Những tia ánh sáng yếu ớt đầu tiên của buổi sáng đánh thức ngày mồng bốn tháng Tư năm 1945 dậy. Cánh cửa khối 3 mở, Krêmơ bước ra ngoài trời rét căm căm, ẩm ướt. Mưa phùn rả rích, buổi sớm mai đang vật lộn để thoát khỏi cái đen tối của ban đêm. Các tháp canh đứng trơ trụi. Những ngọn đèn đỏ dọc đường dây điện chiếu sáng dè dặt như những con mắt bí mật dõi nhìn. Sân kiểm soát vươn ra rộng rãi, vắng tanh, đầu kia, tòa nhà cổng trắng dần lên. Những cây còn lại của khu rừng nhô lên đen sì và vững chắc trong bóng tối mờ mờ giữa ban đêm với buổi sáng. Krêmơ rùng mình, lật cổ áo lên, rút còi hiệu ra khỏi túi áo.

Tiếng còi báo thức réo lên, làm xáo động cảnh tĩnh mịch. Krêmơ bước đi khắp trại. Tù nhân ở nhà bếp vốn phải dậy làm việc sớm hơn, lấy tiếng còi báo thức làm hiệu để chuẩn bị sẵn sàng những thung cả phê thế phẩm. Các khối đã trở lại hoạt động. Giường đã thu vén lại. Trong nhà rửa mặt, các tù nhân mình trần đến thắt lưng xúm.

- Ai đi lấy cà-phê thì đi!

Người ta bắt đầu đi lại trên những đường nhỏ giữa các nhà khối. Tiếng guốc lạch cạch. Những toán người đi lấy cà-phê từ các ngả kéo về phía nhà bếp, xúm xít chung quanh cửa ra vào, xếp thành hàng như mọi khi để lấy cà-phê. Anh kapô nhà bếp và những người phụ việc gọi tên từng khối một. Những chiếc thùng lách cách.

Việc chen chúc lộn xộn huyên náo được diễn đi diễn, lại và khép vào kỷ luật đã bao năm nay và chẳng khác gì mọi ngày. Nhưng hôm nay cảnh huyên náo của buổi sáng có vẻ gì đó căng thẳng đặc biệt đè nặng lên trên. Tất cả đều nói với nhau khe khẽ. Một số trùm khối đã biến mất hồi đêm. Người nhân viên khối hay một người quản trị phòng, đảm nhiệm chức vụ của người vắng mặt, dường như đó là một việc tất nhiên. Mọi người đều biết đêm vừa rồi đã xảy ra chuyện gì, và dường như đã bí mật bố trí trước, nên ai cũng cho cái đó chẳng có gì bất thường. Thỉnh thoảng bất chợt có một ý kiến thốt ra: “Không hiểu hôm nay sẽ kết thúc ra sao đây” Trong số ủy viên các nhóm kháng chiến ở các khối - mỗi nhóm chỉ có năm người, kể cả người phụ trách - tinh thần đoàn kết biểu lộ với nhau trọng im lặng còn sâu hơn ngày thường. Báo động giai đoạn hai.

Sau nhiệm vụ huấn luyện quân sự, nhiệm vụ quan trọng nhất của những người trưởng bộ máy bí mật là phải luôn luôn tìm cách nâng cao ý thức và tinh thần đồng chí trong anh em tù nhân. Việc đó không phải bao giờ cũng dễ dàng. Trong khối người hỗn độn ấy, có cả một số người không tốt, có người hèn nhát hay thậm chí gian dối, chỉ nghĩ đến lợi ích riêng của mình. Những loại người như thế “không muốn dính dáng” đến việc gì cả, hoặc họ tự cô lập mình hoặc bị người khác cô lập. Nhưng đến buổi sáng đặc biệt này, tác dụng của công tác giáo dục đã rõ ràng, và đó là sức mạnh của bản tính con người trong những tình hình mà họ thấy việc dựa vào nhau là điều rất quan trọng. Tất cả đều cảm thấy gắn bó với nhau. Đặc biệt trong khối nào có một hay vài ba ứng cử viên của thần chết trốn tránh, thì có một sự hiểu biết im lặng bao trùm lên các tù nhân trong khối: Tất cả vì một người, và một người vì tất cả! Họ che giấu điều lo lắng nhỏ ai cũng có, nhưng trong người họ đều cảm thấy ngày hôm nay sẽ đem lại những quyết định không phải chỉ liên quan đến 46 người mà thôi. Cái lúc kết thúc sắp tới đã hòa ý thức mọi người làm một. Dù mỗi người trong bọn họ khác nhau ít nhiều về tinh thần dũng cảm cá nhân, về hy vọng, tin tưởng hay sợ hãi, thì buổi sáng nay cũng đúc tất cả vào nhau thành một khối cùng chung số phận. Khi ánh sáng bình minh đã lóe lên ở ngoài và đã đến giờ điểm danh, thì các hàng ngũ đã sắp xếp lại và những bước đi của các hàng người, trung đội này sau trung đội kia, khối này sau khối kia, lên trên đồi ngày hôm nay trông khác hẳn. Bước đi của hàng ngàn con người trông nặng nề hơn, vững chắc hơn, kiên quyết hơn, và những nét mặt của họ cũng nặng nề hơn, vững chắc và kiên quyết.

