Trời đã tối đen và phiên điểm danh cùng đã xong từ lâu, nhưng tên Xvailinh vẫn còn ở lại trong phòng đồ đạc. Hơfen, Pipich và Krôpinxki đứng trong một góc có bóng tối che kín, giữa nhà bếp với nhà tắm. Họ lặng lẽ nhìn lên cửa sổ tầng thứ hai căn nhà gạch to.

Run rẩy dưới làn mưa phùn thấm lạnh, họ thọc sâu hai tay vào túi quần mỏng, mắt chăm chú nhìn lên các cửa sổ. Quang cảnh tĩnh mịch nặng trĩu bao phủ khắp trại. Không một bóng tù nhân. Thỉnh thoảng, một anh trùm khối vội vã từ phòng nhân viên bước ra chạy lạo xạo trên sỏi đá rồi biến vào căn nhà khối nào đó. Rồi cảnh yên lặng ghê rợn lại trở lại và càng lắng xuống. Những bóng đèn đỏ nhỏ bé dọc hàng rào thầm lặng tỏa luồng ánh sáng yếu ớt, mặt sân kiểm soát rải nhựa rộng thênh thang bị mưa ướt lấp lánh, mờ mờ. Khu rừng tối chung quanh trại im lìm.

Krôpinxki thì thầm điều gì hai người kia không hiểu, và cũng không ai trả lời.

Đứa bé ngủ rồi chăng?

Tên Xvailinh đã để chiếc bàn xuống gầm bàn và treo một miếng vải để che ánh sáng khỏi hắt ra cái cửa sổ không có màn che. Lúc này hắn có thể chắc chắn là tên Rainơbôt đã ra khỏi trại và ngoài cổng đã đổi gác. Hắn nhét mảnh giấy vào túi trên ngoài áo quân phục cho dễ lấy, tắt đèn đi, rồi đặt mảnh giấy lên mặt bàn. Hắn dò dẫm lối đi trong bóng tối dọc theo cửa sổ phòng quần áo tới góc nhà sau và đẩy đống bị sang một bên. Ánh sáng chiếc đèn bấm của hắn xuyên thẳng vào phòng. Đứa bé mở to mắt nhìn vào ánh sáng chói lóa và vội rúc xuống dưới chăn.

Bên ngoài, Krôpinxki lắc tay Hơfen: “Đấy!”.

Cả ba người trố mắt nhìn lên cửa sổ cuối cùng, đằng sau cửa sổ có ánh sáng lóe lên. Bỗng Pipich chạy về phía phòng đồ đạc. Trước khi anh lao được người qua cái cửa không khóa vào trong nhà, Hơfen đã kéo anh lại, rít lên:

- Cậu điên hay sao?

Pipich hổn hển:

- Tớ sẽ đánh chết nó!

Krôpinxki cũng vừa chạy đến. Trên gác có tiếng kẹt cửa. Chỉ còn vài giây đồng hồ để quyết định. Ba người nói thầm với nhau, vội vã, sôi nổi.

Hơfen biến vào trong nhà, hai người kia lách như chuột vào cái hốc tối om dưới chân cầu thang xây nhô ra. Nhanh như chớp, Hơfen đã đóng cửa lại sau lưng. Trên đầu anh, tiếng cá sắt gót giày nện trên đá cầu thang. Tia sáng chập chờn của chiếc đèn bấm lù mù nhảy nhót trên bực thang. Hành lang tối om. Hơfen chỉ còn không đầy một giây để quyết định xem mình sẽ nấp vào đâu, và anh lúng túng. Chỉ có một góc tường, rộng chừng hai thước, bên lối vào. Đứng hay ngồi thụp xuống? Bất giác Hơfen ngồi thụp nhanh xuống nép vào tường, gập đầu xuống và quàng tay ra ôm lấy đầu gối. Đôi mắt đã nhắm rồi, nhưng anh còn nhắm chặt hơn nữa, dường như làm như thế anh sẽ làm cho người khác không trông thấy mình.

Tên Xvailinh đã xuống đến bực thang cuối cùng và tiến ra cửa. Lúc này chỉ chờ đợi xem giây phút tới ấy sẽ là may mắn hay... chỉ cần ánh sáng đèn bấm vô ý chếch sang bên là Hơfen bị lộ. Nhưng tên Xvailinh chĩa đèn bấm về chỗ tay vặn cánh cửa.

Hơfen kìm hơi thở dài trong buồng phổi, lắng nghe những giây phút trôi qua. Không có gì xảy ra!

