Pipich để ý thấy Hơfen đang tránh mặt mình. Khi công việc xong xuôi, trong căn nhà của khối, anh ngồi cùng bàn với Hơfen, theo dõi Hơfen đang uể oải đưa thìa súp đã nguội lạnh lên miệng. Hơfen cảm thấy thái độ im lặng của Pipich như là một câu hỏi anh ta đặt cho mình, và cảm thấy khó chịu. Anh quẳng thìa vào bát đứng dậy.

- Có phải đưa đứa bé đi không?

Hơfen giơ tay ra hiệu bảo Pipich đừng hỏi, rẽ qua đám người đang ngồi bên bàn và đi ra chỗ rửa bát đĩa rửa bát. Pipich bước ra theo, ở đây chỉ có hai người với nhau.

- Anh định giải quyết vấn đề thằng bé ấy như thế nào?

Cứ vẫn những câu hỏi ấy! Hơfen cau mày khó chịu.

- Để cho tôi yên.

Pipich nín lặng. Anh không quen nghe cái giọng nói ấy của Hơfen. Hơfen cũng cảm thấy thế, và phần thì giận dữ, phần thì để tự bênh vực mình, anh nổi cáu với Pipich:

- Tôi có lý do của tôi. Mai nó sẽ đi. Đừng hỏi nữa!

Rồi anh bỏ chỗ rửa bát đĩa đi vào. Pipich vẫn đứng lại đó. Hơfen làm sao ấy nhỉ?

Hơfen đã rảo bước ra khỏi nhà khối. Bên ngoài mưa phùn lạnh thấu xương, vẫn rơi. Hơfen rùng mình so vai lại. Anh ân hận đã gắt gỏng với Pipich. Nhưng anh không thể nào nói cho ông bạn thân ấy biết lý do tại sao anh từ chối, vì đó là một điều hết sức bí mật. Pipich hay bất cứ ai cũng đều không biết rằng trước kia anh từng là thượng sĩ trong một trại lính ở Béc Linh, là đảng viên trong một chi bộ Đảng lúc đó, và đồng thời là một trong những huấn luyện viên quân sự của nhóm kháng chiến quốc tế trong trại này.

Sau một thời gian, ủy ban quốc tế các trại tập trung đã trở thành trung tâm kháng chiến, số là các đồng chí đảng viên đại diện cho mỗi nước của mình, đã cùng nhau tập hợp lại trong ủy ban quốc tế các trại tập trung, gọi tắt là ILK, để thành lập một tổ chức trong đám hàng nghìn tù nhân bị dồn lại với nhau để tạo nên sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc, và với sự giúp đỡ của những người ưu tú nhất trong đám tù nhân, nó có nhiệm vụ gây cho họ ý thức đoàn kết, điều này lúc mới đầu không thể nào có được. Riêng trong số tù nhân người Đức ở một vài khối cũng có những tay gọi là tù phạm chuyên nghiệp, số này bao gồm nhiều tù nhân, vì lợi ích cá nhân, đã tự hạ mình làm tay chân cho bọn SS sai bảo. Họ thậm thọt với bọn chỉ huy khối và bọn chỉ huy Commando, và trở thành những người chạy vặt và những tên cò mồi của chúng. Ngay cả trong đám tù chính trị ở khắp các khối và thuộc các dân tộc trong trại cũng có những phần tử dao động lo sợ cho tính mạng của họ hơn là quan tâm đến phúc lợi và an ninh của mọi người.

Vì không phải hễ người nào đeo trên mình miếng vải hình tam giác màu đỏ cũng đều thật sự là tù “chính trị”, tức là kẻ đối địch có ý thức với chủ nghĩa phát xít; mà cả những tay đầu gấu và những tay thành tích bất hảo khác được bọn Gextapô nhặt nhạnh ở đâu về cũng đeo cái hình tam giác đỏ của tù nhân chính trị; cho nên thành phần những khối chính trị đi từ những vật “dao động” cho đến những tội phạm ngấm ngầm, và một số người trong các khối ấy, đáng lẽ phải đeo hình tam giác xanh của tù thường phạm chuyên nghiệp mới đúng.

Lúc đầu, do ngôn ngữ bất đồng, hay vì những lý do khác cản trở, không làm thế nào tạo được sự hiểu biết lẫn nhau giữa những khối người Đức với những khối người nước ngoài như Ba Lan, Nga, Pháp, Anh, Hà Lan, Tiệp, Đan Mạch, Na Uy, Áo và rất nhiều loại tù nhân khác. Các đồng chí tập hợp trong tổ chức ILK phải vượt qua rất nhiều khó khăn mới đánh tan được những ngờ vực của các tù nhân ngoại quốc, vì đối với họ, việc quen nhìn các tù nhân người Đức như bạn là một điều phải rất khó khăn. Công tác kiên trì bí mật và do đó rất nguy hiểm, của các đồng chí ILK là cần thiết để thức tỉnh tinh thần đoàn kết giữa hàng ngàn con người kia cũng như để chiếm được lòng tin của họ.