Cái sân kiểm soát đã chật ních người và cái hình vuông khổng lồ người nọ xếp cạnh người kia, im lặng, chờ đợi, hàng ngàn con mắt hướng ra cổng, nơi tên Rainơbốt đang đặt máy phóng thanh, và Vaixangcơ tên chỉ huy trại với những tên chỉ huy khối đáng ghét, những thằng thô lỗ, thô bỉ và đểu cáng, đều ở đó cả.

Krêmơ đưa cho tên Rainơbốt danh sách những người có mặt trong trại. Bọn chỉ huy khối phân tán đến các ở khối đếm phần của chúng. Bây giờ sẽ xảy ra việc gì đây? Bốn mươi sáu người vắng mặt trong phiên điểm danh! Điều đó chưa bao giờ xảy ra trong trại cả! Một cơn bão táp sẽ nổ ra chăng? Các tù nhân nín thở. Họ lắng nghe sự im lặng của bản thân, lắng nghe khắp mọi phía. Tình trạng căng thẳng lên cao như sợi dây thép đúng vào lúc sắp đứt. Tại sao không một tên chỉ huy khối nào hét lên?

Quay lưng vào các khối, xếp thành hàng thẳng tắp, Krêmơ đứng ở vị trí thường lệ, tách rời những người khác. Anh cảm thấy có sự trống trải mênh mông ở sau lưng, dường như anh đứng lẻ loi một mình ở trên cái sân rộng lớn. Anh thử thách lại tình hình, gân cốt và các bắp thịt của mình. Tim thế nào? Bình tĩnh. Hai tay anh có nặng như chì không? Trong khu vực dạ dày có gì đè ép không? Không có gì cả. Hai bên phổi anh hít thở đều nhau. Được, tốt lắm. Anh chờ đợi. Đứng cách anh hai chục bước, tên Rainơbốt đợi báo cáo của những tên chỉ huy khối, và tên Vaixangcơ đần độn cũng đang đợi. Tại sao tên Kluttich không có đó để nghe báo cáo điểm danh? Đây đó, đằng sau lưng, Krêmơ nghe tiếng nói của một trùm khối:

- Khối 16 chú ý! Bỏ mũ! Khối 16, 353 tù nhân có mặt điểm danh...

- Khối 38 chú ý! bỏ mũ! Khối 38, 802 tù nhân có mặt điểm danh. Thiếu một.

Đó là tiếng Bôkhâu! Krêmơ nín thở trong vài giây. Cái gì sẽ xảy ra sau lưng anh bây giờ đây? Anh thấy một sự cần thiết không thể cưỡng nổi phải quay người lại; chỉ nghe thôi, không đủ.

Bôkhâu hoàn toàn không tỏ vẻ gì sợ sệt khi báo cáo về sự vắng mặt của Runki. Tên chỉ huy khối của anh, thằng cha bảo anh kẻ cho hắn những chữ khẩu hiệu chỉ nhìn quyển sổ khối trong đó hắn ghi tên, ngẩng lên thoáng nhìn một cái và hỏi, không ngạc nhiên chút nào.

- Nó đâu?

- Tôi không được biết.

Rồi không nói gì thêm nữa.

Chợt trong óc Bôkhâu nảy ra ý nghĩ: chúng nó đã nhận được chỉ thị!

Tên chỉ huy khối bước qua hàng đầu, nhìn lên trên những đầu trần, đếm từng hàng mười người. Mắt các anh em tù nhân nhìn trộm theo hắn. Tại sao không có chuyện gì xảy ra cả. Trong im lặng, mà những tên chỉ huy khối nhận báo cáo phải chăng có một sự nguy hiểm gì lớn lao còn chưa biết được? Mọi người hồi hộp nhìn lên đồi. Từng tên chỉ huy khối tiếp nhau báo cáo cho Rainơbốt. Hắn ghi lại như không có việc gì xảy ra.

Đứng gần, Krêmơ có thể quan sát tên chỉ huy điểm danh. Bây giờ hắn đang cộng các bản báo cáo, so sánh với tổng số tù nhân, lại cộng lại một lần nữa. Một nét ranh ma đểu cáng hiện lên quanh miệng đã biến đổi bộ mặt của hắn. Hắn đã đếm xong. Đáng lẽ bước đến máy phóng thanh như thường lệ, hắn bước đến chỗ tên Vaixangcơ. Krêmơ không nghe thấy chúng nói với nhau những gì, nhưng anh nhìn trên nét mặt và cử chỉ của chúng, anh biết là câu chuyện phải liên quan đến số 46 người. Tên Vaixangcơ vừa nói vừa hoa tay múa chân bực dọc. Hắn đang chỉ thị cho Rainơbốt. Tên này nhún vai xòe hai tay ra, vẻ như nói: “Được, nếu ông muốn như thế...”. Hắn bước đến máy phóng thanh.

- Chuẩn bị! Chú ý! Bỏ mũ!