Hơfen nghe tiếng cánh cửa mở ra rồi đóng lại, anh nhẹ cả người. Từ bên ngoài vọng vào tiếng chìa khóa quay lạch cạch hai vòng trong ổ. Rồi tiếng chân lạo xạo xa dần.

Hơfen ngẩng đầu lên. Bây giờ anh mới thấy trong những giây phút vừa qua anh đã suy nghĩ với một tốc độ thật cao. Nhưng chẳng có thì giờ hồi tưởng lại những ý nghĩ ấy nữa. Anh đứng thẳng người lên.

Trong cái hốc dưới mé cầu thang đá, Pipich và Krôpinxki cũng nín thở ép mình sát vào tường. Tên Xvailinh bước qua gần sát ngay họ. Chiếc áo da của hắn lấp loáng, cổ áo lật lên chui vào dưới mũ. Với đôi chân dài, đầu gối chẳng bao giờ duỗi thẳng được, hắn bước từng bước dài theo con đường lên đồi, hình dáng lẻo khoẻo của hắn mờ mờ như một bóng ma trong đêm mưa tăm tối.

Bây giờ mọi việc sẽ tiến hành theo kế họach đã định trong khoảng thời gian cho phép giữa phiên điểm danh của chính họ và phiên điểm danh toàn trại.

Cùng lúc đó, Hơfen cũng đang ở tầng trên. Anh đã trù tính tất cả mọi việc rất đúng. Mặc dầu anh đã vào được trong phòng đồ đạc nhanh như chớp từ trên mái căn nhà kế liền đó, nhưng không thể nào mang đứa bé đi bằng con đường ấy được. Phương pháp ấy mất quá nhiều thì giờ mà lại rất dễ bị lộ, thực là nguy hiểm.

Hơfen mở cửa sổ trên đầu cầu thang và nghe ngóng trong bóng tối. Trong lúc hồi hộp ấy, anh cảm thấy mình tỉnh táo làm sao. Điều đó có lợi cho anh lắm. Rất sáng suốt, anh tính toán xem công việc sẽ tiến hành như thế nào. Trước hết, hãy chờ đợi nghe ngóng đã. Phải chờ đợi vài phút nữa cho đến khi hoàn toàn chắc chắn là khắp chung quanh gần đó không có gì cả, tuyệt nhiên không có gì. Không có anh em tù nhân nào, có lẽ lúc này cũng không một tên SS nào rời khỏi trại cả. Phía sau là hàng rào, trong đêm tối không trông rõ, chỉ phân biệt được bằng những chấm đèn đỏ thấp thoáng. Đối diện với khoảng trống đầu hồi là một tháp canh. Hơfen không ngại cái tháp canh lắm. Giữa tháp canh với cái nhà đồ đạc là nhà tắm, và nhà tắm có thể che được tầm mắt. Tháp canh thứ hai cách đó hơn hai chục thước. Cái này nguy hiểm hơn. Nhưng Hơfen đã suy đi nghĩ lại nhiều đến điều nguy hiểm này rồi. Trong bóng tối mà trời lại mưa thì tên lính canh phải nhìn một lúc khá lâu vào điểm nhất định mới phân biệt được vật gì. Không có lý nào mà lại đúng ngay lúc Hơfen đu người từ trên mái xuống để chui vào cái cửa sổ phía trên thì tên lính canh lại đang chăm chú nhìn vào đấy. Cố nhiên người ta có thể gặp chuyện không may. Rồi đèn pha thường bật sáng cả lên, rồi... kết quả là thế đấy.

Nhưng vẫn thường hy sinh đời mình cho những chuyện còn nhỏ nhặt hơn nữa, và một chút can đảm bao giờ cũng vẫn là một phần của ván bài. Thôi cứ làm đi, Anđrê! Không một tiếng động, Hơfen bò lên mái nhà liền đó, nằm áp xuống nghe...

Không có gì.

Anh thận trọng lom khom men theo bức tường đầu hồi căn nhà đồ đạc. Phải làm thế nào mà chỉ nhảy một cái là đã bám được cái gờ ở trên đầu.