Ở khối nào các đồng chí cũng tìm những người có thể tin cậy và dần dần tổ chức ILK được thiết lập trong đám tù nhân mà không một tù nhân nào ngờ rằng lại có một mối liên hệ bí mật như vậy. Không có đồng chí nào của ILK giữ một cương vị lộ liễu trong trại hay ở một cương vị nổi bật bất cứ về mặt nào. Họ sống giản dị và chẳng quấy rầy ai. Bôgoxki làm việc trong đội Commando nhà tắm. Côđisec và Pribula là những tay chuyên môn trong khu trại làm dụng cụ quang học, Van Đalen làm người phụ việc bình thường trong y xá, Riômăng làm anh bếp người Pháp, được những tay sành ăn trong câu lạc bộ của bọn SS rất quý nể và Bôkhâu là một nhân viên sai phái của khối 38.

Ở đây, con người đã từng là đại diện của Đảng cộng sản trong Hội đồng tư pháp của tỉnh Brêmơhavân ấy đã được một chỗ ẩn náu cho mình và cho công việc nguy hiểm của mình. Cái tài viết đẹp, chữ dễ coi đã khiến cho anh trở thành có giá đối với tên hạ sĩ chỉ huy khối ngu ngốc đến lố bịch. Bôkhâu phải kẻ cho nó hàng chục tấm thiếp dày với những khẩu hiệu nào là Vinh dự của tôi là lòng trung thành. Một dân tộc, một Đại quốc, một lãnh tụ[1]. Tên hạ sĩ đem những vật phẩm đặc biệt ấy bán rong trong đám quen thuộc của hắn và kiếm được khá tiền. Hắn không hề nghĩ rằng anh chàng nhân viên khéo tay trong khối hắn không phải là một tù nhân “vô hại” mà còn là một cái gì khác.

Trong một cuộc thảo luận của ILK, chính Bôkhâu đã đề nghị để Anđrê Hơfen làm huấn luyện viên quân sự của các nhóm kháng chiến. “Tôi biết anh là một anh bạn tri kỷ cũ đấy, để tôi sẽ nói với anh ấy”.

Một năm trước đây, sau phiên điểm danh buổi chiều, Bôkhâu đã cùng Hơfen đi đi lại lại ở một chỗ rất vắng trong trại, bởi vì điều Bôkhâu nói không thể để lọt vào tai một người nào khác. Chiều hôm ấy, trời cũng mưa như hôm nay. Con người đã năm mươi tuổi đầu kia hai tay đút túi thong thả bước bên cạnh Hơfen, trẻ hơn mình mười tuổi. Tiếng nói nho nhỏ và rõ ràng của Bôkhâu vang bên tai Hơfen. Bôkhâu đã cân nhắc từng câu để chỉ nói vừa đủ những điều mà Hơfen được quyền biết. “Chúng mình phải tự mình chuẩn bị, Anđrê ạ... để cuối cùng... những nhóm chiến đấu quốc tế... cậu hiểu chứ?... Vũ khí...”.

Hơfen đã nhìn lên kinh ngạc, nhưng Bôkhâu đã đưa tay ra hiệu thật nhanh để chặn trước một câu hỏi mà Hơfen có thể đặt ra.

- Chuyện đó hãy khoan, giờ chưa phải lúc...

Sau cùng, khi họ chia tay:

- Cậu không được có một hành động gì để chúng nó nghi ngờ, không được có một hành động nhỏ nào, cậu hiểu chưa?

Chuyện ấy xảy ra đã một năm, và từ đó đến nay mọi việc đều trót lọt. Trong thời gian này Hơfen cũng đã biết vũ khí ở đâu đến, điều mà trước đây Bôkhâu không muốn nói tới. Các loại vũ khí dùng để chém, để đâm đã được anh em tù nhân bí mật chế tạo ở mấy cái xưởng trong trại. Lựu đạn là do những tù nhân Liên Xô bị bắt buộc phải làm việc trong mấy nhà máy súng đạn ở Vaima sản xuất ra và được bí mật đưa vào trại, ở đấy, những anh em có sáng kiến làm việc trong y xá của bệnh nhân và trong khoa bệnh lý ở trại đã bí mật ăn trộm ra làm chất nổ cho lựu đạn. Bây giờ Hơfen đã biết tất cả những chuyện đó, và khi dạy cho các đồng chí cách sử dụng vũ khí ở một chỗ bí mật, anh đặc biệt sung sướng thấy mình có thể biểu diễn với khẩu súng ngắn Vante cỡ 7,65. Khẩu súng đó đã xoáy được của Kluttich, tên chỉ huy phó của trại trong một bữa tiệc rượu của câu lạc bộ bọn chỉ huy SS. Phải, chính một tù nhân bữa đó đó nhiệm vụ hầu rượu đã xoáy được của. Không ai tìm ra người đã làm việc ấy, vì ngay cả Kluttich, một đứa căm ghét Cộng sản ghê gớm cũng không muốn gán cho một anh tù nhân cái vinh dự đã thực hiện những hành động táo bạo ấy. Hắn ngờ một trong những thằng bạn cùng uống rượu hôm ấy. Anh chàng kia chắc hẳn phải có vẻ mặt phớt lạnh như tiền mới có thể xách khẩu 7,65 ở dưới áo ngoài đi qua cổng trước mặt bọn SS trở về trại sau bữa tiệc rượu, cùng với những người nô lệ trong đội Commando của mình. Mỗi lần Hơfen cầm thứ vũ khí quý báu đó trong tay, mỗi lần anh lấy nó ra từ chỗ cất giấu, nhét kín vào người để đi qua trại làm nửa giờ huấn luyện, qua trước mắt những bạn khác chào hỏi anh rất tự nhiên, đi qua trước mặt những tên SS thì anh lại có cảm giác lạnh như băng ấy. Anh có thể cảm thấy hơi sắt lạnh ấy trên người mình.