Vẫn một điệu ngu ngốc chối tai như mọi khi.

Các tù binh Liên Xô bị đếm riêng, và trong khi điểm danh, họ đứng nguyên trong nhà khối của họ, chung quanh chăng dây thép gai. Qua loa phóng thanh của nhà khối, họ có thể nghe những gì trên máy phóng thanh. Rất nhiều người trong số 800 tù binh ấy thuộc những nhóm kháng chiến. Bôgoxki là người lãnh đạo của họ. Trong số tất cả những người ấy ai cũng bị cái quy luật của cuộc âm mưu ám ảnh, nhưng chỉ những người ưu tú nhất, đáng tin cậy nhất, mới được nhận vào các nhóm.

Các tù nhân ngồi bên bàn chờ đến lúc điểm danh xong. Trong nhà ăn của y xá, Kơn, Van Đalen và các anh em hộ lý, kể cả tiểu đội cứu thương cũng nghe thông báo. Họ nhìn nhau đầy ý nghĩa trong khi nghe tên Rainơbốt vẫn ra lệnh như mọi ngày. Như vậy nghĩa là thế nào?

Trong Trại Nhỏ tù nhân cũng được đếm riêng, họ phải thu xếp việc đếm để che đậy con số tăng lên bí mật của tổng tù nhân trong đó. Không thấy nói gì về những người đã chết, vì ngày nào cùng có những người chết - và những người được che giấu đếm thay vào chỗ họ. Việc ngụy trang khéo léo đã xóa bỏ được họ trong khối người cực khổ xám đen.

Đó là những giây phút sợ hãi và nguy hiểm mà tất cả bọn họ đều phải đấu tranh để vượt qua, họ và tất cả trại.

Krêmơ, Bôgoxki, Bôkhâu, Pribula, Kôđixéc, Riômăng và Van Đalen chờ đợi cơn giông tố... Chẳng phải có một lần khi điểm danh thiếu mặt một người vì sợ hãi ngày hôm sau phải trốn đi, mà nhốn nháo cả lên đó sao? Thế mà hôm nay lại những 46 người vắng mặt! Và bọn đầu xỏ kia lại không hề nói gì đến chuyện đó cả?

Theo thường lệ tên Rainơbốt báo cáo lại cho tên chỉ huy trại, cũng theo thường lệ, hắn quay lại máy phóng thanh. Đội mũ lên! Ngay ngắn! Xong!

Tên Rainơbốt bước ra khỏi máy phóng thanh, và tên Vaixangcơ đứng thế vào đó. Hắn vừa cầm lấy máy, giọng nói miền Bavie của hắn thét vào loa:

- Tất cả bọn chúng mày nghe đây! Hôm nay tất cả mọi người ở lại trong trại. Hôm nay không có đội lao công Commando nào ra ngoài! Mọi người ở lại các khối, và không ai được chạy quanh ra ngoài hôm nay.

Hắn đứng chuyển từ chân nọ sang chân kia, hình như muốn nói gì nữa, nhưng rồi lại để cho tên Rainơbốt có cái mồm liến thoắng hơn lên tiếp tục thông báo.

Với một cái cười khó hiểu, tên này lại bước lên máy phóng thanh:

- Những tù nhân nào được báo là có mặt ở Trạm số 2 hãy ra đó. Mọi người giải tán!

Hắn tắt máy phóng thanh. Những người tù nhân được báo là có mặt, chính là 46 người kia!

Trong khi đông đảo tù nhân di chuyển về trại và những tên chỉ huy khối biến mất sau cánh cổng, tên Rainơbốt rỉ vào tai Vaixangcơ:

- Không có thằng nào trong bọn khốn kiếp ấy tới đâu, chúng nó đang nằm bẹp cả rồi.

- Thật là nguy, thật thế!

Hai chiếc xe cam-nhông che mui dừng lại chỗ cây chắn đầu con đường dài dẫn đến gần trại. Một đội SS trang bị súng trường tự động do một tên thiếu úy chỉ huy đứng bên cạnh hai chiếc xe. Tên lính gác ở cây chắn đi đi lại lại. Tên Kluttich ngồi trong một căn nhà gạch nhỏ dùng làm hầm trú ẩn đang chờ đợi.

Trong phòng giấy của hắn, tên Rainơbốt nhấc ống nói lên nhưng rồi lại đặt xuống. Mặc kệ, hắn tự nghĩ, mặc cho Kluttich giải quyết việc đó với lão chỉ huy trưởng. Tình hình này gay go quá, và tên Rainơbốt thấy mình khôn hơn là không dính gì vào đó. Việc bốn mươi sáu người biến mất chẳng khác gì một lời tuyên chiến mà tên Rainơbốt không thể quan niệm được, hắn lắc đầu. Tình thế càng ngày càng trở nên phức tạp.

