Như đứa trẻ sung sướng được đồ chơi mới, Pipich xách chiếc va-li nhanh nhẹn chạy lên cầu thang về phòng đồ đạc.

Vào lúc nhá nhem tối, tất cả tù nhân trong đội Commando[1] đã rời khỏi căn phòng quần áo dài và hẹp, treo hàng nghìn chiếc bị đựng đồ đạc thường dùng. Chỉ còn lại Aogut Rôsơ đứng tuổi đứng bên chiếc quầy lục lọi đống giấy tờ.

Anh ta ngẩng lên nhìn thấy Pipich lẻn vào, lộ vẻ ngạc nhiên hỏi:

- Cậu tha cái gì vào đây thế?

Pipich không đáp, vội khoát tay bảo im.

- Thằng Xvailinh đâu?

Rôsơ giơ ngón tay cái trỏ sang phòng tên thượng sĩ[2].

- Này, canh giữ nó hộ mình nhé. - Pipich vội vã nói, đoạn biến mất về phía sau vào trong gian phòng quần áo tối mờ mờ. Rôsơ nhìn theo Pipich, đồng thời để mắt nhìn tên thượng sĩ. Từ chỗ anh đứng, anh có thể nhìn thấy hắn ngồi trong phòng sau cái cửa kính to.

Xvailinh đang ngồi ở bàn giấy, trước một tờ báo để mở, đầu hắn chống lên hai tay. Hắn có vẻ như đang ngủ. Nhưng con người gầy guộc với hai cẳng chân như cán chổi kia không ngủ đâu. Hắn đang nghĩ ngợi. Những tin tức cuối cùng từ mặt trận về khiến cho hắn băn khoăn.

Pipich lại bước ra, ra hiệu bảo Rôsơ im lặng, rồi đánh sầm một cái, anh mở cánh cửa sang phòng nhân viên bên cạnh phòng tên Xvailinh, và kêu rống lên:

- Krôpinxki xuống đây phiên dịch nhá!

Xvailinh giật mình một cái. Hắn thấy chàng Ba Lan nghe gọi tên mình đã bước ra ngoài với Pipich.

Ra đến ngoài, Pipich ra hiệu thật nhanh cho Krôpinxki rồi cả hai lẻn ra phía sau. Đến góc cùng tịt của phòng quần áo, họ biến mất sau những đống bị cao đựng quần áo, đồ đạc của những tù nhân đã chết. Chính đó là chỗ đặt chiếc va-li.

Pipich nhanh nhẩu và phấn chấn vươn cổ ra nhìn quanh đống bị một lần nữa, rồi xoa tay, nhe răng cười với Krôpinxki dường như muốn nói: “Bây giờ cậu thử xem tớ có cái gì đây nhé!”... Rồi anh ta mở khóa nhấc nắp va-li lên. Anh đứng dạng hai chân, thọc tay vào túi, khoái trá về sự thành công của câu chuyện bất ngờ của mình.

Trong chiếc va-li, một đứa trẻ ăn mặc rách rưới nằm cuộn tròn, hai bàn tay nhỏ bé úp vào mặt. Em bé này áng chừng ba tuổi. Krôpinxki cúi xuống trố mắt nhìn đứa bé. Nó nằm im không cựa quậy. Pipich âu yếm vỗ cái thân hình nhỏ bé.

- Một chú mèo con, nó đến đây ở với chúng mình đấy![3]

Anh nắm vai đứa bé muốn xoay người nó lại, nhưng hình như nó kháng cự. Sau cùng Krôpinxki nói:

- Chú bé tội nghiệp[4] - anh nói tiếng Ba Lan - cháu ở đâu đến? - Nghe tiếng Ba Lan, đứa bé nhoai đầu lên như một con ốc sên từ nãy giờ còn núp ở trong vỏ. Cái dấu hiệu đầu tiên mỏng manh của sự sống kia trông thật vô cùng cảm động đến nỗi cả hai người nhìn đăm đăm vào đôi mắt đứa bé. Khuôn mặt tí xíu ấy đã có cái dáng điệu nghiêm nghị của một người lớn hiểu biết, ánh sáng long lanh trong đôi mắt của nó không phải là thứ ánh sáng long lanh của tuổi thơ. Đứa bé nhìn hai người chờ đợi. Cả hai người dường như không dám thở mạnh.

Rôsơ không kìm nổi tính tò mò. Anh ta khe khẽ đi luồn vào trong góc, bất chợt đứng trước mặt hai người.

- Thế này là thế nào đây?

Pipich giật mình đánh thót một cái quay lại rít sẽ vào tai anh chàng Rôsơ đang sửng sốt.

- Cậu điên hay sao? Vào đây làm gì kia chứ? Đi ra ngoài đi! Cậu muốn thằng Xvailinh nó tóm cổ chúng mình à?

