Một nhân vật có dáng vẻ trầm ngâm, sống mũi đeo cặp kính đầy vẻ huyền bí và giắt một cây bút sau vành tai, đang ngồi bên chiếc bàn làm việc ở góc của một văn phòng chốn thị thành. Căn phòng được trang hoàng bằng một quầy giao dịch, một chiếc tủ sồi cùng dăm ba chiếc ghế, theo lối bài trí giản dị và đậm chất công sở. Khắp các bức thưỡng dán đầy những tờ rao vặt về đồ vật bị mất, đồ vật cần tìm, hay những thứ cần sang nhượng; gom góp lại trong các mục ấy hầu như là mọi tiện nghi, hoặc đôi khi chẳng phải thế, mà trí tưởng tượng con người có thể vẽ ra. Không gian bên trong phòng chìm khuất trong bóng râm, một phần bởi những tòa cao ốc sừng sững mọc lên ở phía bên kia đường, phần khác bởi những tấm bích chương khổng lồ bằng giấy xanh và đỏ dán kín cả ba khung ô cửa sổ. Mặc cho tiếng bước chân rầm rập, tiếng bánh xe lăn lạo xạo, tiếng người nói râm ran, tiếng uốn lợn của phường rao hàng, tiếng rao của mấy cậu bán báo, cùng bao âm thanh khác của dòng đời náo nhiệt đang cuồn cuộn trôi qua trước cửa văn phòng, vị nhân nhân ngồi bên bàn vẫn miệt mài lật giở một tập hồ sơ dày cộp có kích thước và vẻ ngoài chẳng khác nào một cuốn sổ cái. Trông ông chẳng khác nào hiện thân của một vị thần chép sử – linh hồn của chính cuốn sổ dày dồ sộ ấy đã hóa thành hình hài con người.
Thế nhưng, hiếm có lấy một khoảnh khắc nào trôi qua mà cánh cửa không phải đón tiếp một bóng người bước ra từ chốn dân cư huyên náo – nơi mà sự hiện diện được biểu hiện qua biết bao tiếng vo ve, lách cách và hò hét. Lúc thì là một người thợ thủ công đang lam lũ kiếm tìm một mái nhà vừa vặn với khoản tiền thuê khiêm tốn của mình; lúc lại là một cô gái A-len má hồng đến từ bờ hồ Killarney, tha thẩn từ căn bếp này sang căn bếp khác trên mảnh đất của chúng ta, trong khi tâm can vẫn hoài vương vấn làn khói bếp than bùn tại quê nhà; lúc là một vị khách độc thân đang ngóng tìm chỗ trọ tiết kiệm; và lúc này đây – bởi cơ sở này chính là hình thu nhỏ của mọi mưu cầu trốn thế gian – là một nhan sắc đã phai tàn đang dò hỏi về chút xuân sắc đã mất; hay Peter Schlemihl tìm lại chiếc bóng đã mất của mình; hoặc một nhà văn đã cầm bút mười năm trời đang tìm lại danh tiếng đã bay hơi; hay một kẻ u uất đang tìm kiếm ánh nắng của ngày hôm qua.
Đến nhịp đẩy cửa tiếp theo, một kẻ bước vào với chiếc mũ lệch hẳn sang một bên, y phục xuề xòa đến mức trớ trêu so với vóc dáng, đôi mắt trợn ngược sang những hướng chẳng ăn nhập gì với lý trí, cùng một vẻ bất hòa kỳ lạ toát lên trên toàn bộ con người hắn. Dù có đặt hắn ở bất cứ đâu, từ cung điện hay lều tranh, nhà thờ hay chợ búa, trên cạn hay ngoài khơi, thậm chí ngay bên lò sưởi nhà mình, hắn hẳn cũng luôn mang cái biểu cảm đặc trưng của một kẻ lạc loài giữa chốn không thuộc về mình.
“Đây,” hắn ta cất lời, đặt câu hỏi dưới hình thức của một lời khẳng định, — “đây chính là Phòng Thông tin Trung tâm phải không?”
“Chính thế,” vị nhân vật bên bàn làm việc đáp lời, đoạn lật sang một trang sổ khác; ông ngước lên nhìn thẳng vào mặt người đến hỏi rồi cắn gọn mấy chữ: “Công chuyện của anh là gì?”
“Tôi muốn,” kẻ kia cất giọng với sự khẩn khoản run rẩy, — “một chỗ đứng!”
“Một chỗ đứng ư? Và thuộc tính chất gì nào?” Người phụ trách thông tin hỏi. “Có rất nhiều chỗ đang bỏ trống, hoặc chẳng mấy chốc sẽ trống, và có lẽ một vài chỗ sẽ vừa vặn với anh, bởi chúng trải dài từ chân sai vặt cho tới một chiếc ghế trong hội đồng, hay trong nội các, hoặc một ngai vàng, hay chiếc ghế tổng thống.”
Gã lạ mặt đứng đăm chiêu trước bàn làm việc với một vẻ bồn chồn, bất mãn — một nỗi đau đớn âm ỉ, mơ hồ trong lồng ngực, biểu hiện qua cái nhíu mày khe khẽ — một ánh nhìn khẩn thiết, vừa đòi hỏi, vừa mong đợi, nhưng lại cứ hoài dao động như thể đang hoài nghi. Nói tóm lại, điều hắn khao khát rõ ràng không nằm ở nghĩa thể xác hay trí tuệ, mà xuất phát từ một nhu cầu đạo đức khẩn thiết vốn là thứ khó lòng thỏa mãn nhất, bởi chính hắn còn chẳng rõ đối tượng mình tìm kiếm là gì.
“À, anh hiểu lầm tôi rồi!” Cuối cùng hắn cũng thốt lên với một cử động thiếu kiên nhẫn đầy số ruột. “Thực ra, bất kỳ chỗ nào anh vừa nhắc đến cũng có thể đáp ứng mục đích của tôi; hoặc, khả năng cao hơn là chẳng chỗ nào trong số đó cả. Tôi muốn chỗ của tôi! Chỗ của chính tôi! Chỗ đích thực của tôi trên thế gian này! Vùng trời thuộc về tôi! Việc mà tôi sinh ra là để làm khi Tạo hóa nhào nặn tôi thành ra méo mó thế này, và là thứ mà tôi đã hoài công tìm kiếm suốt cả cuộc đời! Dù đó là việc của một tên chăn ngựa hay của một vị vua thì cũng chẳng mấy quan trọng, miễn là nó thực sự thuộc về tôi. Anh có thể giúp tôi được chứ?”