Cuộc bàn cãi trong nhà tên chỉ huy trưởng khiến tên Rainơbốt sáng mắt ra, và từ đó gã trẻ tuổi này đã trở nên thận trọng hơn. Sự việc hôm nay là một điều chứng tỏ có những lực lượng bí mật mà hắn, vì quá kiêu ngạo, chưa bao giờ coi là nghiêm trọng, vốn chỉ quen cho tù nhân là những vật không có ý chí, thằng cha trẻ tuổi bây giờ mới nhận thấy rằng việc chĩa súng liên thanh vào họ chẳng phải đơn giản như hắn tưởng. Mà vả lại... Tên Rainơbốt bước vài bước chậm chạp, dừng lại suy nghĩ trước tấm bản đồ.

Mỗi ngày những chiếc kim găm tô màu lại nhảy gần đến trại hơn. Hắn bệu cái môi ra lo lắng. Thế là bỏ mẹ hết, Ađêlê... Một tấm ảnh trong khung bạc để đứng trên bàn giấy. Hai bên môi hắn trễ xuống một cách ngạo mạn, hắn nhìn con người trong ảnh, cái thần tượng với mớ tóc chải xuống trán[1]... Bỗng tên Rainơbốt búng ngón tay vào cái mũi có bộ ria dưới ở trong ảnh. “Ađêlê[2]” - hắn nói, giọng đểu cáng.

Tên Vaixangcơ đã báo cáo bốn mươi sáu người biến mất cho tên chỉ huy trưởng. Tên Svan nổi khùng. Hắn gác hai nắm tay lên hông, càu nhàu:

- Đó thấy chưa, thằng cha ấy ở trong trại thật chỉ làm rắc rối thêm cho tôi.

Tên Svan không thể chờ một cuộc tìm kiếm lâu dài được, ở nhà ga Vaima có một đoàn tàu đã chờ sẵn để chở chuyến thứ nhất.

Sau cơn thịnh nộ, tên Svan đã trở nên hết sức dè dặt. Hắn đi đi lại lại trong phòng, trầm ngâm suy nghĩ. Bỗng hắn đứng lại trước mặt tên Vaixangcơ đang ngồi trong chiếc ghế bành bên bàn họp và nhìn chủ hắn bằng con mắt lo ngại.

- Liệu bọn Bôn-sê-vích có đuổi bắt chúng ta không? - Tên Svan hỏi đột ngột. Tên Vaixangcơ chớp chớp mắt, nuốt nước bọt như ở trong lớp học.

- Ừ ừ, còn có thể nào khác được?

Tên Svan đi mấy bước nữa, đầy lo lắng, rồi quay ngoắt lại trỏ tay vào tên Vaixangcơ đang ngơ ngác:

- Có một điều chắc chắn! Tại Hội nghị các ngoại trưởng Đồng minh ở Mạc-tư-khoa năm 1943, họ đã đồng ý với nhau xử các tội phạm chiến tranh - tên Svan đập đập lên ngực đầy ý nghĩa.

- Vậy thì thật là nguy to... - tên Vaixangcơ ngạc nhiên thốt ra.

- Không đơn giản chút nào như Kluttich muốn làm đâu, cậu cả ơi.

Tên Svan rên rỉ trong tình cảnh thất vọng.

- Ai cũng có thể bị bắn. Có lẽ tôi sẽ may mắn thoát được. Có lẽ tôi sẽ để râu. Có lẽ tôi sẽ trở thành một người đốn củi ở một nơi nào đó trong miền Bavie...

- Hay đấy, - tên Vaixangcơ hăm hở nói thêm.

- Nhưng nếu chúng bắt được tôi... Nếu chúng bắt tôi... Đối với chúng, tôi sẽ vẫn là người chỉ huy trại tập trung Bukhânvan. Và nếu chúng tìm thấy một đống xác ở đấy...? - Tên Svan vẩy vẩy mấy ngón tay. - Không, không đâu, cậu cả ơi...

Tên Vaixangcơ định tiếp cái ý nghĩa đen tối của tên Svan để rút ra một kết luận hợp lô-gích, nhưng hắn không làm được.

- Ông thật là một người khôn khéo. Chúng ta nên làm thế nào?

Tên Svan bực bội đưa tay chém vào không khí.

- Khử 46 thằng ấy đi! Như vậy chúng ta cắt đứt bọn đầu sỏ của lực lượng kháng cự trong trại. Nhưng tất cả mọi đứa khác phải đi. Nếu trên đường đứa nào ngã xuống chết thì đó không phải là việc của tôi. Là một sĩ quan, tôi biết hơn ai hết vấn đề vắng mặt lúc phạm tội[3] là thế nào. Dù sao cũng không được để một xác chết nào trong trại.

- Chính là tôi muốn nói như vậy.

Tên Svan lấy ngón tay cái và ngón tay trỏ véo môi dưới suy nghĩ.

- Chúng ta phải giữ cho cứng với Kluttich, không thể để hắn gây một tai hại nào cho chúng ta nữa. Anh đi ngay ra cổng, gọi thằng trùm trại với đội tuần tra đi sục 46 thằng kia.

- Ông nghĩ rằng đội tuần tra sẽ giúp chúng ta mà giao lại cho chúng ta một...

Tên Svan trốn tránh việc giải quyết, hét lên:

- Tôi đếch cần! Anh đã có lệnh của tôi rồi! Tôi không thể để cho Kluttich làm lộn tùng phèo cả cái trại này lên!