Hơfen khom người xuống như một đấu thủ chạy thi trước khi xuất phát, tất cả ý thức và quyết tâm của anh tập trung vào một điểm duy nhất, rồi anh lấy hết nghị lực nhảy vụt lên. Hai tay anh bám được vào cái gờ, bấu chặt vào đấy, người lủng lẳng! Nhưng việc trèo lên lại chậm chạp và gay go hơn là anh tưởng tượng. Trong chớp mắt, Hơfen thoáng có cảm giác như đang dấn vào chỗ sáng chói và mọi người đều có thể trông thấy mình. Nỗi sợ hãi đột nhiên chạy khắp người anh, nóng ran, ghê khiếp. Nhưng nó biến ngay thành một sức mạnh cứng rắn truyền vào các thớ thịt. Và cứ thế anh co người lên. Trán áp vào khung cửa sổ, anh tưởng như bức tường anh đang bám kia đang đẩy anh ra và anh sắp rơi tõm xuống. Hoàn toàn không ngờ, anh đưa một tay lên đẩy cánh cửa mở ra hết sức tự nhiên, và trước khi anh hiểu được như vậy, bàn tay anh cũng đã nắm chặt được thành cửa sổ. Nhô lên một cái nữa, Hơfen đã lọt vào trong. Anh mau lẹ đóng cửa sổ lại, ngồi thụp xuống, nhắm mắt để cho cái cảm giác căng thẳng trong người dịu đi. Sau một lát mềm yếu, Hơfen lại hoàn toàn trở lại nhanh nhẹn. Anh kéo cái bị sang một bên. Tay anh sờ thấy người đứa bé.

- Anh đây, chú bé ạ, im lặng, ngoan nhé, im lặng nhé!

Lúc trước Krôpinxki đã muốn mình bị khóa trong căn nhà đồ đạc để mang đứa bé, nhưng Hơfen khăng khăng không chịu bởi vì nếu tên Xvailinh tóm được họ thì Hơfen còn có thể dễ xoay xở với hắn hơn là anh Ba Lan.

Hơfen mang đứa bé bước vội qua cái phòng quần áo dài dằng dặc, ra trước phòng nhân viên. Mọi việc đều phải làm xong rất mau lẹ; họ đang đợi anh dưới căn hầm. Đứa bé đã quen với những việc bất thường xảy ra trong cái thế giới của trại tập trung và đã được Krôpinxki chuẩn bị trước cho nó, nên rất đáng khen. Hơfen đặt nó lên sàn rồi tìm một trong những cái thang ở phòng quần áo vẫn dùng để treo các bị quần áo. Một cái bị treo sẵn trên thang, có vẻ như bị bỏ quên ở đó. Trong bị có một đoạn thừng dài. Hơfen lấy ra, bỏ đứa bé vào trong bị, buộc túm lại trên miệng rồi thắt đoạn thừng vào đó. Đoạn anh kê thang trên một chiếc bàn và trèo lên. Gần bên ống khói lò sưởi có một lỗ đổ than dẫn lên mái nhà. Anh mở nắp lò rất khẽ, không một tiếng động. Trước khi bò ra ngoài lên trên mái dốc, trong tay nắm đoạn thừng, anh lại nghe ngóng một lần nữa trong bóng tối. Anh nấp vào sau miệng lỗ, kéo cái bị theo sau, nép sát vào mái nhà, trèo lên ống khói lò sưởi thấp, nghe ngóng. Rồi, anh đu một cái thật mạnh tung cái bị vào ống khói lò sưởi.

Trong căn hầm, họ đang nghe ngóng ở lỗ thoát bồ hóng đã mở sẵn. Pipich sốt ruột chui đầu vào miệng lỗ hẹp. Anh không thấy gì cả, ống khói tối đen như hũ. Bụi bặm rơi cả lên mặt anh. Pipich rụt đầu ra phủi phủi mắt, văng tục một câu.

Đoạn thừng cọ vào cạnh sắc của miệng ống khói. Ngộ nhỡ nó xát mạnh rồi đứt thì sao? Hơfen khiếp sợ dừng tay lại, lặng nhìn quanh một giây. Rồi bất chấp điều nguy hiểm có thể bị trông thấy, anh đứng hẳn lên tựa mình vào ống khói, luồn cánh tay xuống dưới đỡ lấy đoạn thừng và cho nó tuột xuống dần. Đoạn thừng lăn từ cánh tay áo, trượt trên cổ tay trần, siết vào da thịt anh như đốt cháy tay anh. Hơfen tì trán vào ống khói để khỏi rên. Sau cùng dưới căn hầm có ai giật giật đoạn thừng; đó là dấu hiệu đã quy định từ trước. Hơfen thả hẳn cuộn dây xuống và kiệt sức quỵ trên mái nhà. Anh nhét bàn tay nóng như lửa vào dưới nách, gục đầu xuống. Anh cứ ngồi thế một lúc lâu cho đến khi nén được đau đớn.