“Tôi sẽ ghi nhận yêu cầu của anh,” người phụ trách thông tin đáp, đồng thời viết vài dòng vào cuốn sổ. “Nhưng thú thật với anh là việc đảm nhận một yêu cầu thế này hoàn toàn nằm ngoài phạm vi nhiệm vụ chính thức của tôi. Hãy nêu ra một việc cụ thể nào đó, và chắc chắn nó có thể được thương lượng cho anh, miễn là anh tuân thủ các điều kiện. Chứ nếu tôi mà đi xa hơn thế, thì toàn bộ dân cư trong thành phố này sẽ đè nặng lên đôi vai tôi mất; bởi phần lớn trong số họ ít nhiều đều đang lâm vào hoàn cảnh giống như anh cả.”
Người đến nhờ vả chìm nghỉm trong cơn tuyệt vọng và lủi thủi bước ra khỏi cửa mà chẳng buồn ngước mắt lên nhìn một lần nữa; và nếu hắn có chết vì nỗi thất vọng ấy, thì có lẽ hắn cũng đã được chôn nhầm mộ, bởi cái vận rủi của những kẻ như thế chẳng bao giờ buông tha họ, và dẫu còn sống hay đã chết, họ muôn đời vẫn là những kẻ lạc lõng.
Gần như ngay lập tức, tiếng bước chân lại vang lên trên ngưỡng cửa. Một thanh niên vội vã bước vào, đảo mắt một vòng quanh văn phòng để xem người quản lý thông tin có đang ở một mình hay không. Đoạn, cậu tiến sát lại bàn làm việc, đỏ mặt tía tai như một thiếu nữ, tỏ vẻ bối rối chẳng biết nên mở lời thế nào về chuyện của mình.
“Anh đến vì chuyện tình cảm phải không,” nhân viên công sở vừa nói vừa nhìn thấu qua cặp kính huyền bí của mình. “Hãy trình bày nó bằng ít từ nhất có thể.”
“Anh nói đúng,” người thanh niên đáp. “Tôi có một trái tim muốn sang nhượng.”
“Anh muốn đổi chác ư?” Người thông tin viên cất tiếng. “Cậu thanh niên ngốc nghếch kia, sao lại không biết bằng lòng với trái tim của chính mình cơ chứ?”
“Bởi vì,” chàng trai kêu lên, trút bỏ vẻ ngượng ngùng trong một luồng nhiệt tình sôi sục, — “bởi vì trái tim tôi đang thiêu đốt tôi bằng một ngọn lửa không thể chịu đựng nổi; nó hành hạ tôi suốt cả ngày dài với những nỗi khát khao chẳng biết hướng về đâu, những nhịp đập phập phồng đến phát sốt, và những nỗi đau của một niềm sầu muộn mơ hồ; rồi nó đánh thức tôi dậy giữa đêm khu chẳng vì một nỗi sợ hãi nào cả. Tôi không thể chịu đựng thêm được nữa. Thà vứt quách đi một trái tim như thế còn khôn ngoan hơn, dẫu cho nó chẳng đem lại cho tôi bất kỳ sự đền đáp nào.”
“Ôi, được thôi,” người quản lý văn phòng nói, vừa ghi chép vào sổ. “Vụ việc của cậu sẽ được giải quyết nhanh gọn thôi. Loại hình môi giới này chiếm một phần không nhỏ trong công việc của tôi; và lúc nào cũng có sẵn một lượng lớn mặt hàng này để lựa chọn. Nơi đây, nếu tôi không nhầm, vừa vặn có một mẫu vật khá hoàn hảo.”
Ngay khi ông vừa dứt lời, cánh cửa liền hé mở một cách nhẹ nhàng và chậm rãi, lấp ló bóng dáng mảnh khảnh của một thiếu nữ. Khi rụt rè bước vào, nàng dường như mang cả ánh sáng và sự tươi vui của bầu không khí ngoài kia vào căn phòng có phần ảm đạm này. Chúng ta chẳng rõ mục đích nàng đến đây là gì, cũng chẳng thể tiết lộ liệu chàng thanh niên có trao phó trái tim mình cho nàng hay không. Nếu có, thì sự sắp đặt ấy cũng chẳng hay ho hơn hay tồi tệ đi là bao so với chín mươi chín trường hợp trên một trăm, khi mà sự đồng điệu song song ở một lứa tuổi tương đương, những thứ tình cảm cứ dồn dập đòi hỏi, cùng sự thỏa mãn dễ dãi của những tâm hồn chẳng mấy thấu hiểu chính mình, đã thay thế cho bất kỳ sự thấu cảm sâu sắc nào khác.