Tên Vaixangcơ sợ hãi chồm dậy:

- Ông đ... đ... đừng có nóng...

Các anh em trùm khối trở về trại đã đến chỗ Krêmơ túm tụm chung quanh anh trong căn phòng chật chội. Trên gương mặt họ, thấp thoáng một cái gì và những cặp mắt của họ rạo rực sáng vì những xúc cảm vừa qua. Bây giờ sẽ xảy ra chuyện gì đây. Chúng ta làm thế nào? Sốt ruột, nóng nảy, sôi sục.

- Các bạn, - Bôkhâu lên tiếng, - chúng ta không được để cho mình bị hoang mang. Thằng Kluttich muốn giết cả 46 người. Nếu nó tưởng làm như thế sẽ bị chúng ta chống cự lại ngay thì nó lầm.

Bôkhâu đã hét lên những tiếng đó rất mạnh vào đám người hỗn độn. Anh ngạc nhiên sau bao nhiêu năm lại nghe tiếng nói của mình, không phải nói thì thầm và bí mật mà nói to và mạnh mẽ, y như những tiếng đó chợt trở lại với anh. Cái cảm giác sống sót biến thành thấp hèn trong tất cả những năm qua bùng lên làm cho tâm hồn anh phấn chấn chưa từng thấy, đến nỗi anh cảm thấy mình phải dang thật rộng hai tay ra mới được.

- Các bạn! Các đồng chí! Anh em!

Dường như sự thúc đẩy cấp bách ấy nhảy từ Bôkhâu sang Krêmơ. Bôkhâu vừa ngắt lời, anh trùm trại đã nói tiếp:

- Các đồng chí! Trong những năm qua, chúng ta đã gắn bó với nhau. Bây giờ vấn đề chỉ còn là xem kỷ luật của chúng ta có giá trị gì không? Không được làm bậy các đồng chí ạ! Chúng ta không được tha thứ bất cứ một sự khiêu khích nào trong hàng ngũ chúng ta, nhưng chúng ta cũng không được rơi vào bẫy bất cứ một kẻ khiêu khích nào ở trên kia. Hãy nhớ kỹ như thế! Nếu không chúng ta sẽ có thể trả bằng tính mạng hàng ngàn con người. Hãy chứng tỏ cho bọn trên kia thấy rằng chúng ta không phải là một bầy man rợ, mà là một tổ chức của những người có kỷ luật! Các đồng chí, bây giờ hãy nghe tôi nói! Tất cả những mệnh lệnh chúng ta nhận được từ nay trở đi sẽ phải được thực hiện theo đúng như điều chúng tôi nói với các đồng chí.

Krêmơ nhìn vào các gương mặt nghe chăm chú để thăm dò. Các trùm khối đã hiểu.

- Chúng ta - Krêmơ nhắc lại và ghì nắm tay lên ngực - hãy về với các đồng chí trong khối. Đừng để cho cái gì làm các đồng chí khiếp đảm. Những ngày gay go sắp tới, chúng ta phải bảo vệ sinh mệnh của tất cả chúng ta trong lúc này! Chúng ta sẽ bảo vệ tính mạng của chúng ta bằng những vũ khí mà ta có: đó là tinh thần dũng cảm và kỷ luật sắt!

Những lời nói của Krêmơ làm các anh trùm khối tràn đầy hy vọng. Trong người Bôkhâu ngập lên một mối cảm tình nồng nhiệt đối với Krêmơ. Khi các trùm khối đã rời căn phòng, anh ở lại phía sau.

Hai người nhìn vào mắt nhau, và Krêmơ hơi lúng túng lên tiếng để nén xúc cảm đang tràn ngập trong lồng ngực:

- Tôi nghĩ rằng bây giờ tôi phải nói cái đó...

Bôkhâu không trả lời.

Bỗng họ ôm nhau, vâng theo sự đòi hỏi bên trong đã thắng nỗi e thẹn, và yên lặng để những tiếng đập nóng hổi của trái tim nói thay lời. Hiếm có thay, và do đó lại càng quý báu là những giây phút trong cuộc sống gian khổ của hai người trong đó những tình cảm ngày thường bị kìm lại, bị nén xuống, bỗng vượt mọi trở ngại để nở hoa. Cũng như mọi lúc, mỗi khi trong lòng cảm thấy mềm yếu, Krêmơ lại trở nên cứng rắn ngay. Anh nói:

- Bắt đầu rồi đấy, Hécbe ạ.

Bôkhâu cũng sung sướng rằng anh có thể lại là con người ngày trước.

- Tất cả rồi sẽ rối tung lên cho mà xem, chắc chắn thế. Như vậy chúng ta càng dễ hoạt động. Sau đây ILK có thể họp ở đâu? Anh có đề nghị gì không?

Krêmơ suy nghĩ:

- Tôi nghĩ họp ở 17 được, ở khối biệt lập ấy. Bọn SS rất ghét đến đó cũng như đến khối 61. Khối 17 ở gần phòng nhân viên, chúng ta vẫn có thể liên lạc với nhau được. Trùm khối 17 là một cậu tốt, cậu ta có thể tìm một chỗ an toàn cho các anh.

