị chôn vùi dưới lớp đá vụn, 46 bạn đó không thể chết được. Phải sống! Hay là họ cùng chết với chúng ta! Đó là điều tôi đang nghĩ.

Van Đalen tán thành:

- Tôi cũng nghĩ rằng nếu họ chết, thì... - anh không nói hết câu, im lặng gật đầu với Bôgoxki rồi nói tiếp, kiên quyết. - Chúng ta sẽ đặt 46 bạn đó dưới sự bảo vệ của ILK! Chúng ta sẽ giấu họ đi! Chúng ta có thể thu xếp cho phần lớn trong đám họ ở y xá. Còn những người khác chúng ta sẽ giấu ở quanh trại. Có nhiều chỗ trốn tránh.

- Rồi sao nữa? Rồi lúc đó thế nào? - Kôđixéc hỏi.

Kôđixéc hỏi thế không phải vì sợ mà vì anh quan tâm, nhưng Pribula lại hiểu lầm Kôđixéc.

- Anh muốn làm thằng hèn nhát à? - Pribula kêu lên.

Bôkhâu đưa tay quàng vai anh Ba Lan:

- Đồng chí Ba Lan trẻ ơi, có phải vì ta cẩn thận mà là hèn nhát không? Đúng đấy, các đồng chí ạ, 46 người đó sẽ được ILK bảo vệ! Chúng ta sẽ không bỏ họ!

- Tôi sẽ giấu mười người trong số đó vào y xá, - Van Đalen hứa. - Chúng tôi sẽ cho họ những phát tiêm sốt và không ghi tên họ trong số bệnh nhân.

- Tại sao lại không giấu tất cả 46 người ấy xuống dưới hầm.

- Kôđixéc hỏi. - Dưới đó có đủ chỗ.

- Nye! - Bôgoxki phản đối. - Một nhát xẻng, anh nói, có thể xúc được cả một đống cát. Trái lại, phải rải cát ra để cho nó mất đi, không nên quá hai ứng cử viên của tử thần được nằm trong y xá bằng cách Van Đalen đề nghị, những người khác phải phân tán ra khắp trại.

- Nhưng nếu lỡ ra chúng nó vớ được một người trong bọn họ thì sao? - Lại vẫn Kôđixéc hỏi nữa. - Có phải để cho người đó đi theo số phận không? - Câu hỏi được đặt ra trước mặt mọi người như một tảng đá.

- Chúng ta sẽ không bỏ một người nào cả. - Bôkhâu nói gọn. - Cho đến giờ, chúng ta vẫn luôn luôn thắng những nguy hiểm. Cái đó là tốt, rất tốt, chúng ta có thể tránh được nguy hiểm - nhờ sự khôn khéo, và cũng nhờ may mắn. Đó là điều chúng ta vẫn làm trong những năm qua. Chúng ta đã che chở bảo vệ con người của chúng ta với trí tinh khôn của con vật, thường chúng ta vẫn phải chôn sâu con người trong chúng ta xuống. Nó là như thế đấy. Các đồng chí ạ, có phải thế không. Bây giờ chúng ta sắp đi đến chặng đường cuối cùng, đến chỗ tự do hay đến chỗ chết! Không còn trốn tránh được nữa. Chúng ta sẽ không rời căn phòng này để lại tù vẫn hoàn tù! Kể từ lúc này, chúng ta là người! Ngay từ bây giờ nhất định phải thế, cho đến khi hết chặng cuối cùng.

Người tù được phép thắng nguy hiểm. Chỉ có một con đường cho con người, và con đường đó dẫn thẳng đến giữa nơi nguy hiểm! Đó là ý chí và niềm tự hào của chúng ta. Tôi biết tôi đang nói gì, các đồng chí ạ! Nếu như chúng nó chỉ bắt được một người thì người đó phải được bảo vệ, bằng vũ khí nếu cần! Cái đó phải là một quyết định! Nhưng rồi sau đó cuộc khởi nghĩa sẽ bắt đầu. Tự do hay chết! Lịch sử đã hơn một lần chứng minh lòng tự hào và sự vĩ đại của con người từ thời đại của Xpactacút[2]. Chúng ta có quyết định khởi nghĩa không?

Bôkhâu vươn tay ra.

Trong cảnh im lặng nghiêm trang, tất cả các bàn tay đưa ra gặp nhau, mắt của mọi người gặp nhau, và trên khuôn mắt họ lung linh ánh sáng đầu tiên của một cuộc sống mà lúc này trở đi sẽ đổi khác.

Họ quyết định thông tri hiệu lệnh cấp báo giai đoạn 2 cho những người phụ trách các nhóm kháng chiến: các anh em cận vệ phải được đặt ở cả khối, những chỗ giấu vũ khí phải được canh phòng bởi các anh em trong đội tuần tra của trại đã được chỉ định sẵn, và trong buổi tối, phải tìm và chuẩn bị những chốn ẩn nấp cho 46 người. Kể từ giờ phút này, toàn thể bộ máy bí mật phải luôn luôn sẵn sàng, tất nhiên không làm cho trong trại ai cũng thấy rõ, nhưng sẵn sàng để bất cứ lúc nào cũng có thể xông ra. Nhưng cũng có một quyết định là chỉ bắt đầu chiến đấu khi nào việc đó bắt buộc trại phải làm. Phải phá bỏ việc dời trại bằng những hành động trì hoãn để có thể cứu được càng nhiều người càng tốt.

Mỗi ngày mỗi giờ có thể có nghĩa là một thắng lợi; mặt trận đang mỗi lúc một đến gần.

- Tôi còn một đề nghị nữa với các đồng chí, - Bôkhâu nói, - Chúng ta hãy tập trung tất cả mọi nhiệm vụ vào Krêmơ. Anh ấy giữ trong tay tất cả các đầu mối. Chúng ta có thể chờ đợi ở việc dời trại này mà thay đổi lại trật tự của mọi thứ trong trại, hoặc là đảo lộn nó hoàn toàn.

- Thế nhé, vì tôi là người duy nhất của ILK liên hệ trực tiếp với Krêmơ, điều đó sẽ giúp tôi có thể hành động dễ dàng hơn.

Các đồng chí đều tán thành đề nghị của anh.

❀ ❀ ❀

[1] Nem (đọc là nai-n): không.

[2] Lãnh tụ cầm đầu những lớp người nổi lên chống chế độ nô lệ thời La Mã cổ đại.