Buổi chiều thật hoàn hảo. Không gian chìm trong một sự tĩnh lặng sâu lắng hơn, và ánh hào quang của mùa thu nước Mỹ được dịu lại bởi một lớp sương mù mỏng, làm lu mờ độ chói chang nhưng không hề làm mất đi vẻ rực rỡ của nó.
Trong những thung lũng lấm tấm cây cối của công viên, cái lạnh đầu thu đã bắt đầu thoáng hiện; nhưng càng lên cao, không khí càng trở nên nhẹ nhàng hơn, và khi bước lên những sườn dốc thoai thoải vượt qua con đường lớn, Lily cùng người bạn đồng hành của mình đã đặt chân đến một vùng đất vẫn còn lưu luyến hơi ấm mùa hè. Con đường mòn uốn lượn băng qua một thưa cỏ lác đác vài khóm cây; rồi nó lao xuống một lối nhỏ rợp bóng hoa cúc dại và những chùm gai đen đang chuyển màu tím sẫm, từ đó, xuyên qua làn lá tần bì rung rịn nhẹ, khung cảnh đồng quê trải rộng ra với những khoảng xa mục đồng.
Càng lên cao, con đường nhỏ càng xuất hiện nhiều cụm dương xỉ rậm rạp hơn cùng lớp thảm thực vật xanh mướt, bóng bẩy của các sườn dốc râm mát; cây cối bắt đầu tỏa bóng che khuất lối đi, và bóng râm đậm dần thành thứ ánh sáng chạng vạng đan xen của một khu rừng sồi. Thân cây đứng thưa thớt, dưới gốc chỉ lưa thưa vài mảng cây bụi nhỏ; lối mòn uốn lượn ven mép rừng, thỉnh thoảng mở ra tầm nhìn hướng về một bãi cỏ ngập nắng hoặc một vườn cây ăn quả lấp lánh trái cây.
Lily vốn chẳng có sự gắn bó sâu sắc nào với thiên nhiên, nhưng cô lại có một niềm đam mê mãnh liệt với sự phù hợp và vô cùng nhạy cảm trước một khung cảnh làm nền hoàn hảo cho những cảm xúc của chính mình. Cảnh vật trải rộng dưới chân cô dường như là sự phóng đại cho tâm trạng hiện tại của cô, và cô tìm thấy một phần bản ngã của mình trong sự tĩnh lặng, sự bao la và những không gian rộng mở, tự do ấy. Trên những sườn dốc gần hơn, những cây phong đường lấp lánh như ngọn đuốc ánh sáng; thấp hơn một chút là những vườn cây ăn quả xám ngắt nối liền nhau, cùng bóng xanh lưu luyến của một tán rừng sồi rải rác đây đó. Hai hoặc ba ngôi nhà trang trại đỏ rực đang thiu thiu ngủ dưới những tán táo, và ngọn tháp gỗ trắng của một ngôi nhà thờ làng ẩn hiện phía sau sườn đồi; trong khi tận sâu phía dưới, mờ ảo trong lớp bụi mù, con đường lớn chạy ngoằn ngoèo giữa những cánh đồng.
Selden đề nghị khi họ đến một mỏm đá lộ thiên, nơi những cây sồi mọc dốc đứng giữa những tảng đá phủ đầy rêu: “Chúng ta ngồi đây đi.”
Lily buông thả người xuống tảng đá, cơ thể còn đang bừng ấm sau chặng đường dài leo dốc. Cô ngồi lặng yên, đôi môi hé mở vì hơi thở dốc sau cuộc leo trèo, đôi mắt bình thản phóng tầm nhìn bao quát những dãy đồi nhấp nhô của cảnh vật. Selden ngả người trên thảm cỏ ngay dưới chân cô, kéo vành mũ che đi những tia nắng đang chiếu ngang, hai tay đan vào nhau gối sau đầu, tựa vào vách đá. Anh không có ý định bắt cô phải trò chuyện; sự im lặng cùng hơi thở gấp gáp của cô dường như hòa nhịp vào sự tĩnh mịch và hài hòa chung của vạn vật. Trong tâm trí anh lúc bấy giờ chỉ có một cảm giác lười biếng dễ chịu, làm dịu đi những sắc thái cảm xúc bén nhọn giống như làn sương tháng Chín đang phủ mờ cảnh vật dưới chân họ. Nhưng Lily, dù tư thế có vẻ bình thản chẳng kém gì anh, bên trong lại đang thổn thức với một luồng suy nghĩ dồn dập. Lúc này trong cô dường như tồn tại hai con người: một người đang hít những hơi thật sâu của sự tự do và phấn khích, kẻ kia lại đang thở hổn hển trong một nhà tù nhỏ tăm tối đầy những nỗi sợ hãi. Nhưng dần dần, những tiếng thở dắt của kẻ bị giam cầm thưa dần đi, hoặc phần tâm hồn kia ít bay bổng hơn đã ngó ngàng đến nó: chân trời mở rộng ra, không khí trở nên trong lành hơn, và linh hồn tự do rạo rực muốn cất cánh bay lên.