- Được, - Bôkhâu quyết định. - Anh nói với anh ấy nhé, để tôi báo cáo các đồng chí.

Họ bắt tay nhau. Trong cái bắt tay, có một sự kiên quyết vững vàng.

Tên Kluttich vẫn còn đợi. Việc điểm danh đáng lẽ phải xong từ lâu rồi. Hắn sốt ruột bước ra khỏi cái nhà chắn.

- Có chuyện gì thế? Những thằng quỉ ấy bao giờ mới đến?

Tên thiếu úy nghe hỏi nhún vai.

Trong các nhà khối, tù nhân lắng tai nghe. Tiếng xè xè trên loa và có ai thổi vào máy phóng thanh để thử tiếng. Mọi người lắng nghe. Giọng uể oải kéo dài của tên Rainơbốt vang lên:

- Trùm trại và Kapô của đội tuần tra trại ra cổng ngay.

Câu thông báo ấy mọi ngày chỉ là rất bình thường, bây giờ lại tác động mạnh; tất cả, kể cả những sự kiện vô nghĩa cũng làm người ta chú ý. Cái lệnh bắt các tù nhân ở lại trong khối làm cho họ thấy như bị bóp nghẹt. Trong tất cả những việc xảy ra, họ đều đánh hơi thấy có sự đe dọa và thảm họa. Những bộ mặt lo lắng nhìn ra các cửa sổ ở những khối đối diện trên sân kiểm soát. Hai người được gọi đến chạy vội vã qua các sân. Trên kia, tên Vaixangcơ bước qua chiếc cổng sắt đúc vào trại ở những nhà khối khác không được nhìn ra sân kiểm soát, những câu chuyện sôi nổi đang bớt dần. Họ ngồi túm tụm chung quanh những chiếc bàn dài, đợi xem có những thông báo gì khác. Nhưng loa vẫn im lặng; sắp có chuyện gì thế?

- Những thằng ấy đâu? - Tên Vaixangcơ chào hai người rồi hỏi, - Tại sao 46 thằng ấy không ra trình diện?

Krêmơ trả lời với một vẻ khách quan đúng phép:

- Tôi không được biết lý do tại sao họ không ra trình.

- Chúng nó phải có mặt. - tên Vaixangcơ thét lên. - Không có chuyện gì xảy ra cho chúng cả. Không có ai bị đuổi ra khỏi Bukhânvan nữa. Những thằng ấy còn ở trong trại không?

- Theo tôi thì hẳn là còn ở trong trại.

Tên Vaixangcơ chuyển từ chân này sang chân kia.

- Được, tìm chúng nó đi, - hắn bảo anh kapô. Nói thêm gì nữa về việc này đều vượt quá phạm vi của hắn; hắn có biết rằng tên Kluttich được tên Svan kêu dây nói gọi đến, bây giờ đang ở trong phòng giấy tên Svan và hắn phải đối phó với những việc đã rõ ràng. Tên Vaixangcơ vẫy tay bâng quơ. - Đến trưa chúng nó phải có đây nghe không?

- Thưa vâng.

Krêmơ và anh kapô khi đi qua sân kiểm soát không cần phải đi đến chỗ nhất trí với nhau về một điểm gì đặc biệt.

- Cố nhiên là các anh phải sục như quỷ từ giờ đến trưa đấy, - Krêmơ nói khẽ.

- Nhất định rồi, Vante ạ - anh kapô đáp. - Nhưng chúng tôi có tìm được người nào không... Anh nghĩ thế nào?

Anh kapô nháy mắt nhìn Krêmơ.

Xem ra lại sắp có một cuộc đối chọi nữa. Vì chuyện các tù nhân đã dám thách thức chúng, tên Kluttich gắt gỏng với tên Svan.

- Đấy, cái trò ngoại giao của ông gây ra thế đấy. Bây giờ cả bọn khốn kiếp ấy đang nhảy cỡn ở trên mũi chúng ta đấy!

- Đội tuần tra của trại đang sục sạo, - tên Svan nói, mặt vênh lên.

- Đội tuần tra? Ông đã hoàn toàn mất trí rồi hay sao? Việc này cần phải đến một đại đội SS. Nệm cỏ nào cũng phải lộn hết từ trong lộn ra.

Bị dồn vào thế bí, tên Svan giơ hai tay:

- Chúng ta không thể tiếp tục mãi như thế này được. Ông làm cho công việc của tôi rối lộn tùng phèo hết, và ông cứ xông xáo tứ tung như con bò chạy vào hàng đồ sứ.

- Ông Đại tá! - Tên Kluttich bị lăng mạ rít lên.

Svan cũng muốn hét, nhưng hắn chỉ có thể thốt ra một tiếng gầm gừ. Hắn đưa tay xua đẩy cơn điên đã bùng cháy trong người hắn.

- Ông cứ gọi tôi là Svan hay là “quản tù” như ông vẫn gọi khi chúng ta còn thân với nhau, tôi cũng không cần đâu.