Ấy thế mà từ trước đến nay vẫn luôn luôn trót lọt!

Nhưng bỗng nhiên lại có một đứa bé vào trại! Mà cũng lại bí mật và nguy hiểm chẳng kém gì khẩu Vante 7,65. Anh không thể nói điều này với ai được. Anh chỉ có thể nói với Bôkhâu mà thôi. Hơfen chỉ bước mấy bước là đi sang Khối 38, thế mà sao nó như xa lắc xa lơ. Có cái gì như một tảng đá đè nặng lên ngực Hơfen. Anh có nên hành động khác đi không? Một tia sáng nho nhỏ của sự sống đã nhảy vọt qua hàng rào chướng ngại, nó là một vưu vật của cái trại đầy chết chóc. Anh có nên bảo vệ cái sinh vật bé bỏng ấy khỏi bị dày xéo hay không?

Hơfen đứng lặng im nhìn những hòn cuội ướt lấp loáng dưới chân. Trên tất cả thế giới này không có việc gì đương nhiên phải làm hơn nữa.

Phải, khắp trên thế giới này!

Nhưng không phải ở đây!

Chính đó là điều lúc này anh đang nghĩ đến.

Sự tồn tại của cái tia lửa nguy hiểm kia đang lóe sáng ở trong một góc bí mật của trại, báo trước những tai họa có thể xảy ra. Những ý nghĩ ấy như những bóng đen thoáng qua đầu Hơfen, nhưng anh xua đuổi nó đi. Có lẽ Bôkhâu giúp được gì chăng?

Khối 38 thuộc vào số những căn nhà gạch một tầng được xây lên mấy năm sau hồi dựng những nhà trại đầu tiên bằng gỗ. Cũng như những căn nhà gạch khác, nó có bốn phòng ăn và một nhà ngủ liền vào đó. Việc anh Kapô[2] của phòng đồ đạc xuất hiện ở một trong những khối ấy chẳng có gì là khác thường, cho nên khi Hơfen bước vào, không tù nhân nào chú ý đến. Bôkhâu đang ngồi ở bàn giấy của trùm khối viết báo cáo những người có mặt trong khối để họp vào phiên điểm danh sáng mai. Hơfen đi qua căn phòng đầy chặt người, bước đến chỗ Bôkhâu bên bàn giấy:

- Anh có thể ra ngoài một phút được không?

Bôkhâu đứng dậy khoác áo lên vai, không nói gì, và hai người bước ra khỏi nhà. Ra ngoài, không ai nói với ai câu nào.

Mãi đến lúc ra tới con đường rộng dẫn sang y xá, ở đấy một số tù nhân còn đi đi lại lại, Hơfen mới bắt đầu:

- Tôi có câu chuyện muốn nói với anh.

- Có quan trọng không?

- Có.

Họ nói chuyện khẽ với nhau để không ai để ý đến.

- Một người Ba Lan, tên là Zakriai Jankôpxki có đem theo một đứa bé...

- Thế mà bảo là quan trọng à?

- Đứa bé đang ở chỗ tôi, trong phòng đồ đạc.

- Thế nào? Tại sao?

- Tôi giấu nó ở đấy.

Trong bóng tối, Hơfen không thể nhìn thấy rõ nét mặt Bôkhâu. Một tù nhân từ phía y xá đi tới, đầu chúi xuống để tránh mưa, va phải hai người và vội tránh sang một bên.

Bôkhâu đứng im lặng.

- Này cậu điên rồi sao?

Hơfen giơ hai tay:

- Để tôi nói rõ đã, Hecbe...

- Tôi không muốn nghe cái đó.

- Nhưng anh phải nghe. - Hơfen năn nỉ. Anh biết Bôkhâu lắm, bao giờ anh ta cũng cứng rắn, không chịu thỏa hiệp. Họ bước đi một quãng nữa và một cảm giác nóng ran chạy qua người Hơfen. Không còn nghĩ ngợi gì nữa, anh nói: - Bản thân tôi ở nhà cũng có một cháu trai, nó lên mười. Tôi chưa bao giờ được thấy mặt nó.