Dưới hầm, hai người cố sức kéo cái bị qua lỗ thoát bồ hóng. Đứa bé đang rên rỉ khóc.

- Lạy Chúa, Marian ơi, cẩn thận nhé!

Krôpinxki ngừng tay nói nhỏ với đứa bé. Nó im thít và khẽ cựa quậy. Krôpinxki đưa tay đỡ, nắm lấy đầu bị cho chúc xuống mà kéo. Đứa bé thu mình lại để cho bị tụt ra khỏi lỗ hẹp.

- Được chưa?

- Tak[1]!

Những ngón tay nhanh thoăn thoắt của Krôpinxki cởi đoạn thừng và mở bị.

- Ôi, lạy Chúa! - Pipich rên lên. - Thật y như dùng mỏ vịt mà lôi ra ấy[2].

Toàn thân cái sinh vật nhỏ nhoi kia run lên cầm cập. Tâm hồn bé nhỏ của nó bị xúc động hết sức. Krôpinxki vỗ về an ủi đứa bé, nó bíu chặt lấy anh, nức nở, yếu đuối. Sau cùng chờ cho đứa bé đã hoàn hồn họ mới có thể đi ra làm cuộc hành trình nguy hiểm qua trại. Họ lại cho đứa bé vào bị và đóng lỗ bồ hóng lại.

Hơfen đã kéo đoạn thừng lên. Họ bàn định với nhau. Krôpinxki phải đi trước dò xét. Nếu được một quãng độ ba chục thước không thấy gì đáng nghi ngờ, anh phải trở lại tìm Pipich. Họ trèo lên khỏi miệng hầm bước ra ngoài. May mắn, trời đang mưa nặng hạt. Mắt họ nhìn xoáy vào đêm tối.

- Đi đi, Marian!

Krôpinxki bước lên, Pipich ở lại sau đứng trong góc tối đen của căn nhà. Krôpinxki đi dọc dãy nhà đầu. Ở mấy chỗ, cửa còn mở toang. Anh em tù nhân trong đó đang hút những mẩu thuốc của mình. Krôpinxki dừng lại nghe ngóng. Đôi tai rất thính của anh dõi sâu vào khoảng tĩnh mịch. Anh có thể nhận ra bước chân của một tên hạ sĩ với bước chân của một tù nhân mà không thể nào nhầm lẫn được. Một đằng đi dậm thình thịch tiếng giày bước nặng nề, chắc nịch, một đằng đi guốc lỏng lẻo, hơn nữa trong lúc trời mưa bẩn thỉu thế này, tiếng chân còn lệt sệt vội vã nữa. Krôpinxki lắng nghe. Chung quanh không có gì. Anh chạy vội về gặp Pipich.

Họ cùng đi đến chỗ Krôpinxki vừa đứng. Đến đấy Pipich đứng lại nấp trong một căn nhà tối và Krôpinxki lại đi quá lên ba chục thước nữa. Cứ như thế, anh dẫn Pipich đi dọc các căn nhà trại, qua những ngã tư cho đến khi tới gần Trại Nhỏ.

Đoạn đường cuối cùng là đoạn nhiều bất trắc nhất. Sau khi nhô mình ra khỏi dãy nhà khối, họ phải đi một quãng khá xa, trên con đường rộng dẫn tới y xá rồi mới rẽ sang một bên được. Ở đây còn những anh em tù nhân đang đi đến bệnh viện, tuy có thưa thớt hơn lúc thường vì trời mưa. Hai người đứng nép vào một căn nhà, quan sát đường đi. Bên ngoài chỉ còn mấy anh em tù nhân, đó là dấu hiệu cho biết sắp đến lúc thổi còi giới nghiêm. Nhiều người trong đám họ trùm áo vằn mỏng hay một mảnh bao tải gì đó lên đầu che mưa.

- Ta đi chứ, Marian? - Pipich hỏi.

- Để xem, may ra... anh Ba Lan đáp.

- Kia kìa, chúng mình đi kèm vào ba người kia kìa. Đi đi.

Pipich đã nhảy ra đường, Krôpinxki bám theo sau. Họ đi sát theo sau ba tù nhân đang trên đường tới y xá. Hai người trong bọn họ đang bíu lấy nhau để tránh mưa. Vừa đi được mấy bước, bỗng Krôpinxki nắm tay Pipich giữ lại. “SS!”.