Rôsơ xua tay:

- Nó đang ngủ gà ngủ gật.

Đoạn cúi xuống tò mò nhìn đứa trẻ rồi cất giọng the thé, nói:

- Cậu nhặt được cái đồ chơi này xinh đấy.

Một số tù nhân mới tới đứng ở cái quầy dài đằng trước, họ phải giao lại vài thứ đồ lặt vặt của họ, một chiếc nhẫn cưới hoặc một chùm chìa khóa.

Tù nhân trong đội Commando để riêng các đồ vật ấy vào những bao giấy, và Hơfen với tư cách là Kapô của đội đứng giám sát thủ tục.

Xvailinh đứng bên anh đang theo dõi. Cái miệng luôn luôn hé mở khiến vẻ mặt của hắn vốn đã vô duyên lại càng thêm nhạt nhẽo.

Những thứ đồng nát kia đối với hắn chẳng thú vị gì, hắn bỏ quầy đi ra. Đôi mắt Hơfen nhìn theo tên SS, dáng điệu uể oải của tên này khiến cho thân hình xương xẩu của hắn giống như cái móng tay cong cong. Xvailinh bước từng bước dài trở về phòng.

Những người mới tới chẳng mấy chốc đã được đưa đi chỗ khác và Hơfen bây giờ mới có dịp săn sóc đến đứa bé. Rôsơ lúc này đã quay lại bên quầy, giữ Hơfen lại.

- Nếu cậu tìm Pipich thì... Rôsơ trỏ tay về phía sau, vẻ tò mò háo hức. Hơfen đáp gọn:

- Tớ biết rồi. Đừng có bép xép gì về chuyện này, hiểu chưa?

Rôsơ phát cáu hỏi:

- Tôi là một thằng cò mồi hay sao?

Anh ta bực mình nhìn theo Hơfen. Các tù nhân khác cũng đã chú ý đến và hỏi. Nhưng Rôsơ không trả lời. Anh ta mỉm một nụ cười bí mật, đoạn vào phòng nhân viên.

Đứa bé đã ngồi thẳng dậy trong chiếc va-li và Krôpinxki đang quỳ trước mặt nó tìm cách làm cho nó nói.

- Tên cháu là gì? Nói cho chú nghe nào. Bố cháu đâu? Mẹ cháu đâu?

Hơfen cũng đã đến. Pipich nói thầm, lúng túng:

- Chúng mình làm thế nào với cái của này đây? Chúng nó mà tóm được thì chúng quật chết thằng bé mất.

Hơfen quỳ xuống nhìn chằm chằm vào mặt đứa bé.

- Nó không nói, - Krôpinxki thất vọng kết luận.

Việc thấy người lạ hình như làm cho đứa bé sửng sốt. Nó ghì lấy manh áo đã rách bươm của nó và mặt nó cứng rắn lạ thường; hình như nó không biết khóc là gì.

Hơfen nắm lấy bàn tay nhỏ sợ sệt:

- Này em là ai thế, em bé?

Em bé mấp máy đôi môi, nuốt ực trong cổ.

- Nó đói đấy, - Pipich thốt lên vì thấy nguyên nhân.

- Để tôi đi kiếm cái gì cho nó.

Hơfen đứng lên thở một hơi dài. Ba người nhìn nhau phân vân. Rồi, với vẻ lo lắng, Hơfen hất mũ ra sau đầu.

- Phải... phải phải... cố nhiên...

Pipich lại tưởng đó là Hơfen tán thành ý định của mình đã sắp sửa chạy đi. Nhưng mấy tiếng bâng quơ kia chẳng qua là Hơfen tự thốt ra với mình để sắp xếp lại những ý nghĩ lộn xộn trong đầu óc. Rồi thằng bé sẽ ra sao đây? Nó có thể đi đâu được? Bây giờ thì có lẽ hãy cứ phải ở đây đã. Hơfen giữ Pipich lại và suy nghĩ.

Anh dặn Krôpinxki:

- Cậu dọn cho nó một chỗ nằm, lấy một ít áo cũ đem trải ra góc kia và...

Anh ngừng lại, Pipich nhìn Hơfen như dò hỏi. Trên gương mặt Hơfen có thể thấy vẻ hoảng hốt đột ngột.

- Nhỡ đứa bé kêu thì sao...?

Hơfen đưa tay lên bóp trán:

- Trẻ con nó sợ rồi nó hét lên... Ôi, thế là đi đứt...! - Anh lại trố mắt nhìn đứa bé. Như thế một lúc lâu.

- Có thể là... có thể là nó không còn kêu được nữa ấy chứ - Anh nắm hai vai đứa bé khe khẽ lay. - Cháu không được kêu nghe không? Nếu không thì bọn SS nó đến.