- Tình cảm vớ vẩn! Cậu đã được chỉ thị nhất thiết không dính dáng vào bất cứ việc gì, cậu quên rồi hẳn?

Hơfen tự bào chữa:

- Nếu như thằng bé rơi vào nanh vuốt của bọn chúng nó thì đã chẳng nói làm gì. Tôi không thể lôi nó ra cổng mà bảo: Đây này, tôi thấy cái này trong một chiếc va-li đấy.

Họ đã đi gần hết con đường dẫn đến y xá. Họ quay lại và trở về theo đường cũ. Hơfen cảm thấy tinh thần cứng rắn của Bôkhâu như một bức tường ngăn cách hai người. Bằng một giọng oán trách, anh hỏi:

- Hecbe, trong người anh không có tim hay sao?

- Thế chẳng phải là tình cảm vớ vẩn à? - Bôkhâu vô ý to tiếng, nhưng im bặt ngay và tiếp tục nói khẽ. - Cậu bảo tôi không có tim à? Đây không phải là vấn đề tính mạng của một đứa trẻ mà là tính mạng của năm vạn con người!

Hơfen lặng lẽ bước cạnh Bôkhâu, trong lòng vô cùng bối rối. Lời phản đối của Bôkhâu làm anh tuyệt vọng[3]. Anh bước thêm một bước và nói:

- Thôi được, mai tôi sẽ đem đứa bé ra cổng.

Bôkhâu lắc đầu:

- Hai điều ngu ngốc có tạo thành một điều khôn ngoan không?

Hơfen mất kiên nhẫn:

- Một là tôi giấu đứa bé đi, hai là bỏ nó đấy!

- Anh là tay mưu mẹo đấy nhỉ...

- Vậy thì tôi phải làm thế nào bây giờ? Hơfen rút tay ra khỏi túi, xòe tay ra chán ngán.

Để làm cho Hơfen bình tĩnh lại và khỏi tỏ ra rằng bản thân mình cùng bối rối, Bôkhâu chợt nói:

- Tôi nghe phòng nhân viên nói sắp có một chuyến đi. Tôi sẽ lo cho anh Ba Lan đi vào chuyến ấy. Cậu để anh ta đem đứa bé đi theo.

Hơfen nhăn mặt khi nghe cái quyết định cứng rắn ấy. Bôkhâu dừng lại, bước đến sát cạnh Hơfen và nhìn thẳng vào đôi mắt của anh.

- Còn gì nữa?

Hơfen thở nặng nề, Bôkhâu biết anh ta đang nghĩ gì.

Trong khi cân nhắc những việc phải làm, những nhiệm vụ ở đây, trong trại vẫn là quan trọng hơn cả. Bôkhâu, con người mà ILK chỉ định phải chịu trách nhiệm về các nhóm kháng chiến lại có thể nào để cho huấn luyện viên quân sự của nhóm hay bản thân nhóm bị nguy hiểm vì một đứa bé không? Rồi còn cả bộ máy đã mất bao nhiêu công phu mới xây dựng lên. Lại còn tuần tra của trại, bên ngoài là một tổ chức hoàn toàn hợp pháp, nhưng thật ra bên trong lại là một tổ chức quân sự hàng đầu ấy thì sao? Chả ai có thể nói trước được một việc vô hại rồi có thể dẫn tới những kết quả như thế nào. Lúc đầu thì đó chỉ là chuyện một đứa bé lăn một nắm tuyết, nhưng đùng một cái đã làm cho cả núi tuyết đổ sụp, tàn hại tất cả mọi người, tất cả mọi thứ.

Đó là những ý nghĩ diễn ra trong óc Bôkhâu khi anh nhìn Hơfen. Anh chỉ còn cách tiếp tục bước và nói một giọng gần như buồn bã:

- Đôi khi trái tim là một vật rất nguy hiểm. Có lẽ anh chàng Ba Lan kia biết cách xoay xở với đứa bé cũng nên. Anh ta đã mang nó từ xa như thế đến đây thì anh ta còn có thể mang nó đi xa hơn nữa được.

Hơfen vẫn im lặng. Họ đã rời bỏ con đường đi đến y xá. Bây giờ họ đã đứng giữa các căn nhà trại. Chỗ này vắng người, mưa lạnh thấu xương làm cả hai rùng mình. Trong bóng tối họ khó lòng nhìn rõ mặt nhau. Hai tay Hơfen thọc sâu vào túi, đôi vai anh co lại cho đỡ lạnh. Anh không chịu bước đi nữa. Bôkhâu nắm lấy vai anh mà lay.

- Thôi đừng làm khó dễ nữa, - anh nói bằng một giọng ấm áp.