Chính cô cũng không thể cắt nghĩa được cảm giác bồng bềnh dường như đang nâng bổng và đu đưa cô vượt lên trên thế giới ngập tràn ánh nắng dưới chân mình. Liệu đó có phải là tình yêu, cô tự hỏi, hay chỉ là sự kết hợp ngẫu nhiên của những suy nghĩ và cảm xúc hạnh phúc? Bao nhiêu trong số đó là nhờ vào sức hút của buổi chiều hoàn hảo, hương thơm của những khu rừng đang tàn phai, hay ý nghĩ về sự tẻ nhạt mà cô vừa trốn chạy? Lily chẳng có trải nghiệm rõ ràng nào để có thể đem ra đo lường chất lượng cảm xúc của mình. Cô đã vài lần say nắng trước những gia tài hay sự nghiệp, nhưng mới chỉ có một lần duy nhất với một người đàn ông. Ấy là chuyện từ nhiều năm trước, khi cô vừa bước chân vào xã hội, và từng mê đắm một lãng mạn tình trường với một cậu thanh niên tên là Herbert Melson, người có đôi mắt xanh và mái tóc xoăn nhẹ bồng bềnh. Ông Melson, chẳng có tài sản đảm bảo nào khác ngoài vẻ bề ngoài ấy, đã vội vã dùng chúng để chinh phục cô con gái lớn nhà Van Osburgh: kể từ dạo đó, ông ta trở nên béo ú, thở khò khè và hay kể những mẩu chuyện cười về lũ trẻ nhà mình. Nếu Lily có nhớ lại mối cảm xúc thuở ban đầu ấy thì cũng chẳng phải để so sánh nó với thứ đang ngự trị trong cô lúc này; điểm tương phản duy nhất chỉ là cảm giác nhẹ nhõm, sự giải thoát mà cô còn nhớ mình từng cảm nhận được, giữa tiếng nhạc rộn rã của một điệu waltz hay trong góc khuất của một phòng kính trồng cây, suốt khoảng thời gian ngắn ngủi của mối tình thời trẻ. Kể từ đó cho đến tận hôm nay, cô chưa từng cảm nhận lại được sự nhẹ nhõm ấy, cái hơi ấm của sự tự do ấy; nhưng giờ đây, nó không chỉ đơn thuần là sự khao khát mù quáng của thể xác. Sức quyến rũ đặc biệt trong tình cảm của cô dành cho Selden chính là việc cô thấu hiểu nó; cô có thể chỉ tay vào từng mắt xích của sợi dây đang kéo họ lại gần nhau. Dù mức độ nổi tiếng của anh mang phong thái trầm lặng, được cảm nhận nhiều hơn là thể hiện sôi nổi giữa những người bạn, cô chưa bao giờ nhầm lẫn sự khiêm nhường ít ai chú ý của anh với sự tầm thường. Học thức nức tiếng của anh thường bị xem là một trở ngại nhỏ cho việc giao tiếp suôn sẻ, thế nhưng Lily - người vẫn tự hào về cái nhìn khoáng đạt của mình đối với văn chương và luôn mang theo cuốn Omar Khayam trong túi xách - lại bị thu hút bởi nét tính cách này, thứ mà cô cảm thấy sẽ rất nổi bật trong một tầng lớp thượng lưu lâu đời hơn. Hơn thế nữa, một trong những ưu điểm trời phú của anh là ngoại hình rất hợp vai; một chiều cao giúp nâng vầng trán vượt lên trên đám đông, cùng những đường nét khuôn mặt tối màu được điêu khắc tinh tế, giữa một xứ sở của những hình mẫu mờ nhạt, lại mang đến cho anh dáng vẻ thuộc về một chủng tộc ưu tú hơn, mang dấu ấn của một quá khứ được tích tụ sâu sắc. Những con người phóng khoáng thấy anh có vẻ hơi khô khan, còn những cô gái rất trẻ lại cho là anh hay châm chọc; nhưng nét xa cách đầy thân thiện ấy, hoàn toàn tách biệt khỏi mọi sự phô trương lợi ích cá nhân, lại chính là điểm khơi gợi sự quan tâm của Lily. Mọi thứ thuộc về anh đều hòa hợp với phần gu thẩm mỹ tao nhã trong cô, ngay cả nét mỉa mai nhẹ nhàng mà anh dùng để quan sát những điều đối với cô là thiêng liêng nhất. Và có lẽ, cô ngưỡng mộ anh nhất chính là vì khả năng mang lại một cảm giác bề trên rõ rệt chẳng kém gì người đàn ông giàu có nhất mà cô từng gặp.
Chính sự kéo dài vô thức của ý nghĩ đó đã dẫn dắt cô cất lời chốc lát sau, với một nụ cười: “Hôm nay em đã hủy hai lời hẹn vì anh đấy. Anh đã hủy bao nhiêu lời hẹn vì em rồi?”
Selden điềm đạm đáp: “Không có lời nào cả. Cuộc hẹn duy nhất của anh ở Bellomont là với em.”
Cô cúi nhìn anh, mỉm cười nhẹ nhàng.
“Anh thực sự đến Bellomont để gặp em sao?”
“Tất nhiên là vậy rồi.”
