Hôm sau, gia đình Price chuẩn bị đi nhà thờ thì ông Crawford lại xuất hiện. Ông đến không phải để ghé qua chớp nhoáng mà để đi cùng họ; ông được mời đi nhà thờ Garrison cùng gia đình, đúng như dự định ban đầu của ông, và tất cả cùng nhau rảo bước đến đó.
Bấy giờ, trông gia đình họ có phần khởi sắc hơn hẳn. Tạo hóa ban cho họ một lượng nhan sắc không hề nhỏ, và mỗi ngày Chủ nhật đều khoác lên người những bộ quần áo sạch sẽ nhất cùng trang phục đẹp nhất. Ngày Chủ nhật luôn mang lại niềm an ủi này cho Fanny, và vào Chủ nhật hôm nay, cô cảm nhận điều đó sâu sắc hơn bao giờ hết. Người mẹ tội nghiệp của cô lúc ấy trông không đến nỗi quá kém cỏi khi đứng cạnh phu nhân Bertram như vẻ bề ngoài thường thấy của bà. Fanny thường xót xa khi nghĩ đến sự tương phản giữa hai chị em; khi nghĩ rằng nơi tạo hóa vốn chẳng tạo ra mấy khác biệt thì hoàn cảnh lại tạo ra quá nhiều, và mẹ cô, dẫu xinh đẹp chẳng kém gì phu nhân Bertram và trẻ hơn vài tuổi, lại mang một vẻ ngoài tàn tạ, xơ xác, tiều tụy, luộm thuộm và nghèo khổ đến thế. Thế nhưng, Chủ nhật lại biến bà thành một bà Price trông rất đỗi đáng kính và khá vui vẻ, cùng gia đình đông con bước ra phố, tận hưởng chút thảnh thơi sau những lo toan hằng tuần, và chỉ bận lòng khi thấy con trai mình chạy vào chốn hiểm nguy hoặc khi Rebecca đi ngang với một bông hoa cài trên mũ.
Đến nhà thờ, họ buộc phải ngồi tách ra, nhưng ông Crawford đã khéo léo không để mình bị tách khỏi nhóm phụ nữ; và sau buổi lễ, ông tiếp tục đồng hành cùng họ, trở thành một thành viên trong nhóm gia đình dạo bước trên thành lũy.
Bà Price vẫn giữ thói quen đi dạo hằng tuần trên thành lũy vào mọi Chủ nhật đẹp trời quanh năm, luôn đi ngay sau buổi lễ ban sáng và ở lại cho đến giờ ăn trưa. Đó là nơi công cộng của bà: ở đó bà gặp gỡ người quen, nghe dăm ba mẩu tin tức, bàn tán về sự đoảng trí của lũ gia nhân ở Portsmouth, và vực lại tinh thần cho sáu ngày sắp tới.
Họ liền hướng về nơi ấy; ông Crawford vô cùng hào hứng khi được coi các tiểu thư nhà Price là trách nhiệm đặc biệt của riêng mình; và chẳng bao lâu sau khi họ đến nơi, chẳng hiểu bằng cách nào, chẳng thể nói rõ ra sao, đến mức Fanny không thể tin nổi, ông đã bước đi ở giữa hai chị em với tay của mỗi người luồn vào cánh tay ông, khiến cô chẳng biết làm sao để ngăn chặn hay chấm dứt tình cảnh ấy. Điều đó khiến cô thấy khó chịu trong chốc lát, nhưng dẫu vậy, vẫn có những niềm vui từ khung cảnh ngày hôm đó và cảnh vật xung quanh mà người ta không thể không cảm nhận.