- Quay vào đi Anđrê[4], rồi mình cho cậu biết nên làm thế nào.

Họ chia tay nhau.

Bôkhâu nhìn theo Hơfen. Hơfen thất thểu bước đi. Bôkhâu cảm thấy ân hận thế nào ấy - vì ai, anh cũng chẳng biết nữa, vì Hơfen hay vì đứa bé hay vì anh chàng Ba Lan lạ kỳ kia là người không hề biết rằng số phận của anh ta đang bị định đoạt ngay trong giờ phút này, mà lại bị định đoạt bởi các tù nhân, những người cũng như anh ta cả thôi, nhưng vì hoàn cảnh thúc bách mà phải dùng quyền lực đối với anh. Bôkhâu xua đuổi những ý nghĩ ấy đi. Ở đây đòi hỏi phải hành động nhanh chóng và bạo dạn. Anh suy nghĩ vắn tắt. Phải trở về khối ngay!

Runki, trùm khối của Bôkhâu, lúc đó vừa sắp sửa mang bản báo cáo có đủ tên những người có mặt đến cho trùm trại trên phòng nhân viên. Chợt Bôkhâu chặn anh lại ngay ở cửa khối:

- Cậu đưa đây cho tôi. Ôttô[5], để tôi mang đi cho.

- Có chuyện gì không hay phải không? - Runki hỏi, vì thấy giọng nói của Bôkhâu có vẻ khác thường.

- Không có gì dặc biệt cả - Bôkhâu đáp.

Runki biết rằng Bôkhâu là một người trong nhóm những tù nhân cũ của trại, mà lời nói của anh được tôn trọng. Anh không hay biết gì về chỗ Bôkhâu là ủy viên của ILK cũng như sự tồn tại của tổ chức đó. Luật lệ của việc âm mưu đã ngự trị trong đám tù nhân chính trị và đã gắn bó họ với nhau qua lòng tin cậy vô điều kiện. Ở đây không có cái lối dò hỏi lân la mà chỉ có cách dùng im lặng thông báo cho nhau biết về tất cả mọi chuyện đã xảy ra trong trại. Một thứ kỷ luật bên trong rất nghiêm và có ý thức đã đoàn kết họ lại mà họ không có quyền đặt vấn đề nghi vấn, không cho phép họ hỏi vớ vẩn về những điều họ không cần biết. Có một điều đã thành thông lệ, đó là bất cứ điều gì quan trọng đều phải được phục vụ bằng sự im lặng. Nhờ thế họ bảo vệ lẫn nhau và giữ cho những điều bí mật khỏi bị tiết lộ.

Tổ chức của anh em tù nhân rộng lớn và tỏa ra khắp trại. Ở đâu cũng có những đồng chí lặng lẽ mang những điều mình hiểu biết giữ chặt trong lòng, Đảng, người đã kết chặt họ lại với nhau, vẫn ở bên họ trong trại, vô hình, vô ảnh và có mặt bất kỳ nơi nào. Cố nhiên Đảng vẫn hiện ra trước mắt đồng chí này hay đồng chí khác, nhưng bao giờ cũng vẫn hiện ra đối với đồng chí nào được phép thấy mà thôi. Ngoài cái đó ra, tất cả mọi người đều quần áo rách bẩn như nhau với cái hình tam giác đó và với số hiệu tù nhân đeo trên ngực, với những cái đầu cạo trọc... Chính vì thế nên khi Bôkhâu cầm lấy bản danh sách đem đi, thì Runki cũng không hỏi gì thêm.

Ở căn buồng bên cạnh phòng nhân viên mà Krêmơ, trùm trại, với Prơn, trùm phó, dùng làm chỉ huy sở, công việc buổi chiều cũng đã xong. Prơn còn đang bận bên phòng nhân viên, Krêmơ đang làm bản báo cáo danh sách toàn bộ tù nhân trên cơ sở của những bản báo cáo từng khối để chuẩn bị cho phiên điểm danh sáng mai. Bên cạnh anh chỉ còn có mặt vài người trùm khối và nhân viên của khối. Họ đã nộp xong báo cáo và đang đứng cạnh đó tán gẫu. Bôkhâu bước vào nhưng có vẻ ngập ngừng khi đưa báo cáo của mình cho Krêmơ. Anh trùm trại hiểu rằng trong đầu anh nhân viên khối 38 ấy đang có chuyện gì đây.

Krêmơ cũng thuộc về nhóm người biết công việc và biết im lặng. Việc đưa anh lên làm trùm trại là do các đồng chí trong ILK bố trí. Một đồng chí tin cậy phải được đặt vào cương vị quan trọng trước kia do một phạm nhân sừng sỏ giữ và do Kluttich chỉ định; gã kia đã lợi dụng cương vị của mình mưu lợi ích cá nhân cho nên đã bị truất. Nhân đó, các ủy viên đã đề nghị anh trùm khối Vante Krêmơ giữ chức ấy. Nhờ ở chỗ biết khéo lợi dụng những mâu thuẫn giữa Kluttich với Svan, tên chỉ huy trưởng trại, các đồng chí trong ILK đã “làm” cho Krêmơ được trở thành trùm trại.