Tuy nhiên, sự can thiệp của những niềm đam mê và tình cảm không phải lúc nào cũng là một công việc ít phiền toái đến thế. Đôi khi — dẫu tỷ lệ ấy rất hiếm hoi nếu so với các trường hợp tuân theo quy chuẩn thông thường — vẫn xảy ra chuyện người ta mang đến đây một trái tim làm bằng chất liệu tuyệt mỹ đến lạ thường, được tôi luyện vô cùng tinh tế và chế tác kỳ công đến mức chẳng thể tìm thấy một trái tim nào khác xứng đôi vừa lứa. Đứng từ góc độ trần tục mà xét, việc sở hữu một viên kim cương nước trong ngọc ngà đến vậy suýt chút nữa lại là một điều bất hạnh; bởi theo mọi xác suất hợp lý, nó chỉ có thể đổi lấy một viên sỏi tầm thường, một mảnh thủy tinh được mài giũa tinh vi, hay tệ lắm thì cũng là một viên bảo thạch mang vẻ đẹp nguyên bản nhưng lại bị mài giũa tồi tàn, vướng phải một vết rạn chết người, hoặc có một đường vân đất phảng phất ngay giữa tâm điểm sáng ngời của nó. Nói theo một cách khác, thật đáng buồn làm sao khi những trái tim vốn bắt nguồn từ cõi vô tận và chứa đựng vô vàn mối đồng cảm bất tận lại cứ mãi hoài trơ trọi chịu cảnh đổ tràn vào những chiếc bình cạn cợt, để rồi phung phí thứ tình cảm phong phú của mình xuống mặt đất. Thật kỳ lạ khi một bản chất sâu sắc và tinh tế hơn, dù là ở nam hay nữ, dẫu sở hữu mọi bản năng thanh tao khác, lại thường xuyên thiếu đi cái bản năng vô giá nhất là tự bảo vệ mình khỏi sự vấy bẩn từ những thứ đê hèn hơn! Thỉnh thoảng, quả thực có chuyện dòng suối tâm linh ấy vẫn giữ được sự tinh khiết nhờ vào trí tuệ tự thân, để rồi tuôn trào ra ánh sáng thiên đàng mà không hề vướng một vết nhơ nào từ các tầng địa chất mà nó đã vọt qua. Và đôi khi, ngay tại chốn trần gian này, sự tinh khiết vẫn hòa quyện cùng sự tinh khiết, và nguồn mạch vô tận được đền đáp bằng cõi vĩnh hằng. Nhưng những phép màu ấy, dẫu cho ông ta có tự nhận lấy công trạng đi chăng nữa, thì vẫn hoàn toàn nằm ngoài tầm với của một tác nhân nông cạn chốn nhân gian như nhân vật đeo cặp kính huyền bí kia.
Cánh cửa lại một lần nữa mở ra, kéo theo sự huyên náo của thành phố ùa vào Phòng Thông tin với một âm vang tươi mới hơn. Lần này bước vào là một người đàn ông mang vẻ mặt ảo não và cúi gằm; trông y như thể hắn đã đánh mất cả linh hồn ra khỏi thể xác, rồi bôn ba khắp chốn chân trời góc biển, lùng sục trong lớp bụi đường cái quan, dọc theo những lối mòn rợp bóng râm, dưới những vòm lá trong rừng sâu, và giữa những bãi cát ven bờ biển, với niềm hy vọng mong manh có thể tìm lại được nó. Trên đường bước vào đây, y đã đảo mắt đầy lo âu dọc theo vỉa hè phố xá; y cũng soi mói cả những góc thềm cửa và trên sàn nhà; và cuối cùng, khi tiến lại gần Người Thông tin, y đăm đăm nhìn xuyên qua cặp kính khó dò mà người kia đang đeo, hệt như thể báu vật đã mất đang ẩn giấu ngay trong đôi mắt ấy.
“Tôi đã đánh mất—” hắn cất lời; rồi chợt ngập ngừng.
“Đúng thế,” người thông tin viên nói, “tôi thấy anh đã mất rồi — nhưng mất cái gì cơ?”
“Tôi đã đánh mất một viên bảo thạch quý giá!” kẻ bất hạnh đáp, — “thứ mà chẳng tài nào tìm thấy được giữa kho báu của bất kỳ vị hoàng tử nào. Khi còn sở hữu nó, việc ngắm nhìn nó chính là niềm hạnh phúc duy nhất và trọn vẹn của tôi. Chẳng số tiền nào có thể mua lại nó từ tay tôi; thế nhưng nó đã rơi khỏi lồng ngực tôi nơi tôi vẫn thường đeo nó trong những chuyến lang thang bất cẩn khắp thành phố.”
Sau khi bắt kẻ lạ mặt mô tả lại các đặc điểm của viên bảo thạch đã mất, thông tin viên mở một ngăn kéo của chiếc tủ sồi mà người ta từng nhắc đến như một món đồ nội thất của căn phòng. Nơi đây cất giữ bất cứ món đồ nào lượm được trên đường phố cho đến khi có chủ nhân hợp pháp tới nhận lại. Đó là một bộ sưu tập kỳ lạ và đầy tạp nham. Đáng chú ý nhất trong số đó chính là vô số những chiếc nhẫn cưới, mỗi chiếc từng được gắn chặt lên ngón tay qua những lời thề nguyền thánh thiện cùng mọi thứ phép lực huyền bí mà các nghi lễ trang nghiêm nhất có thể đạt tới, thế nhưng cuối cùng vẫn chứng tỏ là quá trơn tuột đối với sự cảnh giác của người đeo. Vàng của một vài chiếc đã mòn vẹt, minh chứng cho sự cọ xát của những năm tháng hôn nhân; những chiếc khác, vẫn còn lấp lánh như vừa mới ra lò từ tiệm kim hoàn, hẳn đã bị đánh mất ngay trong tuần trăng mật. Có những tấm bảng ngà, trên các trang giấy chi chít những dòng cảm xúc từng là chân lý sâu sắc nhất thời tuổi trẻ của người viết, nhưng giờ đây đã phai mờ hoàn toàn trong ký ức của họ. Kho lưu trữ này bảo quản đồ đạc cẩn thận đến mức ngay cả những đóa hoa tàn cũng không bị chối từ; hoa hồng trắng, hồng phớt và hồng nhung, những biểu tượng đích thực của sự trinh trắng và lòng e thẹn, đã bị bỏ quên hay vứt bỏ, rồi bị dẫm đạp vào chốn bùn nhơ phố thị; những lọn tóc — ánh vàng cho đến sắc đen bóng mượt, mái tóc dài thướt tha của người phụ nữ và những lọn tóc xoăn tít của người đàn ông — đều ngầm ra hiệu rằng đôi khi các cặp tình nhân lại vô tâm đến mức đánh rơi cả biểu tượng của lòng chung thủy khỏi chốn báu vật trên lồng ngực. Rất nhiều món đồ trong số ấy đẫm hương thơm, và có lẽ hương ngọt ngào ấy đã rời bỏ cuộc đời của những chủ nhân cũ kể từ khoảnh khắc họ cố tình hoặc vô ý đánh mất chúng. Nào là những chiếc bút chì vàng, những trái tim bằng hồng ngọc nhỏ xíu có mũi tên vàng đâm xuyên qua, trâm cài ngực, những đồng tiền xu, cùng những món đồ nhỏ nhặt đủ mọi thể loại, bao gồm hầu như tất cả những gì đã thất lạc từ tận thuở lâu đời nào. Phần lớn trong số chúng, không còn nghi ngờ gì nữa, đều mang theo một câu chuyện và một ý nghĩa riêng, giá như người ta có đủ thời gian để tìm hiểu và đủ không gian để kể lại. Bất cứ ai lỡ bỏ quên thứ gì có giá trị, dù là ở trong tim, tâm trí hay túi áo, đều nên ghé qua Phòng Thông tin Trung tâm để hỏi thăm.