Thời tiết đẹp đến lạ thường. Dù thực chất là tháng Ba, không khí lại dịu dàng như tháng Tư, với làn gió nhẹ mơn man và ánh nắng rực rỡ, thỉnh thoảng bị che khuất trong chốc lát bởi vài đám mây; và dưới bầu trời ấy, vạn vật đều trở nên vô cùng diễm lệ. Những vệt bóng râm nối đuôi nhau lướt qua các con tàu tại Spithead và hòn đảo phía xa, cùng sắc thái biển khơi muôn hình vạn trạng đang lúc thủy triều lên, reo vui tung bọt và vỗ vào tường thành với âm thanh tuyệt đẹp, tất cả hòa quyện lại tạo nên một sức hút mãnh liệt đối với Fanny, khiến cô dần dà chẳng còn bận tâm đến hoàn cảnh khiến cô cảm nhận chúng nữa. Thật vậy, nếu không có cánh tay của ông ta bên cạnh, chẳng mấy chốc cô sẽ nhận ra mình đang cần đến nó biết bao, bởi cô vốn chẳng đủ sức cho một cuộc dạo chơi kéo dài suốt hai tiếng đồng hồ như thế, nhất là khi nó lại diễn ra sau cả tuần lễ quen thói thụ động. Fanny bắt đầu cảm thấy hậu quả của việc phải kiêng cữ những bài tập vận động thường ngày; sức khỏe của cô đã suy giảm kể từ khi đặt chân đến Portsmouth; và nếu không có ông Crawford cùng thời tiết tuyệt vời này, có lẽ cô đã kiệt sức từ lâu.
Sự kiều diễm của ngày hôm nay và của cảnh vật cũng chạm đến cảm xúc của ông hệt như cô. Họ thường cùng chung một nỗi niềm và gu thẩm mỹ, đứng tựa vào bức bường hàng phút liền để ngắm nhìn và trầm trồ tán thưởng; và nghĩ đến việc ông không phải là Edmund, Fanny buộc phải thừa nhận rằng ông rất nhạy cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên và hoàn toàn có khả năng bày tỏ sự ngưỡng mộ của mình. Thỉnh thoảng cô chìm đắm trong vài mông mơ dịu ngọt, tạo cơ hội cho ông tranh thủ ngắm nhìn khuôn mặt cô mà không bị phát hiện; và kết quả của những cái nhìn ấy là, dẫu vẫn đầy quyến rũ như ngày nào, gương mặt cô lại kém phần rạng rỡ so với lẽ ra phải thế. Cô nói rằng mình rất khỏe, không thích bị nghĩ là đang có bệnh; nhưng xét cho cùng, ông đinh ninh rằng chỗ ở hiện tại của cô chắc chắn chẳng thoải mái chút nào, và vì thế cũng chẳng thể tốt cho sức khỏe của cô. Ông bắt đầu nôn nóng mong cô sớm trở lại Mansfield, nơi niềm hạnh phúc của cô, và niềm vui của ông khi được ngắm nhìn cô, chắc chắn sẽ lớn hơn rất nhiều.
– Trông cô đã ở đây được một tháng rồi phải không? – ông hỏi.
– Không; chưa tròn một tháng đâu ạ. Ngày mai mới tròn đúng bốn tuần kể từ khi tôi rời Mansfield.
– Cô là một người tính toán vô cùng chuẩn xác và thành thực. Còn tôi thì sẽ gọi đó là một tháng.
– Tôi mãi đến tối thứ Ba mới tới nơi cơ mà.
– Và chuyến thăm này dự kiến kéo dài hai tháng, đúng không?
– Vâng. Cậu tôi đã nhắc đến khoảng thời gian hai tháng. Tôi đoán là sẽ không ngắn hơn thế đâu.
– Thế rồi cô sẽ trở về bằng cách nào? Ai sẽ đến đón cô?
– Tôi không biết nữa. Tôi chưa nghe dì nhắc gì về chuyện đó cả. Biết đâu tôi lại được ở lại lâu hơn. Có khi người ta thấy không tiện để đón tôi đúng vào thời hạn tròn hai tháng thì sao.