Anh thợ cạo riêng của tên chỉ huy trưởng, một tù nhân được tin cậy, mỗi sáng có nhiệm vụ đến cạo râu cho tên Svan đã được giao trách nhiệm ấy. Trong khi Kluttich muốn cho những phần tử thường phạm làm những việc chức sự của tù nhân thì Svan lại thích chỉ định tù chính trị, vì hắn cho rằng họ thông minh và đứng đắn. Sự va chạm luôn luôn xảy ra giữa Kluttich với Svan do chỗ quan điểm của chúng đối lập với nhau, là điều trong trại ai cũng biết, còn sở dĩ Svan rất khoái về chỗ đã chấp nhận đề nghị của anh thợ cạo của hắn là đưa một tù nhân chính trị vào cương vị ấy cũng bởi một lý do duy nhất là chơi khăm Kluttich một vố mà thôi. Thế là Krêmơ được tên chỉ huy trưởng chính thức chỉ định. Do chức vụ của mình nên Krêmơ, tuy bản thân không phải là một ủy viên ILK cũng luôn luôn biết được mọi việc.

Tất cả những gì xảy ra trong trại đều quay xung quanh người anh. Anh nhận lệnh của Svan, của tên chỉ huy trại[6] và của tên chỉ huy điểm danh. Mà lệnh thì phải thi hành. Nhưng bao giờ cũng phải thi hành như thế nào cho khỏi nguy hiểm đến tính mạng và sự an toàn của các tù nhân. Điều đó luôn luôn đòi hỏi phải tinh ranh và khéo xoay xở. Krêmơ, anh chàng làm xoong chảo ở Hămbuốc, thân hình vạm vỡ, có đôi vai rộng, là hiện thân của sự bình thản. Anh không dễ mà hốt hoảng. Anh hoàn thành nhiệm vụ ở cái cương vị khó khăn này bằng cách kín đáo hợp tác với các đồng chí Đảng. Tổ chức bí mật trong Đảng tiếp xúc với anh qua Hecbe Bôkhâu. Mặc dầu Bôkhâu không bao giờ nói hé ra nhưng Krêmơ vẫn biết rằng cái gì Bôkhâu đưa tới tức là Đảng đưa tới.

Cũng vì muốn để anh trùm trại thấy được càng ít càng tốt về cơ cấu bất hợp pháp kia nên Bôkhâu cũng có quá đáng. Khi Krêmơ muốn biết lý do của một vài chỉ thị mà Bôkhâu đưa tới thì Bôkhâu vẫn gạt đi: “Đừng hỏi về điều đó. Vante ạ, anh đừng nên hỏi thì hơn”. Thường thường Krêmơ vẫn im lặng, tuy nhiên đôi khi anh cảm thấy một điều kỳ quặc vì mình làm những điều bí mật hoàn toàn theo chỉ thị, Những lúc ấy anh cứ muốn vỗ vào vai Bôkhâu mà nói: “Cậu cần gì phải nghi nghi ngờ ngờ như vậy, Hecbe. Tớ biết tỏng rồi...” Nhiều lúc trong thâm tâm anh cũng thinh thích muốn biết cái mà anh không được biết; nhưng đôi lúc điều đó cũng làm anh bực mình. Trong nhiều trường hợp, đáng lý Bôkhâu nên hỏi ỷ kiến Krêmơ, nói rõ ràng hơn nữa thì vẫn hơn. Ngay cả lần này nữa cũng thế mới phải. Sau khi Krêmơ đã thân mật càu nhàu để mấy ông khách không cần thiết kia đi rồi, Krêmơ nhìn Bôkhâu như thách thức.

- Có một chuyện ngốc lắm, - Bôkhâu nói.

- Có gì không ổn phải không?

- Cậu đang xếp người cho một chuyến đi sắp đến phải không?

- Giả sử tôi đang làm việc đó thì sao? - Krêmơ hỏi vặn. - Prơn đang làm danh sách trong kia kia.

- Một anh Ba Lan đến cùng với toán vừa rồi. Tên anh ta là Zakariat Jankôpxki. Chắc anh ta ở bên Trại Nhỏ. Cậu có thể để anh ta đi chuyến này được không?

- Có chuyện gì về anh ta phải không?

- Không sao cả, - Bôkhâu mập mờ đáp. - Cậu phải liên lạc với Hơfen. Cậu ta có một cái gì muốn nhờ cậu giao lại cho anh Ba Lan kia.

- Cái gì?

- Một đứa bé.

- Một cái gì cơ??? - Krêmơ quẳng cây bút chì anh đang dùng vào sổ tù nhân xuống bàn. Bôkhâu chú ý nhìn vẻ sửng sốt của Krêmơ - Xin cậu đừng hỏi mình. Đành phải thế thôi.