Và trong một góc ngăn kéo của chiếc tủ sồi, sau một hồi tìm kiếm kỹ lưỡng, người ta đã tìm thấy một viên ngọc trai lớn, trông tựa như linh hồn của sự tinh khiết chốn thiên thai, đông đặc lại và được đánh bóng kỹ càng.
“Kia chính là bảo vật của tôi! Chính là viên ngọc trai của tôi!” Kẻ lạ mặt kêu lên, suýt phát cuồng vì quá đỗi vui sướng. “Nó là của tôi! Hãy trả lại nó cho tôi ngay lập tức! Kẻo tôi chết mất!”
“Tôi nhận ra rằng,” người quản lý thông tin vừa nói vừa săm soi nó kỹ hơn, — “đây chính là Viên Ngọc Trai Vô Giá!”
“Chính nó chứ chẳng sai đi đâu được,” kẻ lạ mặt đáp. “Vậy xin hãy tưởng tượng nỗi khốn khổ của tôi khi để nó sổng khỏi lồng ngực! Hãy trả lại nó cho tôi! Tôi không thể sống thiếu nó thêm dù chỉ một tích tắc.”
“Xin thứ lỗi cho,” thông tin viên điềm tĩnh đáp lời, “những gì anh đòi hỏi đã vượt ngoài phận sự của tôi. Viên ngọc trai này, như anh thừa biết, được gìn giữ theo một điều kiện vô cùng đặc biệt; và một khi đã để nó sổng khỏi sự canh chừng của mình, anh sẽ chẳng còn lấy một quyền lợi nào lớn hơn — à không, thậm chí còn chẳng bằng — bất cứ ai khác nữa. Tôi không thể trao trả nó lại được.”
Cả những lời nài nỉ của kẻ khốn khổ kia — kẻ đang trố mắt nhìn viên ngọc đời mình ngay trước mặt mà hoàn toàn bất lực chẳng thể đòi lại — cũng chẳng thể làm mềm lòng con người sắt đá ấy, kẻ vốn dửng dưng với niềm đồng cảm của nhân loại dẫu lại nắm giữ một thứ ảnh hưởng nhãn tiền đối với vận mệnh con người. Cuối cùng, kẻ đánh mất viên ngọc vô giá liền bứt tóc cào đầu, điên cuồng lao ra thế giới ngoài kia — nơi đang hoảng sợ trước diện mạo tuyệt vọng của hắn. Ngay trên bậc cửa, hắn lướt qua một thanh niên hào hoa phong nhã, kẻ có công chuyện là đến hỏi tìm một nụ hồng damask, món quà từ người tình trong mộng, mà y đã đánh mất khỏi khuyết áo chỉ trong vòng một giờ sau khi nhận được nó. Mới phong phú làm sao những mục đích của những vị khách ghé thăm Căn phòng Trung tâm này, nơi mọi ước nguyện của con người dường như đều được bày tỏ, và, chừng nào định mệnh còn cho phép, đều được thương lượng để đi đến hồi kết.
Vị khách tiếp theo bước vào là một người đàn ông quá độ tuổi trung niên, mang phong thái của một kẻ từng trải qua dâu bể cuộc đời và nắm rõ con đường đi của chính mình. Y vừa bước xuống từ một cỗ xe ngựa riêng sang trọng đang đậu chờ sẵn ngoài đường trong lúc chủ nhân giải quyết công việc. Người này bước thẳng tới bàn làm việc với những bước chân nhanh nhẹn, dứt khoát, và nhìn thẳng vào mặt vị thông tin viên bằng một ánh mắt kiên định; dẫu cho cùng lúc ấy, một nỗi muộn phiền thầm kín nào đó vẫn ánh lên từ đó qua thứ ánh sáng đỏ quạch và tối sẫm.
“Tôi có một điền trang cần sang nhượng,” y cất lời với vẻ kiệm lời dường như đã thành bản chất.
“Hãy mô tả nó đi,” thông tin viên nói.
Người đến đăng ký liền tiến hành liệt kê các ranh giới của cơ ngơi, tính chất của nó, bao gồm đất trồng trọt, đồng cỏ, rừng cây và các khu dã ngoại với quy mô rộng lớn; kèm theo đó là một tòa dinh thự mà trong quá trình xây dựng, mục tiêu của y là hiện thực hóa một lâu đài trên không, tôi luyện những bức tường ảo ảnh ấy thành đá hoa cương, và làm cho vẻ láng lẩy huyền ảo của nó hiện rõ trước con mắt đang bừng tỉnh. Đánh giá qua lời miêu tả của y, nó đẹp đẽ đến mức có thể tan biến tựa một giấc mơ, nhưng lại vững chãi đủ để tồn tại qua hàng thế kỷ. Y cũng nhắc đến những món đồ nội thất lộng lẫy, những nét tinh tế trong nghệ thuật trang hoàng, cùng mọi thứ thủ pháp xa hoa kết hợp lại để biến nơi đây thành một chốn dung thân mà cuộc đời có thể trôi xuôi như một dòng ngày tháng dát vàng, chẳng bị quấy rầy bởi những góc cạnh xù xì mà số phận vẫn thích ném vào đó.