Sau một thoáng ngẫm nghĩ, ông Crawford đáp: Tôi hiểu Mansfield, tôi hiểu cung cách ở đó, và tôi cũng rõ những thiếu sót của họ đối với cô. Tôi biết nguy cơ cô bị lãng quên đến mức những tiện nghi dành cho cô phải nhường chỗ cho sự tiện lợi tưởng tượng của bất kỳ ai trong gia đình. Tôi thừa biết rằng cô hoàn toàn có thể bị bỏ lại đây tuần này qua tuần khác, nếu ngài Thomas không thể sắp xếp mọi thứ để tự mình thân chinh đến đón, hoặc cử người hầu gái của dì cô đi đón cô, mà không làm đảo lộn dù chỉ chút xíu những sắp xếp mà ông ấy đã vạch ra cho cả quý tới. Thế này thì không ổn đâu. Hai tháng là khoảng thời gian quá rộng rãi; tôi nghĩ sáu tuần là hoàn toàn đủ rồi. Tôi đang nghĩ đến sức khỏe của chị cô đấy, ông nói, hướng ánh nhìn về phía Susan, mà tôi cho rằng sự tù túng ở Portsmouth này chẳng có lợi chút nào. Cô ấy cần không khí và vận động liên tục. Khi cô hiểu rõ cô ấy như tôi, tôi chắc chắn cô sẽ đồng ý rằng cô ấy thực sự cần điều đó, và rằng cô ấy không bao giờ nên bị đày ải lâu ngày khỏi bầu không khí trong lành và sự tự do nơi đồng quê. Do đó, nếu (ông quay lại phía Fanny) cô thấy sức khỏe mình kém đi, và có bất kỳ rắc rối nào nảy sinh xung quanh việc trở lại Mansfield, thì việc chờ cho hết hai tháng hoàn toàn không cần phải bận tâm làm gì. Nếu cô cảm thấy bản thân kém khỏe khoắn hoặc kém thoải mái hơn bình thường dù chỉ một chút, và chỉ cần cho em gái tôi biết điều đó, chỉ cần hé lộ một chút thôi, tôi và em ấy sẽ lập tức xuống đây và đưa cô về lại Mansfield. Cô thừa biết việc ấy sẽ được tiến hành dễ dàng và vui vẻ nhường nào. Cô thừa biết tất cả những cảm xúc sẽ dâng trào trong dịp ấy.
Fanny cảm ơn ông, nhưng cố cười trừ cho qua chuyện.
– Tôi hoàn toàn nghiêm túc, – ông đáp, – như cô thừa biết đấy. Và tôi hy vọng cô sẽ không dại dột che giấu bất kỳ dấu hiệu ốm đau nào. Quả thực, cô sẽ không được phép làm thế; cô chẳng thể nào làm thế được đâu; bởi chỉ khi nào cô khẳng định chắc nịch trong mọi bức thư gửi Mary rằng “Tôi vẫn khỏe,” và tôi biết cô chẳng thể nói hay viết ra điều sai trái, thì khi ấy cô mới được xem là khỏe mạnh.
Fanny lại gửi lời cảm ơn, nhưng trong lòng xúc động và buồn bã đến mức chẳng thể nói được nhiều, hay thậm chí chẳng thể chắc chắn bản thân nên nói những gì. Đây là khoảng thời gian khi buổi đi dạo sắp kết thúc. Ông theo chân họ đến tận cùng, và chỉ chịu rời đi khi đưa họ đến tận cửa nhà, lúc biết họ sắp dùng bữa tối nên viện cớ có người đang đợi ở nơi khác.