Ánh mắt cô trở nên trầm ngâm sâu thẳm hơn. Cô thì thầm, với giọng điệu đã gột bỏ hoàn toàn mọi vẻ điệu đà tán tỉnh: “Tại sao?”
“Vì em là một cảnh tượng quá tuyệt vời: anh lúc nào cũng thích nhìn xem em đang làm gì.”
“Làm sao anh biết em sẽ làm gì nếu không có anh ở đây chứ?”
Selden mỉm cười. “Anh không dám tự phụ rằng sự xuất hiện của mình lại có thể làm lệch quỹ đạo hành động của em dù chỉ một ly.”
“Thật vô lý—bởi vì, nếu anh không có ở đây, hiển nhiên em đã chẳng đi dạo cùng anh rồi.”
“Không; nhưng việc em đi dạo cùng anh chỉ là một cách khác để em tận dụng nguồn nguyên liệu của mình. Em là một nghệ sĩ và anh tình cờ chính là mảng màu mà em đang sử dụng ngày hôm nay. Việc có thể tạo ra những hiệu ứng đã được tính toán sẵn một cách ngẫu hứng chính là một phần tài tình của em.”
Lily cũng mỉm cười; lời nói của anh quá sắc bén khiến cô không thể không buồn cười. Sự thật là cô đã định lợi dụng sự tình cờ có mặt của anh như một phần trong hiệu ứng được tính toán rất kỹ lưỡng; hoặc ít ra, đó cũng là cái cớ bí mật mà cô tìm ra để phá vỡ lời hứa đi dạo cùng ông Gryce. Cô đôi khi từng bị quở trách là quá hăng hái—thậm chí Judy Trenor từng cảnh cáo cô nên từ tốn lại. Ồ, trong trường hợp này cô sẽ không quá vội vã; cô sẽ để cho người theo đuổi mình phải nếm trải sự hồi hộp lâu hơn một chút. Khi nghĩa vụ và sở thích song hành, bản tính của Lily chưa bao giờ là bắt chúng phải tách rời nhau. Cô đã cáo từ buổi đi dạo với lý do bị đau đầu: cơn đau đầu quái ác mà buổi sáng đã ngăn không cho cô dám đặt chân đến nhà thờ. Sự xuất hiện của cô vào bữa trưa đã biện minh cho lý do đó. Trông cô phờ phạc, mang vẻ đẹp đầy đau khổ và dịu dàng; trên tay cầm theo một lọ nước hoa nhỏ. Ông Gryce hãy còn lạ lẫm với những biểu hiện như vậy; ông lo lắng một cách đầy sốt ruột không biết liệu cô có phải là tiểu thư cành vàng lá ngọc hay không, kèm theo những nỗi sợ xa vời về tương lai dòng giống của mình. Nhưng sự đồng cảm cuối cùng đã chiến thắng, và ông khẩn khoản khuyên cô không nên phơi mình ra ngoài gió: trong tâm trí ông, không gian bên ngoài luôn đồng nghĩa với sự mạo hiểm.
Lily đã đón nhận sự thông cảm ấy với lòng biết ơn phờ phạc, giục ông, vì cô sẽ chẳng phải là một bạn đồng hành thú vị gì, hãy nhập bọn với những người còn lại - những người sau bữa trưa đang chuẩn bị lên ô tô đi thăm gia đình Van Osburgh ở Peekskill. Ông Gryce cảm động trước sự vị tha của cô, và để trốn tránh buổi chiều trống rỗng trước mắt, đã nghe theo lời khuyên của cô rồi u sầu ra đi trong bộ trùm đầu chống bụi và kính bảo hộ: khi chiếc ô tô lao vun vút xuống đại lộ, cô mỉm cười trước dáng vẻ giống hệt một con bọ cánh cứng ngơ ngác của ông. Selden đã theo dõi những mưu mẹo của cô với sự thích thú lười biếng. Cô chẳng hề đáp lại lời đề nghị dành buổi chiều bên nhau của anh, thế nhưng khi kế hoạch của cô dần hé lộ, anh cảm thấy khá chắc chắn rằng mình sẽ có mặt trong đó. Ngôi nhà vắng tanh khi cuối cùng anh nghe thấy tiếng bước chân cô trên cầu thang và thong thả bước ra từ phòng bi-a để nhập hội với cô.
Cô khoác lên mình chiếc mũ và bộ đồ đi dạo, bầy chó đang nhảy tưng tưng dưới chân cô.
Cô giải thích: “Suy đi tính lại, em nghĩ không khí có lẽ sẽ làm em thấy khá hơn”; và anh đồng ý rằng một phương thuốc đơn giản như vậy rất đáng để thử.
Đoàn người đi dạo sẽ vắng mặt ít nhất bốn tiếng đồng hồ; Lily và Selden có cả một buổi chiều trọn vẹn trước mắt, và cảm giác nhàn nhã cùng sự an toàn ấy đã tô điểm thêm nét nhẹ nhõm cuối cùng cho tâm hồn cô. Với chừng ấy thời gian để trò chuyện, và chẳng có mục đích cụ thể nào cần hướng tới, cô có thể tận hưởng những niềm vui hiếm hoi của một tâm trí lang thang.