Nỗi sợ hãi bỗng biến đổi nét mặt đứa bé. Đứa bé giằng ra khỏi tay Hơfen, lăn người vào trong va-li và co rúm người lại, lấy hai tay úp vào mặt.

- Nó biết đấy, - Pipich reo lên.

Để thí nghiệm cái lý thuyết của mình, anh đậy nắp va-li lại. Rồi họ lắng nghe. Bên trong va-li vẫn yên lặng.

- Đúng rồi, - Pipich nhắc lại. - Nó biết đấy.

Anh lại mở va-li ra; đứa bé vẫn không cựa quậy. Krôpinxki bế đứa bé lên. Nó nằm gọn giữa hai bàn tay anh như một con sâu cuộn tròn mình lại. Cả ba người nhìn cái sinh vật kỳ lạ ấy, không biết làm thế nào.

Hơfen đỡ đứa bé từ tay Krôpinxki xoay nó bên nọ bên kia xem nó phản ứng ra sao. Hai cẳng nó co vào, đầu nó rụt lại và hai bàn tay nhỏ bé úp chặt vào mặt. Trông nó chẳng khác gì đứa trẻ vừa trong bụng mẹ chui ra, hay như con bọ hung giả vờ chết. Hơfen thấy khó chịu, đưa đứa bé trả lại cho Krôpinxki. Krôpinxki ôm chặt nó vào lòng, rủ rỉ với nó vài tiếng Ba Lan êm dịu.

- Chắc nó sẽ nằm yên thôi, - Hơfen nói bâng quơ. Anh mím chặt môi, ba người lại nhìn nhau. Trong trường hợp không bình thường này, mỗi người đều mong đợi người khác quyết định. Hơfen lo ngại về chỗ tên Xvailinh có thể chú ý đến sự vắng mặt của họ nên kéo Pipich ra theo.

- Đi, chúng mình phải ra ngoài kia chứ. - Đoạn, anh nói với Krôpinxki: - Câu ở đây chờ chúng tớ quay lại nhé.

Krôpinxki lại đặt cái mớ cứng quèo vào va-li; đôi tay anh run rẩy khi anh lấy mấy chiếc áo trải ra làm giường cho nó. Anh nhẹ nhàng đặt đứa bé vào chỗ ấy, đắp cho nó rồi khe khẽ kéo hai bàn tay xinh xắn của nó ra khỏi mặt. Trong khi anh làm việc ấy, anh cảm thấy đứa bé hơi kháng cự một chút, nhưng đôi mắt nó vẫn nhắm nghiền.

Lúc Pipich quay lại, mang theo một ít cà phê với một miếng bánh thì Krôpinxki đã làm cho đứa bé yên lòng mở mắt. Krôpinxki dựng nó ngồi dậy và đưa cho nó cái chén nhôm. Pipich cũng dỗ dành chìa mẩu bánh cho nó. Nhưng đứa bé không cầm một thứ nào.

- Nó sợ đấy, - Pipich nói, rồi đặt miếng bánh vào giữa hai bàn tay tí xíu. - Ăn đi - anh gật gật đầu một cách thân mật.

- Bây giờ bé phải ăn rồi ngủ, đừng có sợ nhá. - Krôpinxki nói khẽ - Đã có anh Pipich đây tốt lắm, canh gác cho bé và cả anh nữa, rồi anh sẽ đưa bé về Ba Lan với anh, - Krôpinxki trỏ vào mình mỉm cười - Anh có một căn nhà ở Ba Lan đấy.

Đứa bé ngẩng lên nhìn Krôpinxki, vẻ mặt chăm chú. Miệng nó hơi hé mở, rồi, bỗng thoắt một cái, như một con vật, nó chui vào dưới đống áo. Hai người chờ đợi một lát. Krôpinxki cẩn thận lật cái áo lên. Đứa bé nằm nghiêng đang nhai bánh. Krôpinxki lại nhẹ nhàng đắp cái áo lại và hai người rời khỏi góc phòng mà lối ra vào đã được họ lấy một đống bị che kín. Họ nghe ngóng. Sau lưng vẫn im lặng.

Khi họ bước ra đằng trước thì các tù nhân trong đội Commando đều đã tập hợp chờ phiên điểm danh buổi chiều theo thường lệ. Phòng đồ đạc là do những người trong đội Commando phụ trách, họ phải làm nhiều giờ hơn, nên không phải dự vào phiên điểm danh của toàn trại. Họ được tên chỉ huy của đội Commando, một tên viên chức SS cấp dưới điểm danh ngay tại chỗ họ làm việc. Tên này báo con số cho tên chỉ huy điểm danh để hắn điền thêm vào con số tù nhân toàn trại. Lúc hai người đang chạy vội vào hàng ngũ thì tên Xvailinh bước ra khỏi phòng. Hơfen phải đóng một tấn kịch trước mặt tên thượng sĩ để che mắt hắn về việc họ ra chậm; anh làm bộ giận dữ, càu nhàu:

- Muốn để người ta phải đặc biệt mời ra, hử?