- Nhưng mà một đứa bé à? Hecbe! Có trời mà biết được chuyến tù này đi đâu! Anh hiểu như vậy nghĩa là thế nào chứ?

Bôkhâu đâm bực:

- Mình không thề nói được gì hơn nữa.

Krêmơ đứng dậy:

- Nó là đứa bé như thế nào? Câu chuyện đầu đuôi ra sao?

Bôkhâu gạt câu hỏi đi.

- Không có gì cả, vấn đề không phải ở đấy.

- Tôi có thể thấy, - Krêmơ càu nhàu. - Hecbe, anh nghe tôi nói: Thường ngày thì tôi không hay hỏi han gì nhiều, vì tôi bao giờ cũng tin ở...

- Thế thì cậu đừng hỏi nữa.

Krêmơ nhìn trước mặt, đôi mắt sáng như bốc lửa.

- Lắm lúc anh làm tôi khổ tâm vô cùng, Hecbe ạ.

Bôkhâu đặt bàn tay lên vai Krêmơ dỗ dành:

- Ngoài cậu ra chẳng còn ai giải quyết được việc này. Mình đã dặn Hơfen rồi. Cậu bảo cậu ấy là tôi bảo cậu đến.

Krêmơ lẩm bẩm buồn bực. Anh không hài lòng chút nào cả.

Hơfen nặng nề bước qua những dãy nhà của các khối trước khi quay về chỗ ở của mình. Một vài tù nhân đang vội vã đi lệt sệt trở về khối của mình. Chốc chốc lại nghe tiếng huýt còi. Anh trùm trại đang đi “tuần” buổi tối trong trại. Tiếng còi hiệu của anh có nghĩa là không tù nhân nào được phép ở bên ngoài các căn nhà khối nữa. Tiếng còi nghe mãi lúc một yếu ớt và xa dần. Các mái nhà trại bị mưa ướt ánh lên một cách ảm đạm. Sỏi đá lạo xạo dưới chân Hơfen. Đôi lúc anh loạng choạng muốn ngã; anh cũng không buồn để ý mình đang đi đâu nữa. Sao mà anh oán giận Bôkhâu thế. Anh ta làm như thể một đứa bé chẳng có nghĩa lý gì hết. Hơfen rùng mình bước vào nhà khối. Nhà ăn chẳng còn ai, tù nhân đều đã lên giường cả. Mấy anh em quản trị[7] đang lịch kịch xếp dọn bát. Anh trùm khối ngồi bên bàn. Trong căn nhà còn thoang thoảng mùi xúp rau cải lạnh buổi chiều, lẫn với mùi quần áo đã xếp gọn gàng trên những chiếc ghế dài. Không ai để ý đến Hơfen lúc này đang cởi quần áo xếp vào chỗ của anh còn để trống trên ghế.

Nhưng có thật là Bôkhâu đúng không? Một đứa bé xa lạ đối với mình thì có nghĩa lý gì đâu, chẳng qua cũng như một hòn đá cối đeo vào cổ mà thôi, Hơfen nghĩ bụng.

Cái ý nghĩ đáng ghét quá, nó làm Hơfen tự cảm thấy xấu hổ về mình. Nhưng trong khi anh đang tim cách xua đuổi ý nghĩ ác nghiệt ấy đi thì những kỷ niệm về Đôra, người vợ của anh lại dồn dập kéo tới. Không biết nó ở đâu đến mà đột ngột như vậy? Có phải đứa bé nằm trong góc nhà đã lôi cái kỷ niệm đau đớn từng bị giam hãm trong lồng ngực của anh không? Đùng một cái, kỷ niệm kia tràn ngập cả lòng anh và anh cũng đâm ngạc nhiên thấy trong cái thế giới càng ngày càng xa lạ đối với anh như thế lại có một người đàn bà và người đó là vợ anh.

Những đốm lửa ma trơi chập chờn trong óc anh. Anh có đứa con trai, chưa bao giờ anh thấy mặt, anh có một căn nhà, một căn nhà thật sự có nhiều buồng, có cửa sổ, đồ đạc hẳn hoi. Nhưng tất cả những hình ảnh kia sao chẳng ăn khớp với nhau gì cả, nó nằm lộn xộn quanh anh như những di tích hoang tàn của một thế giới tan vỡ trong khoảng không gian tăm tối. Hơfen bất giác lấy tay úp lên mặt, đường như anh đang đăm đăm nhìn xuống một cõi vực thẳm tối như đêm dày đặc. Mỗi tháng một lần, anh gửi một bức thư vào nơi đêm tối ấy: Em Đôra yêu quý, anh vẫn bình yên mạnh khỏe. Con của chúng ta thế nào? Và mỗi tháng một lần, từ nơi đêm tối một bức thư đến với anh, và lần nào cuối thư, vợ anh cũng viết: Em hôn anh tha thiết...