Cô cảm thấy mình hoàn toàn vô can trước những dụng ý thầm kín đến mức cô đón nhận lời buộc tội của anh với một chút hờn dỗi.
Cô nói: “Em không biết tại sao anh lúc nào cũng buộc tội em là có tính toán trước.”
“Anh tưởng em đã thừa nhận điều đó rồi chứ: hôm nọ em bảo với anh rằng em buộc phải đi theo một định hướng nhất định—và nếu đã làm việc gì thì việc làm cho đến nơi đến chốn chính là một đức tính tốt.”
“Nếu ý anh là một cô gái chẳng có ai che chở buộc phải tự lo cho bản thân thì em hoàn toàn sẵn sàng nhận lấy tiếng xấu ấy. Nhưng anh chắc hẳn phải coi em là một kẻ chán ngắt nếu anh cho rằng em chưa từng bao giờ nhượng bộ trước một cảm xúc bộc phát.”
“À, nhưng anh đâu có cho là như vậy: chẳng phải anh đã nói với em rằng thiên tài của em nằm ở chỗ biết biến những bộc phát thành ý định đấy sao?”
Cô lặp lại với một âm điệu mệt mỏi bất chợt: “Thiên tài của em ư? Liệu có tiêu chuẩn tối thượng nào cho thiên tài ngoài sự thành công hay không? Và em thì chắc chắn chẳng hề thành công.”
Selden đẩy lùi vành mũ ra sau và liếc nhìn cô. “Thành công—thành công là gì chứ? Anh rất hứng thú được nghe định nghĩa của em đấy.”
Cô ngập ngừng: “Thành công ư? Chà, chắc là vơ vét được càng nhiều càng tốt từ cuộc đời này. Rốt cuộc đó cũng chỉ là một khái niệm tương đối. Đó chẳng phải ý kiến của anh sao?”
“Ý kiến của anh ư? Xin chúa phù hộ!” Anh ngồi bật dậy với một nguồn năng lượng đột ngột, chống hai khuỷu tay lên đầu gối và đăm đăm nhìn ra những cánh đồng chín mọng. Anh nói: “Ý kiến của anh về sự thành công chính là sự tự do cá nhân.”
“Tự do? Tự do khỏi những nỗi lo âu ư?”
“Khỏi mọi thứ—khỏi tiền bạc, khỏi nghèo đói, khỏi sự nhàn hạ và lo âu, khỏi mọi tai ương vật chất. Duy trì một thứ cộng hòa của tinh thần—đó mới là điều anh gọi là thành công.”
Cô nhoài người về phía trước với một tia sáng hưởng ứng. “Em biết—em biết—thật kỳ lạ; nhưng đó chính xác là những gì em cảm thấy ngày hôm nay.”
Anh nhìn thẳng vào đôi mắt cô với ánh nhìn chan chứa sự dịu dàng ẩn giấu. Anh nói: “Cảm giác đó hiếm hoi với em lắm sao?”
Cô hơi đỏ mặt dưới ánh mắt ấy. “Anh nghĩ em là kẻ thực dụng đến mức đáng sợ phải không? Nhưng có lẽ đúng hơn là em chưa bao giờ có sự lựa chọn nào khác. Ý em là, chẳng có ai chỉ cho em biết về nước cộng hòa của tinh thần cả.”
“Chẳng bao giờ có đâu—đó là một xứ sở mà mỗi người phải tự tìm lấy lối đi cho riêng mình.”
“Nhưng em sẽ chẳng bao giờ tìm được lối đi đến đó nếu anh không chỉ đường.”
“À, có những cột mốc chỉ đường chứ—nhưng người ta phải biết cách đọc chúng.”
Cô cất lời với niềm háo hức bừng cháy: “Và em đã biết, em đã biết chứ! Cứ mỗi lần gặp anh, em lại thấy mình đang đánh vần từng chữ cái của biển chỉ đường ấy—và ngày hôm qua—tối qua trong bữa ăn tối—em bỗng nhiên nhìn thấu được một chút lối vào nước cộng hòa của anh.”
Selden vẫn đang nhìn cô, nhưng với một ánh mắt khác lạ. Cho đến lúc ấy, anh vẫn tìm thấy ở sự hiện diện và lời nói của cô thứ niềm vui thẩm mỹ mà một người thích suy ngẫm thường tìm kiếm trong những cuộc trò chuyện tản mạn với những người phụ nữ đẹp. Thái độ của anh vẫn luôn là một khán giả ngưỡng mộ, và anh thậm chí sẽ cảm thấy tiếc nuối nếu phát hiện ra ở cô bất kỳ điểm yếu cảm xúc nào cản trở việc thực hiện những mục tiêu của mình. Nhưng giờ đây, ẩn ý về điểm yếu ấy lại trở thành điều thú vị nhất ở cô. Sáng hôm ấy, anh đã bắt gặp cô trong một khoảnh khắc đầu bù tóc rối; gương mặt cô khi ấy tái nhợt và đổi khác, và sự suy giảm nhan sắc ấy lại mang đến cho cô một vẻ quyến rũ xé lòng. ĐÓ LÀ CÁCH CÔ ẤY TRÔNG NHƯ THẾ NÀO KHI Ở MỘT MÌNH! đó là suy nghĩ đầu tiên của anh; và suy nghĩ thứ hai là nhận ra sự biến đổi ở cô do sự xuất hiện của anh tạo ra. Điểm nguy hiểm trong mối quan hệ của họ chính là việc anh không thể hoài nghi sự tự phát trong thiện cảm của cô. Dù nhìn nhận sự thân mật chớm nở của họ từ góc độ nào đi nữa, anh cũng không thể xem nó như một phần trong kế hoạch cuộc đời cô; và việc trở thành yếu tố bất ngờ trong một sự nghiệp được hoạch định chính xác đến thế lại là điều vô cùng kích thích, ngay cả đối với một kẻ đã từ bỏ những thử nghiệm lãng mạn.