“Tôi là một kẻ có ý chí sắt đá,” y kết luận; “và ngay từ thuở đầu bước chân vào đời, khi hãy còn là một thanh niên nghèo khó, không tấc sắt rúc đít, tôi đã hạ quyết tâm tự biến mình thành chủ nhân của một dinh thự và điền trang thế này, kèm theo nguồn doanh thu dồi dào cần thiết để duy trì nó. Tôi đã đạt được thành công vươn tới tận cùng của mọi ước nguyện. Và đây chính là điền trang mà tôi đã quyết định sang nhượng.”
“Còn điều kiện của anh thì sao?” Thông tin viên hỏi sau khi đã ghi chép lại những chi tiết mà người lạ mặt vừa cung cấp.
“Dễ dàng, vô cùng dễ dàng!” Con người thành đạt ấy mỉm cười đáp lời, nhưng với một nếp nhăn trán dữ tợn và suýt chút nữa là đáng sợ, hệt như đang kìm nén một nỗi đau đớn từ tận đáy lòng. “Tôi từng dấn thân vào đủ loại công việc — nào là nhà chưng cất rượu, thương nhân buôn bán với Châu Phi, thương gia Ấn Độ Dương, kẻ đầu cơ chứng khoán — và trong quá trình mưu sinh ấy, tôi đã vướng phải một gánh nặng mang tính chất đặc thù. Người mua điền trang này sẽ chỉ phải chịu trách nhiệm gánh vác món nợ ấy thay cho tôi mà thôi.”
“Tôi hiểu ý anh rồi,” Người Thông tin nói, giắt cây bút đằng sau vành tai. “Tôi e rằng sẽ chẳng có cuộc ngả giá nào được thiết lập dựa trên những điều kiện này đâu. Rất có thể chủ nhân tiếp theo sẽ mua được điền trang kèm theo một gánh nặng tương tự, nhưng đó sẽ là do tự tay hắn chuốc lấy, chứ chẳng hề làm nhẹ đi gánh nặng của anh dù chỉ một chút đâu.”
“Và chẳng lẽ tôi cứ phải tiếp tục sống thế này sao,” kẻ lạ mặt gầm lên đầy hung hãn, “với lớp bùn của những thửa đất chết tiệt này cùng khối đá hoa cương của tòa lâu đài địa ngục này đang đè nghiến tâm can tôi ư? Sẽ thế nào nếu tôi biến tòa nhà này thành một nhà tế thế hoặc bệnh viện, hay đập nát nó đi để dựng lên một ngôi nhà thờ?”
“Ít ra anh cũng có thể thử nghiệm xem sao,” thông tin viên nói; “nhưng toàn bộ câu chuyện này là thứ mà chính anh phải tự mình định đoạt lấy thôi.”
Con người với thành công đáng thương ấy lủi thủi rút lui và bước lên cỗ xe của mình. Chiếc xe lướt đi lách cách nhẹ nhàng trên những con đường lát gỗ, dẫu cho đang oằn mình gánh trên vai biết bao là đất đai, một cơ ngơi bề thế cùng những đống vàng nặng trịch, tất cả bị nén chặt lại thành một lương tâm tội lỗi.
Giờ đây xuất hiện vô số người tìm kiếm việc làm; nổi bật hơn cả trong số đó là một nhân vật nhỏ thó, khô đét như bị khói xông, tự nhận mình là một trong những ác linh từng hầu hạ Tiến sĩ Faustus trong phòng thí nghiệm của ông ta. Y ra điều ta đây đang trưng ra một tờ giấy chứng nhận hạnh kiểm, mà y quả quyết là do chính vị pháp sư lừng danh ấy ban phát, lại được ký xác nhận bởi một vài người chủ mà y đã phò tá sau đó.
“Tôi e rằng, người anh em thiện lành của tôi ạ,” thông tin viên nhận xét, “cơ hội kiếm việc của anh chẳng lấy gì làm sáng sủa cho lắm đâu. Thời buổi này, con người ta toàn tự đóng vai ác linh cho chính mình và cho cả những kẻ láng sủa xung quanh, lại còn diễn xuất hiệu quả hơn khối chín mươi chín phần trăm cái hội của các anh ấy chứ.”
Thế nhưng, ngay khi gã ác ma tội nghiệp kia đang dần biến thành một dạng hơi nước, chuẩn bị tẩu thoát xuyên qua sàn nhà trong nỗi thất vọng não nề và hờn tủi, thì chủ bút của một tờ báo chính trị tình cờ bước vào văn phòng để tìm kiếm một cây bút chuyên viết bài đả kích đảng phái. Gã cựu gia nhân của Tiến sĩ Faustus, dẫu còn đôi chút hoài nghi về độ cay độc của bản thân, vẫn được phép thử sức trong vai trò này. Kế tiếp xuất hiện, cũng với mục đích tìm việc, là gã đàn ông bí ẩn mặc áo Đỏ, kẻ từng phò trợ Napoleon trên con đường leo lên đỉnh cao quyền lực đế chế. Y được một chính trị gia đầy tham vọng kiểm tra năng lực, nhưng cuối cùng lại bị gạt bỏ vì thiếu đi sự am hiểu về những ngón nghề mưu mô của thời đại ngày nay.