Horfen đứng nghiêm trước mặt tên Xvailinh, tay cầm mũ nói:

- Đội Commando phòng đồ đạc, hai mươi tù nhân có mặt.

Nói xong, anh bước vào trong hàng cùng với những người khác.

Xvailinh đủng đỉnh vừa bước dọc theo những hàng người vừa đếm.

Tất cả các giác quan trong người Hơfen lúc đó đều tập trung vào việc chú ý nghe ngóng. Anh vểnh tai chờ những tiếng từ phía sau tới, không biết thằng bé có khiếp sợ mà kêu lên không?

Đếm xong, Xvailinh uể oải đưa tay ra hiệu, ý muốn nói: “Giải tán đi!”. Các hàng ngũ tản đi, và các tù nhân quay về công việc của họ. Riêng Hơfen vẫn còn đứng đấy, anh không để ý đến dấu hiệu của Xvailinh.

- Sao thế? - Xvailinh hỏi, giọng lơ đãng, nhạt nhẽo.

Hơfen bừng tỉnh, giật nẩy mình.

- Không ạ, thưa ngài thượng sĩ.

Xvailinh đến giá viết, ký vào bản danh sách những người có mặt.

- Vừa rồi mày nghĩ ngợi gì thế? - Câu hỏi nghe như có vẻ nhã nhặn.

- Không có gì đặc biệt ạ, thưa ngài thượng sĩ.

Xvailinh thè lưỡi ra đặt trên môi dưới. Mỗi khi hắn cười, hắn có cái thói làm như vậy.

- Mày tưởng là đã được về nhà rồi đấy hử?

Hơfen nhún vai hỏi:

- Sao lại thế ạ?

Xvailinh không đáp. Hắn trở về phòng, nở một nụ cười đầy ý nghĩa. Lát sau, hắn rời khỏi căn nhà để đi nộp báo cáo trực nhật. Hắn khoác chiếc áo da màu nâu vào người, đó là dấu hiệu nói rằng hắn sẽ không quay lại nữa. Công việc xong, Hơfen phải để chìa khóa lại cho người gác cổng.

Trong phòng nhân viên, tù nhân tò mò xúm quanh Hơfen; họ muốn biết chi tiết về chuyện ấy vì Rôsơ đã bép xép. Khi Hơfen khiển trách Rôsơ thì anh ta cãi ầm lên.

- Tôi chẳng dính líu gì đến cái trò ngộ nghĩnh này.

Các tù nhân đều xôn xao lên cả một lượt:

- Thế thì đứa bé ở đâu?

- Im nào! - Hơfen gắt lên và quay sang phía Rôsơ. - Chẳng có việc gì là ngộ nghĩnh ở đây cả. Đứa bé chỉ ở lại đây với chúng ta đêm nay, mai chúng ta sẽ đem nó đi.

Anh em tù nhân, muốn xem đứa bé. Họ lẻn vào trong góc nhà. Krôpinxki khe khẽ nhấc cái áo lến. Họ nghểnh lên qua vai nhau nhìn chú bé. Chú bé nằm ngủ người cuộn tròn lại như một con sâu. Mặt các anh em tù nhân sáng hẳn lên. Đã lâu lắm họ mới được trông thấy một đứa trẻ. Thật lạ lùng!

- Y như là người lớn ấy.

Hơfen để họ nhìn cho chán. Krôpinxki mặt mày hớn hở về cái tài sản của mình. Anh nhẹ nhàng đắp chiếc áo lên đứa bé đang thở đều và các tù nhân nhón chân nhẹ bước ra khỏi góc nhà. Tối hôm đó, họ ngồi thờ thẫn với nhau trong phòng nhân viên và bên chiếc quầy, họ cảm thấy sung sướng, mà không hiểu tại sao vậy. Sung sướng nhất là Krôpinxki, “Đúng là một thằng bé Ba Lan”, anh ta cứ cười mãi, cười mãi, lòng hết sức tự hào về đứa bé ấy.

❀ ❀ ❀

[1] Commando: dùng theo nghĩa của bọn Quốc xã để chỉ một toán người mà chúng giao cho một nhiệm vụ nhất định trong trại có tính chất khổ sai.

[2] Thượng sĩ: dịch chữ Hauptscharführer (xin đọc haupt-safuyrơ) một cấp bậc của bọn SS tương đương với thượng sĩ.

[3] Theo nguyên văn, những nhân vật không phải người Đức trong truyện đều nói những câu sai văn phạm và lủng củng. Do đó, văn dịch giữ nguyên tinh thần ấy.

[4] Nguyên văn: “Con mối tội nghiệp”, ý nói một vật yếu đuối dễ chết.