Hắn lấy một chai cô-nhắc với hai cái cốc trong bàn giấy để lên bàn họp. Hắn nhanh nhẹn đặt hai cái cốc xuống và mệt mỏi buông mình rơi phịch xuống một trong hai chiếc ghế bành có đệm thật dày.

- Nếu như ông biết điều một chút cho tôi nhờ, - hắn càu nhàu.

- Chúng ta phải ra khỏi chỗ này, đầu của chúng ta đang bị đe dọa.

Đôi mắt tí hí của hắn nhìn những bọt rượu, hai tay hắn run rẩy.

- Ngồi xuống, - hắn nói gắt gỏng, thấy tên Kluttich chưa trả lời ngay yêu cầu của hắn, hắn thét lên. - Ông có nghe không, ông chuyên gia thêu ren, ông phải ngồi xuống!

Tức giận tím gan, tên Kluttich nhận thấy bên trong tên Svan đang hoang mang tột độ. Mặc dầu dưới bộ quân phục, ngay bản thân hắn cùng cảm thấy áp lực của tình thế, hắn rít qua kẽ răng:

- Ngài đại tá hốt rồi...

- Ồ, ông vứt mẹ cái đại tá khỉ gió ấy đi, tôi không thể nghe cái đó được nữa rồi!

Hắn bỗng dừng lại, ngồi im nhìn thẳng ra trước mặt, rồi nhìn tên Kluttich với một vẻ thay dổi hẳn, đến nỗi mặt hắn trông như bị lõm sâu vào.

Tai họa không phải không ảnh hưởng đến Kluttich. Cảm thấy cần không khí để thở, hắn nhích yết hấu lên trên cổ áo, ngồi xuống bàn, chẳng nói chẳng rằng, và uống cạn cốc rượu của hắn. Tên Svan chăm chú nhìn và thấy bàn tay tên Kluttich run lẩy bẩy. Tên Svan run lên kêu không thành tiếng:

- Bây giờ chúng ta như thế đấy, bây giờ chúng ta như thế đấy...

Bực bội, Kluttich đập mạnh tay xuống bàn:

- Thôi!

- Phải, chúng ta sẽ thôi, - tên Svan nói, giọng đểu cáng, thiểu não. - Từ hôm nay trở đi, chúng ta không tồn tại nữa! Hay là ông nghĩ thế nào, ông chỉ huy trại? Ông còn muốn giữ cái chức tước đó bao lâu nữa?

Tên Svan đứng dậy, kéo vai ra sau, phình bụng ra, ghếch hai nắm tay lên hông.

- Về căn bản, hai ta cùng kéo một sợi dây thừng, nhưng mỗi người một đầu đối diện. Cái trò đó phải chấm dứt, ông là một chiến sĩ can đảm lâu năm, thẳng thắn, tận tụy. Phải kính trọng cái gì đáng được kính trọng, ông Rôbe ạ!

Tên Kluttich cắn môi im lặng. Việc tên Svan vừa bộc lộ tâm sự đã trở thành rõ ràng một cách khủng khiếp đối với hắn và cũng phơi trần cả tình cảnh tuyệt vọng của bản thân hắn mà hắn che giấu. Không tự thừa nhận điều đó với bản thân và càng không thừa nhận điều đó với tên Svan, hắn biết rằng ý muốn ghê gớm đòi phá hoại chỉ là cái điên cuồng của hắn đứng trước cảnh sụp đổ gần tới. Sự thật là chỉ còn một cách. Đó là chất đồ lên xe và chạy trốn khỏi quân Mỹ trước khi đã quá muộn. Bỗng nhiên hình ảnh núng nính của mụ Horten hiện ra trong óc tên Kluttich; hắn định đem mụ đi theo.

Svan vỗ vào vai Kluttich:

- Ông có nghe tôi nói gì với ông không?

Tên Kluttich chăm chú:

- Có, tất nhiên, có chứ, tôi đang nghe.

- Trong một tuần, trại phải dời đi hết, chúng ta không còn thì giờ nữa. Mỗi lần di chuyển có một trung đội đi kèm. Chiều nay tôi sẽ bắt đầu cho quét chúng nó.

- Thế còn 46 thằng kia?

Thái độ khăng khăng của tên Kluttich lại làm cho tên Svan phát khùng:

- Tôi không thể gây ra cái trò điên loạn ở đây chỉ vì 46 thằng ấy!

- Ông là người cầm đầu...

- A... a, đầu hay đuôi! Ai cũng phải ra hết.

- Nếu như chúng nó kháng cự lại.

Tên Svan chán ngán, giơ hai tay lên ôm lấy đầu.

- Thì chúng ta sẽ sai chó xua chúng nó ra.

Tên Kluttich cười khanh khách:

- Thế nghĩa là giết chóc, mà ông thì không muốn thế.

Svan mất hết cả tự chủ.

Nếu mỗi chuyến đi gồm có những xác chết, thì không thể để một xác chết nào ở lại đây. Hắn hét lên:

- Nếu chúng nó không giao 46 thằng kia, tôi sẽ cho trinh sát đêm lôi chúng nó ra.