Mọi người vẫn tiếp tục nối đuôi nhau kéo đến tấp nập hệt như thể tất cả thiên hạ đều muốn rẽ ngang khỏi dòng đời ồn ào cuồn cuộn ngoài kia để ghi chép lại nơi này bất kỳ một nhu cầu, thứ thừa thãi, hay niềm mong mỏi nào. Vài người mang theo hàng hóa hay tài sản muốn ngả giá sang nhượng. Một thương gia từng buôn bán với Trung Quốc đã đánh mất sức khỏe sau một quãng thời gian dài sinh sống dưới bầu khí hậu khắc nghiệt đến mòn mỏi ấy. Ông ta rất hào phóng đem ban phát căn bệnh của mình, kèm theo cả khối tài sản kếch xù, cho bất kỳ vị bác sĩ nào chịu giúp ông tống khứ cả hai thứ ấy đi cùng lúc. Một người lính đem đổi chiếc vòng nguyệt quế lấy một chiếc cẳng khỏe mạnh tương đương với cái giá mà anh ta phải trả trên chiến trường. Một kẻ khốn khổ mệt mỏi chẳng mong ước gì hơn là được toại nguyện với bất kỳ phương thức chính đáng nào để đặt chấm hết cho cuộc đời; bởi những giông bão bất hạnh và rắc rối tiền tài đã đè bẹp tinh thần y đến mức y chẳng còn nổi mảy may tưởng tượng nổi khả năng hạnh phúc là gì, và cũng chẳng đủ can đảm để đi tìm nó nữa. Mặc dù vậy, tình cờ nghe được dăm câu chuyện trong Phòng Thông tin về việc làm sao để phất lên nhanh chóng nhờ một ngón nghề đầu cơ nào đó, y lại đổi ý, quyết định sống nốt ván bài may rủi này xem vận may có mỉm cười hay không. Rất nhiều người khao khát được đổi những thói hư tật xấu thời tuổi trẻ lấy các thói quen khác phù hợp hơn với sự điềm đạm của tuổi xế chiều; dăm ba người khác, thật đáng mừng làm sao, đã thực hiện những nỗ lực thành tâm để đổi thói hư lấy nết tốt, và dẫu cho cuộc ngả giá ấy có gian nan đến đâu, họ vẫn thành công mĩ mãn. Nhưng điều kỳ lạ là thứ mà tất cả mọi người đều ít muốn từ bỏ nhất, dẫu cho có đứng trước những điều kiện hời đến thế nào đi chăng nữa, lại chính là những thói quen, những nét kỳ cục, những đặc tính riêng biệt, những niềm nuông chiều ngớ ngẩn nằm lửng lơ đâu đó giữa lầm lỗi và sự ngu ngốc, mà chẳng một ai ngoài họ có thể thấu hiểu được sức hấp dẫn của chúng.
Tập hồ sơ dày cộp, nơi Người Thông tin ghi chép lại mọi trò hề của những trái tim nhàn rỗi, mọi khát vọng của những trái tim sâu thẳm, mọi nỗi ngóng trông tuyệt vọng của những trái tim khốn khổ, cùng những lời cầu nguyện tồi tệ của những trái tim lệch lạc, hẳn sẽ là một tài liệu đọc vô cùng kỳ thú nếu người ta có thể có được nó để xuất bản. Bản chất con người qua những biểu hiện cá nhân — bản chất con người nhìn chung trong khối đại đoàn kết — có thể được nghiên cứu thấu đáo nhất thông qua những ước nguyện của họ; và đây chính là bản ghi chép của tất cả những điều ấy. Có một sự đa dạng vô tận về phương thức lẫn hoàn cảnh, thế nhưng đằng sau đó lại tồn tại một sự tương đồng lớn lao đến mức nền tảng cốt lõi, khiến cho bất kỳ trang nào của cuốn sổ này — dù được viết từ thuở trước nạn hồng thủy, hay ngày hôm qua vừa mới qua đời, hoặc sẽ được viết vào ngày mai đang kề cận, hay từ ngàn vạn kiếp về sau — cũng đều có thể đóng vai trò như một mẫu vật đại diện cho toàn bộ tác phẩm. Không phải là không có những tràng phác họa viển vông đến điên rồ mà có lẽ chẳng bộ óc của một người bình thường hay kẻ tâm thần nào có thể nghĩ ra nổi. Những điều ước kỳ quái nhất — thế nhưng lại hay ứng nghiệm nhất với những kẻ đã dấn thân sâu vào con đường nghiên cứu khoa học và đạt đến một bậc thang trí tuệ cao vời, dẫu chưa phải là đỉnh cao nhất — chính là việc muốn đương đầu với Tự nhiên, giật lấy từ tay bà một bí mật nào đó, hay một thứ quyền năng nào đó mà bà vốn dĩ không muốn ban phát cho tầm với của loài người. Bà rất thích đánh lừa những kẻ học trò đầy tham vọng của mình, trêu ngươi họ bằng những ẩn số tưởng chừng như chỉ vừa chạm tới tầm với tối đa. Chế tạo ra những khoáng sản mới, tạo ra các dạng thức sống thực vật mới, nhào nặn ra một loại côn trùng, dẫu chẳng phải thứ gì cao siêu hơn trên thang giới sinh vật, chính là kiểu ước nguyện từng nhiều lần bùng nổ trong lồng ngực của một nhà khoa học. Một nhà thiên văn học, kẻ sống giữa những thế giới xa xôi ngoài không gian nhiều hơn là chốn hạ giới này, đã ghi lại ước nguyện được tận mắt chiêm ngưỡng mặt tối của mặt trăng — thứ mà nếu hệ thống của bầu trời không bị đảo ngược, thì vĩnh viễn mặt trăng chẳng bao giờ có thể quay về phía trái đất. Nằm ngay trên trang giấy ấy của cuốn sổ là ước nguyện của một đứa trẻ ngây thơ muốn biến những vì sao thành đồ chơi.