– Ước gì cô không quá mệt mỏi như thế, – ông nói, vẫn níu chân Fanny lại sau khi tất cả những người khác đã bước vào nhà, – ước gì tôi được thấy cô có sức khỏe tốt hơn khi rời đi. Liệu có điều gì tôi có thể làm giúp cô ở trên thị trấn không? Tôi đang có ý định quay lại Norfolk nay mai. Tôi không yên tâm về Maddison chút nào. Tôi chắc chắn hắn vẫn có ý định lừa bịp tôi nếu có thể, để đưa một người họ hàng của hắn vào làm ở một cối xay vốn dĩ tôi đã định dành cho người khác. Tôi phải làm cho ra ngô ra khoai với hắn mới được. Tôi phải cho hắn biết rằng tôi sẽ không để mình bị xỏ mũi ở phía nam Everingham, cũng chẳng khác gì ở phía bắc: rằng tôi phải là chủ nhân của tài sản chính mình. Lần trước tôi đã tỏ ra chưa đủ cương quyết với hắn. Tác hại mà một kẻ như thế gây ra cho điền trang, cả về uy tín của người chủ lẫn phúc lợi của người nghèo, là điều không thể tưởng tượng nổi. Tôi rất muốn quay thẳng về Norfolk và chấn chỉnh mọi thứ vào guồng ngay lập tức để sau này không ai có thể làm khác đi được nữa. Maddison là một tên ranh mãnh; tôi không muốn sa thải hắn, miễn là hắn không tìm cách hất cẳng tôi; nhưng sẽ thật ngớ ngẩn nếu để bản thân bị lừa gạt bởi một kẻ chẳng có quyền của chủ nợ nào để mà lừa bịp tôi, và còn tệ hơn cả ngớ ngẩn nếu để hắn nhét cho tôi một tên thuê đất nhẫn tâm, keo kiệt thay vì một người lương thiện mà tôi đã hứa hẹn nửa lời rồi. Chẳng phải làm thế còn tệ hơn cả ngớ ngẩn sao? Tôi có nên đi không? Cô có khuyên tôi đi không?
– Tôi khuyên ư! Anh thừa biết điều gì là đúng đắn cơ mà.
– Đúng vậy. Khi cô đưa ra ý kiến, lúc nào tôi cũng biết điều gì là đúng. Phán đoán của cô chính là chuẩn mực đúng đắn của tôi.
– Ồ, không! Đừng nói thế. Trong thâm tâm mỗi chúng ta đều có sẵn một thứ dẫn lối tốt hơn bất kỳ ai khác, miễn là chúng ta chịu lắng nghe nó. Tạm biệt anh; chúc anh có một chuyến đi vui vẻ vào ngày mai.
– Không có việc gì tôi có thể làm giúp cô ở thị trấn sao?
– Không có gì đâu; tôi rất cảm ơn anh.
– Cô không có lời nhắn nào gửi ai à?
– Gửi lời thăm hỏi của tôi tới em gái anh nhé; và khi nào gặp anh họ tôi, anh họ Edmund của tôi, phiền anh nhắn giùm rằng tôi đoán chẳng bao lâu nữa mình sẽ nhận được thư từ anh ấy.
– Nhất định rồi; và nếu cậu ta lười biếng hay lơ đễnh, chính tôi sẽ thay mặt viết thư xin lỗi hộ cậu ta.
Ông chẳng thể nói thêm được nữa, bởi Fanny kiên quyết không để hắn níu kéo thêm giây nào. Ông siết nhẹ tay cô, ngắm nhìn cô, rồi quay bước ra đi. Ông đi để giết thời gian trong ba tiếng đồng hồ tiếp theo cùng những người quen khác, cho đến khi bữa tối thịnh soạn nhất mà một quán trọ lớn có thể phục vụ sẵn sàng cho họ thưởng thức, trong khi cô bước vào nhà để dùng bữa ăn đạm bạc của mình ngay sau đó.