- Được rồi, được rồi, - tên Svan rên, giọng nhỏ bé yếu ớt. - Cứ tìm đi, tôi sẽ phái ngay một đội chó săn đặc biệt đến trại cho ông, tôi không cần. Nhưng ông đừng làm rối loạn cả việc dời trại của tôi nữa.

Mệt mỏi rã rời, hắn rơi phịch xuống ghế bành.

Các tù nhân trong đội tuần tra của trại đi từ khối này sang khối khác. “Các anh có giấu ai trong bọn 46 người kia không?”.

- Không, chúng tôi không giấu ai cả.

- Thôi được, chúng ta sang khối khác.

Tên Svan bắt đầu những biện pháp đầu tiên đi tới việc dời trại. Bộ tham mưu tề tựu trong phòng giấy của hắn: Vinich, tên sĩ quan tùy tòng, Camlốt, Kluttich, Vaixangcơ và những tên sĩ quan phụ trách quân lính SS. Tên Svan ra lệnh. Bọn sĩ quan vội vã thực hiện. Các sân chung quanh trại nhốn nháo cả lên với những đội quân SS đi lại và những xe cam-nhông gầm rống. Theo lệnh của tên Svan, các đội gác ở ngoài vòng xa nhất chung quanh trại đã được tăng cường, các chỗ gác trên các tháp canh được tăng thêm gấp đôi, trên tháp canh đặt những khẩu trọng liên bên cạnh những tiểu liên đã cũ, lựu đạn với ba-dô-ka đã được phân phát.

Phòng giấy tên Svan biến thành chỉ huy sở. Dây nói réo lên không ngừng. Đó là những lời báo cáo đã thi hành và những mệnh lệnh khác lại được ban ra. Quang cảnh đi lại dồn dập, và tên Svan phải quyết định về tất cả những điều mọi người muốn biết, hắn đang ở trung tâm của cảnh hỗn loạn. Một chiếc xe cam-nhông chở đầy sĩ quan quân đội Wehrmacht[4] đổ thêm vào đám loạn xạ ấy. Chúng đem đến cho tên Svan một mệnh lệnh của tên tư lệnh thành phố Vaima, bắt phải chở ngay bằng đường sông một số vũ khí đạn dược dự trữ rất lớn của quân đội Wehrmacht chất trong kho bọn SS. Khu vực giữa Halơ và Hốp đang cần gấp đạn dược, đạo quân rút lui về đó đang cố xây một phòng tuyến mới.

- Các ngài, các ngài! - tên Svan kêu lên thất vọng. - Hẳn các ngài cũng thấy rằng chúng tôi đang giữa lúc chuẩn bị để dời trại.

Nhưng hắn vẫn phải thi hành mệnh lệnh; hắn chuyển lệnh ấy cho Camlốt, tên này cùng với bọn sĩ quan chạy đến nhà để xe quân đội. Đến đó, hắn giục tíu tít Braoơ và Maixgaiơ:

- Chuẩn bị hai mươi xe cam-nhông sẵn sàng mau lên!

Lát sau, những đoàn xe chạy rầm rầm qua các sân đi đến những boong-ke chứa đạn dược đằng sau các nhà trại SS. Bọn SS mồ hôi nhễ nhại, thở hổn hển, kéo những hòm đạn nặng nề ra ngoài boong-ke.

Những hiệu lệnh vang lên ầm ĩ, huyên náo như một cuộc chạy trốn vội vã...

Tên Svan không phút nào yên. Một bức điện nhận bằng dây nói đưa vào. Ở ngoài cây chắn, một chuyến tù lớn vừa tới, từ một trại phụ ở vùng núi Hác-xơ trở về Bukhânvan. Tên Svan lúc đó đã đang trong tình trạng bối rối cực điểm, gắt gỏng kêu ầm vào dây nói, dập mạnh ống nói xuống, rồi gọi Rainơbốt ra lệnh cho hắn ra xem những người mới đến, chỉ định tên Kluttich ra tiếp nhận từ ngoài đó, sử dụng Krêmơ, vì nhiệm vụ của Krêmơ là cung cấp nơi ở cho các tù nhân. Sau đó, hắn rên rỉ ngồi phịch xuống chiếc ghế gỗ, hai tay dang rộng thảm thiết:

- Các ngài ôi, các ngài ôi...

Chai rượu từ sáng vẫn để trên bàn giày, Vaixangcơ rót một cốc cho thằng cha mệt lử kia:

- Hãy làm một hớp cho đỡ mệt.

❀ ❀ ❀

[1] Mớ tóc chải xuống trán: hình ảnh điển hình, tượng trưng cho Hítle.

[2] Tên của Hitle, tiếng gọi thân mật hay coi thường đối với chữ Adolf.

[3] Một hình thức pháp luật trong đó bị cáo có thể lấy lý do mình không có mặt tai chỗ khi xảy ra vụ gì để giấu tội.

[4] Tiếng Đức. xin đọc là Ve-ma-kh (Quân đội Quốc xã). Danh từ đó chính nghĩa là:” Lực lượng phòng thủ”, nhưng bọn Quốc xã lợi dụng để che dậy những kế hoạch xâm lược của chúng.