Cái đó từ thế giới nào lại thế? Trời ơi, từ cái thế giới nào? Hơfen suy nghĩ. Chắc hẳn từ cái thế giới trong đó cũng có những đứa trẻ, chỉ có điều những đứa trẻ ấy không bị người ta túm lấy chân mà quẳng như người ta quẳng những con mèo con, và đầu chúng bị đập vào tường vỡ nát. Hơfen trố mắt nhìn vào khoảng không. Sức mạnh của trí nhớ làm cho những ý nghĩ của anh tàn héo, biến thành hư vô và lúc ấy anh mới chợt nhận ra đó chỉ là hơi ấm của hai bàn tay anh úp lên mặt. Bỗng anh có cảm giác kỳ lạ là có hai bàn tay từ trong bóng tối thò ra úp chặt lấy mặt anh và một tiếng nói mà không có người đang thì thào: “Anh Anđrê... một đứa bé tội nghiệp như thế...”. Hơfen giật mình. Ta điên chăng?

Anh buông rơi hai bàn tay xuống. Không khí mát lạnh phả vào hai bên má. Hơfen nhìn hai bàn tay mình bây giờ không còn ở trong tình trạng ngây ngất say sưa nữa mà đang ngoan ngoãn làm những công việc lặt vặt hàng ngày, gấp quần gấp áo. Mà phải gấp thế nào để thấy rõ số hiệu theo đúng qui tắc.

Phải, Bôkhâu đã làm đúng. Đứa bé phải đi thôi. Nó đang trở thành mối nguy cho tất cả mọi người ở đây. Anh Ba Lan kia phải thu xếp thế nào mà đem nó đi cho trót lọt. Hơfen bước sang nhà ngủ. Mùi hôi thối quen thuộc kéo anh trở lại thực tế... Em hôn anh tha thiết... Hơfen bò lên chiếc đệm cỏ, kéo cái chăn đã rách nham nhở đắp lên người.

Trong nhà ngủ có những dãy giường ba tầng, anh em tù nhân còn xì xào một lúc lâu mới im hẳn. Cái tin quân Mỹ vượt sông Rainơ ở Rêmagân đã khuấy động những cảm giác của họ. Hơfen lắng nghe tiếng thì thầm.

Người nằm bên cạnh anh đã ngủ rồi, tiếng ngáy êm đềm của anh ta thật là trái ngược với tình trạng kích động chung. Một khi quân Mỹ đã qua sông Rainơ thì chẳng lâu la gì nữa họ sẽ đến Tuyarinh, điều đó chả lâu nữa đâu. Điều đó! - Điều gì chứ? - Điều gì chả lâu la gì nữa đâu? Có cái gì ẩn nấp sau tiếng ấy. Tiếng ấy chứa đựng bao nhiêu năm tù ngục, bao nhiêu mong chờ và thất vọng, tất cả dồn ép vào với nhau thành một gánh nặng hiểm nghèo. Bản thân hai tiếng ấy tự nó đã trĩu xuống, bé nhỏ và nặng nề, như quả lựu đạn trong lòng bàn tay khi thời cơ của cái đó đã đến... Chung quanh Hơfen, chỗ nào cũng có tiếng xì xầm lầm rầm. Người nằm bên cạnh anh vẫn yên tĩnh ngáy, và Hơfen đâm ra nghĩ rằng điều đó sẽ chả lâu la gì nữa đâu và có lẽ thằng bé trong góc nhà kia có thể... Tiếng rì rầm kia mà anh nghe một cách vô tình đã đưa đến một cảm giác êm đềm thú vị, nó cũng thú vị như đôi tay của người nào ở nơi xa kia... Bỗng Hơfen mở to mắt và quay ngoắt người. Thôi! Nghĩ đến cái đó làm gì nữa! Thôi! Ngày mai hay ngày kia, đứa bé thế nào cũng phải đi!

❀ ❀ ❀

[1] Những khẩu hiệu của bọn Quốc xã trong thời kỳ Hítle

[2] Xem chú thích đã dẫn ở trên. Đây chỉ Hơfen, người phụ trách đội Commanđô phòng đồ đạc.

[3] Nguyên văn: “Sự phản đối của Bôkhâu đã cất gió ra khỏi cánh buồm của anh”. Một thành ngữ trong Anh văn và cả Đức văn.

[4] Tên của Hơfen. Hơfen là họ.

[5] Tên của Runki.

[6] Ngoài tên Svan là chỉ huy trưởng trại Bukhânvan, những tên khác cũng đều gọi là chỉ huy trại. Chúng tôi dịch chữ Lagerführer (Đức) chức chỉ huy trưởng có thể gọi là tư lệnh, nhưng ở đây không hoàn toàn có tính chất quân sự nên chúng tôi dùng chữ chỉ huy trưởng cho sát hơn.

[7] Một số người được chỉ định cho các khối, coi như phụ vào trùm khối, vừa phụ trách sinh hoạt vật chất, vừa như cần vụ chung của anh em tù nhân.