Anh nói: “Nào, điều đó có làm em muốn tìm hiểu thêm không? Em có định trở thành một người trong số chúng tôi không?”
Anh rút bao thuốc lá ra trong lúc nói, và cô đưa tay về phía chiếc hộp.
“Ồ, cho em xin một điếu đi—em đã không hút thuốc mấy ngày nay rồi!”
“Sao lại kiêng khem phi tự nhiên thế? Ai ở Bellomont chẳng hút thuốc.”
“Vâng—nhưng điều đó không được coi là tao nhã đối với một JEUNE FILLE A MARIER; và vào lúc này thì em chính là một JEUNE FILLE A MARIER.”
“À, vậy thì anh e rằng chúng tôi không thể cho em gia nhập nước cộng hòa được rồi.”
“Tại sao lại không? Đó là một hội độc thân à?”
“Hoàn toàn không, mặc dù anh phải thừa nhận là chẳng có nhiều người đã kết hôn trong đó đâu. Nhưng em sẽ kết hôn với một người rất giàu có, và người giàu cũng khó bước vào đó chẳng kém gì vương quốc thiên đường vậy.”
“Em nghĩ điều đó thật bất công, bởi vì theo như em hiểu, một trong những điều kiện để có quyền công dân là không được nghĩ quá nhiều về tiền bạc, và cách duy nhất để không nghĩ về tiền chính là sở hữu thật nhiều tiền.”
“Em có thể nói rằng cách duy nhất để không phải nghĩ về không khí là có đủ không khí để thở. Điều đó đúng theo một nghĩa nào đó; nhưng phổi của em vẫn đang suy nghĩ về không khí, dù bản thân em có nghĩ hay không. Và những người giàu có của em cũng vậy—họ có thể không nghĩ về tiền bạc, nhưng họ đang hít hà nó suốt từng giây phút; hãy đưa họ sang một môi trường khác để xem họ oằn mình và thở dốc thế nào!”
Lily ngồi đẫn người nhìn qua nhữngh vòng khói thuốc xanh mờ ảo.
Cuối cùng cô lên tiếng: “Em có cảm giác rằng anh dành phần lớn thời gian của mình trong cái môi trường mà anh không ưa đó đấy.”
Selden đón nhận cú châm chọc ấy mà không hề nao núng. “Đúng thế; nhưng anh đã cố gắng để sống lưỡng cư: mọi chuyện vẫn ổn chừng nào phổi của người ta còn hoạt động được ở một bầu không khí khác. Thuật luyện kim đích thực nằm ở khả năng biến vàng trở lại thành một thứ gì đó khác; và đó là bí mật mà hầu hết những người bạn của em đã đánh mất.”
Lily trầm ngâm. Chốc lát sau, cô phản bác: “Anh không nghĩ rằng những kẻ hay chê bai xã hội thường có xu hướng xem nó là mục đích chứ không phải là phương tiện, giống như những kẻ khinh miệt tiền bạc cứ nói như thể công dụng duy nhất của nó là cất trong bao tải và ôm ấp ngắm nghía hay sao? Chẳng phải sẽ công bằng hơn nếu nhìn nhận cả hai như những cơ hội, mà người ta có thể sử dụng một cách ngu ngốc hoặc thông minh, tùy thuộc vào năng lực của kẻ sử dụng đó sao?”
“Đó quả thực là một cái nhìn tỉnh táo; nhưng điều kỳ quặc của xã hội là những kẻ coi nó lại là đích đến hóa ra lại chính là những kẻ đang ở bên trong nó, chứ không phải mấy nhà phê bình đứng ngoài hàng rào. Mọi thứ hoàn toàn ngược lại với hầu hết các vở diễn—khán giả có thể chìm đắm trong ảo tưởng, nhưng các diễn viên thì thừa biết rằng cuộc sống thực sự nằm ở phía bên kia tấm màn nhung. Những kẻ coi xã hội như một chốn trốn chạy công việc mới là đang đặt nó đúng với công dụng của nó; nhưng khi nó trở thành mục tiêu để phấn đấu thì nó bóp méo mọi mối quan hệ trong đời.” Selden chống người lên bằng khuỷu tay. Anh nói tiếp: “Lạy chúa! Anh không hề đánh giá thấp khía cạnh trang hoàng của cuộc sống. Anh thấy rằng ý thức về sự lộng lẫy đã tự minh chứng bằng những gì nó tạo ra. Tệ hại ở chỗ là có biết bao nhiêu bản chất con người bị vắt kiệt trong quá trình đó. Nếu tất cả chúng ta đều là nguyên liệu thô cho những hiệu ứng của vũ trụ, người ta thà làm ngọn lửa tôi rèn thanh gươm còn hơn làm con cá nhuộm chiếc áo choàng tía. Và một xã hội như xã hội của chúng ta đã lãng phí biết bao nguyên liệu tốt đẹp chỉ để tạo ra một mảnh màu tía nhỏ nhoi! Hãy nhìn một cậu nhóc như Ned Silverton đi—cậu ấy thực sự quá tốt để bị lợi dụng nhằm làm bóng bẩy cho vẻ bề ngoài rách rưới của bất kỳ ai. Kia là một cậu thanh niên vừa bước chân ra để khám phá vũ trụ: chẳng phải thật đáng tiếc khi cuối cùng cậu ấy lại tìm thấy nó trong phòng khách của bà Fisher sao?”