Ước nguyện thông thường nhất, được chép đi chép lại với một tần suất đến nhàm chán, tất nhiên vẫn là tiền bạc, tiền bạc và tiền bạc, với những khoản tiền trải dài từ vài xu cho đến hàng ngàn không thể đếm xuể. Nhưng trên thực tế, biểu hiện được lặp đi lặp lại ấy lại che giấu biết bao nhiêu là ham muốn khác nhau. Tiền bạc chính là bản chất vàng ngọc của thế giới bên ngoài, hiện thân cho hầu như mọi thứ tồn tại ngoài giới hạn của linh hồn; và đó chính là lý do vì sao thứ khao khát tự nhiên đối với cuộc sống giữa muôn trùng vây mà ta đang hiện diện, nơi tiền bạc là điều kiện tiên quyết để tận hưởng, lại bị con người thu gọn lại thành một ước nguyện chung chung này. Thỉnh thoảng, quả thực cuốn sổ cũng làm chứng cho vài trái tim bị bẻ cong đến mức thèm khát tiền tài chỉ vì bản thân nó. Rất nhiều kẻ khao khát quyền lực; quả là một ham muốn kỳ quặc, xét cho cùng thì nó cũng chỉ là một hình thái khác của xiềng xích nô lệ. Người già khao khát những niềm vui của tuổi trẻ; một gã công tử bột thèm một chiếc áo hợp mốt; một kẻ đọc sách qua quýt thèm một cuốn tiểu thuyết mới; một gã làm thơ thèm một vần điệu cho một từ bướng bỉnh; một họa sĩ thèm bí quyết pha màu của Titian; một ông hoàng thèm một túp lều tranh; một kẻ theo chủ nghĩa cộng hòa thèm vương quốc và cung điện; một gã ăn chơi trác táng thèm vợ hàng xóm; một kẻ sành ăn thèm đậu Hà Lan xanh; và một kẻ khốn cùng thèm một mẩu bánh mì khô. Những tham vọng của giới chính khách, vốn dĩ bị che giấu vô cùng xảo quyệt ở nơi khác, thì nay lại được bày tỏ một cách trơ trẽn và táo bạo ngay tại đây, đứng sánh vai với những ước nguyện vị tha của nhà hiền triết vì phúc lợi của nhân loại — thật đẹp đẽ và ấm áp làm sao, khi đặt lên bàn cân đối lập với thứ chủ nghĩa vị kỷ cứ hoài cân đo đong đếm giữa bản thân và thế giới. Chúng ta sẽ không thèm thọc mạch sâu hơn vào những góc tối bên trong Cuốn Sổ Ước Nguyện ấy làm gì.
Đó sẽ là một công việc đầy tính giáo dục cho một kẻ nghiên cứu về con người khi đọc thật kỹ cuốn sổ này và đối chiếu những trang ghi chép ấy với các dự án đã hoàn thiện của nhân loại, được thể hiện qua hành động và cuộc sống hằng ngày của họ, để nhận ra rằng rốt cuộc hai điều ấy khớp nhau đến mức nào. Không còn nghi ngờ gì nữa, trong phần lớn các trường hợp, sự tương ứng ấy vô cùng xa vời. Lược qua những ước nguyện thánh thiện và cao cả, thứ bay lên tựa làn trầm hương từ một trái tim trong trắng hướng về thiên đàng, thường lại phung phí hương thơm ngọt ngào của mình vào cơn bão tố của những thời buổi nhiễu nhương. Còn thứ ước nguyện dơ bẩn, ích kỷ, đẫm mùi sát khí bốc lên từ một cõi lòng đã thối rữa, thì thường trôi tuột vào cõi vô hình của tâm linh mà chẳng hề kết tinh thành một hành động mảy may hiển hiện nơi trần thế. Thế nhưng, cuốn sổ này có lẽ lại phản ánh đúng đắn hơn về trái tim con người, nếu đặt lên bàn cân so sánh với vở kịch hành động đang diễn ra sống động xung quanh chúng ta. Nơi đây chứa đựng nhiều điều thiện hơn và cũng lắm điều ác hơn; nhiều điểm chuộc lỗi hơn của kẻ xấu và vô số sai lầm hơn của người hiền; những cú vút bay cao hơn và cả sự đọa đày thấp hèn hơn của linh hồn; nói tóm lại, đó là một sự hòa quyện rối rắm hơn giữa cái ác và cái thiện nếu so với những gì ta chứng kiến ở thế giới bên ngoài. Sự đứng đắn và lương tâm bề ngoài thường tạo ra một lớp vỏ bọc hào nhoáng hơn nhiều so với những vết nhơ thực sự ẩn giấu bên trong. Và mặt khác, cũng phải thú nhận rằng, con người hiếm khi nào thổ lộ với người bạn thân thiết nhất của mình, chứ đừng nói là hiện thực hóa thành hành động, những ước nguyện thuần khiết nhất từng có lúc nào đó trảy ra từ sâu thẳm bản chất của họ và đứng ra làm chứng cho họ ngay trong cuốn sổ này. Dẫu vậy, vẫn có đủ mọi thứ trên từng trang giấy để khiến cho một kẻ lương thiện phải rùng mình trước những ước nguyện điên rồ và nhàn rỗi của chính mình, cũng như trước gã tội nhân, kẻ mà toàn bộ cuộc đời chính là hiện thân bằng xương bằng thịt của một ham muốn đồi bại.
Thế nhưng cánh cửa lại một lần nữa bật mở, và ta lại nghe thấy âm thanh huyên náo hỗn độn của thế giới ngoài kia — một thứ âm thanh trầm đục và đáng sợ, đang biểu hiện dưới một hình thái khác một phần những gì được chép lại trong cuốn sổ đang nằm trước mặt Người Thông tin. Một nhân vật có tuổi tác như bậc ông cháu đang lảo đảo bước vội vào văn phòng, mang theo một vẻ khẩn trương trong sự xộc xệch già nua đến nỗi mái tóc bạc phơ cứ bay ngược về phía sau khi y vội vã tiến đến bàn làm việc, trong khi đôi mắt lờ đờ của y chợt lóe lên một thứ ánh sáng rực rỡ thoáng qua nhờ vào sự quyết tâm sục sôi trong mục đích. Vị nhân vật khả kính này giải thích rằng y đang trên đường đi tìm Ngày Mai.
“Tôi đã dành toàn bộ cuộc đời mình để theo đuổi nó,” ông cụ hiền triết bổ sung thêm, “bởi tôi đinh ninh rằng Ngày Mai đang cất giấu một lợi ích to lớn nào đó dành sẵn cho tôi. Nhưng giờ đây tôi cũng đã có tuổi rồi, và phải mau chóng lên thôi; bởi nếu không nhanh chân bắt kịp Ngày Mai, tôi e rằng cuối cùng nó sẽ sổng mất khỏi tôi đấy.”
“Cái Ngày Mai hay trốn chạy này, người bạn khả kính của tôi ơi,” Người Thông tin lên tiếng, “chính là một đứa trẻ đi lạc của Thần Thời Gian, và đang tháo chạy khỏi cha mình để lao vào chốn vô tận. Hãy cứ tiếp tục cuộc hành trình đuổi bắt đi, và chắc chắn anh sẽ bắt kịp nó thôi; còn về phần những món quà trần thế mà anh đang mong ngóng, thì nó đã vung vãi sạch sành sanh chúng dọc theo một bầy đàn những Ngày Hôm Qua rồi.”