Khẩu phần ăn chung của họ mang một sắc thái hoàn toàn khác biệt; và nếu ông có thể ngờ được rằng cô phải chịu đựng bao nhiêu sự thiếu thốn, bên cạnh việc thiếu vận động, ngay trong ngôi nhà của chính cha mình, hẳn ông sẽ phải ngạc nhiên vì sao nhan sắc của cô lại không bị tàn phai nhiều hơn thế những gì ông vừa chứng kiến. Cô vốn chẳng thể nuốt nổi những món bánh pudding hay món băm của Rebecca, khi mà tất cả được dọn lên bàn kèm theo những chiếc đĩa rửa nửa vời cùng dao nĩa sạch chẳng tới chốn, đến mức cô thường xuyên bị buộc phải hoãn bữa ăn thịnh soạn nhất của mình lại cho đến khi có thể sai các em trai đi mua bánh quy và bánh ngọt vào buổi chiều tối. Sau khi được chăm bẵm kỹ lưỡng ở Mansfield, thì đã quá muộn để có thể tôi luyện sự chịu đựng ở Portsmouth; và dẫu ngài Thomas, nếu biết hết mọi chuyện, có thể sẽ nghĩ rằng cháu gái mình đang trải qua một quá trình rèn luyện đầy triển vọng để – thông qua việc chịu đói khát cả về thể xác lẫn tinh thần – học cách trân trọng hơn nữa bầu không khí tốt đẹp và gia sản của ông Crawford, có lẽ ông cũng sẽ e dè không dám đẩy thử nghiệm ấy đi xa hơn, kẻo cô cháu gái có thể sẽ thiệt mạng trong quá trình chữa trị ấy.
Fanny mất hết tinh thần trong suốt phần thời gian còn lại của ngày hôm đó. Dẫu tương đối yên tâm rằng sẽ không phải chạm mặt ông Crawford nữa, cô vẫn không sao kìm được cảm giác u uất. Đó là cuộc chia tay với một người có tư cách như một người bạn; và dẫu một mặt cảm thấy nhẹ nhõm vì hắn đã đi rồi, cô lại có cảm giác như thể mình giờ đây đang bị tất cả mọi người bỏ rơi; đó giống như một sự cách ly lặp lại từ Mansfield; và cô chẳng thể nghĩ đến chuyện hắn trở về thị trấn, thường xuyên lui tới bên Mary và Edmund, mà không nảy sinh những cảm xúc ghen tị đến mức khiến cô căm ghét chính bản thân vì đã có những suy nghĩ ấy.
Sự chán nản của cô chẳng hề thuyên giảm bởi bất cứ điều gì đang diễn ra quanh mình; một vài người bạn của cha cô – như vẫn thường xảy ra nếu ông không có nhà – đã đến trải qua một buổi tối dài đằng đẵng ở đây; và từ sáu giờ cho đến chín giờ rưỡi, tiếng ồn ào và rượu gin cứ thế kéo dài chẳng dứt. Tâm trạng cô vô cùng tồi tệ. Sự tiến bộ kỳ diệu mà cô vẫn tưởng tượng ra ở ông Crawford chính là thứ gần gũi nhất có thể mang lại chút an ủi trong dòng suy nghĩ của cô. Không màng tới việc cô vừa gặp ông ta trong một vòng tròn xã giao khác biệt nhường nào, cũng chẳng nghĩ xem sự tương phản ấy đã tác động lớn ra sao, cô hoàn toàn bị thuyết phục rằng ông ta đã trở nên dịu dàng và quan tâm đến người khác một cách đáng kinh ngạc so với trước kia. Và nếu điều đó đúng ở những chuyện nhỏ nhặt, chẳng lẽ ở những chuyện lớn lao lại không như vậy hay sao? Một người luôn lo lắng cho sức khỏe và sự thoải mái của cô, người tỏ ra đầy cảm xúc như những gì hắn vừa bộc lộ và thực sự thể hiện, liệu có thể đường hoàng suy đoán rằng hắn sẽ không còn đeo bám lâu thêm nữa một cuộc hôn nhân gây cho cô nhiều đau khổ đến thế hay sao?