“Ned là một cậu bé đáng yêu, và em hy vọng cậu ấy sẽ giữ được những ảo tưởng của mình đủ lâu để viết nên một vài bài thơ hay ho về chúng; nhưng anh có nghĩ rằng chỉ có ở ngoài xã hội cậu ấy mới dễ đánh mất chúng không?”
Selden nhún vai đáp lời cô. “Tại sao chúng ta lại gọi tất cả những ý tưởng cao thượng của mình là ảo tưởng, còn những ý nghĩ ti tiện lại là sự thật? Chẳng phải việc tự thấy mình chấp nhận thứ ngôn ngữ ấy đã là một sự lên án đủ nặng nề dành cho xã hội rồi sao? Hồi bằng tuổi Silverton, anh suýt nữa thì nhiễm cái thứ biệt ngữ đó, và anh biết rõ từ ngữ có thể làm thay đổi màu sắc của niềm tin như thế nào.”
Cô chưa từng nghe anh nói với một nguồn năng lượng quả quyết đến vậy. Giọng điệu quen thuộc của anh thường mang dáng dấp của một kẻ chiết trung, người hững hờ lật giở và so sánh; và cô vô cùng xúc động trước cái nhìn thoáng qua đầy bất ngờ vào phòng thí nghiệm nơi những niềm tin của anh được hình thành.
Cô thốt lên: “À, anh cũng tệ hại chẳng kém gì những bè phái khác; tại sao anh lại gọi nước cộng hòa của mình là nước cộng hòa? Đó là một hội kín khép kín, và anh tự đặt ra những điều kiện vô lý để ngăn người ta bước vào.”
“Đó không phải là nước cộng hòa của ANH; nếu phải vậy, anh đã làm một cuộc ĐẢ CHÍNH và đưa em lên ngai vàng rồi.”
“Trong khi thực tế, anh nghĩ rằng em thậm chí chẳng bao giờ có thể bước nổi một bước qua ngưỡng cửa? Ồ, em hiểu ý anh muốn nói gì rồi. Anh khinh miệt những tham vọng của em—anh nghĩ chúng không xứng đáng với em!”
Selden mỉm cười, nhưng không phải bằng nụ cười mỉa mai. “Chà, đó chẳng phải là một lời ca tụng hay sao? Anh nghĩ chúng hoàn toàn xứng đáng với hầu hết những kẻ đang sống dựa vào chúng.”
Cô quay sang đăm đăm nhìn anh vẻ nghiêm nghị. “Nhưng chẳng lẽ không có khả năng là, nếu em có được những cơ hội của những kẻ đó, em có thể tận dụng chúng tốt hơn sao? Tiền bạc đại diện cho đủ mọi thứ—sức mua của nó không chỉ giới hạn ở kim cương và ô tô.”
“Hoàn toàn đúng thế: em có thể chuộc lại sự tận hưởng chúng bằng cách quyên tiền xây bệnh viện.”
“Nhưng nếu anh nghĩ đó là những thứ em thực sự yêu thích, thì anh phải cho rằng những tham vọng của em hoàn toàn xứng đáng với em chứ.”
Selden bật cười trước lời thỉnh cầu này. “À, cô Bart thân mến của tôi ơi, anh không phải là Chúa trời để có thể đảm bảo rằng em sẽ thích thú những thứ mà em đang cố gắng giành lấy!”
“Vậy điều hay ho nhất anh có thể nói về em là, sau khi chật vật giành lấy chúng thì có lẽ em lại chẳng thích chúng ư?” Cô hít một hơi thật sâu. “Anh dự báo trước cho em một tương lai thảm hại làm sao!”
“Chà—chưa bao giờ em tự dự báo điều đó cho chính mình sao?” Gương mặt cô từ từ ửng đỏ, không phải vì một nỗi phấn khích bồng bột mà được rút ra từ những mạch nguồn cảm xúc sâu thẳm; cứ như thể nỗ lực của tâm hồn cô đã tạo ra sắc đỏ ấy.
Cô nói: “Nhiều, nhiều lần lắm chứ. Nhưng trông nó còn tăm tối hơn biết bao nhiêu khi chính anh phơi bày nó ra trước mắt em!”