Đành phải tự bằng lòng với câu trả lời đầy ẩn ý này, cụ già vội vã bước ra với tiếng gõ lạch cạch nhanh nhẹn của chiếc gậy trên sàn nhà; và khi y vừa khuất bóng, một cậu nhóc liền lăng xăng chạy xồng xộc qua cửa để đuổi theo một con bướm vô tình lạc lõng giữa ánh nắng cằn cỗi của thành phố. Giá như cụ già kia tinh ranh hơn một chút, hẳn ngài đã có thể nhận ra Ngày Mai núp bóng dưới hình hài của con côn trùng lòe loẹt ấy rồi. Con bướm vàng lấp lánh xuyên qua căn phòng mờ ảo, khẽ quẹt đôi cánh của mình lên Cuốn Sổ Ước Nguyện, rồi lại lơ lửng bay ra ngoài trong khi đứa trẻ vẫn đang hì hục đuổi theo sau.
Một người đàn ông bấy giờ bước vào, y phục xộc xệch, mang phong thái của một nhà tư tưởng, nhưng có phần thô kệch và vạm vỡ quá mức so với một học giả. Gương mặt y tràn ngập vẻ cương nghị vững chãi, phảng phất đâu đó bên dưới là một nét thuộc tính tinh tế và sắc sảo hơn. Dẫu thoạt nhìn có vẻ xù xì, nhưng nó lại được làm dịu đi nhờ ánh sáng ấm áp từ một trái tim rộng lượng, đủ sức nung nóng toàn bộ trí tuệ cường tráng của y từ trong ra ngoài. Y tiến thẳng về phía thông tin viên và nhìn ông bằng một ánh mắt kiên định đến mức có lẽ chẳng có bí mật nào thoát khỏi tầm với của nó.
“Tôi đi tìm Chân Lý,” y cất lời.
“Đó chính xác là mục tiêu hiếm hoi nhất từng lọt vào tầm mắt của tôi từ trước tới nay,” thông tin viên đáp lời trong lúc đang viết dòng đăng ký mới vào cuốn sổ. “Hầu hết mọi người đều tìm cách áp đặt lên bản thân một thứ giả dối xảo trá nào đó để thay cho chân lý. Nhưng tôi chẳng thể giúp gì cho cuộc nghiên cứu của anh đâu. Anh phải tự mình thực hiện lấy phép màu đó. Tại một khoảnh khắc may mắn nào đó, anh có thể tìm thấy Chân Lý đang sát cánh bên mình, hoặc có khi nàng ẩn hiện mờ ảo ở tít đằng xa phía trước, hay rất có thể là ở ngay sau lưng anh.”
“Chẳng có chuyện ở sau lưng tôi đâu,” kẻ đi tìm kiếm cất lời; “bởi tôi chẳng bỏ sót một tấc đường nào trên lối đi qua mà không sục sạo cho đến nơi đến chốn cả. Nàng cứ lướt đi trước mặt tôi, lúc thì băng qua một bãi hoang vu trơ trọi, lúc lại hòa mình vào đám đông của một buổi tụ họp quần chúng, khi thì đang cất bút viết bằng ngòi bút của một triết gia người Pháp, lúc lại đứng trước bàn thờ của một ngôi nhà thờ cổ kính trong lớp áo của một linh mục Công giáo đang cử hành đại lễ. Ôi, cuộc tìm kiếm mệt mỏi làm sao! Thế nhưng tôi tuyệt đối không được chùn bước; và chắc chắn cuộc lùng sục từ tận đáy tim tôi dành cho Chân Lý cuối cùng rồi sẽ được đền đáp xứng đáng.”
Y dừng lời, dán chặt đôi mắt vào người thông tin viên với một chiều sâu thăm thẳm của sự dò xét, hệt như đang giao thương trực tiếp với bản chất bên trong của sinh thể này, hoàn toàn phớt lờ đi lớp vỏ bọc bề ngoài của y.
“Còn anh là ai?” Y cất tiếng hỏi. “Sẽ chẳng đời nào tôi thỏa mãn chỉ với việc chỉ trỏ vào cái trò hề mang tên Phòng Thông tin hay cái văn phòng nhại lại công việc này đâu. Hãy nói cho tôi biết cái gì nằm bên dưới lớp vỏ ấy, và tác nhân thực sự của anh trong cuộc đời này cũng như tầm ảnh hưởng của anh đối với nhân loại là gì.”
“Anh sở hữu một tâm trí,” người thông tin viên đáp lời, “mà trước đó, mọi hình thái và ảo ảnh che đậy chân lý bên trong khỏi đám đông sẽ lập tức tan biến sạch sành sanh, để lại trơ trọi thực tại trần trụi bên dưới. Vậy thì hãy biết lấy bí mật này. Tác nhân của tôi trong các hành động trần thế, mối liên hệ của tôi với báo chí, với sự náo nhiệt, sự đan xen và tiến trình phát triển của các vấn đề nhân thế, hoàn toàn chỉ là một sự lừa phỉnh mà thôi. Ước muốn trong trái tim con người tự làm thay cho y mọi thứ mà tôi có vẻ như đang làm. Tôi chẳng phải là kẻ thừa hành của hành động nào cả, mà chính là Vị Thần Chép Sử.”
Những bí mật nào khác đã được thốt lên sau đó vẫn còn là một điều ẩn số, bởi vì tiếng ồn ào của thành phố, sự huyên náo của công việc nhân sinh, tiếng gào thét của những đám đông xô đẩy, dòng chảy cuồn cuộn cùng sự náo nhiệt của cuộc đời con người trong chặng đường ngắn ngủi và ồn ã ấy đã dâng cao đến mức át đi tiếng nói của hai kẻ đang trò chuyện; và việc họ đứng nói chuyện với nhau trên mặt trăng, hay ở Hội Chợ Phù Hợp, hay tại một thành phố nào đó của thế giới thực tại này, thì là điều vượt quá khả năng tường thuật của tôi.