Đúng là hai tên hạ sĩ đang bước tới gần, chỉ cách một quãng ngắn. Pipich cũng sợ hãi không kém Krôpinxki nhưng cái nhanh trí khôn anh đã học ở trong trại khiến anh ứng phó được ngay. Trước khi hai tên hạ sĩ tới gần. Pipich đã xốc cái bị lên vai và kéo phần đầu bị thừa ra trùm lên đầu. Anh cảm thấy mình đứa bé áp chặt vào anh và đôi tay nhỏ của nó từ trong bị đang cố níu lấy anh. Trông anh cũng thù lù như mấy người khác. Anh khéo léo lướt qua mặt hai tên hạ sĩ, được ba anh em tù nhân khi nãy làm bình phong. Hai tên hạ sĩ không để ý thấy gì, chúng vẫn rầu rĩ bước trên con đường mưa ướt.

Sau cùng, hai người đã rẽ được sang Trại Nhỏ. Vào được sau hàng dây thép gai là an toàn. Chẳng có tên SS nào đến đây. Nhà trại số 61 là một trong những chuồng ngựa không có cửa sổ. Bước vào trong phòng mờ mờ tối họ đã thấy mùi hôi nồng nặc xông lên; trong phòng chỉ có vài bóng đèn tồi tàn chiếu lên yếu ớt. Khắp mặt sàn đầy những nệm cỏ. Zitkôpxki và những người phụ việc của anh phải thu gọn chỗ lại, dành từng khoảng nhỏ để lấy chỗ cho người ốm nằm. Những anh em sắp chết nằm trên nệm cỏ. Vì kéo một xác chết từ trên mặt sàn ra ngoài còn đỡ phức tạp hơn là kéo từ trên những chiếc giường ba tầng ở dọc bức tường xuống. Các giường gỗ ở tường là để cho những trường hợp “nhẹ” nằm. Cố nhiên họ cần đến những nệm cỏ hơn những người sắp chết, mà người sắp chết thì dù sao cũng khõng phải chịu đựng lâu hơn nữa. Nhưng họ vẫn được nằm trên những “giường mềm” không trừ một ai. Vấn đề quyết định ở đây không phải là sự suy nghĩ hợp lý mà là tình cảm con người không tính toán, nên kết quả là các trường hợp đau “nhẹ” nằm trên những tấm ván không nệm, với một mảnh chăn rách hoặc một cái áo vằn vằn đã cũ để đắp cho khỏi lạnh.

Các anh em ốm nằm không cựa quậy, cứng đờ, đó là các trường hợp “nhẹ” và những người sắp chết mà trên nét mặt họ thần chết đã in hình ảnh của mình; sự sống chỉ còn biểu lộ trong tiếng rên như tiếng khóc của trẻ nhỏ hoặc trong tiếng thở khàn khàn.

Pipich và Krôpinxki bước vội lên phía trước qua một khoảng hẹp giữa những nệm cỏ. Một anh hộ lý người Ba Lan từ sau căn nhà chái bước ra nhìn về chỗ họ. Rồi hai người cùng anh bộ lý biến sau căn nhà chái. Zitkôpxki đã sẵn sàng đón họ tới. Anh giúp Pipich lấy đứa bé ra khỏi bị, bế bằng đôi tay âu yếm của người cha và đặt nó ngồi trên giường gỗ. Mọi người đứng quây chung quanh cái sinh mạng nhỏ bé; cười với nó, ngây ngất say sưa. Hãy còn xúc động về cuộc phiêu lưu vừa qua, chú bé sợ hãi nhìn những bộ mặt mới lạ. Nó như muốn khóc và giang tay đến chỗ Krôpinxki cầu cứu.

Pipich giục Krôpinxki đi. Họ phải từ giã đứa bé.

Trong khi hai người đang trên đường trở về nhà trại, Krôpinxki lầm rầm:

- Tớ vẫn chưa quên hai thằng hạ sĩ. Chúng nó mà hỏi: “Mày có cái gì trong bị kia?” thì làm thế nào? Ôi...

Anh ta chưa thể khắc phục được nỗi khủng khiếp vừa thoát khỏi ấy, nhưng Pipich đã vỗ lên lưng anh an ủi:

- Cậu đừng lo, Marian ạ. Chúa không bao giờ phụ những kẻ bạo gan đâu.

❀ ❀ ❀

[1] Tiếng Ba lan: phải, được rồi, ừ...

[2] Một loại kìm của bác sĩ sản khoa dùng trong trường hợp đẻ khó