Anh không đáp lại tiếng kêu thảng thốt ấy, và trong chốc lát cả hai ngồi lặng im, trong khi có cái gì đó đang đập rộn ràng giữa họ giữa không gian bao la tĩnh mịch.
Nhưng đột nhiên cô quay phắt lại phía anh với một vẻ mãnh liệt kỳ lạ. Cô kêu lên: “Tại sao anh lại đối xử với em như vậy? Tại sao anh lại khiến những thứ em đã chọn trở nên đáng ghét trong mắt em, nếu anh chẳng có gì khác để đền bù cho em?”
Những lời nói ấy kéo Selden thoát ra khỏi trạng thái trầm ngâm mà anh vừa rơi vào. Bản thân anh cũng chẳng hiểu tại sao mình lại lái câu chuyện rẽ theo những hướng như thế; đó chính là điều cuối cùng mà anh có thể tưởng tượng ra khi nghĩ đến việc dùng một buổi chiều cô độc với cô Bart. Nhưng đó là một trong những khoảnh khắc mà dường như không ai trong số họ nói năng có tính toán trước, khi một tiếng nói ẩn sâu trong lòng mỗi người gọi thấu đến đối phương qua những tầng sâu thẳm chưa từng được đo lường của cảm xúc.
Anh ngồi dậy, xoay người đối diện với cô và nói: “Không, anh chẳng có gì để đền bù cho em cả. Nếu anh có, em biết rõ nó sẽ thuộc về em mà.”
Cô đón nhận lời tuyên bố đường đột ấy theo một cách thậm chí còn lạ lùng hơn cả cái cách mà nó được thốt ra: cô gục mặt vào hai tay và anh nhận ra có khoảnh khắc cô đã rơi nước mắt.
Tuy nhiên, điều đó chỉ diễn ra trong chốc lát; bởi vì khi anh xích lại gần hơn và kéo đôi tay cô xuống bằng một cử chỉ mang vẻ trang nghiêm hơn là nồng nhiệt, cô ngẩng lên nhìn anh với một gương mặt dịu lại nhưng không hề biến dạng vì xúc động, và anh thầm tự nhủ, có phần phũ phàng rằng, ngay cả dáng vẻ khóc lóc của cô cũng là một nghệ thuật.
Suy nghĩ đó giúp giọng nói của anh trở nên vững vàng hơn khi anh cất lời, lơ lửng giữa sự xót xa và mỉa mai: “Chẳng lẽ không tự nhiên sao khi anh cố gắng hạ thấp tất cả những thứ mà anh không thể trao cho em?”
Khuôn mặt cô bừng sáng lên nghe thấy câu nói ấy, nhưng cô rụt tay lại, không phải bằng một cử chỉ điệu đà, mà hệt như đang từ bỏ thứ gì đó mà cô không có quyền sở hữu.
Cô nhẹ nhàng đáp lại: “Nhưng anh đang hạ thấp EM mà, phải không, khi anh quá chắc chắn rằng đó là những thứ duy nhất em quan tâm?”
Selden cảm thấy lồng ngực thắt lại; nhưng đó chỉ là chút bồng bột cuối cùng của cái tôi trong anh. Gần như ngay lập tức, anh đáp lại một cách hoàn toàn chân phương: “Nhưng em thực sự quan tâm đến chúng mà, phải không? Và không có điều ước nào của anh có thể thay đổi được điều đó.”
Anh đã hoàn toàn thôi không màng tới việc chuyện này sẽ đẩy mình đi xa đến đâu, đến mức anh cảm thấy hụt hẫng thực sự khi cô quay sang nhìn anh với gương mặt lấp lánh nét chế nhạo.
Cô kêu lên: “À, dù anh có thốt ra bao nhiêu lời hay ý đẹp đi nữa thì bản chất anh cũng chỉ là một kẻ hèn nhát chẳng khác gì em, vì anh sẽ chẳng bao giờ thốt ra nổi một câu trong số đó nếu không chắc chắn về câu trả lời của em.”
Cú sốc từ câu đáp trả ấy có tác dụng làm kết tinh lại những dự định đang dao động của Selden.
Anh điềm đạm nói: “Anh không chắc chắn về câu trả lời của em đến thế đâu. Và anh vẫn tin tưởng em đủ công bằng để nghĩ rằng chính em cũng vậy.”
Đến lượt cô nhìn anh đầy kinh ngạc; và sau một thoáng ngập ngừng, cô hỏi: “Anh có muốn cưới em không?”
Anh bật cười. “Không, anh không muốn—nhưng có lẽ anh sẽ muốn nếu em muốn đấy!”
“Đó chính là điều em vừa bảo anh đấy—anh quá chắc chắn về em nên mới có thể tự do đùa giỡn với những thí nghiệm.” Cô rụt bàn tay mà anh vừa nắm lại, ngồi thừ người ra và đăm đăm nhìn anh đầy u buồn.
Anh đáp lại: “Anh không hề làm thí nghiệm. Hoặc nếu có, thì nó không áp dụng lên em mà lên chính bản thân anh. Anh không biết chúng sẽ tạo ra ảnh hưởng gì cho anh—nhưng nếu cưới em là một trong số đó, anh sẽ chấp nhận mạo hiểm.”
Cô mỉm cười nhẹ. “Đó chắc chắn sẽ là một sự mạo hiểm lớn—chưa bao giờ em giấu giếm anh điều đó lớn nhường nào.”
Anh thốt lên: “À, chính em mới là kẻ hèn nhát!”
Cô đã đứng dậy, và anh đứng đối diện, ánh mắt dán chặt vào đôi mắt cô. Sự cô lập dịu êm của buổi chiều tà đang bao bọc lấy họ: họ dường như được nâng bổng lên một bầu không khí trong lành hơn. Mọi sức ảnh hưởng tuyệt diệu của khoảnh khắc ấy đang run rẩy chạy dọc trong huyết quản, kéo họ lại gần nhau hệt như những chiếc lá vừa buông cành bị hút về phía mặt đất.
Anh nắm lấy đôi tay cô và lặp lại: “Chính em mới là kẻ hèn nhát.”
Cô tựa người vào anh trong giây lát, ngỡ như một đôi cánh mỏi mệt đang rã rời hạ xuống: anh có cảm giác trái tim cô đang đập dồn dập vì sự kiệt sức của một chuyến bay dài hơn là vì niềm hồi hộp trước những khoảng trời xa xôi mới mẻ. Rồi, lùi lại phía sau với một nụ cười cảnh báo nhè nhẹ, cô tuyên bố: “Trông em sẽ thật thảm hại trong những bộ quần áo xuề xoà; nhưng bù lại em có thể tự khâu vá mũ cho mình.”
Họ đứng lặng im một lúc lâu sau đó, mỉm cười nhìn nhau hệt như những đứa trẻ ưa phiêu lưu vừa leo lên được một độ cao bị cấm đoán để rồi từ đó khám phá ra cả một thế giới mới. Thế giới thực tại dưới chân họ đang mờ dần trong màn sương tối, và vắt ngang qua thung lũng, một vầng trăng sáng vằng vặc đang nhô lên giữa bầu trời xanh thẳm đậm đặc.
Đột nhiên họ nghe thấy một thứ âm thanh từ xa vọng lại, tựa như tiếng vo ve của một con côn trùng khổng lồ, và theo sát con đường lớn đang uốn lượn trắng xóa giữa chạng vạng bao quanh, một vật thể màu đen lao vụt qua tầm mắt họ.
Lily giật mình thoát khỏi tư thế đắm chìm; nụ cười trên môi cô vụt tắt và cô bắt đầu bước về phía lối mòn.
Cô thốt lên gần như mất kiên nhẫn: “Em không thể ngờ là trời đã muộn thế này! Chúng ta sẽ không thể về kịp trước khi trời tối mịt cho mà xem.”
Selden nhìn cô đầy ngạc nhiên; anh mất một thoáng mới lấy lại được cái nhìn quen thuộc về cô; rồi anh cất lời với một nét khô khan không thể kìm nếm: “Đó đâu phải người trong đoàn chúng ta; chiếc xe hơi đang đi theo chiều ngược lại mà.”
“Em biết—em biết chứ——” Cô khựng lại, và anh nhận thấy cô đỏ bừng mặt giữa chập choạng hoàng hôn. Cô thì thầm: “Nhưng em đã bảo với họ là em không khỏe—rằng em sẽ không ra ngoài. Chúng ta xuống thôi!”
Selden tiếp tục ngắm nhìn cô; rồi anh rút bao thuốc lá từ trong túi ra và chầm chậm châm lửa. Anh thấy lúc này việc khẳng định lại quyền kiểm soát thực tại thông qua một cử chỉ quen thuộc như thế là vô cùng cần thiết: anh có một mong muốn trẻ con đến tội nghiệp là muốn cho người bạn đồng hành thấy rằng, sau chuyến bay bổng vừa rồi, anh đã đáp đất an toàn bằng cả hai chân.
Cô đứng đợi khi đốm lửa nhấp nháy dưới lòng bàn tay khum khum của anh; rồi anh đưa bao thuốc về phía cô.
Cô đón lấy một điếu với bàn tay run rẩy, đưa lên môi và nhoài người về phía trước để mồi lửa từ ngọn lửa của anh. Trong khung cảnh mập mờ, đốm sáng đỏ rực hắt lên phần dưới khuôn mặt cô, và anh nhìn thấy khóe miệng cô run rẩy mỉm cười.
Cô hỏi với một nỗi hân hoan kỳ lạ pha chút khẩn trương mà cô vừa chộp vội từ một đống những sắc thái biểu cảm sáo rỗng sẵn có, chẳng kịp chọn lấy một âm điệu cho chuẩn xác: “Anh vừa nói thật chứ?” Giọng của Selden được kiểm soát tốt hơn. Anh đáp lại: “Sao lại không? Em thấy đấy, anh chẳng phải chịu chút rủi ro nào khi nói ra điều đó cả.” Và khi cô vẫn tiếp tục đứng đó trước mặt anh, có phần tái nhợt sau câu đáp trả, anh nhanh chóng nói thêm: “Chúng ta xuống thôi.”
